Ko‘p beriladigan savol:

• Xulosada o‘zimiz yoqlagan tomonni yozamizmi?

• Yozma ishning xulosa qismida talabgor topshiriq shartida berilgan vaziyat yuzasidan o‘zi tarafdorlik qilayotgan va qo‘llab-quvvatlayotgan qarashni aniq bayon etib, asos ko‘rsata olishi, bunday xulosa jamiyat hayotiga ta’sir ko‘rsata oluvchi omil ekanligini yoritib berishi talab qilinadi.
https://t.me/esse_behruz

Essening asosiy qismini yozishda eʼtiborga olish zarur boʻlgan muhim jihatlar:

1. Kamida 3 ta xatbosh boʻlishi va har birida taraflar fikri hamda shaxsiy fikr boʻlishi kerak.

2. Asosiy qismdagi xatboshilarning birinchisida muallif qoʻshilmaydigan yoki qarshi tomon fikri yozilishi kerak. Masalan, mavzu “onlayn va oflayn taʼlim” boʻlsa va siz onlayn taʼlim tarafdori boʻlsangiz, birinchi xatboshida oflayn taʼlim haqida batafsil yozishingiz maqsadga muvofiqdir.

3. Har bir argumentni faktlar va dalillar bilan qoʻllab-quvvatlang. Global manbalarga asoslangan statistikalar va tadqiqotlar sizning mavzuni chuqur bilishingizni koʻrsatadi.

4. Maqol, maqola yoki statistik ma’lumot, iqtibos va boshqa manbalardan bemalol foydalanishingiz mumkin. Chegara yoʻq. Ammo ular mavzu matniga mos va gaplaringiz bilan mantiqan bogʻlangan boʻlishi shart.

5. Barcha misollar, taʼriflar va dalillar faqat mavzu doirasida boʻlishi kerak; mavzudan chetga chiqmaslik lozim.

Esse yozishni biz bilan mukammal o’rganing: https://t.me/esse_behruz

https://t.me/esse_behruz

❤️‍🔥Ertaga va undan keyin imtihoni bor barcha oʻquvchilarimga faqat eng yaxshisini tilayman va sizlarga quyidagi duoni tavsiya qilaman.

Allohumma inni asaluka
Bi anni ashhadu annaka antalloh
La ilaha illa ant, al ahad as somad allazi lam yalid va lam yulad va lam yakullahu kufuvan ahad

https://t.me/esse_behruz

Argument va dalil nima? Ularni qanday farqlash mumkin?

Esse va ilmiy matnlar yozishda argument va dalil tushunchalarini to‘g‘ri farqlash muhim ahamiyatga ega. Ushbu ikki tushuncha bir-biri bilan uzviy bog‘liq bo‘lsa-da, ularning vazifasi turlicha hisoblanadi.

Argument — bu muallif tomonidan ilgari surilgan asosiy fikrni mantiqan asoslovchi sabab yoki mulohazadir. Ya’ni, argument “nima sababdan bu fikr ilgari surilmoqda?” degan savolga javob beradi. Dalil esa argumentning haqqoniyligini isbotlovchi aniq manba bo‘lib, u fakt, statistika, ilmiy tadqiqot natijasi yoki real misol shaklida ifodalanadi.

Masalan, “Yoshlar telefondan foydalanishni kamaytirishi kerak, chunki bu sog‘liq uchun katta ziyon keltiradi” jumlasida “Yoshlar telefondan foydalanishni kamaytirishi kerak” — asosiy fikr bo‘lsa, “sog‘liq uchun katta ziyon keltiradi” qismi argument vazifasini bajaradi.

Yuqorida aytilgan argumentni quyidagi dalil orqali isbotlash mumkin:

Olimlar tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, telefondan haddan tashqari ko‘p foydalanadigan yoshlarning 90 foizida ko‘z ko‘rish qobiliyatining pasayishi va xotiraning susayishi kabi salbiy holatlar kuzatilgan.

Xulosa qilib aytganda, argument muallif fikrini mantiqan asoslab bersa, dalil ushbu fikrning ishonchliligini aniq fakt va manbalar orqali tasdiqlaydi. Shu sababli, samarali esse yozishda argument va dalilning o‘zaro uyg‘unligi muhim hisoblanadi.

