دغدغه ایران
55.7K subscribers
1.18K photos
527 videos
149 files
2.59K links
این تنها رسانه ویژه انتشار نوشته‌های محمد فاضلی در تلگرام است. هیچ کانال دیگری برای نشر نوشته‌هایم ندارم.
Download Telegram
بی‌بی و اسب کدخدا
کدخدای مصلح‌آباد تنها اسب روستا را نگهداری می‌کرد و آن هم به یک مقصود خاص، برای این‌که اسب تعزیه باشد. اسبی که به تعزیه‌خوان‌های سپاه امام حسین و یزید به یکسان سواری می‌داد و برای تعداد زیادی از عزاداران روستای مصلح‌آبادی یکی از مهم‌ترین نمادهای تعزیه و عزاداری بود. تعزیه بدون اسب، چیز مهمی کم داشت. نگهداری اسب کار پرهزینه‌ای است آن هم اسبی که همه سال هیچ کاری جز خدمت به تعزیه در دهه محرم و چند روزی در کل محرم و صفر نداشت. کدخدا البته وضعش آن‌قدر خوب بود که از پس نگهداری سالیانه یک اسب برآید.
مادربزرگم «ایران» نام داشت و او را از کودکی همگی «بی‌بی» صدا کرده بودیم. پیرزنی عمیقاً مذهبی و از صمیم قلب ارادتمند امام حسین (ع)، که تعزیه برایش قداستی عجیب داشت و گاه چنان می‌گریست که گویی کل صحنه عاشورا را هر سال به چشم خویش می‌بیند. نذر جالبی داشت: هر تابستان وقت برداشت محصول جو، حدود ده بیست کیلو جو را که نصف گونی می‌شد برای اسب تعزیه می‌فرستاد. یادم هست از وقتی آن‌قدر بزرگ شده بودم که توانایی بردن فرغون را داشتم، مسئول ویژه بردن این جو برای اسب کدخدا بودم. بی‌بی هر سال صبر می‌کرد تا نوه بزرگ برسد و وظیفه‌اش را انجام دهد. هیچ فرد دیگری را هم مسئول این کار نمی‌دانست و گویی به رسمیت نمی‌شناخت.
نمی‌دانم چند سال جو برای اسب کدخدا برده‌ام، اما حتماً کسان دیگری نیز بوده‌اند که جو برای اسب کدخدا نذر داشته‌اند. نذری که چند کار را با هم انجام می‌داد: شاید هزینه نگهداری اسب کدخدا را کاهش می‌داد؛ کودکی را از کوچکی با نمادهای عزاداری، تعزیه و عاشورا انس می‌داد؛ ارزش‌ها و هنجارهایی مهم را در او نهادینه می‌کرد؛ و به تداوم یک سنت بزرگ کمک می‌کرد.
راستی که اگر نذر ایران خانم نبود، و شاید نذرهای بسیاری برای تأمین خوراک اسب کدخدا در میان نبود، کدخدا یک عمر اسب نگه نمی‌داشت برای تعزیه‌خوانی، و تعزیه چیزی کم داشت و نمادسازی‌اش آن‌قدر قدرت نمی‌یافت که خاطره عاشورا را از پس سالیانی دراز در ذهن‌ها نگه دارد. من همه داستان‌های کربلا را در زمزمه‌های تعزیه آموختم و هنوز آن اسب برایم زنده است.
اسب کدخدا را با همه آن تأثیری که بر ذهن‌ها و بر زنده نگه داشتن یک مناسک داشت، تأمین مالی خُرد مردمانی که هیچ چیز از قدرت سیاسی برای بر پا داشتن عزاداری نمی‌ستاندند پایدار نگه می‌داشت. هیئت روستای مصلح‌آباد به اندازه یک‌دهم دسته‌های امروز صدا نداشت، و همه چیزش وابسته به مردم بود، شاید حتی جو اسبش. اما ارزش‌هایی را برای همیشه در مردمانی که همواره «ایران» خانم و کدخدا را به یاد خواهند داشت، نهادینه کرد، بی‌سر و صدا.
محرم و ساز و دهل سر تپّه
این روزها برخی به شدت نگران واکنش‌های مردم به اتفاقات زمین بازی فوتبال روز سه‌شنبه میان ایران و کره جنوبی هستند. برخی نگرانند که حرمت تاسوعا و دهه محرم شکسته شود. من این نگرانی‌ها را جدای از وجه سیاسی آن‌ها، دست کم گرفتن فرهنگ و تمدن ایران و ایرانیان می‌دانم. تمدن و فرهنگی که یاد نگرفته باشد شادی و حزن را چگونه در کنار هم تلفیق کند اصلاً توانایی تاب آوردن چند هزار ساله ندارد.
