تاریخ را نباید تکرار کرد

محمد فاضلی - جامعه‌شناس

✅ ریشه نارضایتی اقتصادی جامعه ایران چیست؟ برای شناخت بخشی از پاسخ، به سؤال زیر فکر کنیم.

سؤال: کدام یک از شش پدیده‌ای که در ادامه نوشته‌ام در ایران دو دهه گذشته رخ نداده است؟

۱. افزایش سریع حجم پولی که در بازار ریخته شد به صورت مصارف دولتی و خصوصی و سرمایه‌گذاری های عمومی و خصوصی

۲. عدم توازن بین طرح‌های بلندمدت و غیرتولیدی با طرح‌های تولیدی و کوتاه‌مدت و میان‌مدت که موجب افزایش سریع قدرت خرید مردم گردید و در مقابل آن مواد مورد نیاز مصرفی به اندازه کافی موجود نبود و تولید نشد که حاصل منطقی آن تورم بی‌تناسب در اقتصاد بود.

۳. محدود بودن ظرفیت زیربنایی کشور و تنگناهای متعددی که به صورت کمبود مسکن، کمبود نیروی انسانی، کمبود نیرو و غیره ظاهر شد و عواقب آن سرخوردگی مردم و عدم رضایت بود.

۴. شکوفایی سریع و ناگهانی وضع اقتصادی موجب بهره‌گیری بی‌تناسب عده‌ای گردید که امکان و فرصت استفاده از وضع را داشتند.

۵. تقویت قابل توجهی که وضع ارزی کشور پیدا کرد موجب شد که نسبت به انتقال مبالغ قابل توجه ارز به خارج از کشور بی‌تفاوت شویم و در نتیجه موجب خشم مردم شویم که شاهد خرج کردن بی‌قاعده برخی از ایرانیان در خارج بودند یا خرید مستغلات و سهام کمپانی‌های خارجی.

۶. برخورد ناصحیح با پدیده تورم و راه نادرست مبارزه با آن.

✅ مجید تهرانیان، این‌ شش مورد را را به عنوان علل اقتصادی خشم و نارضایتی مردم ایران، در شهریور ۱۳۵۷ بعد از واقعه میدان شهدا نوشته بود. متن را عیناً در کتاب زیر خواهید یافت.

منبع: اندیشه پیشرفت و تحولات جامعه ایران، بازخوانی مطالعات مجید تهرانیان، به همت هادی خانیکی، نشر نی، ۱۴۰۱.

نتیجه
تاریخ کم و بیش تکرار شده است و ضروری است ساختارهای حکمرانی و اقتصاد ایران اصلاح شوند تا ریشه‌های اقتصادی نارضایتی رفع شود. بقیه ریشه‌های نارضایتی - سیاسی، اجتماعی و فرهنگی - به جای خود هستند و راهکارهای دیگری می‌طلبند.

@fazeli_mohammad

رنگ نفرت

محمد فاضلی - جامعه‌شناس

✅ صدای بوق، خیابان را کم و بیش پر کرده بود. نگاهم به دو موتور با چهار موتورسوار افتاد که یک تفنگ پینت‌بال دست یکی از آن‌ها بود. از میان ده‌ها خودرو که بوق می‌زدند یکی را را آن سوی بلوار نشانه گرفت، شلیک و رنگی کرد. خانم راننده پیاده شد و با جیغ و فریاد چه ناسزاها که نمی‌گفت!

✅ اولا، از میان آن همه ماشین که بوق می‌زدند، با چه حسابی آن یکی را رنگی کردند؟ ثانیا، اگر همه را هم رنگی می‌کردند، می‌خواستند آن همه خودرو را گیر بیندازند؟ ثالثا، این راه مواجهه با یک نارضایتی اجتماعی است؟ آیا باید به نارضایتی قبلی یک لکه رنگ نفرت هم بیفزایید؟ این کارها چیست؟

@fazeli_mohammad

ایران در تازه‌های نشر
معرفی کتاب ایران بر لبهٔ تیغ
اثر محمد فاضلی

✅ مجموعهٔ ايران پایدار برای پاسخ به پرسش‌های بنیادین خود و بررسی و معرفی جدیدترین آثاری که به نوعی ایران را در کانون توجه خود قرار داده‌اند در تلاش است تا در بخش «ایران در تازه‌های نشر» مهمترین آثار منتشر شده دربارهٔ ايران در سال‌های اخیر را معرفی نماید.

