دو رفتار سیاسی نادر

سرمقاله هم‌میهن
۱۰ دی ۱۴۰۴

🔹دو واکنش دوشنبه‌شب آقای پزشکیان در برابر اعتراضات و نیز رد کردن کلیات لایحه بودجه قابل تحسین و دفاع بود و شاید در چند دهه گذشته موارد معدودی از این رفتار را شاهد بوده‌ایم.

🔹در اولین گام و به جای وصل کردن اعتراضات به بیگانه و تهدید کردن آنان، اعتراض را به رسمیت شناختند و به وزیر کشور دستور دادند که با آنان گفت‌وگو کند و حرف‌هایشان را بشنود و مطالبات آنان را گزارش نماید، و خودشان نیز بلافاصله در روز گذشته دیداری با نمایندگان اصناف داشتند تا مطالبات آنان را بشنوند؛ مواردی را هم تصمیم‌گیری نمودند، که گام مهمی است. اگر پیش از این نیز با همین سرعت تصمیم‌گیری می‌شد و تأکیدی بر مرامی بودن انتصاب همکاران آقای رئیس‌جمهور نمی‌شد، اکنون وضع حداقل به این بدی که هست نمی‌بود.

🔹اصل سخن کسبه روشن است زیرا اعتراض آنان معطوف به وضعیت قیمت ارز است که در عمل خرید و فروش را دچار اختلال کرده است. چون در این شرایط هر چه بفروشی زیان است. در واقع کاسب برخلاف تصور عموم از افزایش قیمت ارز و کالای ارزی منتفع نمی‌شود، چون اگر امروز، که قیمت دلار 130 هزار تومان است کالای خود را بفروشد، فردا باید به قیمت 135 هزار تومان بخرد، پس بهتر است نفروشد و اگر بازار بسته شود و نفروشد، او فقط از افزایش قیمت بهره‌مند می‌شود، درحالی‌که او باید از خرید و فروش سود ببرد.

🔹خُب روند نرخ ارز در دو ماه گذشته کل بازار را مختل کرده بود و نیازی نبود که کسی این را به حکومت بگوید؛ مسئولین باید به سهولت متوجه می‌شدند. با این حال دستور آقای پزشکیان به نوعی احترام به حق اعتراض و تبدیل آن از یک امر سیاسی محض به امری مدنی و صنفی است. ولی فراموش نشود که این مسئله باید به‌صورت ریشه‌ای حل شود و با تغییر رئیس کل بانک مرکزی یا فلان وزیر حل نمی‌شود و به سطوح بالاتری از سیاست در ایران مربوط می‌شود.

🔹البته با بهبود مدیریت و سیاستگذاری می‌توان شرایط را اندکی تعدیل کرد ولی مسیر کلی همین است که می‌بینیم و پرداختن به مسائل فرعی نه‌تنها هیچ مسئله‌ای را حل نمی‌کند، بلکه با افزایش تاخیر، حل مشکلات نیز سخت‌تر می‌شود.

🔹واکنش دیگر آقای پزشکیان به خبر رد کلیات لایحه بودجه است که فوری پذیرفتند لایحه را تغییر دهند. این انعطاف‌پذیری اقدام مهمی است که نه‌تنها موجب تضعیف دولت نمی‌شود، بلکه به تقویت آن نیز می‌انجامد. در واقع یکی از مشکلات بودجه کنونی هزینه‌هایی است که از طریق افزایش مالیات به مردم و تولیدکنندگان و نیز خرید کالاها بسته شده است و از سوی دیگر کاهش حقوق‌ها (به قیمت ثابت است) به عبارت دیگر با حداقل تورم 40 و شاید تا 50 درصد، امسال نمی‌توان افزایش حقوق‌ها را فقط 20 درصد اضافه کرد.

🔹ولی منطق دولت در پیشنهاد چنین لایحه‌ای چه بود؟ پاسخ روشن است؛ جمله‌ای بود که رئیس‌جمهور گفت؛ ما درآمدی نداریم که اضافه کنیم. مثل پدری که درآمدش کم شده ولی خانواده او هزینه‌ها و نیازهای فراوانی دارند که چون گذشته می‌خواهند برآورده شود. این منطق به ظاهر پذیرفتنی است، ولی خانواده می‌تواند بگوید که کمبود درآمد مسئله پدر است و باید خودش آن را حل کند.

🔹از نگاه نویسندگان بودجه، بهتر است که قرض نکند و مخارج را کم کند، ولی در نگاه مجلس باید قرض کند. هرچند تورم ناشی از این استقراض، مشکلات را بیشتر و قدرت خرید را کاهش می‌دهد. در میان این دو رویکرد به‌طور طبیعی نگاه نویسندگان بودجه سخت‌تر ولی معقول‌تر است.

🔹ولی نگاه سومی هم هست که باید به آن توجه کرد و در این مسیر پیش رفت. در نگاه سوم اصلاً ماجرا جای دیگر است. آقای رئیس‌جمهور باید مسئله کاهش درآمد را حل کند و این وظیفه اصلی اوست. ما نیازی به استقراض نداریم. کل بودجه با ارز بازار حدود 40 میلیارد دلار است و این فاجعه است، درحالی‌که در سال 95، این رقم برابر 100 میلیارد دلار بوده است.

🔹این وضعیت محصول تحریم است که آقای پزشکیان بیش از هر کس دیگر با ابعاد فاجعه‌بار آن آشنا هستند، درحالی‌که وزیر خارجه ایشان، دنبال شمردن نعمت‌های تحریم است. پیش از هر اقدامی این را باید حل کنند.

▫️ادامه مطلب در سایت هم‌میهن آنلاین

📌هم‌میهن را در فضای مجازی دنبال کنید:

🔗سایت | 🔗اینستاگرام | 🔗تلگرام | 🔗 یوتیوب

آنچه امروز در حال وقوع است، بیش از هر چیز، ظهور تدریجی و انباشتیِ آثار واقعی تحریم‌هاست؛ آثاری که سال‌ها به تعویق افتاده بودند و اکنون خود را به شکل کسری مزمن بودجه، فقدان رشد پایدار، افزایش بیکاری، گسترش فساد سیستماتیک و برآمدن یک طبقه رانتی-الیگارشیک نشان می‌دهند. این روند نه حاصل یک شوک ناگهانی، بلکه نتیجه فرسایش پیوسته ظرفیت‌های دولت، تضعیف بنیان‌های تولیدی و جایگزینی منطق رانت به جای منطق توسعه است. جبران این بخش از بحران، حتی در بهترین سناریوها، دشوار، پرهزینه و زمان‌بر خواهد بود.

در کنار این بحران ساختاری، یک خطای سیاستی کاملاً قابل اجتناب نیز رخ داده است: سپردن رسانه ملی به نااهل‌ترین و بسته‌ترین جریان فکری ممکن؛ جریانی خشک، غیرمنعطف و فاقد درک پیچیدگی‌های جامعه معاصر. نتیجه مستقیم این تصمیم، تخریب سرمایه نمادین رسانه داخلی و واگذاری مدیریت افکار عمومی به شبکه‌هایی چون «من و تو» و دیگر رسانه‌های برون‌مرزی شد. این واگذاری نه به دلیل قدرت ذاتی آن رسانه‌ها، بلکه به دلیل تهی شدن فضای داخلی از روایت معتبر، عقلانی و قابل اعتماد اتفاق افتاد.

تفاوت این دو بحران در همین‌جاست: اولی محصول ساختارهای عمیق و محدودیت‌های سخت بین‌المللی است و جبرانش دشوار؛ دومی اما یک انتخاب غلط مدیریتی بود که اساساً نباید رخ می‌داد. هزینه اقتصادی تحریم‌ها را شاید بتوان با سال‌ها تلاش کاهش داد، اما هزینه از دست دادن مرجعیت رسانه‌ای، آن هم در لحظه‌ای که جامعه بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت و اعتماد نیاز داشت، خطایی است که نه اجتناب‌ناپذیر بود و نه قابل توجیه.

نگاه نروژی به جامعه ایرانی
از آموزش تا مدیریت صنعتی

یکی از راه‌های شناخت مسائل ایران، نگاه کردن به جامعه، سیاست، صنعت، آموزش و دانشگاه از زاویه کسانی است که تجربه زیستن در سایر کشورها را دارند. دکتر #عباس_برآبادی سابقه تحصیل و تدریس در دانشگاه ترومسو در کشور نروژ را دارد. دو دهه زندگی در نروژ و آشنایی از نزدیک با نظام آموزشی، دانشگاهی، صنعتی و اجتماعی نروژ به وی امکان می‌دهد ایران را از زاویه نروژی بررسی کند.