نوروز شادترین و طولانی‌ترین مراسم و عید ایرانیان است. نوروز قریب هر سی سال با محرم و صفر هم‌زمان می‌شود و ایرانیان حتماً در قریب 1400 سال آموخته‌اند که چگونه بزرگ‌ترین عید خود را با عمیق‌ترین حزن خویش هم‌ساز کنند. من اولین هم‌زمانی نوروز و محرم را که خوب به یاد دارم. آن‌ها که برای عید دیدنی وارد می‌شدند قبل از سال نو مبارک، می‌گفتند «بر قاتلین سیدالشهدا لعنت». آن‌ها عمیقاً آموخته بودند که حرمت محرم و عید را با هم نگه دارند و هیچ کسی هم برای‌شان پیغام هشدار و ابراز نگرانی نفرستاده بود. بگذارید خاطره‌ای بگویم.
مردمان روستای مصلح‌آباد هر سیزدهم فروردین را بر تپه‌ای در جنوب روستا جمع می‌شوند و با بازی و یک عید دیدنی دسته‌جمعی شادی می‌شوند. من خانه پدربزرگم نشسته بودم که مادرم از در وارد شد و «حاج علی حاتمی و چند پیرمرد دیگر امسال ساز و دهل سر تپه آورده‌اند.» پرسیدم چرا؟ گفت می‌گویند سال دیگر محرم و عید با هم می‌شوند و ما هم پیرمردیم و معلوم نیست تا وقتی محرم از عید گذر می‌کند ما زنده باشیم. امروز که به آن روز فکر می‌کنم، دو چیز قابل تأمل در این نوع مواجهه است. اول، پیرمردهای روستا حرمت محرم را در به یاد داشتن تلاقی محرم و عید در سال بعد، پاس داشته بودند؛ دوم، گویی شادی را ذخیره می‌کردند و از فواید آن نیز بهره داشتند.
مردمانی که یاد گرفته‌اند شادی عید و حزن محرم را این گونه پاس بدارند، حتماً بلدند یک مسابقه فوتبال را به گونه‌ای برگزار کنند که نه تیم ملی‌شان بی‌یاور بماند و نه حرمت محرم بشکند. وقتی سیاست‌بازی جای اندیشه‌ورزی بی‌غرض را می‌گیرد، جایی برای اندیشیدن درباره ظرفیت‌های یک تمدن باقی نمی‌ماند. آن وقت است که گروهی فکر می‌کنند اولین بار است که تمدن و فرهنگی با موضوع توأمان شدن حزن و شادی احتمالی همراه شده است و از یاد می‌برند که مردمان این تمدن حداقل 40 بار دیگر ضرورت زیستن در شرایط تلاقی عید و محرم را از سر گذرانده‌اند.نظرات خود درباره این متن را به https://telegram.me/MohFazeli ارسال کنید.
عاشورا، روایت‌های سطح‌بندی‌شده
عاشورا مثل بقیه رخدادهای بزرگ تاریخ انسان، تا ابد بازخوانی خواهد شد. این کار از بازخوانی‌های بسیار سطحی تا پیچیدگی‌های بسیاری که هستی انسان و جامعه به آن‌ها وابسته است امتداد خواهد داشت. قرائت اسطوره‌ای و بر مبنای شهادت علی شریعتی، قرائت مبتنی بر نهی از منکر و امر به معروف مرتضی مطهری، قرائت تاریخی آیت‌ا... صالحی نجف‌آبادی، تا قرائت مبتنی بر عاشقی عارفانه مولانا در میدان بازخوانی‌های معرفت‌اندیش درباره عاشورا با یکدیگر هم‌زمان حضور خواهند داشت و گذر تاریخ هر روز ظرفیت بازخوانی با زوایای دیگری را به این واقعه خواهد بخشید. عاشورا از این جهت نیز عظیم است که فقط رخدادهای باعظمت ظرفیت آن‌را دارند که فرهنگ و تاریخ را تا به این حد به خود مشغول کنند و موضوع تاریخ شوند. ماکس وبر می‌گفت کار تاریخ تبیین رخدادهایی است که به لحاظ فرهنگی مهم هستند و عاشورا از آن جهت که به لحاظ فرهنگی مهم است، موضوع تاریخ می‌شود.
عاشورا اما میدان بازخوانی‌های دیگر است. داستان جنگ تروا را شنیده‌اید و دیده‌اید. جنگ تروا شاید قدیمی‌ترین داستان از مجموعه داستان‌های با ریشه یونانی است. داستان اصلی چنان توأم با اسطوره‌ها و مملو از رمز و رازهای دنیای یونانی و آمیخته با رفتار خدایان و اسطوره‌پردازی‌هاست که ریشه‌های فرهنگی غرب را سخت تحت تأثیر قرار داده است. روایتی از داستان را می‌توان در منابع یونانی و از جمله در ایلیاد هومر یافت و بقیه بزرگان ادبیات غرب نیز اشاراتی به آن داشته‌اند. اما روایت کارتونی و روایتی هالیوودی از جنگ تروا نیز در دست است. روایت‌ کارتونی بالاخص درگیر تراژدی پایان داستان و تعاملات شخصیت‌های اسطوره‌ای با خدایان یونانی نیست. آشیل و اسب چوبی در آن بیش از همه به چشم می‌آیند و این روایتی است که کودکان ما بیش از هر قرائتی از داستان جنگ تروا به یاد دارند.