Siz yana nimalarni bilishni xohlaysiz? Savollaringizni izohlarda yozib qoldiring.
https://t.me/esse_behruz

Ayrim atamalarning muqobilini lugʻatga kiritilishi bo‘yicha.

Ijtimoiy tarmoqlarda «Endi “breket” soʻzini oʻrniga "tishsim", “rasprodaja” soʻzining oʻrniga "arzonsavdo", kabi so‘zlarini aytamizmi?» deya berilayotgan savollardan bilish mumkinki, o‘zgarishlar biroz ommani hayron qoldirmoqda.

Bu bilan hech narsa oʻzgarmaydi, oʻsha narsa oʻsha narsaligicha qoladi. Yaxshisi, oʻz holicha qolaversin-da, biz shu aytilishiga oʻrgangan edik, deguvchilar ham talaygina. Toʻgʻri, olinma soʻzlar narsa bilan birga hayotimizga va tilimizga kirib keladi. Yillar oʻtib oʻzlashadi va lugʻatimizdan joy oladi. Masalan: "poyezd", "stul", "televizor", "radio" kabi.

Kechagidek esimda, 3-sinfligimda (1993-yillar edi) rosa lugʻat yozib yodlaganmiz:
Samolyot - tayyora
Aeroport - tayyoragoh
Jurnal - oynoma
Gazeta - roʻznoma
Oblast - viloyat
Rayon - tuman
va hokazo.

Ammo, sezib turganingizdek bularning ayrimlari xalq tomonidan qabul qilinmadi va oʻzgarishsiz qoldi. Shu kabi bugun eʼlon qilingan ushbu soʻzlarning ham ayrimlari oʻzi allaqachon almashib ulgurgan. Masalan, "simptom"- belgi, alomat.
P.S. "Kasallik belgilari", "kasallik alomatlari" tarzida aytilmoqda.

🟢Biroq, boshqa tomondan qaralganda, ayrimlari esa tilimizga gʻalizroqday tuyulmoqda. Masalan: frilanser-erkin ishchi. Mikser- qorgʻich.

❓Bolalar qiynalmaydimi?

🟢Yana bir toifa insonlar o‘quvchilarga yodlatilgani bilan xalq tilida oʻzgarmasa ikkiyoqlamalik paydo bo‘lishini ta’kidlashmoqda.

Keling, har bir variantni ko‘rib chiqamiz. Soʻrovnoma tashkillaymiz. Sizga qaysi soʻzlar oʻzgartirilmagani maʼqul?

1️⃣ Lugʻatda bor (hozirgi holat)

Tasavvur qiling, 5-sinf o‘quvchisining oldidan 2 ta so‘z chiqdi:

“brend” va “xosnom”.

Bolalar bir qarashda bularning qaysi birida shunchaki oson tushuniladi va nutqda qoʻllanadi, qaysi birida oʻsha atamani toʻliq ifodalashini bila oladimi?

Yo‘q, bilolmaydi! Bu talaffuz bilan nutqda farqlanadigan holat emas. Bunday holatlar alohida bolalarga darsliklarda misollar va gaplar yordamida tushuntiriladi.

2️⃣ Ammo kattalar-chi?

Ular har doimgidek eski holatda nutqda foydalanaveradi.

Farq bormi? Yo‘q! Tushuncha oʻsha. Soʻz boshqa.

Endi ikki avlod bir-biriga lugʻat yoki tarjima yordamida gaplashishi kerakmi?
Yoʻq!

❗️Almashtirilishi shart boʻlmagani oʻz oʻrnida qolishi kerak.

🟢Uchinchi toifa insonlar esa barcha soʻzni almashtirishni taklif qilishmoqda. Shunda tushunish osonlashadi, deyishmoqda. Bir qarashda asosli taklif.

Lekin bu holatda, hammayoq turli-tumanlikka to‘lib toshadi. Ko‘chalar, TV, kitoblar, gazetalar, internet, odamlar...

📥Ammo tanganing boshqa tomoni bor. Biz oʻz tilimizga, oʻz lugʻatimizga egamiz.
Ammo, ayting-chi, qaysi til butkul sof?
Hamma tilda oʻzlashma va olinma soʻzlar mavjud. Masalan, "kurash", "halol", "palov" soʻzlarimiz chet el lugʻatiga shunday kirib bordi-ku? Nega endi narsaning oʻzi qoladi-ku, atamasini almashtirish kerak, degan haqli savollar tugʻiladi.