دیدن ویدیو
https://youtu.be/olQ6cTEYZSE

عباس برآبادی در این گفت‌وگو، تجربیاتش از مواجهه با جامعه و صنعت نروژ، شیوه‌های آموزش و پرورش کودکان در این کشور، و نگریستن از زاویه نروژ به جامعه ایرانی را ارائه می‌کند. رویکرد او اگرچه از زاویه روابط سازمانی و به دور از پرداختن به متغیرهای کلان سیاسی بسیاری از مسائل را تبیین می‌کند، اما حاوی ظرائفی است که برای افراد و سازمان‌ها می‌تواند اهمیت و کاربرد داشته باشد. یکی از مهم‌ترین مباحثی که مطرح می‌کند، شیوه پیدایش #شخصیت_ویترینی است که ظرفیت حل مسأله در کشور را کاهش می‌دهد.

#آموزش_و_پرورش #نروژ #مدیریت_صنعتی #حل_مسأله #شخصیت_ویترینی

@irantalk_sn

🔺 رعب‌افکنی ترامپ!

ترامپ امشب نشستی خبری پیرامون عملیات ربودن مادورو رئیس جمهور ونزوئلا برگزار کرد و به بیان برخی جزئیات آن پرداخت. ربودن رئیس جمهور یک کشور و انتقال آن به کشور رباینده برای محاکمه تقریبا اتفاقی بی‌سابقه در روابط بین‌الملل معاصر است.

این بدعت در دنیای مدرن بیانگر آن است که نظریه واقع‌گرایی معطوف به اعمال قدرت و زور به بدترین شکل به عرصه سیاست بین‌الملل بازگشته است و روابط بین‌الملل از نوعی نظم نسببتا متکی به حقوق بین‌الملل به سمت بی‌نظمی و قسمی هرج و مرج در حال حرکت است و قواعد متعارف آن نامتعارف می‌شود. این تازه آغاز کار است و احتمالا دستکم در سه سال آینده از ریاست جمهوری ترامپ شاهد بدعت‌های دیگری باشیم و عملا نامی و اثری هم از نهادهای بین‌المللی و حقوق بین‌الملل به عنوان میراث مشترک بشریت نماند.

قبلا وقتی آمریکا یا قدرتی دیگر حکومت کشوری را ساقط می‌کرد، دستکم ظاهر امر رعایت می‌شد و قدرت را به یک نیروی محلی متحد خود می‌سپرد، اما ترامپ امروز درباره آینده ونزوئلا گفت که دولتش تا زمان برگزاری انتخابات آتی در ونزوئلا این کشور را اداره خواهد کرد و بی‌پروا هم از فروش نفت آن گفت.

البته در عین حال هم مدعی شد که نفت را هزینه ملت ونزوئلا می‌کند و وعده داد که اوضاع این کشور بهبود پیدا خواهد کرد؛ اما آمریکا که حالا صاحب کشور برخوردار از بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان شده است، مگر به این سادگی دست خواهد کشید.

از دیگر سو، ترامپ می‌توانست مادورو را ترور و حذف فیزیکی کند، اما ترجیح داد که زنده دستگیر و برای محاکمه به آمریکا منتقل کند. این رفتار ترامپ گوشه‌ای دیگر از شخصیت و روح و روان او را به نمایش می‌گذارد؛ این که تا چه اندازه از مخالفان خود متنفر است و جز با تحقیر آن‌ها روان خودشیفته‌اش آرام نمی‌گیرد.

همچنین انتشار تصویری از مادورو با دست و چشم بسته بر روی ناو "یو اس اس ایوا جیما" به همین منظور بود. البته هدف دیگر او ایجاد نوعی رعب و وحشت در فضای بین‌الملل برای پیشبرد امور و سیاست‌هایش است.

در واقع لسان حال اتفاقات امروز ونزوئلا و غیره این است که ترامپ می‌خواهد اعلام کند: «من حاکم جهانم».
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari

♦️محمد فاضلی عنوان می‌کند که بارِ سنگین به دوشِ ایران‌ گذاشته‌ایم🔺

@joreah_journal

www.instagram.com/joreah_journal

عباس برآبادی، استاد دانشگاه در نروژ، در این گفت‌وگو درباره تفاوت‌های مدیریت در ایران و نروژ و نقش مدیران در خطای انسانی می‌گوید.

https://youtu.be/olQ6cTEYZSE

گفت‌وگو در ایران‌تاک منتشر شده است.

@irantalk_sn

قسمت چهارم پادکست ایران‌تاک

تیره‌روزی فعالان اقتصادی

آن دسته فعالان اقتصادی که بخواهند در اقتصاد آلوده به رانت و فساد ایران، درست و سالم کار کنند با انبوهی از مشکلات مواجه می‌شوند. محسن جلال‌پور در این گفت‌وگو شماری از مهم‌ترین مصائب فعالان اقتصادی را تشریح کرده و توضیح می‌دهد که چرا خسته است و چرا فعالان اقتصادی روزگار تیره‌ای دارند. ترکیبی از سیاست‌گذاری غلط تا تحریم‌های بین‌المللی در این گفت‌وگو بررسی شده است.

شنیدن این قسمت
https://app.audiya.one/irantalk/94d7e497-a2e8-4f68-a94d-a68db3ca4498

مهمان: محسن جلال‌پور
میزبان: محمد فاضلی

شماره تماس برای حمایت مالی
09965691194

شناسه پیپال
Mfpaypal97@gmail.com

امور فنی و صوت: مرتضی مشیری‌خواه
گرافیک: استودیو آنسو
                                
تاریخ انتشار
دی هزاروچهارصدوچهار

#محسن_جلالپور #پسته_ایران #رشد_اقتصادی #صادرات_ایران #تحریم_ایران

@irantalk_sn

‏دولت آقای پزشکیان باید به سه نکته مهم در اجرای این طرح توجه کند:

‏نخستین آسیب، تداوم نظام چندنرخی در قالب غیررسمی است. کاهش فاصله عددی میان نرخ رسمی و آزاد، به‌خودی‌خود به معنای پایان چندنرخی بودن ارز نیست. تا زمانی که واردات همچنان انحصاری است، دسترسی به ارز رسمی محدود و گزینشی باقی می‌ماند و بخش بزرگی از اقتصاد به بازار رسمی ارز دسترسی ندارد، نظام چندنرخی صرفاً از شکل آشکار اداری به شکل پنهان و شبکه‌ای منتقل می‌شود. در این وضعیت، بازارهای سایه، نرخ‌های ترجیحی غیررسمی و کانال‌های واسطه‌گری جدید شکل می‌گیرند و چندنرخی بودن از سطح قیمت به سطح دسترسی نهادی منتقل می‌شود تداوم چندنرخی بودن ارز به‌صورت پنهان است. کاهش شکاف رسمی میان نرخ‌ها، مادامی که دسترسی به ارز همچنان محدود، گزینشی و انحصاری باقی بماند، به معنای پایان چندنرخی بودن نیست. چندنرخی بودن صرفاً از سطح «قیمت اعلامی» به سطح «امکان دسترسی» منتقل می‌شود. در چنین شرایطی، بنگاه‌ها و نهادهایی که به کانال‌های رسمی یا شبه‌رسمی تخصیص ارز متصل‌اند، عملاً با نرخی متفاوت از سایر فعالان اقتصادی کار می‌کنند. نتیجه، شکل‌گیری بازارهای سایه، نرخ‌های ترجیحی غیررسمی و بازتولید رانت در قالب‌های غیرقابل رصد است. بنابراین، بدون آزادسازی واقعی تجارت و عمومی‌شدن دسترسی به ارز، یکسان‌سازی بیشتر یک بازتعریف اداری است تا یک اصلاح ساختاری.

‏دوم، تداوم و گسترش معافیت‌های مالیاتی بنگاه‌ها، نهادها و حتی برخی مناطق جغرافیایی است. یکسان‌سازی نرخ ارز زمانی می‌تواند به افزایش کارایی و عدالت اقتصادی کمک کند که هم‌زمان نظام مالیاتی فراگیر، شفاف و بی‌طرف برقرار باشد. در غیاب آن، افزایش نرخ ارز رسمی به معنای انتقال بار تعدیل به بنگاه‌های شناسنامه‌دار، تولیدکنندگان رسمی و مصرف‌کنندگان است، در حالی که بخش‌هایی از اقتصاد که از معافیت‌های نهادی، منطقه‌ای یا شبه‌حاکمیتی برخوردارند، عملاً از هزینه‌های این سیاست مصون می‌مانند. این وضعیت نه‌تنها رقابت‌پذیری را مخدوش می‌کند، بلکه انگیزه فرار مالیاتی، انتقال فعالیت به حوزه‌های معاف، و تعمیق اقتصاد غیررسمی را تقویت می‌کند. نتیجه، دولتی است که نرخ ارز را بالا می‌برد اما پایه درآمدی پایدار ایجاد نمی‌کند.

