#finished

Toni Morrison – “Eng moviy koʻzlar”

Bu roman Amerikadagi irqchilik haqida. Har qalay sujeti shunday. Ammo mazmunan faqat irqchilik haqida emas, inson oʻzi tanlay olmaydigan, oʻzgartish qoʻlida boʻlmagan tashqi koʻrinishidagi jihatlar sababli kamsitilishning fojealari haqida fikr yuritiladi.

Jamiyatdagi “chiroyli” standartining bitta qolipga solinishi toʻgʻri emas deydi muallif. Koʻrinishi, rangi, koʻzlari va yoki boshqa jihatlari farqli shaxslar ruhiyatiga bu standartning qanday ta’sir qilishi romanning eng asosiy tahlil mavzularidan biridir.

Asar nomi ham ana shu sababli “Eng moviy koʻzlar” deb nomlangan nazarimda. Chunki bosh qaramonlardan biri Pekola ismli afroamerikalik qiz oq tanlilarning koʻzlari kabi uning ham koʻzlari moviy boʻlishini istaydi. Ularning ham koʻzlaridan moviyroq boʻlsa edi deb orzu qiladi. Ana shunda uni ham jamiyat va atrofidagilar chiroyli deb qabul qilishlariga, badbashara deb jirkanmasliklariga ishonadi.

Oʻz qoʻllari yoki istaklari bilan oʻzgartira olmaydigan, tanlash imkoni boʻlmagan jihatlari (tashqi koʻrinish, ota-ona va hakazo) sababli tahqirlanish ison ruhiyatini qanchalar ezgʻilab tashlashi chiroyli ochib berilgan. Birgina qizning “eng moviy koʻzlar” unda boʻlishini istashi ham yozuvchining istagini yaqqol koʻrsatib bera olgandek.

Bundan tashqari asarda yuqorida aytilgan jihatning bolalik travmalarni nihoyatda orttirib yuborishi, oilaviy munosabatlarga ta’siri, befarqlikni kuchaytirishi va zoʻravonlikka sabab boʻlishi ajoyib badiiylik bilan tahlil qilib beriladi. Nobel mukofoti olgan ilk afroamerikalik ayolning “Eng moviy koʻzlar”ini albatta oʻqib koʻrishingiz kerak…

➡️@qora_yigit