🟢Ayrim toifa vakillarining fikricha, baribir tilimizda arabiy, forsiy, rusiy, ingliz tilidan kirgan soʻzlar mavjud-ku! Shular qatori qabul qilsak nima boʻlibdi?

📊Xullas, avval bitta yaxshi soʻrovnoma oʻtkazish va xalqning talab va istaklarini inobatga olish kerak. Tilshunos olimlar shu tomonlarini hisobga olib, qayta ishlab chiqishsa maqsadga muvofiq boʻlar edi.

📝Bir narsani unutmaslik kerakki, lugʻatni isloh qilish natijasida mavjud muammolarga barham berilishi kerak, aksincha, yangi muammolar kelib chiqishi emas.


🔘@nodirasaydaliyeva

🌟 TAFAKKUR — QAHRAMONLAR, SYUJET VA MA’NAVIY UYG‘ONISH FOJIASI

Zulfiya Qurolboy qizining “Tafakkur” hikoyasi jamiyatdagi jaholat, hasad, pulparastlik va ma’naviy uyg‘onish fojiasini ochib beruvchi chuqur ijtimoiy-psixologik asardir. Asar insonning fikrlashi o‘zgarsa — jamiyat ham o‘zgarishini ko‘rsatadi.

🔥 ASARNING MARKAZIY QAHRAMONLARI

🟢 Tangriberdi 
Tegirmonchining o‘g‘li, ilmga chanqoq, iste’dodli va tafakkurli bola. Shaxmatga qiziqadi, bilim olishni orzu qiladi. U orqali muallif ilmga intilgan yoshlar fojiasini ko‘rsatadi.

🟢 Tegirmonchi (ota) 
Og‘ir mehnat bilan yashaydigan, lekin tor fikrli inson. O‘g‘lining ilm olishiga qarshi chiqadi. Uning nazarida kasb — faqat non topish vositasi, ilm esa keraksiz hasham.

🟢 Shovqi
Shaxmatchi va Tangriberdi iste’dodini birinchi bo‘lib ko‘rgan ustoz. Ilm va tafakkur tarafdori bo‘lgan ijobiy obraz.

🟢 Eshboev 
Boy va ta’sirli, ammo hasadgo‘y va manfaatparast inson. Tangriberdi muvaffaqiyatini ko‘ra olmaydi.

🟢 Shovkat muallim 
Ma’rifat tarafdori o‘qituvchi. Tangriberdi iste’dodini qo‘llab-quvvatlaydi va uning kelajagiga ishonadi.


📖 VOQEALAR RIVOJI

⚫ Qishloq muhitining tasviri 
Hikoya qashshoqlik, og‘ir mehnat va tor dunyoqarash hukmron bo‘lgan muhit tasviri bilan boshlanadi.

⚫ Shaxmat — tafakkur uyg‘onishi 
Tangriberdi shaxmatga qiziqa boshlaydi. Bu o‘yin uning tafakkurini uyg‘otadi va hayotga boshqacha qarashni o‘rgatadi.

⚫ Otasi bilan ziddiyat 
Ota uchun: 
— tegirmon → hayot 
— pul → maqsad 

O‘g‘il uchun: 
— ilm → kelajak 
— tafakkur → hayot mazmuni 

Asardagi asosiy konflikt shu yerda boshlanadi.

⚫ Muvaffaqiyatlar davri 
Tangriberdi musobaqalarda qatnashadi, yutuqlarga erisha boshlaydi. Kelajak eshiklari ochilgandek bo‘ladi.

⚫ Hasad va to‘siqlar 
Jamiyat uning muvaffaqiyatini qo‘llab-quvvatlamaydi. Hasad va tor fikrli muhit unga qarshi chiqadi.

⚫ Eng og‘riqli burilish 
Tangriberdi orzulari sinadi. Ilm yo‘li to‘siladi. U yana eski hayotga qaytishga majbur bo‘ladi. 
Bu — asarning eng katta fojiasidir.


💡 ASARNING ASOSIY G‘OYASI

— Jaholat iste’dodni o‘ldiradi 
— Ilmga qarshi jamiyat kelajakni yo‘q qiladi 
— Tafakkur uyg‘onmasa, hayot o‘zgarmaydi 
— Eng katta fojia — iste’dodning yo‘qolishi 


‼️ XULOSA

Bu hikoya bitta bola haqida emas. 
Bu — minglab Tangriberdi lar haqida.