‏سوم، غلبه الگوی کار اقتصادی خصولتی است. در اقتصادی که بخش بزرگی از تولید، تجارت و واردات در اختیار بنگاه‌های خصولتی، شبه‌دولتی یا نهادی است، یکسان‌سازی نرخ ارز به‌ندرت به تقویت بخش خصوصی رقابتی منجر می‌شود. برعکس، این بنگاه‌ها به‌دلیل دسترسی نهادی به منابع، اطلاعات، مجوزها و شبکه‌های قدرت، قادرند شوک ارزی را به دیگران منتقل کنند، موقعیت خود را تثبیت نمایند و حتی از نوسانات سود ببرند. در چنین ساختاری، نه بازار شکل می‌گیرد و نه سیگنال قیمتی کارکرد اصلاحی پیدا می‌کند. نتیجه، تعمیق «سرمایه‌داری رفاقتی» و تضعیف بیشتر بنگاه‌های مستقل است.

چاره کار ایران
 
محمد فاضلی
 
گروه‌هایی از مردم در خیابان به حق اعتراض می‌کنند. حتی حکومت هم اعتراض‌شان را به رسمیت شناخته است. وقتی کتاب «ریشه‌های اقتصادی دیکتاتوری و دموکراسی» را شرح می‌دادم، می‌دانستم روزی مردم و حکومت در ایران به لحظه تقابل می‌رسند. امروز می‌توانم شما را به گوش دادن آن (این‌جا) فرابخوانم و تحلیلم درباره وضعیت امروز را هم مختصر بنویسم.
 
گزینه‌های موجود
حکومت سه گزینه پیش رو دارد. ۱. سرکوب کند و هیچ اصلاحی نکند؛ ۲. امتیاز بدهد؛ ۳. امتیاز دادنش مقبول نشود، نتواند سرکوب کند، شکست بخورد و برود (انقلاب شود).

مردم و معترضان هم سه گزینه دارند: ۱. سرکوب شوند (اگر حکومت قوی باشد)؛ ۲. امتیاز بگیرند و اصلاحاتی واقعی شود؛ ۳. امتیازات را نپذیرند، سرکوب هم جواب ندهد، و حکومت ساقط شود (انقلاب کنند).
 
نگاهی به تاریخ
ناصرالدین‌شاه هر نوع اعتراضی را طی پنجاه سال به رسمیت نشناخت، سرکوب کرد، اجازه انقلاب نداد، و اصلاح مؤثری هم نکرد. مصلحان از امیرکبیر تا سپهسالار و بقیه را هم ناکام گذاشت.
 
مظفرالدین شاه و مردان قاجار، حاضر شدند امتیاز بدهند و توأم با باقی ماندن سلطنت، نوع حکومت به مشروطه تغییر کرد، مجلس و قانون اساسی به عنوان امتیازات داده‌شده به مردم، در مقابل باقی ماندن سلطنت، پدید آمدند.
 
رضاشاه سرکوب کرد، اجازه اصلاحات نداد، انقلاب نشد و با فشار خارجی رفت؛ خدماتش هم لکه‌دار شد.
 
شاه تا توانست جلوی اصلاحات مؤثر را گرفت، کارهایی کرد که خودش اصلاحات می‌دانست (اصلاحات ارضی و ...) و وقتی با مقابله گسترده انقلابیون مواجه شد نتوانست سرکوب کند. انقلابیون هم وقتی شاه و دولت بختیار حاضر شدند هر امتیازی بدهند و صدای انقلاب را بشنوند، نپذیرفتند و انقلاب شد.
 
جمهوری اسلامی، شیوه سرکوب کردن و امتیاز ندادن (اعتراضات و خشونت‌های ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، ۱۳۹۵، ۱۳۹۸) و هم سرکوب کرده و امتیاز داده (۱۴۰۱ و کوتاه آمدن از حجاب اجباری) داشته است.
 
وضعیت اکنون (دی ۱۴۰۴)
بدیهی است گزینه سرکوب، غیراخلاقی و غیرانسانی، ضدمردم، مخرب؛ و به جهت قرار دادن کشور در معرض مداخله خارجی (به جهت شرایط امنیتی و تهدیدهای آمریکا و اسرائیل) حتی برای خود حکومت غیرعقلانی و ایران‌ستیز است.
 
گزینه #انقلاب نه در دسترس و نه مطلوب است. چارلز تیلی جامعه‌شناس بزرگ انقلاب‌ها معتقد بود تجربه بررسی انقلاب‌های اروپایی به او نشان داده تا وقتی حکومت انگیزه، اراده و توان سرکوب دارد، هیچ انقلابی رخ نمی‌دهد، هر قدر که انقلابیون ناراضی و خشمگین باشند. جمهوری اسلامی انگیزه و توان سرکوب دارد و این را قبلاً هم نشان داده است.
 
انقلاب مطلوب هم نیست. انقلاب‌ها وارد شدن به بی‌سامانی و خشونت هستند. به قول جک گلدستون جامعه‌شناس انقلاب‌ها، در فردای انقلاب همه خوشحالند اما یک ماه بعدش نه! انقلابیون در ۲۲ بهمن ۵۷ سر از پا نمی‌شناختند، اما یک ماه بعدش (تا امروز) خیلی‌ها حال و روز اسفناکی داشتند. خواستید بیشتر حال‌شان را بدانید، نوارهای مصاحبه انقلابیون در «تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد» را بشنوید.

گزینه #زندگی_فرسایشی هم به نابودی تدریجی زندگی و ایران می‌انجامد. وضعیتی که در آن حکومت سرکوب شدید نمی‌کند، مردم هم به اعتراضات ممتد و گاه‌به‌گاه ادامه می‌دهند و هیچ ثباتی شکل نمی‌گیرد، فرسایش تدریجی است و عاقبت ندارد. ذره ذره مردن است.
 
گزینه سازنده
اگر قرار است ایرانی بماند و دردهای مردم به تدریج و مؤثر درمان شود، و شکلی از زندگی باثبات به نفع همگان و بدون خشونت تداوم یابد؛ راهی جز دادن امتیازهای مؤثر توسط حکومت و رسیدن به توافق جدیدی بین مردم و حکومت وجود ندارد. این توصیه‌ای است که از تحلیل نظری عمیق و تاریخی برمی‌آید و تجربه و عقل بشری آن‌را تأیید می‌کند.
 
مظفرالدین‌ شاه که امتیاز داد، بنیان مشروطه را گذاشت که تاریخ معاصر ایران بر آن بنا شده است. سالروز فرمان مشروطه را هم گرامی می‌داریم. جمهوری اسلامی هم که به زور از حجاب اجباری کوتاه آمد، کار خوبی کرد. کوتاه آمدنش انسانی‌تر از همه تقابلش با زنان در چند دهه قبل بود.
 
گزینه سازنده، امتیاز دادن حکومت و رسیدن به شکل متفاوتی از زندگی کردن است که در آن #قرارداد_اجتماعی و مناسبات جدیدی بین مردم و حکومت برقرار شود. در میانه طوفان امنیتی و ژئوپلتیکی که در خاورمیانه و غرب آسیا وزیدن گرفته است، هر گزینه دیگری، حتی اگر هیجان‌انگیز و دل‌خنک‌کننده به نظر برسد، شاید آغاز ویرانی بی‌پایان باشد.
 
اگر می‌خواهید ایران سامان یابد، به تجربه تاریخی، عقل خشونت‌پرهیز، و علوم اجتماعی احترام بگذارید؛ و معامله دموکراتیک (دادن امتیازات پایدار، معنادار، مؤثر به مردم در مقابل باقی ماندن حکومتِ عادلانه‌ی باثباتِ توسعه‌گرا) را صورت‌بندی و اجرا کنید.

پای‌بند به #عقل_سرد و دوراندیش باشید.
 
