Bugungi kunda texnologiyalar hayotimizning ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Axborot texnologiyalari va ijtimoiy tarmoqlarning tez sur’atlarda rivojlanishi natijasida odamlar smartfonlardan faol foydalanmoqda. Ba’zi insonlar smartfonlar hayotni yengillashtiradi, o‘rganish va muloqotni osonlashtiradi deb hisoblashsa, boshqalar esa ularning inson salomatligiga va ijtimoiy hayotga salbiy ta’siri borligini ta’kidlashadi.

Avvalo, smartfonlarning foydali jihatlarini inkor etib bo‘lmaydi. XXI asr texnologiyalar davrida yoshlar hamda kattalar hayotini smartfonsiz tasavvur qilish qiyin. Chunki smartfonlar orqali dunyo yangiliklaridan xabardor bo‘lish, do‘stlar va yaqinlar bilan muloqot qilish, bilim olish, onlayn ta’limda qatnashish mumkin. Masalan, “WhatsApp”, “Telegram”, “Instagram” va “Imo” kabi ilovalar insonlar o‘rtasida aloqa o‘rnatishda muhim vosita hisoblanadi.2019-yilda butun dunyoga tarqalgan “COVID-19” pandemiyasi davrida o‘quv maskanlari yopilganida, ta’lim jarayoni aynan smartfonlar yordamida davom ettirildi. O‘qituvchilar onlayn darslar o‘tishdi, o‘quvchilar esa uyda o‘tirgan holda bilim olish imkoniga ega bo‘lishdi. Bu esa smartfonlarning hayotimizdagi o‘rni naqadar muhim ekanini yana bir bor ko‘rsatdi. Shuningdek, smartfonlar yordamida ko‘pgina ishlarni bajarish osonlashdi. Uydan chiqmasdan turib oziq-ovqat yoki kerakli buyumlarni buyurtma berish mumkin. Bu nafaqat qulaylik, balki vaqtni tejash imkonini ham beradi. Bundan tashqari, yo‘nalish topish, onlayn to‘lovlarni amalga oshirish kabi imkoniyatlar ham hayotimizni ancha yengillashtirdi.

"Bir oqning bir qorasi bor" decanlaridek, smartfonlarning salbiy tomonlari ham mavjud. Eng avvalo, ularning haddan tashqari ko‘p ishlatilishi inson salomatligiga zarar yetkazadi. Uzoq vaqt davomida ekranga qarab o‘tirish ko‘rish qobiliyatini susaytiradi, gavda holatini buzadi, bo‘yin va bel sohalarida og‘riqlar keltirib chiqaradi. Shuningdek, ko‘p vaqtini telefonda o‘tkazgan inson jismoniy harakatsiz qoladi, bu esa sog‘lom turmush tarziga zid hisoblanadi. Yoshlar orasida esa bu holat yanada xavfliroq – ular ijtimoiy tarmoqlarga, o‘yinlarga yoki turli foydasiz kontentlarga berilib, o‘qish, sport, oila bilan muloqot kabi muhim ishlarni e’tibordan chetda qoldirishadi. Natijada insonning real hayotdan uzoqlashuvi, diqqatning susayishi va ruhiy charchoq kabi holatlar paydo bo‘ladi.

"Gapning hissasi yaxshi, yoʻlning - qisqasi" deganlaridek, xulosa qilib aytganda, smartfonlar zamonaviy hayotimizda katta ahamiyatga ega. Ular bizga qulaylik yaratadi, ta’lim olish, aloqa qilish va ish yuritishni osonlashtiradi. Ammo “Har bir narsaning foydali tomoni bilan birga zarari ham bo‘ladi” deganlaridek, smartfondan me’yorida va maqsadli foydalanish inson uchun eng to‘g‘ri yo‘ldir. Texnologiyalar bizga xizmat qilishi kerak, biz esa ularga qaram bo‘lib qolmasligimiz zarur.

o‘quvchimiz Shohizamon Boboraimov, 70+ esse namunasi

✔️ @essewithOtabek

⚡️Ba'zilar bolaga mukammal bilim berish uchun uni xususiy makabda oqitish kerak deb hisoblashsa, ayrimlar davlat maktabida ham mukammal bilim olish mumkin deb bilishadi.

Bugungi zamon shiddat bilan o‘zgarib bormoqda. Texnologiya, axborot va ijtimoiy hayotning tez sur’atda rivojlanishi natijasida bolalarga mukammal bilim berish uchun ularni xususiy maktabda o‘qitish kerak deb hisoblashsa, ayrimlar davlat maktabida ham yaxshi bilim berishadi deb fikr bildirishmoqda.

Avvalo, xususiy maktablarning foydali jihatlarini inkor etib bo‘lmaydi. Xususiy maktablarning davlat maktablaridan farqi shundaki, bolalarga o‘zlariga yoqqan fanlarni o‘zlashtirishga mukammalroq yondashiladi. Bu esa bolalarga kelajakda kim bo‘lib yetishishidan qat’i nazar, o‘z sohasining yetakchisi bo‘lishga yordam beradi. Misol uchun, mamlakatimizda 2020-yildan buyon 57 foizga bolalarning bilim olish salohiyati yanada rivojlangan va bu ko‘rsatkich yildan yilga oshib bormoqda. Xususiy maktablarning ko‘payishi natijasida, 2025-yil sarhisobiga oliy ta’lim muassasalariga kirish bo‘yicha statistikalar yanada o‘smoqda, chunki 2020-yil OTMlarga kirgan abituriyentlar ko‘rsatkichi 2025-yil hisobiga nisbatan yanada oshgan. Xususiy maktablarning ko‘payishi natijasida bolalar sifatli ta’lim olishi yanada kuchaygan.

“Bir oqning bir qorasi bor”, deganlaridek, har bir ijobiy hodisaning soyasida salbiy tomonlar ham bo‘ladi. Xususiy maktablarning ko‘payishi natijasida, davlat maktablariga bo‘lgan ishonch tushib bormoqda, chunki har bir ota-ona farzandining sifatli ta’lim olishi uchun xususiy maktablarga berishadi. Bu esa davlat maktablariga bo‘lgan ishonchni tushiradi va natijada odamlar orasida “davlat maktablari yaxshi ta’lim bermaydi” degan fikrni yuzaga keltiradi. Misol uchun, sharoiti yaxshi bo‘lgan oilalar o‘z farzandlarini xususiy maktablarga berishadi, ammo ayrim oilalarning sharoiti yaxshi bo‘lmaganligi sababli xususiy maktablarning to‘lovlariga qurbi yetmaydi, natijada esa tabaqalanish yuzaga keladi. Shuning uchun bu jarayonni to‘liq qo‘llab-quvvatlashdan oldin uning oqibatlarini jiddiy o‘ylab ko‘rish lozim.

“Gapning hissasi yaxshi, yo‘lning qisqasi”, deganlaridek, muxtasar aytganda, xususiy maktablar ham, davlat maktablari ham bolalarga birdek ta’lim berishadi va kelajakda yoshlarning yetuk kadr bo‘lishiga hissa qo‘shishadi. Eng muhimi, biz ushbu jarayonning ijobiy tomonlarini kuchaytirib, salbiy ta’sirini kamaytirishga intilishimiz kerak. Muhtaram Prezidentimiz aytganlaridek, “Najot – ta’limda, najot – tarbiyada, najot – bilimda‘‘.

Shohizamon Boboraimov

@essewithOtabek