👉 Eng og‘ir fojia — insonning o‘lishi emas. 
👉 Eng og‘ir fojia — tafakkurning o‘lishi.

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖ 
Milliy sertifikat uchun tavsiya etilgan asarlarning qisqa sharhlari quyida👇
https://t.me/esse_behruz

📝 Esseda Fakt va Fikrning farqi nimada?
Ko‘p talabgorlar esseda o‘z shaxsiy qarashlarini (fikr) xuddi isbotlangan dalildagidek (fakt) taqdim etishadi. Bu — eng katta xato!

❇️ FIKR - shaxsiy qarash, subyektiv baho.
FAKT(DALIL) - Isbotlangan, hamma tomonidan tan olingan hukm.
🔍 Misollar asosida tahlil:
❌ Fikr: "Samarqand — dunyodagi eng chiroyli shahar." (Chiroylilik nisbiy, subyektiv baho).
✅ Fakt: "Xiva ikki qismdan: Dishan qal’a va Ichan qal’adan iborat." (Geografik manbalar bilan isbotlangan).
❌ Fikr: "Qo‘qon Sharqning durdonasi hisoblanadi." (Badiiy, estetik qarash).
✅ Fakt: "Xiva 2024-yilda islom olamining turistik poytaxti deb e'lon qilingan." (Rasmiy xalqaro qaror).
💡 Esseda qo‘llash (Oltin formula):
Esseniz kuchli chiqishi uchun Fikr + Fikr emas, Fikr + Fakt formulasidan foydalaning:
❌ Kuchsiz: Kitob o‘qish foydali (Fikr), chunki u odamni eng zo‘r rivojlantiradigan vosita (Fikr).
✅ Kuchli: Kitob mutolaasi miya faoliyatini yaxshilaydi (Fikr). Tadqiqotlarga ko‘ra, kuniga 15 daqiqa mutolaa stressni 68% gacha kamaytiradi (Fakt/Statistika).

⚠️ Xulosa: Har bir yozgan gapingizga "Buni isbotlay olamanmi?" deb savol bering. Faktcheking (fakt tekshiruvi) esseyizga yuqori ball olib keladi.
https://t.me/esse_behruz

Shamoli boryaptimi?😁

❗️❗️❗️❗️

36-savol uchun quyidagilarni bilib qo'ying.

1. Taklif - fikr
2. Gina - gap
3. Sanoq - hisob
4. Asosli - jiddiy
5. Amal - qadam
6. Mo'l - quyuq
7. Noqulay - qaltis
8. Yuzaki - qisqa
9. Qiyg'och - qiyiq
10. Oxir - qiyom
11. Yovuz - qora
12. Mo'ljal - nishon
13. Yuzaki - yengil
14. Maromida - sokin
15. Zilol - tiniq
16. Qariyb - yaqin
17. Urf - rasm
18. Mo'l - sermahsul

Shuni albatta ko‘ring, hurmatli talabgorlar.
https://t.me/esse_behruz

❇️HOZIRGI YOSHLAR UCHUN LUG‘AT❇️

❗️Quyida menga deyarli har kuni keladigan xabarlardagi imloviy xato so‘zlarni imlo qoidasiga muvofiq ishlatiladigan asli bilan e'tiboringizga havola qilyapman. Ushbu lug‘atdagi qaysi so‘zni xato ishlatayotgan bo‘lsangiz, to‘g‘ri yoziladiganini bilib olib, bundan keyin xatosiz yozishga odatlaning! Onamizni hurmat qilib, aytganiga kiramiz, Til ham onamiz-ku!..

❗️Izoh: Quyida birinchi xato so‘zlar, keyin ularning to‘g‘ri variantni berildi.