عاشورا نیز عطف به ماهیت تاریخی و تراژیکش سرنوشتی چون جنگ تروا یافته است. هر گروهی روایت خود از واقعه را بیان می‌کند. روایت بهرام بیضایی در «روز واقعه» با روایت داوود میرباقری در «مختارنامه» متفاوت و در دو سطح از تفسیر و معناکاوی قرار دارند. برخی مداحان نیز نقش کارتونیست‌ها یا کارگردانان هالیوود را بازی می‌کنند. قرار نیست که آن‌ها در نقش علی شریعتی، مرتضی مظهری، صالحی نجف‌آبادی، مولانا، احمد قابل یا بقیه معرفت‌اندیشان از واقعه کربلا قرار گیرند و سرچشمه‌های معرفت یا مباحث فقه سیاسی شیعه و مترتب بر تفسیر کردار امام حسین (ع) در واقعه کربلا را بازگویند. قرار نیست از دو دسته معرفت‌اندیشان و مداحان، یک دسته به هزینه دیگر حذف شوند.
آن‌چه باقی می‌ماند فقط یک نکته است: جامعه به‌طور کلی شرایطی فراهم می‌کند که روایت‌ها آشکارا بیان شوند و هر یک در جایگاه خویش بنشینند و کارکرد خودشان را ایفا کنند، یا زمینه برای غلبه یافتن کارتونیست‌ها و کارگردانان هالیوودی بیش از مفسران معرفت‌اندیش فراهم می‌شود. عاشورا موضوع تاریخی و الهام‌بخشی از جنس روایت‌های سطح‌بندی‌شده است. مهم این است که هر جامعه‌ای زمینه بیان، رواج و درک کدام روایت‌ها را بیشتر فراهم می‌کند. روایت‌هایی که غلبه می‌یابند، نشانی از جهت‌گیری‌های نظام دانایی و رویکردهای ساختار اجتماعی‌اند. نظرات خود درباره این متن را به @MohFazeli ارسال کنید.
👍2
ایران، جامعه در مخاطره
مدت‌هاست که فکر می‌کنم وظیفه جامعه‌شناسی آن است که نظریه‌ای درباره جامعه ایران ارائه کند، نظریه‌ای که اول جامعه ایران را توصیف کند، دوم پیدایش آن در شکل و قواره فعلی را توضیح دهد و تبیین کند و سوم، به تبع توصیف و تبیین‌هایش، راهکارهای خروج از وضع فعلی را تشریح کند. من هر قدر به نظریه‌ای واحد که همه ابعاد جامعه ایران را در سه وجه فوق در بر داشته باشد فکر می‌کنم، بیشتر به ناممکن بودن آن می‌رسم و اندک اندک به این فکر افتاده‌ام که مجموعه‌ای از نظریه‌ها لازم است که وجوه مختلف جامعه ایران را در سه وجه فوق در بر بگیرند و دست آخر از سرجمع آن‌ها شاید بشود یک نظریه تا حد لازم منسجم استخراج کرد. من فکر می‌کنم اولین نمونه از چنین نظریه‌ای – یا تلاش برای نظریه‌پردازی – در قالب «ایران، جامعه در مخاطره» قابل بروز باشد. چرا؟
ایران امروز جامعه‌ای را در بر گرفته که به جهات زیر در مخاطره است:
1. بحران آب فراگیر و به تهدید تمدن ایرانی تبدیل شده است.
2. فرسایش خاک به حد نگران‌کننده‌ای رسیده و تهدیدی برای امنیت غذایی و سلامت تبدیل شده است.
3. ریزگردها تقریباً همه ایران را فرا گرفته‌اند.
4. فرونشست زمین پدیده شایع شده و پایتخت ایران تاکنون بارها شاهد فرورفتن بزرگراه‌هایش بوده است.
5. آلودگی هوا سالیانه جان هزاران نفر را می‌گیرد، نزدیک به 8 میلیارد دلار خسارت وارد می‌کند و هیچ دورنمای امیدوارکننده‌ای برای غلبه بر آن نیست.
6. زلزله تهدیدی برای پایتخت ایران و هم‌چنین مجموعه شهرهایی است که روی گسل‌ها واقع شده‌اند و از استانداردهای مناسب ساخت‌وساز برخوردار نیستند.
7. خشکیدگی نزدیک به 1 میلیون هکتار از جنگل‌های زاگرسی (از کل 6 میلیون هکتار) را در بر گرفته و این جنگل‌ها بر تأمین 40 درصد آب شیرین ایران اثرگذارند.
8. بیابان‌زایی به پدیده شایع طبیعت ایران بدل شده و مستقیماً بر امنیت غذایی، ریزگردها، فرسایش خاک و سایر عوامل محیط‌زیستی مؤثر است.