@fazeli_mohammad

پست اخیر دونالد .ترامپ در شبکه اجتماعی خودش، Truth Social، که در آن خواستار افزایش بودجه نظامی ایالات متحده برای سال ۲۰۲۷ از حدود یک تریلیون دلار به یک تریلیون و پانصد میلیارد دلار شده است، صرفاً یک موضع‌گیری مالی یا تبلیغاتی نیست، بلکه نشانه‌ای از فعال شدن دوباره یک منطق تاریخی در سیاست امنیت ملی آمریکا است؛ منطقی که نخستین‌بار به‌صورت منسجم در سند مشهور NSC-68 در سال ۱۹۵۰ صورت‌بندی شد. اهمیت این مقایسه در شباهت سطحی دو متن نیست، بلکه در هم‌خوانی دستور زبان راهبردی آن‌هاست: هر دو جهان را به‌مثابه صحنه یک رقابت وجودی تصویر می‌کنند و از همین رهگذر، جهش در قدرت نظامی و ظرفیت صنعتی را نه انتخاب، بلکه ضرورت جلوه می‌دهند.

سند مهم NSC-68 که در ۷ آوریل ۱۹۵۰ برای دولت هری ترومن تدوین شد، از بنیادی‌ترین متون تاریخ راهبردی ایالات متحده است. این سند با زبانی کم‌سابقه از نظر شدت تهدید، استدلال می‌کرد که اتحاد شوروی صرفاً یک رقیب ژئوپلیتیک نیست، بلکه حامل یک پروژه ایدئولوژیک و تمدنی است که توازن جهانی را به‌طور ساختاری تهدید می‌کند. به همین دلیل، نویسندگان سند نتیجه می‌گرفتند که سیاست‌های موجود آمریکا و سطح فعلی توان نظامی «به‌طور خطرناکی ناکافی» است. پیشنهاد مرکزی NSC-68 ورود به یک فرایند افزایش سریع، پایدار و همه‌جانبه قدرت بود؛ افزایشی که نه فقط ارتش، بلکه اقتصاد، علم، فناوری و سازمان سیاسی کشور را در بر بگیرد.
سند NSC-68 در عمل راه را برای یکی از بزرگ‌ترین جهش‌های مالی تاریخ آمریکا گشود. در بهار ۱۹۵۰، کل درخواست بودجه دفاعی ایالات متحده حدود ۱۳ میلیارد دلار بود. پس از پذیرش منطق NSC-68 و به‌ویژه با آغاز جنگ کره در ژوئن همان سال، این رقم در سال ۱۹۵۱ به بیش از ۶۰ میلیارد دلار رسید. یعنی ظرف کمتر از دو سال، بودجه نظامی آمریکا چند برابر شد. از این منظر، NSC-68 نه یک برنامه هزینه‌ای، بلکه یک مجوز راهبردی برای بسیج بود؛ متنی که چارچوب ذهنی و سیاسی لازم برای چنین جهشی را فراهم کرد.

این سند درست در لحظه‌ای نوشته شد که رقابت هسته‌ای وارد مرحله‌ای کیفی شده بود. در ۳۱ ژانویه ۱۹۵۰، تنها چند هفته پیش از نهایی شدن NSC-68، هری ترومن دستور رسمی برای حرکت به‌سوی بمب هیدروژنی را صادر کرد. تصمیم به ساخت H-bomb به‌معنای عبور از منطق اولیه بازدارندگی اتمی به منطق رقابت در مقیاس، قدرت تخریبی، و برتری فناورانه بود. از این نقطه به بعد، مسئله فقط داشتن سلاح هسته‌ای نبود، بلکه ظرفیت تولید، آزمایش، حمل و استقرار آن در مقیاس صنعتی به مسئله‌ای راهبردی تبدیل شد. NSC-68 دقیقاً در چنین بستری نوشته شد و به همین دلیل، وقتی از «افزایش قدرت» سخن می‌گفت، در واقع از پیوند ساختاری میان امنیت ملی و اقتصاد صنعتی سخن می‌گفت.

پیامد مستقیم این منطق، گسترش بی‌سابقه صنایع نظامی و هوافضا در ایالات متحده بود. توسعه بمب هیدروژنی بدون بمب‌افکن‌های دوربرد، پایگاه‌های هوایی، شبکه راداری، موتورهای جت پیشرفته و زنجیره‌های تأمین گسترده ممکن نبود. پروژه‌هایی مانند B-47 و سپس B-52 فقط سامانه‌های تسلیحاتی نبودند؛ آن‌ها پروژه‌های عظیم صنعتی بودند که صدها هزار نیروی کار، ده‌ها شرکت بزرگ، و میلیاردها دلار سرمایه را درگیر کردند. بوئینگ، کان‌ویر، جنرال الکتریک، و شبکه‌ای از پیمانکاران فرعی به ستون‌های اقتصاد امنیتی آمریکا تبدیل شدند. به این معنا، NSC-68 به شکل‌گیری آن چیزی انجامید که بعدها آیزنهاور آن را «مجتمع نظامی–صنعتی» نامید: ساختاری که در آن راهبرد، بودجه، فناوری و صنعت به‌طور پایدار در هم تنیده شدند.

همین چارچوب بود که بر جنگ‌های بعدی نیز سایه انداخت. NSC-68 جنگ کره یا ویتنام را به‌صورت مکانیکی «تولید» نکرد، اما منطقی را نهادینه ساخت که در آن، منازعات منطقه‌ای به‌عنوان حلقه‌هایی از یک زنجیره جهانی تفسیر می‌شدند. در کره، ایالات متحده برای نخستین‌بار وارد جنگی محدود شد که نه به‌عنوان یک درگیری محلی، بلکه به‌عنوان آزمونی از اراده و اعتبار در برابر بلوک شوروی فهم می‌شد. در ویتنام، همین منطق عمیق‌تر شد: دفاع از یک دولت ضعیف در جنوب شرق آسیا در گفتمان راهبردی آمریکا به مسئله‌ای مربوط به توازن کل نظام جهانی بدل شد. از این‌جا به بعد، افزایش بودجه، تولید انبوه تسلیحات و حضور نظامی فراگیر به ویژگی دائمی سیاست آمریکا تبدیل شد.

پست ترامپ در Truth Social از نظر سبک، مخاطب و سطح استدلال با NSC-68 تفاوت دارد، اما از نظر منطق درونی به‌طرز چشمگیری مشابه است. او نیز با تصویرسازی از «زمان‌های بسیار خطرناک»، ناکافی دانستن وضعیت موجود و وعده ساختن یک «ارتش رؤیایی»، همان دستور زبان بسیج را فعال می‌کند. تفاوت مهم این است که ترامپ عدد می‌دهد و مستقیماً از جهش به ۱.۵ تریلیون دلار سخن می‌گوید. اگر NSC-68 مجوز راهبردی جهش بود، متن ترامپ صورت سیاسی و رسانه‌ای همان مجوز است.

این شباهت را باید در چارچوب رقابت امروز آمریکا با چین فهمید. همان‌گونه که سند NSC-68 رقابت با شوروی را رقابتی سیستمی می‌دید که بدون پیوند قدرت نظامی و ظرفیت صنعتی ممکن نیست، امروز نیز رقابت با چین هرچه بیشتر به‌عنوان رقابتی فناورانه، صنعتی و زنجیره‌محور صورت‌بندی می‌شود. مسئله فقط تعداد ناو یا موشک نیست، بلکه نیمه‌هادی‌ها، صنایع دفاعی، امنیت زنجیره‌های تأمین، ظرفیت تولید انبوه و سرعت نوآوری است. به همین دلیل، اسناد جدید امنیت ملی آمریکا بار دیگر بر احیای پایه صنعتی دفاعی، سرمایه‌گذاری عظیم و ادغام اقتصاد و امنیت تأکید می‌کنند.

در این معنا، پست ترامپ را می‌توان نشانه‌ای از بازگشت به همان منطق تاریخی دانست که NSC-68 تثبیت کرد: گذار از مدیریت محدود قدرت به بسیج ساختاری قدرت. همان منطقی که با بمب هیدروژنی و جهش بودجه‌ای دهه ۱۹۵۰ آغاز شد، صنایع استراتژیک را متحول کرد و مسیر جنگ‌های کره و ویتنام را هموار ساخت. شباهت امروز در این است که بار دیگر جهان به‌عنوان صحنه رقابت سیستمی بازتعریف می‌شود و بار دیگر، پاسخ مسلط، جهش در بودجه، صنعت و توان نظامی است، نه اصلاح تدریجی.