✅ کتاب «ايران بر لبهٔ تیغ» اثر محمد فاضلی که در سال ۱۴۰۰ منتشر شد یکی از آثار پرفروش در حوزهٔ علوم اجتماعی در دو سال گذشته است که در مدتی کوتاه به چاپ دهم رسید. در برنامه‌ای با حضور محمد فاضلی ضمن بررسی این کتاب به مهمترین نکات طرح شده در آن پرداختیم.

✅ نسخهٔ صوتی این برنامه در این فایل و نسخهٔ تصویری آن در کانال آپارات و یوتیوب ايران پایدار در دسترس است.

#تازه_های_نشر
#ایران_بر_لبه_تیغ
#محمد_فاضلی

⭕️ ايران پایدار بستری برای ایران‌شناسی و ایران‌شناسی بنیانی برای پایداری ایران

https://t.me/iranepaydar_official

تندروی، بحران و راه‌حل

محمد فاضلی - جامعه‌شناس

یک. اگر  ۳۰۰ کیلومتر را به جای سرعت  ۱۲۰ با سرعت ۱۴۰ کیلومتر بر ساعت برانید، فقط ۲۱ دقیقه زودتر به مقصد می‌رسید، اما احتمال آنکه در تصادف با سرعت ۱۴۰، کشته شوید، ۵ برابر بیشتر از احتمال مرگ در سرعت ۱۲۰ است. تندروی، همین قدر کم حاصل و خطرناک؛ و تندروی قدرت، خطرناک‌تر است.

دو. نظام اجتماعی در فرایند رشد، از هیچ الگوی از پیش تعیین شده‌ای تبعیت نمی‌کند، بلکه به شکل پویا بسط می‌یابد و برای تأمین نیازهایش، برای تطبیق با الزامات جدید و محیط می‌کوشد. پوشاندن الگوی نامنعطف به تن نظام اجتماعی بالنده، و نادیده گرفتن نیازها و پویایی‌های ذاتی آن، بحران می‌آفریند.

سه. برخی فکر می‌کنند راه‌حل مثل ابزاری گمشده در یک جعبه‌ابزار است که کسی هنوز آنرا نیافته یا به فکرش نرسیده است از آن استفاده کند. حال آنکه راه‌حل‌ها در فرایندی اجتماعی-سیاسی ساخته می‌شوند و کسی از قبل تصور روشنی از آن‌ها ندارد. راه‌حل‌ها در کشاکش نیروهای اجتماعی-سیاسی متبلور می‌شوند.

@fazeli_mohammad

ایران در چهاردیواری شوم

محمد فاضلی - جامعه‌شناس

فکر می‌کنم یک چهاردیواری هست که ایران و ایرانیان را در بر گرفته و وضع امروز را ساخته است. چهار دیوار این چهاردیواری به شرح زیر است.

دیوار اول. حکومت متصلب: منظورم از تصلب حکومت، نپذیرفتن الزامات حکمرانی مدرن نظیر ضرورت سازمان‌دهی، تحزب، حق اعتراض مؤثر، پذیرش تنوع و تکثر؛ و قبول نکردن بزرگ شدن جامعه ایران و نیاز به تغییر شیوه حکمرانی در چنین جامعه‌ای توسط هسته اصلی قدرت است. حکومت هم‌چنین خواستار بسط سیطره خود بر همه عرصه‌های فردی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی با ناکارآمدترین مداخله‌هاست. نتیجه این وضعیت گسترش ناکارآمدی، زوال اعتماد نهادی و کاهش اعتماد به ارکان و رویه‌های حکمرانی است.

