Кот-д’Ивуар (Піл Сүйегі жағалауы) елі туралы қызықты 10 дерек 🐘🇨🇮

1. Ел атауының мағынасы
«Кот-д’Ивуар» француз тілінен аударғанда «Піл сүйегі жағалауы» дегенді білдіреді. Бұлай аталу себебі — XVI–XVII ғасырларда бұл өңірден Еуропаға көп мөлшерде піл сүйегі экспортталған.

2. Бірнеше ресми астанасы бар
Елдің саяси астанасы – Ямусукро, ал экономикалық және ең ірі қаласы – Абиджан. Абиджан – Африканың ең ірі порттарының бірі.

3. Кофе мен какао державасы ☕🍫
Кот-д’Ивуар — әлемдегі ең ірі какао өндіруші мемлекет. Әлемдік какаоның шамамен 40%-ы осы елден экспортталады!

4. Эйфель мұнарасынан шабыт алған мешіт 🕌
Ямусукродегі Бейбітшілік Базиликасы (Basilique Notre-Dame de la Paix) – әлемдегі ең үлкен католик шіркеуі. Оның биіктігі Римдегі Әулие Петр соборынан да асып түседі!

5. Табиғи әртүрлілікке бай ел 🌴
Ел аумағында тропикалық ормандардан бастап саванналарға дейінгі түрлі табиғи аймақ бар. Онда піл, бегемот, шимпанзе сияқты жануарлар мекендейді.

6. Көпұлтты мемлекет
Елде 60-тан астам этникалық топ өмір сүреді. Ең ірілері – бауле, бетэ, сенуфо және дьюла халықтары.

7. Музыка мен би отаны 🎶
Кот-д’Ивуар – купé-декалé атты ырғақты би мен музыкалық бағыттың туған жері. Бұл стиль бүкіл Африкада танымал.

8. Футболмен аты шыққан ел ⚽
Елдің ең танымал спортшысы – Дидье Дрогба, әйгілі шабуылшы. Ол елдегі азаматтық соғыстан кейін бейбітшілік орнатуға ықпал еткен.

9. Француз тілі – ресми тіл
Француздар елді XIX ғасырдың соңында отарлаған. Бүгінде француз тілі – негізгі ресми тіл, бірақ халық арасында ондаған жергілікті тілдер де қолданылады.

10. Атлант мұхитына ашылатын қақпа 🌊
Елдің оңтүстігі Атлант мұхитымен шектеседі. Мұнда Абиджан, Гранд-Басам, Сан-Педро сияқты әсем жағажайлар бар – Африкадағы туризмнің дамып келе жатқан бағыттарының бірі.

🌧️ 1 қарашаға арналған ауа райы болжамы. Baqkz

«Қазгидромет» мәліметінше, елдің басым бөлігінде ала бұлтты ауа райы күтіледі. Батыс пен солтүстік өңірлерде қатты жаңбыр жауып, кей жерлерде ол қарға ұласуы мүмкін. Республика бойынша тұман түсіп, желдің екпіні күшейеді.

📍 Астана — бұлтты, жаңбыр және қар. Түнде +3…+5°C, күндіз +5…+7°C.

📍 Алматы — ала бұлт, кей уақытта жаңбыр. Түнде +6…+8°C, күндіз +10…+12°C.

📍 Шымкент — ала бұлт, жауын-шашынсыз. Түнде +4…+6°C, күндіз +14…+16°C.

2025 жылғы 30 қазан бейсенбі күні Нью-Йоркты басқан күшті нөсер жаңбырлары кенеттен су тасқынына әкеліп, екі адамның өліміне себеп болды.

АҚШ Ұлттық метеорологиялық қызметінің (NWS) мәліметтері бойынша, қалаға қысқа уақыт ішінде 76 мм дейін жауын-шашын түсті — бұл шамамен үш күндік нормаға тең. Жаңбырдың көп бөлігі небәрі 20 минут ішінде жауып, көшелердің кең көлемде су басуына, қозғалыстың тоқтауына және әуежайларда үзілістерге себеп болды.

Орталық паркке 46,5 мм жауын-шашын түсті, бұл 114 жылдық бақылау тарихындағы жаңа тәуліктік рекорд болып табылады.

Шоқан Уәлихановтың туғанына 190 жыл

Ол – қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы, шығыстанушы, географ және этнограф. Шоқанның шын есімі – Мұхаммед-Қанафия.

Небәрі 30 жыл ғұмыр кешкен Шоқан Уәлиханов соңына мол мұра қалдырып үлгерді.

Қараша айын Шоқан Уәлиханов айы деп жариялаймын. Қараша айында қазақ географиясының "атасы" туралы білгендерім мен бөлісетін боламын.

Егер сіздерде ұсыныстар болса @teacher_ahmet ке жазыңыздар.

🌍 Құрметті оқырмандар!
«ГеоӘлемТв» — бұл Жер ғаламшарының ғажайыптарын, география тарихы мен табиғат құбылыстарын сізбен бөлісетін шағын жоба.

✨ Егер арнамызды қолдағыңыз келсе, өз қалауыңыз бойынша донат жасай аласыз.

Сіздің қолдауыңыз — жаңа, сапалы және пайдалы контент дайындауға үлкен серпін береді!