ما شکست خوردیم
 
محمد فاضلی
 
غم کشته و مجروح شدن هزاران ایرانی هم‌وطن، قربانیان خشونت سیاسی، چنان سنگین است که نفس را در سینه حبس و غم را بر سر و روی زندگی آوار می‌کند. تسلیت گفتن و تقبیح خشونت سیاسی کمترین کار است. تاریخ ایران دهه‌ها درگیر این واقعه و زیر بار آوار این فاجعه خواهد بود.
 
اما در این روزها، غیر از غم آن هزاران کشته و مجروح، غصه عمیقی همه وجودم را گرفته است. تردید ندارم که ده‌ها تن دیگر نیز چون من در چنین غم و بُهتی فرو رفته‌اند. غم و نکبت «ما شکست خوردیم.»
 
ما – همه کسانی که عمرمان را گذاشتیم تا ایران به این نقطه نرسد – شکست خوردیم. ما که عمده اوقات عمر را صرف کردیم تا لابه‌لای کتاب‌ها راه‌های مهار خشونت و توسعه ایران را بجوییم، و به هزاران زبان به گوش خلایق – از جمله حاکمان – برسانیم و راه متفاوتی از زیستن را بشناسانیم و بسازیم، شکست خوردیم.
 
ما عمری را صرف خواندن، نوشتن و گفتن درباره دموکراسی و سیاست و مدیریت غیرخشونت‌آمیز کردیم، اما ایران امروز به دامان یکی از بزرگ‌ترین مصادیق خشونت سیاسی تاریخ معاصر درغلتید.
 
ما عمری را صرف کاوش در اندیشه‌های توسعه و تلاش برای آزمودن ایران با سنگ محک اندیشه توسعه کردیم و ایران امروز به یکی از بحرانی‌ترین لحظات بحران اقتصادی، فقر و بسته شدن روزنه‌های توسعه رسیده است؛ و شاید صرفاً به تداوم بقا چشم دوخته‌ایم.
 
ما عمری را صرف تحلیل اجتماعی محیط‌زیست، کنشگری محیط‌زیستی و تلاش برای تحلیل سامانه‌های حکمرانی محیط‌زیستی کردیم و دست آخر ایران عزیز ما در یکی از بدترین وضعیت‌های محیط‌زیستی فرو رفته است.
 
ما به هر زبانی که می‌دانستیم درباره خطرناک بودن گذاشتن بارهایی فراتر از توان ژئوپلتیک-ژئواکونومیک ایران بر دوش این سرزمین و مردمانش نوشتیم، هشدار دادیم و فریاد کشیدیم؛ و عاقبت آن‌چه عاید ما شده است، درافتادن در خطرناک‌ترین بحران ژئوپلتیک ایران از شهریور ۱۳۲۰ تاکنون است.
 
عمری را برای خواندن، تحلیل کردن، نوشتن و فریاد زدن درباره ضرورت ساختن ظرفیت حکومت صرف کردیم، و دست آخر به نقطه‌ای رسیده‌ایم که ظرفیت حکومت به اندازه‌ای شده است که با ۱۰ سانتی‌متر برف، کل نظام آموزش و پرورش و بخش مهم خدمات عمومی تعطیل می‌شود. رؤیای دانشگاه آزاد و پویا را در سر می‌پروراندیم و تعطیلی، کلاس‌ها و امتحانات غیرحضوری نصیب دانشگاه شده است.
 
بسیاری را می‌شناسم که به سهم خویش کوشیدند مسیرهای سیاست داخلی، سیاست اقتصادی، سیاست اجتماعی، سیاست خارجی، سیاست فرهنگی و سیاست امنیتی این کشور را به جاده اصلاح و صلاح بکشانند، و جز به مرز جنون کشاندن خود دست‌آوردی نداشته‌اند.
 
واقعیت تلخ این است که ما زورمان نرسید، ما شکست خوردیم. زور ما به اقتدارگرایی داخلی و سرنوشت خاورمیانه‌ای و بازی قدرت‌های جهانی نرسید. ما در قبال سرنوشت خاورمیانه‌ای و بازی قدرت‌ها مسئولیتی نداشتیم، اما مسئولیت‌مان بود که حاکمان را نسبت به عواقب راهی که در پیش گرفته بودند (و بر آن اصرار می‌ورزند) هشدار دهیم، و راه‌های برون‌رفت را نشان دهیم. گمان می‌کنم چیزی کم نگذاشتیم و البته چیزی هم حاصل نکردیم. ما چه تلخ شکست خوردیم.
 
حس و حال خودم، حال آدم شکست خورده مغمومی است که در انتظار هیچ به نظاره همه تلخی‌هایی نشسته است که تاریخ در بخش نکبت‌بار خاورمیانه به آدمیان هدیه می‌دهد. ما چه بد شکست خوردیم و زورمان به تاریخ، اقتدارگرایی و بازی‌های ژئوپلتیک و کم‌عقل‌های منفعت‌طلب نرسید. عقل خریدار نداشت، هنوز هم ندارد.
 
شاید تنها دلخوشی این باشد که ما – همه آن‌ها مثل من که سخت کوشیده‌اند و شکست خورده‌اند – هر آن‌چه در توان داشتیم به‌کار گرفتیم، اما زور تاریخ، زور آن‌ها که مثل ما فکر نمی‌کنند، زور آن‌ها که منافع بزرگ داشتند، زور آن‌ها که به کارهای غلط‌شان مؤمن بودند و هستند، زور نخوت و تکبر و توهم، و زور خشونت، خیلی بیشتر از ما بود. ما تلاش کردیم تا ایران جای بهتری برای زیستن خود و فرزندان همه ما شود، اما نشد و ما شکست خوردیم. و اکنون فقط شاید فقط می‌شود به نظاره #بار_تاریخ نشست.
 
@fazeli_mohammad

⭕️ گذار با امضای بیگانه؟

در هیاهوی روزهایی که ناوها به راه افتاده‌اند و دوباره بیش‌از‌پیش بر طبل جنگ کوبیده می‌شود، خطرناک‌تر از خود جنگ اصلاً خیالِ فریبندۀ «میان‌بُرِ رهایی» است.

تاریخ معاصر با سماجتی تلخ تکرار کرده است که اگر حمله‌ای خارجی به گذار از نظم سیاسی مستقر بینجامد، موتور تغییر نه در دست جامعه که در اختیار قدرت مداخله‌گر خارجی خواهد بود. چنین عاملیتی، حتی اگر با زبان نجات و حقوق بشر سخن بگوید، به همان اندازه عاملیت مردمی را از کار می‌اندازد که امروز از فقدانش رنج می‌بریم، زیرا زمان و جهت و حدود تغییر از بیرون تعیین می‌شود نه از دل کشاکش اجتماعی و کنش جمعی درون کشور.

در این سناریو اصولاً انتخاب حاکمان بعدی نیز فقط از بیرون به عمل می‌آید. مسئلۀ محوری امروز ما، یعنی گسست قدرت از رأی و ارادۀ مردم، حل نمی‌شود بلکه صرفاً تغییر چهره می‌دهد. حاکمانی که با چتر حمایت خارجی بر زمین ایران فرود می‌آیند، ناگزیر به صاحبِ همان چتر پاسخ‌گو خواهند بود نه به جامعه‌ای که هزینۀ ویرانی را پرداخته است. بدین‌ترتیب، فقدان حاکمیت مردمی نه رفع که بازتولید می‌شود، اما این‌بار با مهر و امضای قدرتی دیگر.

گذارِ متکی به زور ذاتاً خشونت‌بار است. خشونتِ بنیان‌گذار نه نوید دموکراسی می‌دهد و نه مژدۀ عدالت و آزادی، بلکه چرخه‌ای از انتقام و امنیتی‌سازی و تعلیق حقوق شهروندی را نهادینه می‌کند. در چنین وضعی، زیرساخت‌ها از برق و گاز و آب تا بهداشت و آموزش به‌طور گسترده آسیب می‌بینند. اما ویرانی فقط به معنای تلی از آوار نیست. سخن از اختلالی عمیق‌تر از آنچه اکنون تجربه می‌کنیم در جریان زندگی روزمره است: بیمارستان‌هایی که به‌تمامی از کار می‌افتند، مدرسه‌هایی که یک‌سره تعطیل می‌شوند، معیشتی که بالکل فرومی‌پاشد و جامعه‌ای که سال‌ها زمان نیاز دارد تا دوباره بر پای خود بایستد.