دیوار دوم. دشمنی خارجی: ایران صرف‌نظر از نوع حکومتی که در آن وجود دارد، و به علت موقعیت ژئوپلتیک‌اش، در معرض انواع دشمنی‌ها بوده و هست. جمهوری اسلامی هم به دلایل ایدئولوژیک و روندهای طی‌شده در ۴۳ سال گذشته، انگیزه‌های دشمنی خارجی را افزوده است. منطقه خاورمیانه نیز در دوران رقابت‌های ژئوپلتیک میان چین و آمریکا، تحولات روسیه، رخدادهای بعد از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و بهار عربی در یک دهه گذشته، و در دوران رقابت‌های ترکیه، عربستان و با حضور اسرائیل، کانونی مستعد ناامنی و مداخله کشورها در امور یکدیگر برای رسیدن به اهداف ژئوپلتیک، سیاسی و نظامی است. این شرایط احساس ناامنی حکومت را افزایش داده و نیروهای اجتماعی، سیاسی و فکری مهم را از تکرار سرنوشت‌های خاورمیانه‌ای یک دهه اخیر ترسانده است.

دیوار سوم. بوروکراسی ناکارآمد: بوروکراسی ایرانی از زمان پیدایش شکل مدرن آن در دوره قاجار و بعدها شکل‌گیری هسته‌های اصلی آن در دوران رضاشاه تا به امروز، از میزان بالای ناکارآمدی، نقصان و فقدان ظرفیت برای شناسایی و زمینه‌سازی برای حل مسأله‌های جامعه ایران ناتوان بوده است. عملکرد این بوروکراسی صفر نبوده و در ترکیب با منابع عظیم نفتی، سطوحی از توسعه زیرساختی و مدرن شدن جامعه ایرانی را هم به همراه آورده، اما به همان میزان نیز نارضایتی، فساد، نابرابری، تخریب محیط‌زیست، سردرگمی و تنفر در جامعه خلق کرده است.

دیوار چهارم. بی‌اعتمادی فرد مستأصل بی‌پناه: فرد ایرانی مواجه‌شده با ناکارآمدی بوروکراسی انباشته از ناکارآمدی و فساد؛ در برابر تصلب‌های حکمرانی‌ای که در چند دهه گذشته ناتوان از حل کردن مسائلی نظیر تورم دورقمی، بیکاری بالا، رشد اقتصادی پایین، ناکارآمدی رسانه‌ها، حل مناقشه با جهان و رفع تحریم‌ها؛ و در برابر سطح بالایی از دشمنی خارجی، شرایط ناامنی مداوم و زندگی غیرعادی، تحریم‌های مداوم و فشار سنگین رسانه‌ای؛ به سطح بالایی از بی‌اعتمادی (ناشی از عوامل داخلی)، بی‌پناهی و استیصال (ناشی از عوامل داخلی و خارجی) رسیده است.

چرخه شوم
✅ این چهاردیواری جامعه ایران را در بر گرفته‌ و چرخه شوم و خردکننده پدید آورده است. حکومت بر اثر تجربه سطح بالایی از دشمنی خارجی و بی‌اعتمادی شکل‌گرفته بین مردم و حکومت، دائماً دایره کسانی را که می‌تواند به آن‌ها اعتماد کند، تنگ‌تر کرده است. تنگ‌تر شدن حلقه افراد قابل اعتماد، بوروکراسی ناکارآمد را از آدم‌های کارآمد خالی کرده و هر گونه اصلاحات در آن را نیز به دلیل بی‌اعتمادی جامعه و هزینه بالای احتمالی، و فقدان آدم‌های کارآمد، دشوار یا ناممکن کرده است. این بوروکراسی انباشته شده از خودی‌های قابل اعتماد اما نه الزاماً کارآمد، فشل‌تر شده و بر گستره نارضایتی و بی‌پناهی شهروند افزوده، و دیوار بی‌اعتمادی بین شهروند و حاکمیت را هم بلندتر کرده است.

✅ جامعه ناراضی از ناکارآمدی‌های بوروکراسی و مصائب تصلب حکمرانی، خصیصه جنبشی و اعتراضی پیدا کرده و با هر رخدادی که ماشه را بچکاند (نظیر فوت خانم مهسا امینی)، عصیانش علیه تصلب‌های حکمرانی (نظیر گشت ارشاد) و ناکارآمدی‌های بوروکراسی را به شکلی تندشونده بروز می‌دهد.

