Tez aytish — oʻzbek xalq ogʻzaki ijodining bir turi. Tez aytishda yanglishib ketish mumkin boʻlgan qofiyadosh soʻzlardan tuzilgan jumlalar qoʻllanadi. Unda muayyan tovushlar, ayniqsa, jarangli undoshlar takrorlanadi va soʻzlar ritm, urgʻular bilan tez aytiladi. Masalan, Besh mis barkash, besh mis barkashning ichida besh ming mis barkash. Tez aytishda har bir tovush oʻz oʻrnida toʻgʻri, ravon talaffuz etilishi shart. Tovushlar talaffuzida yanglishgan tomon (kishi) yengilgan hisoblanadi. Oʻtmishda katta yoshdagi odamlar ham oʻtirishlarda, toʻylarda Tez aytishda musobaqalashib, madaniy hordiq olganlar. Keyinchalik, asosan, bolalar repertuariga aylangan. Tez aytishlar bolalarning fikrlash qobiliyatini, soʻz boyligini oshirishga va nutqining ravon boʻlishiga xizmat qiladi.
@ertaklar_uzz
@ertaklar_uzz
TEZ AYTISHLAR
Pirpirak pirillaydi,
Chirildoq chirillaydi.
*
Sava saharda sadada sayraydi.
*
Oq choynakka oq qopqoq,
Ko'k choynakka ko'k qopqoq.
*
Qurilishda terak kerak,
Demak, ekmoq kerak terak.
*
Sodiq Sidiqqa soat sotdimi?
Siddiq Sodiqqa soat sotdimi?
*
Qor koptogim qotib qoldi,
Qorga otsam yotib oldi.
*
Katta-katta ko'zmunchoq,
Ko'ylagimga ko'rk munchoq.
*
Silliqqina sirpanchiq,
Sirpan sezmaysanm sovuq.
*
Mana suvni muzlatdim,
Muzlashini kuzatdim.
*
Savatdagi sariq sabzi
Sarg'ayibdi, so'libdi.
Saodat-chi, sabzilarni
Suvga solib qo'yibdi.
*
Tez aytgin-u tez gapir,
Tez aytganda bir patir.
*
Qishda kishmish pisharmush,
Pishsa kishmish, qishmasmush.
*
Non yasashasizmi,
Sholi sanashasizmi?
*
Bir tup tut,
To'rt tup turp.
*
Qo'ng'iroq qo'ng'irchoqnikimi, qo'zichoqnikimi?
*
Olma shoxida olmaxon,
Olmaxonni olma, Olmaxon!
*
Turg'un to'rtta to'rg'ayni to'rga tushirdi.
*
Olim Olimadan olma oldinmi?
Olima Olimdan olma oldinmi?
*
Tursun tog'am tovug'ining tuxumini tarozida tortmoqda.
*
Oq ot oq o't yeydi,
Ko'k ot ko'k o't yeydi.
*
Tohir tog'a tog'da tulki tutdi.
*
Boqining baqlajoni baq-baqaloq.
*
Halimani sanama,
Salimani sana.
Yaqinlaringizga ham ulashing: @ertaklar_uzz
Pirpirak pirillaydi,
Chirildoq chirillaydi.
*
Sava saharda sadada sayraydi.
*
Oq choynakka oq qopqoq,
Ko'k choynakka ko'k qopqoq.
*
Qurilishda terak kerak,
Demak, ekmoq kerak terak.
*
Sodiq Sidiqqa soat sotdimi?
Siddiq Sodiqqa soat sotdimi?
*
Qor koptogim qotib qoldi,
Qorga otsam yotib oldi.
*
Katta-katta ko'zmunchoq,
Ko'ylagimga ko'rk munchoq.
*
Silliqqina sirpanchiq,
Sirpan sezmaysanm sovuq.
*
Mana suvni muzlatdim,
Muzlashini kuzatdim.
*
Savatdagi sariq sabzi
Sarg'ayibdi, so'libdi.
Saodat-chi, sabzilarni
Suvga solib qo'yibdi.
*
Tez aytgin-u tez gapir,
Tez aytganda bir patir.
*
Qishda kishmish pisharmush,
Pishsa kishmish, qishmasmush.
*
Non yasashasizmi,
Sholi sanashasizmi?
*
Bir tup tut,
To'rt tup turp.
*
Qo'ng'iroq qo'ng'irchoqnikimi, qo'zichoqnikimi?