9. ایران دارای بالاترین نرخ رشد ابتلا به سرطان است و آلودگی‌های محیط‌زیستی نقش مؤثری در این پدیده دارند.
10. استفاده از کود و سم در کشاورزی ایران روند افزاینده داشته و این امر نیز سلامت مردم را تهدید می‌کند.
11. یکی از بالاترین نرخ‌ها و اعداد مطلق کشته و زخمی ناشی از حوادث رانندگی در ایران مشاهده شده است.
12. ضعف فناوری سبب شده ایرانیان خودروها و هواپیماهایی با سن بالا و امنیت کمتر نسبت به وسایل استاندارد روز دنیا را استفاده کنند.
13. چاقی و پی‌آمدهای مترتب بر آن نظیر دیابت، ایرانیان را تهدید می‌کند.
14. کم‌تحرکی و ورزش کردن مرتب تنها حدود 12 درصد جمعیت، سلامت ایرانیان را تهدید می‌کند.
این فهرست را می‌توان طولانی‌تر کرد اما همین مقدار نیز میزان در خطر بودن ایرانیان را نشان می‌دهد. اگر این امکان وجود داشته باشد که هر یک از خطرات فوق، و فهرستی کامل‌تر از آن‌ها را که بر اساس تأمل متخصصان قابل شناسایی است، در یک مقاله بررسی کنیم، به گمان من عنوان «ایران، جامعه در مخاطره» برازنده این کتاب و یکی از واقعی‌ترین توصیفات و تبیین‌ها درباره جامعه ایران خواهد شد. این کتاب حداقل باید وظایف زیر را انجام دهد:
- توصیف هر مخاطره (با شواهد و آمار کافی)، از جمله توصیف هزینه‌ای که هر مخاطره برای اقتصاد، امنیت ملی و ... در بر خواهد داشت.
- تبیین چگونگی پیدایش هر مخاطره و تکوین تاریخی آن در چند دهه اخیر
- تأثیر سیاست‌گذاری‌های دولتی بر پیدایش و تکوین مخاطره
- بررسی تاریخ موفقیت‌ها و ناکامی‌های ایران در مقابله با هر مخاطره
- بررسی تطبیقی سطح هر مخاطره در جوامع منتخب
- راهکارهای مقابله با هر مخاطره در جهان
- راهکارهای سیاستی و سیاسی مقابله با هر مخاطره
این کتاب اگر قبل از پایان سال 1395 منتشر شود، حداقل این خاصیت را خواهد داشت که به کاندیداهای ریاست جمهوری سال 1396 خواهد گفت «یکی از کارهایی که باید برای آن برنامه داشته باشند، کاستن از مخاطراتی است که جامعه ایرانی را تهدید می‌کند.» این کتاب به مردم ایران نیز یادآوری می‌کند که کجا زندگی می‌کنند به ایشان کمک می‌دهد تا بر زمین واقعیت راه بروند.
من پیشنهاد می‌کنم آن‌ها که مایل‌اند فصلی از این کتاب را بنویسند، روزمه و اعلام آمادگی خود را به ایمیل زیر ارسال کنند و اگر افراد کافی برای نوشتن چنین کتابی مهیا شد، برای جلب کمک مالی، مشارکت علمی و هماهنگی کار اقدام خواهیم کرد. این یعنی جامعه‌مان را بشناسیم و انتخابات را مسأله‌محور کنیم تا کاندیداها دست از کلیات‌گویی بردارند. Fazeli114@yahoo.com
تا همین جای کار هم خوب بوده است. 9 نفر داوطلب شده اند که برای نوشتن مقالاتی درباره مخاطره در جامعه ایران فعالیت کنند. خیلی خوبه.
اصلاح می کنم. در مورد 9 از مخاطراتی که برشمرده ام، عبارت درست این است «ایران دارای بالاترین نرخ رشد ابتلا به سرطان است و آلودگی‌های محیط‌زیستی نقش مؤثری در این پدیده دارند.»