🔹assalom-u ale(y)kum — assalomu alaykum (undov so‘z)
🔹axa — aha (undov so‘z)
🔹xa — ha (tasdiq so‘z)
🔹hop, hup, ho‘p, xop, xup — xo‘p (tasdiq so‘z)
🔹raxmat — rahmat (undov so‘z)
🔹hudo — Xudo (doim bosh harfda yozing)
🔹Allox, Ollox — Alloh, Olloh (doim bosh harfda yozing)
🔹hohlasa, hoxlasa, xoxlasa — xohlasa (fe'l)
🔹hop (xop, hup, xup) boladi (buladi) — xo‘p bo‘ladi (undov so‘z)
🔹uzur — uzr (ot)
🔹yahshi, yahwi, yaxwi — yaxshi (sifat; undov so‘z)
🔹kup, kop — ko‘p (ravish)
🔹tugri, tug‘ri — to‘g‘ri (sifat; modal)
🔹hom — xom (sifat)
🔹hijolat — xijolat (sifat)
🔹aqilli — aqlli (sifat)
🔹ona-tili va adabiyot(i) — ona tili va adabiyot (ot)
🔹taxlil — tahlil (ot)
🔹umur — umr (ot)
🔹xam — ham (yuklama)
🔹xamma — hamma (olmosh)
🔹hayr — xayr (undov so‘z)
🔹hayrli (hayirli) — xayrli (sifat)
🔹xozir — hozir (ravish; sifat)
🔹boldi — bo‘ldi (fe'l)
🔹hato — xato (ot)
🔹tushinarli — tushunarli (sifat)
🔹ruhsat — ruxsat (ot)
🔹maslaxat — maslahat (ot)
🔹tahmin — taxmin (ot)
🔹chunaman — tushunaman (fe'l)
🔹axmoq — ahmoq (sifat)
🔹gurux — guruh (ot)
🔹xayot — hayot (ot)
🔹hayol — xayol (ot)
🔹hulq — xulq (ot)
🔹halq — xalq (ot)
🔹hush kelibsiz — xush kelibsiz (undov so‘z)
🔹muhlis — muxlis (ot)
🔹yuq, yoq — yo‘q (modal so‘z; inkor so‘z) 
🔹repititor — repetitor  (ot)
🔹to‘g‘irlamoq — to‘g‘rilamoq (fe'l)
🔹baht — baxt (ot)
🔹iloxim, illoxim — ilohim (undov so‘z)
🔹hursand, hursan — xursand (sifat)
🔹zor, zur — zo‘r (sifat)
🔹oqimiz, uqi(y)miz — o‘qiymiz (fe'l)
🔹osha, owa — o‘sha (olmosh)
🔹fikir — fikr (ot)
🔹xarakat — harakat (ot)
🔹hol — xol (ot)
🔹holos — xolos (yuklama)
🔹jovob — javob (ot)
🔹baxona, boxona — bahona (ot)
🔹uhlamoq — uxlamoq (fe'l)
🔹xaqiqat(an) — haqiqat(an) (modal so‘z)
🔹maxalla — mahalla (ot)
🔹sog buling (boling) — sog‘ bo‘ling (fe'l)

https://t.me/esse_behruz

Morfemika — bu tilshunoslikning boʻlimi boʻlib, soʻzlarning ichki tuzilishini, yaʼni ularning qanday maʼnoli qismlardan (morfemalardan) tashkil topganini oʻrganadi.

☑️Soʻz tarkibidagi eng kichik maʼno ajratib olinadigan qismlar morfema deb ataladi.

Morfemalar quyidagi qismlardan iborat:
☑️Oʻzak (Asos): Soʻzning asosiy maʼnosini bildiruvchi oʻzgarmas qismi (masalan, kitob).
☑️Affikslar (Qoʻshimchalar): Oʻzakka qoʻshilib, yangi soʻz yasaydigan yoki soʻzlarni bir-biriga bogʻlaydigan qismlar (masalan, -chi, -lar

https://t.me/esse_behruz

Umr juda tez o‘tar ekan. Xayolimda otam hali ham 40 yoshda, onam esa 35 yoshda, deb tasavvur qilarkanman. Aslida esa ular bu yoshlardan o‘tib ketganiga anchagina bo‘lganini xayolimga ham keltirmabman.

Bekorga shoir shunday yozmagan:

Topmoq — yo‘qotmoqdir,
Yo‘qotmoq — topmoq.
Sen so‘lib, men yashab,
To‘lishimga boq.
Sensiz topganimdan
Ko‘proq yo‘qotdim.
Sen meni yupatding,
Seni yig‘latdim.
Sen meni yaratding,
Seni tugatdim.
Uyalmay “Ona”, deb,
Kelishimga boq…)