*
Olma shoxida olmaxon,
Olmaxonni olma, Olmaxon!
*
Turg'un to'rtta to'rg'ayni to'rga tushirdi.
*
Olim Olimadan olma oldinmi?
Olima Olimdan olma oldinmi?
*
Tursun tog'am tovug'ining tuxumini tarozida tortmoqda.
*
Oq ot oq o't yeydi,
Ko'k ot ko'k o't yeydi.
*
Tohir tog'a tog'da tulki tutdi.
*
Boqining baqlajoni baq-baqaloq.
*
Halimani sanama,
Salimani sana.
Yaqinlaringizga ham ulashing: @ertaklar_uzz
Dunyoni beringlar bolajonlarga.
Nimani ko`rgandi dunyoga kelib?
Ko`rgani zorligu, daryo kabi qon.
Bolam, degim keldi ko`nglim ezilib,
Yo`rgagi kafanlik bo`lgan bolajon.
Jangohga aylandi bu kun diyoring,
Qismating ko`z yoshmi, taqdirmi, alam?
Balki qo`g`irchog`ing kutar diydoring,
Qo`g`irchog`idan ham umri oz bolam.
Kuzlarda ochilgan lolajonlarga,
Loladan ham mahzun jonajonlarga,
Kulgusi yig`iga ulanmasin hech,
Dunyoni beringlar bolajonlarga.
Qo`lingga qurolmas, ko`p o`yinchoqlar
Yarashar edi-ku murg`akkina jon.
Seni zor etganlar tortadi ohlar,
Bir kuni uvoling tutar, bolajon.
Kuzlarda ochilgan lolajonlarga,
Loladan ham mahzun jonajonlarga,
Kulgusi yig`iga ulanmasin hech,
Dunyoni beringlar bolajonlarga.
Onangni topolmay sarson-u sargardon,
Munchoq ko`zlaringdan tomchilaydi yosh.
Ohingdan titraydi zamin-u zamon,
Senga oy onadir, otadir quyosh.
Yaqinlaringizga ham ulashing:
@ertaklar_uzz
Nimani ko`rgandi dunyoga kelib?
Ko`rgani zorligu, daryo kabi qon.
Bolam, degim keldi ko`nglim ezilib,
Yo`rgagi kafanlik bo`lgan bolajon.
Jangohga aylandi bu kun diyoring,
Qismating ko`z yoshmi, taqdirmi, alam?
Balki qo`g`irchog`ing kutar diydoring,
Qo`g`irchog`idan ham umri oz bolam.
Kuzlarda ochilgan lolajonlarga,
Loladan ham mahzun jonajonlarga,
Kulgusi yig`iga ulanmasin hech,
Dunyoni beringlar bolajonlarga.
Qo`lingga qurolmas, ko`p o`yinchoqlar
Yarashar edi-ku murg`akkina jon.
Seni zor etganlar tortadi ohlar,
Bir kuni uvoling tutar, bolajon.
Kuzlarda ochilgan lolajonlarga,
Loladan ham mahzun jonajonlarga,
Kulgusi yig`iga ulanmasin hech,
Dunyoni beringlar bolajonlarga.
Onangni topolmay sarson-u sargardon,
Munchoq ko`zlaringdan tomchilaydi yosh.
Ohingdan titraydi zamin-u zamon,
Senga oy onadir, otadir quyosh.
Yaqinlaringizga ham ulashing:
@ertaklar_uzz
Hayratomuz qobiliyatli bolakaylar.
Tanish Avraam 4 yoshidan Tanish test savollariga 99,9 foiz javob bergan va 5 yoshida Stenford Universitetining matematika bo`yicha onlayn imtixonidan o`tgan. 7 yoshida AQShning River kolleji geologiya va falakiyotshunoslik fakultetiga o`qishga qabul qilingan. 10 yoshida o`qishni tamomlab 2013-yilda bo`lib o`tgan TED konferensiyasida "Universitetga odamlar tayyor bo`lganida kirishi kerak, yoshi ma'lum darajaga yetganda emas", deya ta'kidlagan. 8 yoshida Tanish NASA o`tkazgan anjumanlarda ishtirok etgan. Ikkita yangi yulduz kashfiyotida qatnashgan, mamlakatning eng yirik rasadxonalaridan Quyoshdagi o`zgarishlarni kuzatgan. Kollejda o`qib yurgan kezlarida Berkli universitetining kimyo fani bo`yicha onlayn mashg`ulotlarini o`tagan. Pianino chalishni, shaxmat va tennis o`ynashni o`rgangan.