✅ امکان سوءاستفاده خارجی از حرکت‌های اعتراضی به علاوه انتقال مرجعیت رسانه‌ای به خارج از ایران (که بر اثر تصلب‌های حکمرانی و ناکارآمدی بوروکراسی رسانه‌ای خلق شده)، حکومت را می‌ترساند و اصرارش بر نشنیدن صدای جامعه معترض، امنیتی شدن و رویه‌های متصلب را بیشتر و اصلاح بوروکراسی را دشوار یا ناممکن می‌کند. همه این‌ها در نهایت بی‌اعتمادی و بی‌پناهی فرد مستأصل را بیشتر می‌کنند.

✅ اگر این تحلیل درست باشد، برون‌رفت با گشودن در و پنجره‌هایی در دیوارهای این چهاردیواری شوم، ممکن می‌شود. نقطه آغاز – برای ساختن هر آینده‌ بهتری – پذیرش بحران و اجماع بر سر عوامل توضیح‌دهنده چرایی پیدایش وضع موجود است.

@fazeli_mohammad

«مرثیه‌ای برای اوین»


زندانی مانند مرده‌ است؛ دستش از دنیا کوتاه است ــ دست‌کم من این جمله را همیشه می‌گفتم و باور داشتم. برای کسانی که با فضای داخل زندان اوین آشنایند، آن شعلۀ سرکش بر تپه‌های اوین بسیار ترسناک‌تر است، چون خود را در آن تنگنا تجسم می‌کنند. هر جای زندان دری قفل‌شده تعبیه شده و گذر از هر کدام از این درها فلاکتی است. درک می‌کنم که ذهن همه در این شرایط اول به سمت زندانیان سیاسی می‌رود. این زندانیان سیاسی همگی عزیزان ما هستند ــ بسی بیشتر، تاج سرند ــ و چون برای دیگران در زندانند، طبعاً وظیفۀ ماست نگرانشان باشیم. اما در این شرایط قربانی قربانی است و همۀ زندانی‌ها به یک اندازه اسیرند.

خبرگزاری‌های رسمی و دولتی هم که گویا حساسیت «ویژۀ» مردم را درک کرده بودند، دائم بر تعابیری چون «اراذل و اوباش» و «سارق» تأکید می‌کردند. اخبارگو با تأسف‌بارترین جمله‌بندی می‌گوید زندانیانی از «بند سرقت» کشته شده‌اند. «بند سرقت»!؟ اصلاً مضحک‌ترین تعبیر ممکن این است که یک مقام رسمی یا حتی فردی ناشی و بی‌خبر بگوید: «بند سرقت»! راستش را بخواهید، زیرمعنای زشتی در این تعبیر وجود دارد: یعنی کشته‌ها سارق بودند (انگار یواشکی زیر گوش آدم کسی می‌خواهد بگوید: «چار تا سارق مردند! دزد بودند!»)

کسانی که با ادبیات رسمی و غیررسمیِ زندان و سازمان زندان‌ها آشنایند می‌دانند که چیزی تحت عنوان «بند سرقت» بی‌معناست. اصلاً در ادبیات رسمی حتی «بند» به کار نمی‌رود؛ می‌گویند «اندرزگاه هفت یا هشت».

زندان یک جامعۀ کوچک است؛ در واقع «فشرده‌ترین اجتماع» است. بندهای هفت و هشت تا جایی که من دیده‌ام اصلاً استاندارد نیست. در ویدئویی که دیشب پخش شد احتمالاً دیدید که راهروهای تنگی هست که درون آن‌ها پر از اتاق است و هر اتاق پر از زندانی. به هر راهرو می‌گویند «سالن». زندگی‌های محزون اما قشنگی در این کندوهای تنگ جاری است. دنیایی آکواریومی، در حسرت و آرزوی آزادی... حسرت آزادی در زندان چنان عمیق است که حتی نمی‌توانی برای یک فرد واقعاً گناهکار غمگین نشوی، وقتی می‌شنوی سال‌های سال پشت میله‌ها بوده. بزرگ شدن فرزندانش را ندیده است. هر کسی فضایی به اندازۀ یک تخت دارد و آزادی را در همان یک متر برای خود بازمی‌آفریند، برای خود معنا می‌کند. دلخوشی‌های مینیاتوری؛ شمیمی از آزادی با چند عکس، چند شیء، چند چیز دست‌ساز، چند کتاب...