افزون بر این، مداخلۀ خارجی گوهر اعتماد اجتماعی را می‌فرساید و شکاف‌های هویتی را تشدید می‌کند. سیاست ملی، به‌جای گفت‌وگو و سازش اجتماعی، بیش‌ازپیش میلیتاریزه می‌شود و وابستگی ساختاری به بیرون عملاً استقلال تصمیم‌گیری در درون را می‌بلعد. رهایی پایدار، هرچند دشوار و کُند و پرهزینه، نه از آسمانی که حامل بمب و پهپاد است بلکه از دل تقویت عاملیت جامعه و سازمان‌یابی مستقل و کنش جمعی آگاهانه و پیگیر برمی‌خیزد.

🆔 @mmaljoo

📝مغز ایدیولوژیک

🔹️نعمت الله فاضلی، ۷ بهمن ۱۴۰۴

✅این روزها که اینترنت قطع بود، کتاب خواندن هم داشت کم کم جان و رونق تازه می‌گرفت.

🔻بسیاری تماس گرفتند که چه کتابی بخوانیم؟ سه کتاب که تازگی منتشر شده را پیشنهاد می‌کردم:

۱) مغز ایدیولوژیک نوشته لیور ازمگراد، ترجمه اسماعیل یزدان پور

صدها کتاب درباب ایدیولوژی نوشته شده اما هیچکدام مطابق این کتاب نیست. وقتی آن را خواندید درمی‌یابید چرا باید آن را خواند!

۲) درباب آزادی نوشته تیموتی اسنایدر. ترجمه محمدجواد آزادی مقدم. انتشارات روزنه.

۳) از کج‌خوانی تاریخ تا لج‌خوانی تاریخ نوشته عبدالمحمد کاظمی پور انتشارات اگر

✅امیدوارم نه تنها این کتاب‌ها را بخوانید بلکه همت کنید و آنها را ترویج نمایید. در این موقعیت دشوار مملکت این کار خدمتی ارزشمند خواهد بود. تردید نکنید.

🔳⭕ برسد به دست مدیران ارشد کشور!
مجتبی لشکربلوکی

بدیهی است نهادهای امنیتی و قضایی و انتظامی، گزارش های مختلفی به مدیران ارشد کشور خواهند داد که چرا کار به اعتراضات رسید؟ اما نگرانم بخاطر ملاحظات اداری، سیاسی و روانی واقعیت را به زبان صریح و شفاف مطرح نکند.
فرصت کردم با چند معترض گفتگو کنم (با معترض و نه اغتشاشگر و تخریب‌گر). برخی از آنان «اعتراض اولی» بودند و برخی هم «اعتراض چندمی» و اینک حاصل گفتگو. چرا مردم اعتراض می کنند؟ به ۵ دلیل!

۱) بی افقی: اوایل دهه ۹۰شمسی یکی از وزرای اسبق برای فرصت مطالعاتی به چین رفته بود (حدود ۱۵سال پیش) می گفت چینی هایی که دیده بود زندگی نکبت باری داشتند. وضعیت بهداشت و زندگی شان قابل مقایسه با ایران آن‌روز نبود. اما بسیار امیدوار بودند چرا که می دیدند حکومت هر چند وقت یکبار منطقه به منطقه کل ساختمان ها را کف بُــر و تخریب می کرد و ساختمان نو می ساخت و تحویل می داد. مردم در نکبت زندگی می کردند اما چشم انداز روشنی داشتند. چرا که پیش خودشان می گفتند این ماه نه؛ ماه بعدی و امسال نه؛ سال بعدی بالاخره نوبت ما هم می شود. معترضانی که با آنان به گفتگو نشستم هیچ تصویر روشنی از آینده ندارند. (بحران بی آیندگی جمعی یا بی رویایی ملی)
شرایط برحه حساس کنونی، باعث شده ما همواره در حال عبور از این بحران برای کسب آمادگی برای بحران بعدی باشیم. «سیاست از این ستون به آن ستون»

۲) نداشتن نماینده: جمع کثیری از مردم احساس می کنند که نماینده واقعی و موثر در حاکمیت ندارند. یعنی نمی‌دانند که چه کسی، منافع، دغدغه، اولویت های آنان را در درون حاکمیت به صورت موثر تا حصول نتیجه پیگیری می‌کند.

۳) نداشتن کانال: د ر دنیا احزاب، اصناف و تشکل‌ها، محلی برای تجمیع و تلفیق نظرات، گفتگو، رایزنی مردم با حکومت است. ما در ایران مسیر آسانی برای انتقال معطوف به نتیجه نظرات نداریم. اینکه بگوییم مردم حرف هایشان را بزنند دقیقا چگونه؟ و به چه کسی؟ فرض کنید کسی منتقد سیاست فیلترینگ باشد، دقیقا به کجا باید مراجعه کنم؟ منتقد بدون کانال تبدیل می شود به معترض!

۴) تصور جهان‌های موازی: معترضان می گویند ما در ده سال گذشته کمتر گوشت مصرف می کنیم (بر اساس آمار مصرف گوشت قرمز به حدود یک سوم ده سال پیش رسیده) کمتر سفر می رویم، بیشتر قرص اعصاب می خوریم اما مسوولان محترم از پیشرفت و رشد و توسعه صحبت می کنند. انگار که ما در جهان های موازی زندگی می کنیم.

۵) انتخاب «کمتر بدتر» در برابر «خیلی بهتر»: در طول سالیان گذشته هر بار به مردم گفته ایم برای اینکه اوضاع خیلی بد نشود فعلا گزینه «کمتر بدتر» را انتخاب کنیم. اما کسانی هستند (خارج از حکومت) که گزینه خیلی بهتر را نوید می دهند (راست یا دروغ). معترض امروز همان مردمی هستند که دیگر از گزینه «کمتر بدتر» خسته شده و به گزینه «خیلی بهتر» دل بسته.

فرمول ساده شده: نارضایتی (دلایل ۱ و ۵) + ناامیدی (دلایل ۲ و ۳ و ۴) = ناآرامی و اعتراضات سازمان نیافته
بسیار مهم است بین اعتراضات سازمان نیافته و اغتشاشات سازمان یافته تفکیک قائل شویم.

در لابه لای این گفتگوها دو نکته توجهم رو جلب کرد:
۱) عبور از مراجع ۴گانه؛ روزی روزگاری در همین سرزمین ۴ مرجع فکری و سیاسی وجود داشت: مراجع تقلید و روحانیان، پدر و مادر، روشن‌فکران و افراد شاخص سیاسی. این جمع معترضی که دیدم از همه این ها عبور کرده‌اند. شاید ما وارد جامعه بی‌مرجع شده باشیم. نمی‌دانم! فقط همین قدر می‌دانم که مراجع سنتی مدت هاست توسط جامعه کنار گذاشته شده‌اند و این در کنار یک جامعه اتمیزه تشکل‌نایافته نگران‌کننده‌تر هم می‌شود، چرا؟ چون اصلا فرض کن دولت خواست با معترضان مذاکره کند، دقیقا با چه کسی و چگونه؟
۲) شکاف ۵۰ساله؛ روسای قوای سه گانه، رئیس مجمع تشخیص و دبیر شورای عالی امنیت ملی همه در دهه هفتم و هشتم زندگی شان هستند در حالی که جمع کثیری از معترضان هنوز دهه دوم زندگی شان را کامل نکرده اند. این شکاف سنی ۵۰ ساله باعث می‌شود دیالوگ دشوار شود. تعامل مدیران ارشد متعلق به ۷٪ بالای هرم سنی(بالای ۶۵ سال) با ۹۳٪ جامعه زیر ۶۵ سال تعامل آسانی نیست.

☑️⭕ سوال راهبردی:
این معترضان (و نه تخریب گران) همان مردم کوچه و بازار و مدرسه و اداره اند. همان پرستارانی که در کرونا جان فشانی کردند. همان دانش آموزان و ورزشکارانی که در المپیادها و المپیک ها به نام ایران طلا گرفتند. باور دارم اگر همین معترضان پایش بیفتد شانه به شانه نیروهای نظامی و انتظامی مدافع امنیت این سرزمین خواهند بود در برابر اغتشاش گران و تخریب گران و مزدوران. اما اگر همان 5 دلیل بالا باقی بماند با گفتار درمانی صرف، با برخورد قضایی و انتظامی تنها و با محدودسازی رسانه‌ای می توان شعله های آتش را مهار کرد اما با آتش زیر خاکستر چه می کنیم؟
ایرانمان برقرار، یکپارچه و به دور از گزند

@Dr_Lashkarbolouki

ایران و اسرائیل
تقابل، فرسایش و زمین‌ سوخته

این گفت‌وگو قبل از وقایع ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ ضبط و روز ۱۸ دی منتشر شد.