@ertaklar_uzz
Tanish Avraam 4 yoshidan Tanish test savollariga 99,9 foiz javob bergan va 5 yoshida Stenford Universitetining matematika bo`yicha onlayn imtixonidan o`tgan. 7 yoshida AQShning River kolleji geologiya va falakiyotshunoslik fakultetiga o`qishga qabul qilingan. 10 yoshida o`qishni tamomlab 2013-yilda bo`lib o`tgan TED konferensiyasida "Universitetga odamlar tayyor bo`lganida kirishi kerak, yoshi ma'lum darajaga yetganda emas", deya ta'kidlagan. 8 yoshida Tanish NASA o`tkazgan anjumanlarda ishtirok etgan. Ikkita yangi yulduz kashfiyotida qatnashgan, mamlakatning eng yirik rasadxonalaridan Quyoshdagi o`zgarishlarni kuzatgan. Kollejda o`qib yurgan kezlarida Berkli universitetining kimyo fani bo`yicha onlayn mashg`ulotlarini o`tagan. Pianino chalishni, shaxmat va tennis o`ynashni o`rgangan.
@ertaklar_uzz
Mushuk bilan chumoli ertagi
Juda ham semirib, yiltillab ketgan Mushuk yo‘l yoqasida mudrab o‘tirgan ekan. Ashula aytib, ishga ketayotgan Chumoli Mushukni ko‘rishi bilan jimib qolibdi-da, qadamini sekinlatibdi. Qo‘rqqanidan emas, Mushukni uyg‘otmaslik uchun shunday qilibdi.
Ozmi-ko‘pmi vaqt o‘tib, mushuk uyg‘onibdi. Ko‘zlarini chala-chulpa ochib qarasa, Chumoli og‘zida don olib kelayotgan edi. U Mushukning oldiga yetganida donni yerga qo‘yib salom beribdi.
— Hormang, Miyov xola! — debdi.
— Hali horiganimcha yo‘q, qora qiltiriq, -debdi Mushuk, — Faqat zerikib o‘tiribman, xolos.
— Ishlamasangiz zerikasiz-da, — debdi kulib Chumoli. — Men mehnat qilib zerikmayman.
— Nega endi men ishlar ekanman?! -debdi Mushuk ensasi qotib. — Egam bor -ne g‘amim bor. Sen sho‘rlik bo‘lsang baxtsizsan. Chunki seni boradigan uying, yuvibtaraydigan, silab-siypaydigan egang yo‘q.
— Bu gapingiz xato, Miyov xola, — debdi Chumoli ranjib, — men siz o‘ylagandek baxtsiz emasman, baxtliman. Chunki mehnat qilishga yetadigan kuch-quwatim, g‘ayratim bor. Kimki mehnat qilmasa, o‘sha baxtsiz.
Mushuk o‘ylab qarasa, bahsda yengilib qoladigan. Shuning uchun ham gapni boshqa yoqqa burishga harakat qilibdi.
— Hazillashdim, Chumolivoy, — debdi u. — Men ham baxtliman. Sichqon ovlayman.
— Sichqonni onda-sonda ovlaysiz-da! Har kuni mehnat qilsangiz…
— Gaping to‘g‘ri, — debdi Mushuk......
Davomi: http://ertaklar.uz/uz/mushuk-bilan-chumoli/
Juda ham semirib, yiltillab ketgan Mushuk yo‘l yoqasida mudrab o‘tirgan ekan. Ashula aytib, ishga ketayotgan Chumoli Mushukni ko‘rishi bilan jimib qolibdi-da, qadamini sekinlatibdi. Qo‘rqqanidan emas, Mushukni uyg‘otmaslik uchun shunday qilibdi.
Ozmi-ko‘pmi vaqt o‘tib, mushuk uyg‘onibdi. Ko‘zlarini chala-chulpa ochib qarasa, Chumoli og‘zida don olib kelayotgan edi. U Mushukning oldiga yetganida donni yerga qo‘yib salom beribdi.
— Hormang, Miyov xola! — debdi.
— Hali horiganimcha yo‘q, qora qiltiriq, -debdi Mushuk, — Faqat zerikib o‘tiribman, xolos.
— Ishlamasangiz zerikasiz-da, — debdi kulib Chumoli. — Men mehnat qilib zerikmayman.