دائم به این فکر می‌کردم اگر آنجا بودم، چطور در لحظۀ فرار از آتش از کتاب‌هایم دل می‌کندم... نکند کتاب‌ها می‌سوخت! از سوختن خودم ترسناک‌تر بود، چون آن کتاب‌ها برایم تکه‌ای از آزادی بود. به یاد آدم‌هایی هستم که توده‌ای از آرزوی آزادی بودند و روز و شب را تا آزادی لحظه‌شماری می‌کردند. برخی واقعاً گناهکار بودند، برخی صرفاً اشتباه محاسباتی کرده بودند و برخی واقعاً بی‌گناه بودند و تاوان گناه دیگران را می‌دادند. اما رابطۀ همه‎شان با دیوارها و پنجره و هوای آن سوی دیوار یکسان بود. تماشای کوه‌های توچال، تماشای تپه‌های مشرف به اوین که گاهی روباهی هم از آن می‌گذشت، همه را به یک اندازه دلتنگ می‌کرد.

مرگ پیش از آزادی دردناک‌ترین مرگ است. زندانی همیشه می‌خواهد حتی اگر شده یک روز پیش از مردن، دوباره طعم آزادی را بچشد. بسیار دلتنگم و بابت قربانیان عمیقاً متأسفم و به عزیزانشان تسلیت می‌گویم.


مهدی تدینی

@tarikhandishi | تاریخ‌اندیشی

این سخنرانی در دی ماه ۱۳۹۶ و در تحلیل عوامل بروز اعتراضات دیماه آن سال، به دعوت انجمن علوم سیاسی ایران در خانه اندیشمندان علوم انسانی انجام شد.

در فروردین ۱۳۹۷ دکتر محسن رنانی آن را با عنوان افسانه پیل و پراید منتشر کرد.

مسأله کماکان کم و بیش همان مسائل سال ۱۳۹۶ است، و البته تعمیق آن‌ها هم رخ داده است.

#افسانه_پیل_و_پراید

@fazeli_mohammad

سه گامِ دیپلماتیک روسیه برای انحرافِ برجام

حمید ابوطالبی، معاون سیاسی دفتر رئیس جمهور در دولت روحانی:

♦️برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت UN در حال تبدیل شدن به یک بحران در عرصه‌ی امنیتِ بین‌الملل برای ایران است؛ آنچه روسیه با سه گامِ دیپلماتیک در انحراف برجام آن را پدید آورد:

۱) روسیه که سخنگوییِ مذاکرات وین را به جهت ضعف ایران به عهده گرفته بود! با پیچیده کردن مذاکرات اجازه نداد گفتگوها به نتیجه برسد؛ تا: از یک سو در عرصه‌ی تحریم در صحنه‌ی سیاسی جهان تنها نماند، و از سوی دیگر بهره‌گیری‌ از روش‌های مبارزه با تحریم و موقعیت ایران، فشارهای تحریم بر روسیه‌ راکاهش دهد؛

۲)روسیه، در عرصه‌ی امنیت بین‌الملل هم حمله به اوکراین را به گسترش ناتو پیوندزد؛ تا هم حمله به اوکراین مشروعیت بیاید، و هم بااین روش، چین و ایران را -که ازقرن گذشته همسایه‌ی ناتو بوده است- درجبهه‌ی خود قراردهد، ترفندی که چین زیرکانه نپذیرفت، ولی راه رابرای گام سوم ایران بازکرد؛