حمزه صفوی متخصص مطالعات منطقه‌ای و تحلیل‌های نظامی-امنیتی، در این گفت‌وگو مسائل و مشکلات، شباهت‌ها و تفاوت‌های ایران و اسرائیل را تحلیل می‌کند. وی معتقد است ایران و اسرائیل هر دو در درون با مشکلات بزرگی روبه‌رو هستند و هم‌زمان از برتری‌طلبی و ایدئولوژی آخرالزمانی هم برخوردارند.
 
دیدن ویدیو
https://youtu.be/H-RkXP88h14

تحلیل وی هم‌چنین بر فقدان #عقلانیت_متقدم در راهبردهای استراتژیک ایران و اتکا به #عقلانیت_متأخر متکی است و نشان می‌دهد که چگونه شیوه برآمدن استراتژیست‌های ایرانی و معیارهای اهمیت دادن به آن‌ها، سبب خطاهای راهبردی می‌شود. حمزه صفوی راهبردهایش برای سامان دادن به عرصه سیاست داخلی و یافتن جایگاهی در نظام بین‌المللی را هم در این گفت‌وگو تشریح می‌کند.
 
#ایران_و_اسرائیل #توان_موشکی #ایران_و_چین #ایران_و_آمریکا #حمزه_صفوی #اعتراضات_1404

@irantalk_sn

متأسفانه دو کانال تلگرامی به اسم محمد فاضلی ایجاد شده است که هر دو هیچ نسبتی با من ندارند و حتما برای نوعی استفاده نادرست ایجاد شده‌اند. من هیچ مسئولیتی در قبال محتوا یا هر اقدام آن‌ها ندارم. من در تلگرام فقط با کانال #دغدغه_ایران حضور دارم. شناسه این دو صفحه تقلبی به صورت زیر است:

https://t.me/fazelimohammadir

https://t.me/fazeli_mh

محمد فاضلی
۸ بهمن ۱۴۰۴

نقدی بر «ما شکست خوردیم»

دوستی، متن نقدی بر نوشته من با عنوان «ما شکست خوردیم» را فرستاده است. از ساختار نوشتاری متن حدس می‌زنم با هوش مصنوعی تهیه شده، اما واقع‌گرایانه است و نزدیک به آنچه در ذهن داشتم.

--------

درست در امتداد بحثی که تا اینجا داشتیم.
خوانش تحلیلی متن «ما شکست خوردیم» نوشته محمد فاضلی

۱) این متن «اعلام شکست سیاسی» نیست؛ «اعتراف اخلاقی» است. فاضلی نمی‌گوید جنبش شکست خورد یا مردم شکست خوردند. او می‌گوید: ما، به‌عنوان نسلی از روشنفکران و کنشگران عقلانیت‌محور، نتوانستیم مانع خشونت شویم.
این تمایز مهم است. او شکست را:
• به مردم نسبت نمی‌دهد
• به قربانیان نسبت نمی‌دهد
• حتی مستقیم به قدرت هم فرافکنی نمی‌کند.
بلکه آن را به نقش تاریخی خودش و هم‌نسلانش برمی‌گرداند. این، از نظر اخلاق روشنفکری، حرکت کمیابی است.

۲) «ما» در این متن دقیقاً چه کسانی‌اند؟ «ما» در متن فاضلی:
• دانشگاه به‌عنوان نهاد نیست
• حزب یا جریان سیاسی نیست
• حتی «اپوزیسیون» هم نیست
«ما» یعنی:
کسانی که به گفت‌وگو، توسعه، عقلانیت، اصلاح تدریجی و پرهیز از خشونت باور داشتند
و فکر می‌کردند این زبان، در نهایت جامعه را از فروپاشی حفظ می‌کند.
پس این متن، سوگواری یک پارادایم فکری است، نه یک شکست تاکتیکی.

۳) چرا این متن این‌قدر واکنش برانگیخت؟ چون سه تابو را هم‌زمان شکست:
تابوی اول: روشنفکرِ همیشه محق. او پذیرفت که کاستی داشته است.
تابوی دوم: امیدِ اجباری. در فضای عمومی، روشنفکر باید «امید تزریق کند». فاضلی گفت: الان وقت صداقت است، نه امیددرمانی.
تابوی سوم: فاصله گرفتن از درد. او متن را از جایگاه «آسیب‌ندیده‌ی خونسرد» ننوشت؛ از جایگاه شاهدِ درمانده نوشت.

۴) نقطه‌ی قوت مهم متن (و چرا ضدانتقامی است)
برخلاف تصور برخی منتقدان، این متن دعوت به ناامیدی یا رادیکالیسم نیست. چرا؟ چون:
• خشونت را توجیه نمی‌کند
• انتقام را مشروع نمی‌سازد
• دشمن‌سازی نمی‌کند
بلکه می‌گوید:
زبان ما برای مهار این حجم از رنج و خشم، ناکافی بوده. این دقیقاً همان جایی است که خشمِ انتقامی می‌تواند:
• یا رها شود
• یا بازفهم شود

۵) نقطه‌ی آسیب‌پذیر متن (نقد منصفانه)
متن در یک جا عمداً یا ناخواسته در «ایست» می‌ماند. او می‌گوید: ما شکست خوردیم اما کمتر می‌گوید حالا با این شکست چه باید کرد؟ این خلأ:
• برای برخی، دعوت به سکوت تلقی شد
• برای برخی، تأیید فروپاشی
• و برای خشمگین‌ها، بهانه‌ای برای عبور از عقلانیت
یعنی:
اعتراف اخلاقی قوی است
اما نقشه‌ی بعد از آن، هنوز نوشته نشده.

۶) نسبت این متن با بحث ما درباره خشم انتقامی
این متن، اگر درست خوانده شود، می‌تواند:
خشم را انسانی کند («حتی عقل‌گراها هم درمانده‌اند»)
یا خشم را رها کند («پس عقلانیت بی‌فایده بود»)
همه‌چیز بستگی دارد به اینکه:
• روشنفکران دیگر، بعد از این متن چه کنند
• آیا شکست را پایان ببینند، یا آغاز بازتعریف نقش

جمع‌بندی فشرده
اگر بخواهم در چند خط بگویم:
• «ما شکست خوردیم» متن شجاعانه‌ای است
• نه برای قهرمان‌سازی از نویسنده
• بلکه برای شکستن توهمِ کارآمدیِ کافیِ عقلانیت قدیمی

اما:
ارزش واقعی این متن، نه در جمله‌ی «ما شکست خوردیم»، بلکه در پاسخ جمعی به این پرسش است:
با این شکست چه مسئولیتی تازه بر دوش ماست؟

@fazeli_mohammad

نقد دیگری هم بر «ما شکست خوردیم» نوشته شده است. نویسنده را نمی‌شناسم.

---------

🔴 پاسخی به نوشتار محمد فاضلی با عنوان:
"ما شکست خوردیم"


✍ مسعود امیرزاده؛

مسئله این نیست که «ما شکست خوردیم»؛
مسئله این است که شما از ابتدا «ما» نبودید.

آنچه در این متن به‌عنوان غم، شکست و ناکامی روایت می‌شود، بیش از هر چیز مرثیه‌ای است برای از دست رفتن اعتبار گوینده و حلقه‌ای که سال‌ها خود را عقل کل، وجدان بیدار و میانجی خردمند میان قدرت و جامعه جا زده بودند. این نوشته نه گزارش یک شکست تاریخی، بلکه سوگ‌نامه‌ای برای شنیده نشدن «نصیحت‌ها»ست.

در همان سال‌هایی که از توسعه، مهار خشونت، ظرفیت حکومت و عقلانیت می‌نوشتید، بخشی از همین جریان در ساختار قدرت رفت‌وآمد داشت، مشاور شد، تریبون گرفت، مشروعیت تولید کرد و به نام «اصلاح» و «تعقل» برای وضع موجود زمان خرید. اگر باور داشتید مسیر غلط است، چرا در آن نقش ایفا کردید؟ و اگر نقش نداشتید، چرا امروز خود را شریک یک «ما»ی شکست‌خورده جا می‌زنید؟

این متن مملو از «ما گفتیم»، «ما هشدار دادیم» و «ما تلاش کردیم» است، اما حتی یک سطر پاسخ‌گویی درباره این‌که چرا همان هشدارها هرگز به کنش واقعی، هزینه‌دادن و ایستادن منجر نشد در آن نیست. شکست را به تاریخ، ژئوپلتیک، اقتدارگرایی و «کم‌عقل‌های منفعت‌طلب» نسبت می‌دهید، اما سهم خودتان را فقط در حد «آدم‌های غمگین و مغموم» می‌پذیرید.