روحانیت خطر مداحان را حس کرده است
من در چند روز گذشته تعدادی متون و ویدئوهای کوتاه از اعتراض تا نقد معرفتی روحانیون مختلف نسبت به مداحان و شیوه‌های بیان وقایع عاشورا و سبک‌های نوحه‌خوانی آ‌ن‌ها را دیده‌ام (برای مثال نگاه کنید به: www.entekhab.ir/fa/news/298085). چه اتفاقی افتاده که تقریباً یک دهه بعد از خیز مداحان به سمت یافتن جایگاهی رفیع در سلسله‌مراتب تولید نمادها، محتوا و ایدئولوژی و به تبع آن جایگاهی رفیع در قدرت، یکباره تعداد این نقدها زیاد شده است؟ تصور می‌کنم موضوع مهمی است و آغاز مناقشه‌ای جدید در جامعه ایرانی است. ایده‌های اولیه‌ام درباره این موضوع به شرح زیر است:
1. بخشی از روحانیت از ابتدا منتقد ساده‌سازی و ارائه روایت‌های عامه‌پسند از دین و بالاخص حادثه عاشورا بوده است. پیش‌تر گفته‌ام که عاشورا روایت‌های سطح‌بندی‌شده دارد (https://telegram.me/fazeli_mohammad/292). این گروه با چیزی شبیه منطق اصحاب مکتب فرانکفورت که موسیقی پاپ را نقد می‌کردند و از بازاری‌شدن موسیقی گلایه داشتند، بر مداحان نقد می‌کنند چرا که روایتی ساده‌شده، بازارپسند، عامیانه و تهی از معارف دینی از عاشورا ارائه می‌کنند. اینان رضایت عامه را در ریتم‌های محرک می‌جویند و در این مسیر از مصرف هر نمادی از عاشورا برای مقاصد خود ابایی ندارند. این‌ها شاید بیشتر دغدغه دین دارند، به همان سان که بسیاری از منتقدان فرهنگ پاپ دلمشغول غنای فرهنگ بودند.
2. بخشی از روحانیت ناخودآگاه اهمیت نیروی بازار را درک کرده است. بازار همان چیزی است که مارکس قدرت آن‌را در قالب مدرنیته درک کرده بود و می‌گفت هر آن چیزی را که سخت و صلب می‌نماید دود می‌کند و به هوا می‌برد. مداحی نوعی رقابت در بازار نیز شده است. این بازار الزاماً بازار دستمزد و پول نیست، بلکه بازار سرمایه نمادین، شهرت و طرفدار است؛ بی‌شباهت به تعداد فالوور یا طرفداران دارنده صفحات اینستاگرام یا لایک‌های فیسبوک نیست، و خیلی زود همه چیز را برای بیشتر کردن طرفداران در خود می‌بلعد. لایک‌ها و طرفداران تعیین‌کننده قدرت نمادین هستند و به تدریج در سلسله‌مراتب قدرت نیز جایگاهی می‌یابند. گروهی خیلی دغدغه دین ندارند از دست بالا بودن مداحان در سلسله مراتب قدرت دل خوشی ندارند.
3. گروهی دیگر اهمیت جریان‌های اجتماعی ناشی از دیجیتال‌شدن دنیای آدم‌ها را درک کرده‌اند. آدم‌های جدید حوصله خواندن و دین معرفت‌اندیش ندارند اما مایل‌اند کارکردهای اجتماعی و روانی دینداری را تجربه کنند. مداحی راه میان‌بر است. تعمق در دین معرفت‌اندیش مطهری یا شریعتی به درد آدم‌های دیجیتال کم‌حوصله نمی‌خورد. اخیراً سخنرانی محسن رنانی درباره «حسین قهرمان مبارزه با شرک» را گوش می‌کردم. اولاً گوش دادن به این نوع سخنرانی‌ها حوصله و ذائقه‌ای خاص در دینداری می‌خواهد. ثانیاً، آگاهی بر محتوای این نوع معرفت‌اندیشی‌های دینی آدمی را در برزخی قرار می‌دهد: فشار محتوای این نوع معرفت‌ها بر فرد دائم وارد می‌شود و از سویی عمل کردن به توصیه‌های ناشی از این نوع مواجهه با عاشورا و دینداری به‌طور کلی بسیار دشوار است. بخشی از روحانیت احساس کرده متاعی که آدم‌های دیجیتال از دینداری طلب می‌کنند، فشرده، کم‌عمق و نشاط‌بخش باید باشد نه افزون‌کننده تناقض‌ها و فشارهای روانی، و احساس می‌کنند مداحی‌های جدید همین خاصیت را به غایت داراست و می‌رود تا جایگزین نوعی از دینداری شود که از سوی بخشی از روحانیت ارائه می‌شد و همین خاصیت را داشت.
4. بخشی از روحانیت در نهایت به واسطه همه خواصی که مداحان و مداحی یک دهه اخیر از خود بروز داده است، نگران جایگاه ایشان در سلسه‌مراتب قدرت سیاسی شده‌اند.
سرجمع همه این احساس نگرانی‌ها، دو قشر را در مناقشه‌ای رو در روی هم قرار داده است. من البته این‌ها را نه بر اساس پژوهش تجربی بلکه به عنوان فرضیه طرح می‌کنم. لذا آن‌چه که بخشی از روحانیت زمانی تصور می‌کرد هموارکننده ارتباط بهتر ایشان با جامعه است، امروز به رقیبی خطرناک بدل شده است.
نظرات خود درباره این متن را به @MohFazeli ارسال کنید.
شمس (شبکه مطالعات سیاست گذاری عمومی) راهی برای ارتقای کیفیت سیاست گذاری عمومی در ایران است. همه متخصصان درباره بهبود سیاست گذاری عمومی فکر کنیم و بنویسیم. http://npps.ir/
شمس برای متخصصان این امکان را فراهم می کند که دانش خود در زمینه سیاست پژوهی و سیاست گذاری را برای «گفت و گوی اجتماعی، بهبود سیاست گذاری، عزم ملی توسعه» به کار گیرند.