— Nega endi men ishlar ekanman?! -debdi Mushuk ensasi qotib. — Egam bor -ne g‘amim bor. Sen sho‘rlik bo‘lsang baxtsizsan. Chunki seni boradigan uying, yuvibtaraydigan, silab-siypaydigan egang yo‘q.
— Bu gapingiz xato, Miyov xola, — debdi Chumoli ranjib, — men siz o‘ylagandek baxtsiz emasman, baxtliman. Chunki mehnat qilishga yetadigan kuch-quwatim, g‘ayratim bor. Kimki mehnat qilmasa, o‘sha baxtsiz.
Mushuk o‘ylab qarasa, bahsda yengilib qoladigan. Shuning uchun ham gapni boshqa yoqqa burishga harakat qilibdi.
— Hazillashdim, Chumolivoy, — debdi u. — Men ham baxtliman. Sichqon ovlayman.
— Sichqonni onda-sonda ovlaysiz-da! Har kuni mehnat qilsangiz…
— Gaping to‘g‘ri, — debdi Mushuk......
Davomi: http://ertaklar.uz/uz/mushuk-bilan-chumoli/
Archa uchun o`yinchoq yasash usullari.Yangi yil yaqinlashyapti.Bu aynan siz uchun.
@ertaklar_uzz
@ertaklar_uzz
ALLA
Bola dunyoga kelar ekan, yoqimli, orom berguvchi ona allasini eshitadi. Ona allasidan uning ko‘ngli xush tortadi, tani rohat qiladi. Shuning uchun ham inson tinglaydigan ilk qo‘shiq — alla o‘zining yoqimli, mayin, erkalovchi ohangi bilan kimlarni xushnud etmagan deysiz. Xalqimiz allaga eng muhim tarbiya vositasi sifatida qaragan. Buyuk hakim Abu Ali ibn Sino allani bolaning ruhiy va jismoniy rivojlanishida qudratli tarbiya quroli dsb hisoblagan.
Alla bolalar folklori janrlari ichida eng sevimlisidir. U hajman kichik, mazmunan sodda, ravon kuylab aytiladigan she’riy forma bo‘lib, go‘dak dilini qitiqlovchi, uni ardoqlovchi musiqiy ohangga ega. Alla odatda onalar, buvilar, enagalar va tarbiyachilar tomonidan aytiladi. Ona o‘z jigargo‘shasini, buvi suyukli nabirasini, opa singlisi, ukasini belanchakka solib asta-sekin tebratar ekan, unga o‘z mehrini, qalb so‘zlarini izhor qilib, shirali, mayin, ehtirosli ovoz bilan to‘lib-toshib alla aytadi.
http://ertaklar.uz/uz/alla-qoshiqlari/
Bola dunyoga kelar ekan, yoqimli, orom berguvchi ona allasini eshitadi. Ona allasidan uning ko‘ngli xush tortadi, tani rohat qiladi. Shuning uchun ham inson tinglaydigan ilk qo‘shiq — alla o‘zining yoqimli, mayin, erkalovchi ohangi bilan kimlarni xushnud etmagan deysiz. Xalqimiz allaga eng muhim tarbiya vositasi sifatida qaragan. Buyuk hakim Abu Ali ibn Sino allani bolaning ruhiy va jismoniy rivojlanishida qudratli tarbiya quroli dsb hisoblagan.
Alla bolalar folklori janrlari ichida eng sevimlisidir. U hajman kichik, mazmunan sodda, ravon kuylab aytiladigan she’riy forma bo‘lib, go‘dak dilini qitiqlovchi, uni ardoqlovchi musiqiy ohangga ega. Alla odatda onalar, buvilar, enagalar va tarbiyachilar tomonidan aytiladi. Ona o‘z jigargo‘shasini, buvi suyukli nabirasini, opa singlisi, ukasini belanchakka solib asta-sekin tebratar ekan, unga o‘z mehrini, qalb so‘zlarini izhor qilib, shirali, mayin, ehtirosli ovoz bilan to‘lib-toshib alla aytadi.
http://ertaklar.uz/uz/alla-qoshiqlari/
Bolalar ularga aytilayotgan gapdan ko`ra,birovga aytilayotgan gaplarga e`tiborliroq bo`ladi.
E.Ruzvelt
@ertaklar_uzz
E.Ruzvelt
@ertaklar_uzz