۳)در گام سوم، روسیه با موضوع پهپادها، اختلاف ایران و غرب را به شورای امنیت UN کشید؛ موضوع اوکراین را به قطعنامه ۲۲۳۱ متصل کرد؛ و آنچه که ایران مانند گذشته می‌توانست به عنوان یک مسئله‌ی مذاکراتی به نتیجه برساند را به امنیت بین‌الملل پیوند زد

♦️پس از این تحولاتِ دیپلماتیک، روسیه اکنون به درستی می‌گوید که در تکنولوژی پهپادها و سایر ابعاد تکنولوژی نظامی از ایران بسیار پیشرفته‌تر بوده و نیازی به ایران ندارد؛ ‌و به همین دلیل با کمیته تحقیق شورای امنیت مخالفت می‌کند. ادعایی که چنانچه موضوعی مستقل بود درست به نظر می رسید ولی اکنون این ایران و نقض قطعنامه ۲۲۳۱ است که موضوع اصلی شورا شده، و نه قدرتِ ساخت و یا استفاده از پهپادها؛ ‌و این روسیه است که می‌کوشد تا با عنوان حمایت خود از ایران، اجازه ندهد حمله با پهپادها به مردم عادی اوکراین مورد تحقیق قرارگیرد.

♦️ چیزی که درنهایت به جهت نقض ۲۲۳۱، و توسط مکانیسم ماشه،صرفا ایران را به فصل هفتم منشور بازمی‌گرداند. و البته برای خروج دوباره از آن، ایران را بیشتر به روسیه محتاج می‌نماید!

♦️ آیا پیش از آنکه بازهم دیر شود و خسارت‌های کشور عمیق‌تر، نباید در «دیپلماسی سردرگم ایران» تجدیدنظر اساسی صورت گیرد؟

#هم‌میهن
@hammihanonline

جامعه‌شناسی اعتراض در ایران امروز

اپیزود ۷۱ پادکست دغدغه ایران

شنیدن در تلگرام

شنیدن در کستباکس

@fazeli_mohammad

سرگذشت یک محموله صادراتی

قصد دارید یک کانتینر مغز پسته برای صادرات به اروپا آماده کنید. ابتدا نیاز به منابع مالی دارید و در حالی‌که نرخ بهره در كشورهای رقيب كمتر از پنج درصد است، شما باید نرخ 20 درصد را در نظر بگیرید.
حال باید پسته مورد نیاز را از بازار بخرید اما خرید برای شما سه بزنگاه سخت دارد.
بزنگاه اول؛ قیمت خرید محصول است که باید رقابتی باشد و شما این امکان را داشته باشید که با محصول کشورهای ترکیه و آمریکا و دیگر کشورها در بازار رقابت کنید.
بزنگاه دوم کیفیت محصول است که باید مورد تایید کامل نهادهای بهداشتی و نظارتی اروپایی باشد. در اروپا سه مؤلفه برای مغز پسته اهمیت دارد؛
مؤلفه اول به شکل ظاهری و فیزیکی محصول برمی‌گردد، دومی به میزان سموم نهفته در محصول مربوط می‌شود و سومی با میزان آلودگی به میکروب‌ها در ارتباط است. تعارف ندارند، محصول صادر شده هر کدام از این مؤلفه‌ها را نداشته باشد، یا معدوم می‌شود یا مرجوع. اگر معدوم شود که سرمایه‌ات از بین رفته و اگر مرجوع شود باید هزینه مضاعفی بپردازی که محموله را برگردانی يا اگر امكان پذير بود به بازارهای دیگری ارسال کنی.
حال فرض کنیم به هر ترتیبی موفق شده‌ایم پسته مورد نیاز را تهیه کنیم، حدود 45 تا 60 روز طول می‌کشد تا مقدمات صادرات آن فراهم شود.