مسیری برای آینده. http://npps.ir/ArticlePreview.aspx?id=91704
سفرنامه فرنگ – قسمت ششم
اهل و عیال اسباب سفر همه فراهم کرده بودند و فقط بر عهده داشتم که وسیله فوتوگراف همراه سازم که شد. طیاره اول طهران را به مقصد اول در دوحه مملکت قطر، یک ساعت مانده به نیمه شب، ترک می‌کرد. جاده‌های طهران تا فرودگاه انباشته شده بود از ماشین‌ها و دو ساعتی در راه بودیم. نیم ساعت از هشت شب گذشته بود که به فرودگاه امام پیاده شدیم. انصاف باید داشت که فرودگاه در خور نام مملکت ایران نیست، البته آن قطارها که پیش‌تر ذکرشان رفت به این فرودگاه که در آن فرود آمده بودیم تناسب دارند.
فرودگاه امام را سنه 1342 شمسی طرح و نقشه کشیدند تا طیاره‌های شرق به غرب عالم در آن دمی بیاسایند، نفسی تازه کنند و خلاصه ملک ایران حکایت مسافرخانه‌های ازمنه پیشین را در عصر جدید تکرار کند؛ و اسباب آسایش رعیت این سرزمین شود؛ قرار بود سالی 180 کرور آدم در این بلاد بر طیاره سوار شوند. این همان تعداد است که فرودگاهی که امروز در بلاد استانبول سرپا می‌کنند به خود خواهد دید. فرودگاه امام اما امروز با طرح و نقشه‌ای که برایش کشیدند زمین تا آسمان توفیر دارد؛ نه طیاره‌ها در آن کثیرند و نه در خور نام و نشانش بین‌الدولی، شترگاو‌پلنگی است دون شأن نام ایران.
دو صفحه بر دیوار چسبانده‌اند تا جماعت بدانند که طیاره‌ها کی و به کجا می‌پرند. رسم آن است که دو ساعتی مانده به پرواز مسافران تکلیف خویش را بر این صفحه‌ها بدانند. جمیعاً نشسته به صفحه‌ها خیره بودیم تا بدانیم چه زمان باید راهی شویم. ساعت به ده رسید که امیرعلی را حوصله سر آمد و مرا گفت به چه سبب هیچ نقش نمی‌نویسند و ما بلاتکلیفیم. لاجرم پرسیدیم که پرواز قطری را چه شده است که از آن بر صفحه‌ها هیچ نمی‌نویسند. من از جواب‌شان در حیرت شدم. عین صفحه‌ای که بر دیوار بود جلوی خانم نیز باز بود، فقط گفت «صدا زده‌ایم، روی صفحه ما هم هست، سبب آن است که روی آن صفحه که بیرون نهاده‌اند جا کم است.» وقت نبود تا بگویم این چه حکایت است که شما که می‌مانید می‌بینید و آن‌ها که آمده‌اند تا بپرند از دیدن عاجزند؟ وقت مناقشه نبود و زمان به سرعت می‌گذشت. اسباب و توشه برگرفتیم و در مسیر راهی شدیم. به اضطراب از تحویل توشه و بازرسی تذکره گذشتیم و اندک زمانی مانده بود که پرواز از دست برود، به خیر گذشت.
طیاره دو ساعت تا دوحه در هوا بود. پرواز به نام و نشان قطری، و به‌واقع مولود مساعی مشترک آدمیان و ممالک امروز بود. طیاره را قمپانی ایرباس صناعت کرده است و تا آن‌جا که اطلاع یافته‌ام افزون بر شصت کشور هر یک متاعی از آن پرنده آهنین فراهم کرده‌اند. طیاره را آدمی می‌راند از رعایای هندوستان که به رسم پیشینیان خویش فیلبانی می‌کرد به قامت عصر جدید. زنانی گرد آمده بودند عرب، اهل بلاد تایلند، و شماری دیگر که مماثلت داشتند با زنان ممالک یوروپ. افزون‌تر مسافران از رعایای ایران بودند لیک چینی‌ها و اعراب نیز چندان بودند که به چشم آیند. ساعتی سپری نشده بود که طعام آوردند، ندانستم که کجا طبخ شده بود اما لفافه‌ای داشت که بر آن به انگریزی نقش کرده بودند «ساخت ترکیه». هفت‌رنگی دنیای جدید را می‌شد یکجا در آن طیاره به تماشا نشست. ابر و باد و مه و خورشید و فلک از جای جای عالم گرد آمده بودند تا تمثالی باشد از دنیای جدید. آدمیانی به رنگ، زبان، دین و ملیت متکثر، سوار بر طیاره‌ای که از سر مساعی ملل و دول سینه آسمان را می‌شکافت، و زنان و مردانی که طیاره قطری به کف ایشان نهاده بودند، هر یک از مملکتی، و همگی به دیاری راهی بودند که برای کثیری موقف آخر نبود، بل مقصدی بود تا شاید دمی بیاسایند و راه خویش پی گیرند، هم‌چون ما که النهایه باید تا ملک ماتادورها راه می‌سپردیم. عمر در عالمی می‌سپریم که هر کس فقط به پای خویش خواهد رفتن، قدم از قدم برندارد، یا چنان رود که امن و آسایش را کفایت نکند.
