Бас прокуратура қылмыстық істер бойынша кассациялық практиканы талдады
 
Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша сот реформасының нәтижесінде 2025 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда кассациялық соттар құрылды.

Қылмыстық істер бойынша кассациялық соттың айрықша ерекшелігі – «жаппай кассацияның» енгізілуі болды. Бұл жүйе бойынша барлық қылмыстық істер судьялардың алдын ала қарауынсыз қайта қаралуға жатады.

Кассациялық соттың бөлек құрылып, «орталыққа» шоғырлануы республика бойынша бірыңғай сот практикасын қалыптастыруды көздейді.

Осы жағдайда, Бас прокуратура қылмыстық процеске қатысушылардың құқықтарын тиімді қорғауға, адам құқықтары мен бостандықтарының негізсіз шектелуіне жол бермеуге және құқық қолданудың бірыңғай практикасын қалыптастыруға бағытталған құқық қорғау функциясын жүзеге асырады.

Прокурорлар мемлекет мүддесін қорғауға ғана емес, сонымен қатар сотталғандардың және қылмыстық процестің басқа да қатысушыларының бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіруге бағытталған.

Кассациялық өндіріс сатысында істі зерттейтін және сот отырысына қатысатын прокурор төменгі сатыдағы прокурорлардың ұстанымдарын формальды қолдаумен шектелмей, сот актілерінің заңдылығы мен негізділігін дербес және бейтарап бағалайды.

«Жаппай кассацияның» енгізілуі қайта қаралған қылмыстық істер санының екі есе артуына мүмкіндік берді. Кассациялық соттың бір жылдық жұмысы барысында 1 717 адамға қатысты 1 320 қылмыстық іс қайта қаралды. Бұл ретте, сот актілерінің 30%-ы, соның ішінде прокурорлардың қорытындылары бойынша өзгертілді немесе күші жойылды.

Процесс қатысушыларының шағымдары бойынша 381 адамға қатысты сот актілерінің күші жойылды және өзгертілді. Олардың ішінде 10 сотталған толықтай, 15-і ішінара ақталды.  

Прокурордың наразылықтары бойынша 182 сотталғанның жағдайы жақсарды, 5 адам ақталды. Жекелеген жағдайларда сотталғандардың іс-әрекеттері қылмыстық құқық бұзушылықтардың онша ауыр емес құрамына қайта сараланды, жазасы жеңілдетілді нежазаның неғұрлым жеңіл түрі тағайындалды, қосымша жазалардың күші жойылды, түзеу мекемесінің түрі өзгертілді, қылмыстың қайталануы алынып тасталды.

Кассациялық қайта қараудың негізгі принциптерінің бірі – соттарда қылмыстық процеске қатысушылардың қорғалу құқығын қамтамасыз ету.

Мәселен, бір қылмыстық іс бойынша сот ісінің басқа мекемеде жазасын өтеп жатқан және жеке қатысуын қамтамасыз етуді сұраған сотталушының қатысуынсыз өткізілгені анықталды. Нәтижесінде ол сот талқылауына қатысу, өтініштер беру, жарыссөзге қатысу және соңғы сөз сөйлеу құқығынан айырылды.

Генеральная прокуратура проанализировала практику кассации по уголовным делам
 
В результате судебной реформы по поручению Главы Государства с 1 июля 2025 года в Казахстане образованы кассационные суды.

Отличительной особенностью кассационного суда по уголовным делам стало внедрение «сплошной кассации», при которой все уголовные дела подлежат пересмотру без предварительного их рассмотрения судьями.

Создание обособленного кассационного суда с дислокацией «в центре» предполагает формирование судебной практики по всей республике.

В этих условиях Генеральная прокуратура реализует правозащитную функцию, направленную на эффективную защиту прав участников уголовного процесса, недопущение необоснованного ограничения прав и свобод человека и формирование единообразной правоприменительной практики.

Прокуроры ориентированы не только на защиту интересов государства, но и на восстановление нарушенных прав и законных интересов осужденных и других участников уголовного процесса.

На стадии кассационного производства прокурор, изучающий дело и участвующий в судебном заседании, не ограничивается формальным поддержанием позиции нижестоящих прокуроров, а самостоятельно и беспристрастно оценивает законность и обоснованность судебных актов.

Внедрение «сплошной кассации» позволило вдвое увеличить количество пересмотренных уголовных дел. 

За год работы кассационного суда пересмотрено 1 320 уголовных дел в отношении 1 717 лиц. При этом 30% судебных актов изменены либо отменены, в том числе по заключениям прокуроров.

По жалобам участников процесса отменены и изменены судебные акты в отношении 381 лица. Из них 10 осужденных полностью оправданы, 15 – частично.

По протестам прокуратуры улучшено положение 182 осужденных, 5 лиц оправданы. В отдельных случаях действия осужденных переквалифицированы на менее тяжкие составы уголовных правонарушений, снижено наказание либо назначен более мягкий его вид, отменены дополнительные наказания, изменен вид исправительного учреждения, исключен рецидив.

Одним из ключевых принципов кассационного пересмотра является обеспечение в судах права участников уголовного процесса на защиту.

К примеру, по одному из уголовных дел установлено, что судебное разбирательство проведено в отсутствие подсудимого, отбывавшего наказание в другом учреждении и просившего обеспечить его личное участие. В результате он был лишен возможности участвовать в судебном разбирательстве, заявлять ходатайства, выступать в прениях и с последним словом.