بزنگاه سوم فرآیند صادرات است. فرض کنیم این مرحله را هم به سلامت پشت سر گذاشته‌ایم و محموله صادراتی موفق شده از آزمایش‌های داخلی سربلند بیرون بیاید و آماده ارسال است، باور می‌کنید کامیونی وجود ندارد که بار صادراتی را به اروپا ببرد؟
در ماه‌های گذشته اغلب رانندگان ترانزیتی موفق به دریافت مدارک مورد نیاز برای عبور از مرزها و جاده‌های اروپایی نشده‌اند و تقریبا حمل و نقل زمینی ما از کار افتاده است.
به این ترتیب دو راه پیش روی شما قرار دارد؛ یا باید محموله خود را از مسیرهای دریایی ترکیه ارسال کنید یا از طریق بندرعباس که در این صورت ارسال محموله به خاطر تحریم و موانع موجود، ممکن است دست کم سه ماه طول بکشد و اگر بخواهی آن را از طريق دو یا سه مسير ارسال کنی، باید هزینه مضاعف حمل را بپردازی و قطعا هم از نظر مالی زیان می‌بینی و هم محموله به موقع نمی‌رسد.
حال فرض کنیم با همه مشکلات موجود، این مرحله را هم طی کرده‌ایم و محموله به کشور مقصد رسیده است. خطر بسیار بزرگ این است که محصولات کشاورزی ما به خاطر کیفیت پایین سموم وارداتی ( به دليل تحريم) یا به خاطر استفاده بی‌رویه از سموم (به دليل نبود دانش كافی در زمينه چگونگی استفاده)به شدت ریسک آلودگی دارند و صادر کننده هر اندازه دقت کند ممکن است در یک محموله 25 تنی، مقداری محصول آلوده به سم یا میکروب وجود داشته باشد که به خاطر آن کل محموله به خطر می‌افتد و خطر مرجوعی یا معدومی آن وجود دارد.

بیایید فرض کنیم این مرحله هم به سلامت به پایان رسیده و محموله صادراتی از این آزمون هم به سلامت عبور کرده و به دست خریدار رسیده است. خریدار حداقل یک ماه و نیم تا دو ماه زمان می‌خواهد تا پول محموله را واریز کند و این زمان ممکن تا یک سال هم طول بکشد.
در این مدت چه اتفاقاتی در داخل و بیرون کشور رخ می‌دهد؟ برابری ريال و دلار و یورو چه می‌شود، سیاست‌های داخلی چه وضعی پیدا می‌کنند؟
تازه پول را که بدون مشکل دریافت کنی، شرایط انتقالش را نداری. حالا باید صراف پیدا کنی و هزینه مضاعف بپردازی تا پول انتقال پیدا کند. ارز آن، باید به قیمت نیمایی عرضه شود. ممکمن است تفاوت ارز نیمایی و بازار آزاد در هر يورو تا حدود 6 هزار تومان ياحتی بيشتر باشد، فرض کنید هر کیلو مغز پسته ١٧ يورو باشد آن را در 6 هزار تومان ضرب کنید می‌شود حدود صد هزار تومان یعنی در یک کیلو مغز پسته که هر کیلوی آن حدود ٥٥٠هزار تومان قیمت دارد، 20 درصد اختلاف ارز نیمایی دیده می‌شود که چطور می‌توانید پوشش دهید؟

بنابراین اگر بخواهی در بازارهای جهانی رقابت کنی ناچار زیان می‌ببینی یا باید کنار بنشینی و اگر بخواهی ارز ناشی از صادرات را در بازار آزاد بفروشی به نوعی مرتکب تخلف شده‌ای که دولت یقه‌ات را می‌گیرد یا این‌که باید به تقلب رو بیاوری و از کارت بازرگانی دیگران استفاده کنی.
هنوز مشکل به پایان نرسیده و اداره مالیات سراغت می‌آید و بابت تسعیر ارز مالیات مضاعفی درخواست می‌کند. نتیجه این‌که بعد از یک سال یا بیشتر به پول صادرات می‌رسی و خوب که حساب کنی، می‌بینی صادرات بيشتر شبیه بندبازی پر دردسر و پر خطر است تا يك تجارت .
به همین دلیل جا دارد روز ملی صادرات را به همه سیاستمدارانی که موفق شدند صادرات قانونی را از قاچاق مواد مخدر دشوارتر کنند تبریک بگوييم.

@mohsenjalalpour