لینک قسمت‌های قبل سفرنامه
https://telegram.me/fazeli_mohammad/272
https://telegram.me/fazeli_mohammad/273
https://telegram.me/fazeli_mohammad/275
https://telegram.me/fazeli_mohammad/276
https://telegram.me/fazeli_mohammad/278
درباره نوشته «ایران جامعه در مخاطره»
یادداشت «ایران جامعه در مخاطره» (https://telegram.me/fazeli_mohammad/295) بیش از یازده هزار بار دیده شود و برای خودم جالب بود که از نقاط مختلف ایران برخی اعلام همکاری در نوشتن فصول این کتاب کردند، برخی تشویق نمودند و برخی این ایده را که در انتخابات ایران کسی به این گونه کتاب‌ها توجه بکند نقد کردند. برخی گفتند نوشتن این کتاب کاری نه چند ماهه است، و برخی نوشتن آن‌را شعاری و بی‌حاصل خواندند. هدف در اولویت من کماکان بررسی جوانب مختلف جامعه ایران است. دست‌آوردهای این کار تا به اینجا به شرح زیر است:
1. 49 روزمه برای من ارسال شد و اعلام همکاری افراد بیشتری که صرف نظر از هر چیز، سرمایه اجتماعی قابل توجهی برای نوشتن یک کتاب است. به زودی افراد منتخب را برای جلسه هماهنگی اولیه دعوت می‌کنم.
2. برخی نوشته‌اند که تجربه مقاله نوشتن ندارند، اما می‌توانند در جمع‌آوری داده‌های لازم کمک کنند. این یعنی آدم‌های زیادی داریم که دغدغه ایران را دارند و سرمایه بزرگی است.
3. متن بیش از 11 هزار بار – تا آن‌جا که من می‌توانم روی کانال ببینم – دیده شده است.
4. مخاطرات دیگری را هم برایم نوشتند و متذکر شدند که البته اغلب از جنس و ماهیت دیگری است و در علوم اجتماعی به آن‌ها آسیب یا واژه‌های دیگر نسبت داده می‌شود، اما این متن سرمنشأ گفت‌وگو شد.
مرا به این کاری نیست که کاندیداهای سال 1396 به مخاطراتی که به امید خدا در «ایران جامعه مخاطره‌آمیز» درباره آن‌ها می‌نویسیم توجه می‌کنند یا نمی‌کنند، ما مسئولیم درباره آن‌ها بنویسیم. من از همه آن‌ها که همراهی کردند سپاس‌گزارم.
نکته آخر. آن‌ها که فکر می‌کنند تلگرام را باید برای تصاویر و فیلم‌های نامناسبش فیلتر کرد، یاد بگیرند که می‌شود با تلگرام مخاطرات جامعه‌ ایران را به اشتراک گذاشت، درباره آن‌ها فکر کرد و نوشت.
در آستانه سفر رئیس جمهور به اراک👆👆👆👆👆
در آستانه سفر رئیس جمهور به اراک👆👆👆👆👆
Forwarded from ساحت زیست
جامعه‌شناسی سیاسی بحران آب در ایران
قسمت سوم: فرایند سیاسی و ایدئولوژیک منتهی به بحران آب
✒️دکتر محمد فاضلی

@sahatzist
تصمیم‌گیری در حکمرانی آب، از چهار مبحث مورد مطالعه در جامعه‌شناسی سیاسی پیروی می‌کند. ابعاد تصمیم، تخصیص بودجه و منابع، تحلیل تأثیر تصمیمات و تحلیل عدالت در تصمیم‌گیری مقولات مورد بحث در حکمرانی هستند. این نوشتار مجالی برای بحث تفصیلی درباره ماهیت سیاسی-اجتماعی: 1. اخذ تصمیم‌، 2. تخصیص بودجه و منابع برای اجرای تصمیم، 3. تحلیل تأثیرات تصمیم، و 4. تحلیل عدالت نیست. البته ممکن است استدلال شود که مقوله عدالت را می‌توان ذیل تأثیرات تصمیم قرار داد، ولی به دلیل اهمیت و رعایت دو مقوله عدالت درون‌نسلی و بین‌نسلی می‌توان برای آن جایگاه متمایزی قائل شد. در ضمن، تصمیم‌گیری پیشاپیش متضمن بحث درباره کارآمدی و اثربخشی تصمیمات در راستای اهداف نیز هست، و خود تعیین اهداف برآمده از نظام ارزش‌های دخیل در تصمیم‌گیری و نهایتاً بحثی سیاسی-اجتماعی است.