بدتر از همه، این متن در اوج فاجعه انسانی، به‌جای ایستادن کنار جامعه، دوباره «من» را به مرکز روایت می‌آورد: من که خواندم، من که نوشتم، من که فهمیدم، من که شکست خوردم.

جامعه اما نه از شما مأمور تحلیل می‌خواست، نه مرثیه‌ی روشنفکرانه؛جامعه هزینه داد، جان داد، حذف شد، و هنوز هم دارد تاوان می‌دهد—بی‌آنکه سهمی از این «ما»ی دانشگاهی و مشاوره‌ای داشته باشد.

اگر شکستی رخ داده، پیش از آن شکستِ اخلاقیِ خودبرتربینی، میان‌مایگیِ بی‌هزینه و عقلانیتی بوده که همیشه می‌خواست هم منتقد باشد و هم بی‌خطر.و تا وقتی این را نبینید، هر «ما شکست خوردیم» فقط تلاشی دیگر است برای تطهیر گذشته، نه فهم آینده.

در ادامه، بن‌مایه‌ی این متن بیش از آن‌که واجد ارزش تحلیلی باشد، بازتولیدِ همان روایت همیشگیِ «عقل کل است،روایتی که در آن نویسنده خود را در جایگاه بوزرجمهرِ حکیم می‌نشاند و جامعه و حاکمیت را ناتوان از فهم رهنمودهای خردمندانه‌ی خویش معرفی می‌کند.
این الگو، نه نقد قدرت است و نه تحلیل وضعیت؛ بلکه تلاشی‌ست برای حفظ جایگاه نمادینِ گوینده در مقام دانای کلِ بی‌تقصیر.

آقای فاضلی در این متن، بیش از آن‌که به سازوکارهای عینی شکست بپردازد، در حال بازسازی تصویری از خویش است: فردی که «همه‌چیز را گفته»، «همه‌چیز را فهمیده» و صرفاً قربانی نفهمیدن دیگران شده است.
این نوع روایت، مسئولیت‌گریز، خودمحور و تهی از پاسخ‌گویی است.

در نهایت، آنچه باقی می‌ماند نه تحلیلِ شکست، بلکه خودشیفتگی‌ای‌ست که در پوشش سوگواری فکری عرضه می‌شود؛ خودشیفتگی‌ای بی‌محتوا که به‌جای مواجهه با نقش و کارنامه‌ی واقعی، ترجیح می‌دهد شکست را به تاریخ، جامعه و «دیگران» حواله دهد.

@fazeli_mohammad

این هم نقد دیگری بر «ما شکست خوردیم». نویسنده را نمی‌شناسم.

---------
نقد متن « ماشکست خوردیم»

عیسی مکفی

متن "ما شکست خوردیم" یک تحلیل کامل نیست، بلکه یک مرثیه اخلاقی از سوی یک نسل از سیاست‌شناسان است که به اصلاح ایران با استفاده از عقل و دانش اعتقاد داشتند.

نویسنده معتقد است که شکست، نه تحلیل بلکه استراتژی نادرست مواجهه با قدرت بود. باور به قدرت اقناع در مواجهه با تصمیم‌گیری‌های بی‌شفاف، منجر به سقوط ندیده شده نسلی شد که نردبان عقل را روی دیوار غلط قرار داد. این دیر فهمیدن، تلخ‌ترین شکست آن‌هاست.

متن «ما شکست خوردیم» بیش از آن‌که یک تحلیل سیاسی باشد، مرثیه‌ای شرافتمندانه از سوی نسلی از دانشگاهیان و سیاست‌پژوهان است که عمر خود را صرف عقلانی‌کردن سیاست در ایران کردند. این صداقت قابل احترام است. اما درست در همین نقطه است که متن، از سطح توصیف به خطای تحلیلی می‌لغزد.

مسئله اصلی این نیست که «ما زورمان نرسید»؛
مسئله این است که روی کدام زمین ایستاده بودید و با چه تصوری از سیاست.

*۱. «ما»یی که سیاست را با اقناع اشتباه گرفت*
محمد فاضلی از «ما»یی سخن می‌گوید که خواند، نوشت، هشدار داد، فریاد زد و راه‌حل ارائه کرد. اما این «ما»، سیاست را عمدتاً در سطح گفتمان، دانش و هشدار اخلاقی تعریف کرد؛ گویی مسئله اصلی، ناآگاهی حاکمان یا فقدان تحلیل درست بوده است.

این نگاه، یک پیش‌فرض خطرناک داشت:
این‌که اگر عقل به‌قدر کافی دقیق، مستند و بلند بیان شود، قدرت ناگزیر عقب می‌نشیند.
اما سیاست در ایران ــ دست‌کم از مقطعی به بعد ــ نه میدان اقناع، بلکه میدان اعمال اراده قدرت بوده است. در چنین میدانی، دانش نه اینکه نادیده گرفته می‌شود، بلکه آگاهانه حذف، خنثی یا مصرف ابزاری می‌شود.

*۲. لحظه‌ای که دیوار خودش را نشان داد*
نقطه‌ی آغاز خطا، بسیار زودتر از امروز بود.
از همان جایی که با یک «حکم حکومتی»، قانون مطبوعات معلق شد و روشن شد که:
 • قانون، سقف قدرت نیست؛
 • نهادهای انتخابی، تنظیم‌کننده بازی نیستند؛
 • و عقل کارشناسی، تنها تا جایی معتبر است که با تصمیم هسته سخت قدرت تعارض پیدا نکند.
از آن لحظه به بعد، دیوار کاملاً مشخص بود.
اما بخش بزرگی از «ما» تصمیم گرفت نردبان را همان‌جا بگذارد و همچنان از توسعه، اصلاح، ظرفیت حکمرانی و عقلانیت سیاست‌گذاری سخن بگوید؛ گویی مسئله، هنوز فنی است نه ساختاری.

*۳. خلط شکست تحلیل با شکست استراتژی*
محمد فاضلی می‌گوید «ما شکست خوردیم»، اما آن‌چه شکست خورد، تحلیل نبود؛
تحلیل‌ها اغلب درست بودند:
 • درباره خشونت،
 • درباره توسعه‌نیافتگی،
 • درباره بحران محیط‌زیست،
 • درباره بن‌بست ژئوپلتیک.

آن‌چه شکست خورد، استراتژی مواجهه با قدرت بود. این تصور که می‌توان در ساختاری که تصمیم نهایی‌اش بیرون از نهادهای رسمی و قواعد شفاف گرفته می‌شود، با مقاله، سخنرانی و هشدار دانشگاهی مسیر را عوض کرد.
این شکست، شکست عقل نیست؛
شکست سیاست‌ورزی غیرسیاسی در میدان سیاست عریان است.

*۴. خطر اخلاقی‌کردن یک خطای سیاسی*
متن محمد فاضلی با تبدیل این تجربه به یک سوگ اخلاقی («ما هرچه در توان داشتیم کردیم») ناخواسته یک خطای سیاسی را تطهیر می‌کند. در حالی که در نقد صادقانه‌تر باید بپرسد:
 • آیا شما به‌موقع فهمیدید مسئله از جنس سیاست قدرت است نه سیاست دانش؟
 • آیا زودتر از این نباید به بن‌بست نهادی اعتراف می‌کردید؟
 • آیا استمرار امید بستن به اصلاح در چارچوبی که بارها قواعدش را شکسته بود، خود نوعی ساده‌سازی خطرناک نبود؟

*جمع‌بندی نهایی*
محمد فاضلی و بسیاری از هم‌نسلانش کم‌کاری نکردند؛ اما نردبان را روی دیوار اشتباهی گذاشتند.
دیوار، سال‌ها پیش خودش را نشان داده بود؛
از همان‌جا که قانون با حکم تعلیق شد، از همان‌جا که سیاست از عرصه چانه‌زنی به عرصه فرمان لغزید. از آن پس با نردبان عقل و توسعه هر چه بالاتر رفتند، فقط سقوط را دردناک‌تر کرد.

محمد فاضلی، شما دیر فهمیدید که سیاست ایران، بازی قدرت و اقتدار است، نه محل اقناع و منطق. و همین دیر فهمیدن، تلخ‌ترین شکست شماست؛ شکست نسلی که گمان می‌کرد نردبانش، مسیر صعود را باز می‌کند، در حالی که تنها سقوط را طولانی‌تر کرد.

@fazeli_mohammad