آن‌چه فرایند سیاسی و ایدئولوژیک منجر به بروز بحران آب در ایران را ساخته در گزاره‌های زیر قابل بیان است:
1. گزاره «کشاورزی محور توسعه» و تأکید بر خودکفایی به‌مثابه انگیزه‌ای سیاسی، محرک اختصاص تأکیدات، بودجه‌ها و فشار گفتمانی برای اقدام در راستای «تولید محصول به هر قیمتی» شده است. «تولید محصول به هر قیمتی» از «توسعه کشاورزی به هر قیمتی» متفاوت است و باید به این تفاوت توجه دقیق داشت.
@sahatzist
2. اقتصاد مبتنی بر منابع ایران که در پی چندین دهه فقدان پیشرفت تکنولوژیک مناسب، پتانسیل ایجاد شغل و افزایش درآمد ملی آن در سایر عرصه‌ها بالاخص در حوزه صنایع تضعیف شده، فشار بر منابع آب برای توسعه کشت را با مجموعه‌ای از فشارهای سیاسی و شبکه منافع سازمانی در دستور کار قرار داده است.
3. کنشگران سیاسی و در رأس آن‌ها نمایندگان مجلس با سیاست منطقه‌گرایی و تلاش برای خرید رأی، فشار سیاسی گسترده‌ای برای توسعه طرح‌های سازه‌ای در حوزه آب و کشاورزی وارد کرده‌اند. تعداد بسیار زیاد سدهای ساخته‌شده و منابع صرف‌شده برای آبرسانی و تأمین آب، و زیر کشت بردن اراضی بیشتر، محصول فشارهای نمایندگان بر دستگاه بوروکراتیک بوده است.
4. دولتی شدن منابع آب، و صدور مجوز بهره‌برداری از منابع آب توسط دستگاه بوروکراتیک دولت که دهه‌هاست ناکارآمدی و فساد آن آشکار شده و هر روز فزونی یافته، دارندگان قدرت سیاسی و بالاخص نمایندگان مجلس را برای تحت فشار قرار دادن این دستگاه راغب ساخته است. این دستگاه بوروکراتیک خود نیز منافع گسترده‌ای در صدور مجوزهای بهره‌برداری، رعایت نشدن حریم قنات‌ها، ساختن سدها، و میزان آب جاری در شبکه‌های آبیاری و سایر سازه‌ها دارد.
5. شرکت‌های پیمانکاری و مشاوران فنی منابع مکملی با بوروکرات‌ها و هم‌چنین نمایندگان مجلس و سایر مقامات سیاسی ملی و محلی داشته و دارند. لذا توجیه‌های علمی و کارشناسی نیز در خدمت جا انداختن راهکارهای سازه‌ای، توسعه تأمین آب برای کشاورزی، و سایر فرایندهای منجر به بروز بحران شده است.
@sahatzist
پنج فرایند سیاسی-اقتصای ذکر شده را می‌توان با یک فرایند سیاسی-روان‌شناختی تکمیل کرد. سدها و سازه‌های آبی قابل تصویربرداری و نمایش عمومی، شعف روانی مقامات سیاسی ارشد را نیز برمی‌انگیزد. نمایش تصاویری از عظمت سدها، طول شبکه‌های آبیاری، تأسیسات عظیم انتقال آب، و بیرون پاشیدن آب از دریچه سدها، نمایش توسعه و تعهد به خدمتگزاری را کامل می‌کند. این تصاویر همواره توجیهی برای حرکت کشور به سوی توسعه بوده است. همه جناح‌های سیاسی نیز به یک اندازه و تابع منطق خاصی از این قاعده پیروی کرده‌اند.
وجه ایدئولوژیک قضیه این است که کل فرایند سیاسی تصمیم‌گیری درباره مدیریت منابع و حکمرانی آب، بحثی غیرسیاسی جلوه داده شده است. کل این فرآیند به بحثی فنی-سازه‌ای تبدیل و غیرسیاسی جلوه داده شده ‌است. گویی بحث در مورد آب یک بحث فنی تخصصی است که فقط در قامت مهندسان و بوروکرات‌ها باید به آن پرداخت. حتی نزدیک‌ترین ابعاد مسأله به ماهیت فنی آن، یعنی ابعاد محیط زیستی به فراموشی سپرده می‌شوند. این امر حتی پس از ساخت سازه‌ها نیز صدق می‌کند. تخصیص آب تأمین شده از طریق سدها، با اولویت آب شرب، حقابه محیط زیست، و سپس مصارف کشاورزی و صنعت است. اما در دو سه دهه گذشته همواره حقابه محیط زیست قربانی فشار سیاسی برای توسعه تولید محصولات کشاورزی شده است.
@sahatzist

پوستر تهیه شده در محکومیت عدم توجه دولت به خودکفایی
http://s1.upzone.ir/75854/335504.jpg