💳 Карта нөмірі: 4400 4303 8735 9935

🌨 2 қарашаға арналған ауа райы болжамы

Алдағы күндері қыс Қазақстанның барлық өңірлеріне келеді. Синоптиктер қар жаууы мен көктайғақ туралы ескертеді.

14 облыста дауылды ескерту жарияланды.

Елдің көп бөлігінде таңертең және кешке тұман, жексенбі күні желдің күшеюі күтіледі.

▪️ Астанада бұлтты ауа райы, жауын-шашынсыз, түнде 0+4 °C, күндіз +4–6 °C.

▪️ Алматыда бұлтты ауа райы, жауын-шашынсыз, түнде +2–4 °C, күндіз +13–15 °C.

▪️ Шымкентте бұлтты, жауын-шашынсыз, түнде +3–5 °C, күндіз +20–22 °C.

❗️❗️❗️ДАУЫЛДЫ ЕСКЕРТУ!

Абай облысында 4–5 қарашада жауын-шашын (жаңбыр, қар), көктайғақ, тұман және жаяу бұрқасын күтіледі. 5 қарашада батыс, солтүстік және шығыста қатты қар жауады.

🌪️ Желдің екпіні 15–28 м/с-қа дейін күшейеді, ауа температурасы –5…–10°С-қа дейін төмендейді.

«Жер шарында бұрын "Бахр әл-Мухит" (Атлант мұхиты) деп аталған мұхит бар еді. Демек, Берунӣ Африканың ең батыс шетін — Атлант мұхитымен шектес аймақты көз алдына елестеткен. Оның айтуынша, қазіргі Игол және Йеман мүйістері арасындағы бөлік туралы сөз болады.

Теңізде (Үнді мұхитында), оның шығыс бөлігінде Зобаж (Ява) аралдары, сондай-ақ Дибажат (Мальдив) және Кумар (Комор) аралдары, кейін Зандж аралдары (Занзибар) бар. (Бұл сөз қазіргі Занзибар теңізіне қатысты). Зандж теңізінің жағалауында Мозамбик мәдениеті орналасқан. Бұл аралдардың ең ірілері: Сарандж (қазіргі Суматра) және үндістердің Сингалий (Цейлон) деп атаған аралы. Онда түрлі асыл тастар мен қазба байлықтар көп (басқа елдерге экспортталған). Тағы бір арал — Кала (қазіргі Малакка), одан қалайы шығарылады. Сарбуз (Суматра) аймағынан камфора (иіс май заты) алынады.

Зобаж (Ява) аралдарында алтын құмы болғандықтан оны «Алтын елі» деп атаған. Ондағы кейбір тауларда алтын ұнтағы кездескен. Дибажат (Мальдив) аралдары теңіз үстінен көтеріліп, күн сайын теңіз деңгейінен жоғарылаған сайын көрініп тұрады. Бұл аралдарға үнді теңізінен адамдар келіп, оларды мекендей бастаған. Уақыт өте келе олар кокос пальмасы ағаштарын отырғызып, аралды көркейткен.

Хамидулла Хасановтың
«Саяхатшы ғалымдар» кітабы.
Ташкент, 1981 жыл.

Шоқан Уәлиханов туралы қызықты он дерек 👇

1. 🌍 Шоқанның шын аты – Мұхаммед-Қанапия. «Шоқан» – бала күнінде атасы қойған еркелету есімі.

2. 🏫 Ол Омбыдағы кадет корпусында оқыған. Бұл сол кездегі ең беделді оқу орындарының бірі болатын, сондықтан Шоқан сол арқылы орыс және еуропалық ғылыммен танысты.

3. 📖 Шоқан – қазақтан шыққан тұңғыш ғалым, этнограф және шығыстанушы. Ол Орта Азия халықтарының мәдениеті мен тарихын зерттеген.

4. ✍️ Ол ең алғаш қазақтардың салт-дәстүрін ғылыми тұрғыдан сипаттаған адам. Мысалы, «Қырғыздар туралы жазбаларында» қазақ пен қырғыздың ұқсастығын дәлелдеген.

5. 🏔️ Шоқан Қашқарияға жасырын экспедициямен барған алғашқы зерттеушілердің бірі. Бұл сапар Батысқа дейін белгілі болған үлкен ғылыми жаңалық еді.

6. 📚 Ол «Манас» эпосын алғаш зерттеп, жазып алған ғалым. Осы еңбегі арқылы қырғыз халқының ауыз әдебиетін әлемге танытты.

7. 🧭 Шоқан орыс ғалымдары мен жазушыларының досы болған. Әсіресе, атақты жазушы Ф.М. Достоевскиймен өте жақын қарым-қатынаста болған.

8. 🎓 Ол небәрі 30 жасқа да жетпей қайтыс болды. Бірақ қысқа ғұмырында қазақ ғылымының негізін қалап кетті.

9. 🖼️ Шоқан сурет салуға шебер болған. Оның салған суреттері мен акварельдері қазір музей қорларында сақтаулы.

10. 🇰🇿 Бүгінде оның атымен университет, көше, аудан және көптеген мектептер аталады. Ал 2025 жылы Шоқанның туғанына 190 жыл толып отыр.

🌪️Ұлыбритания Ямайкаға «Мелисса» дауылынан кейін гуманитарлық көмек жеткізді

«Мелисса» дауылынан кейін қалпына келтіру жұмыстарына қолдау көрсету мақсатында Ұлыбританияның гуманитарлық жүк ұшағы Ямайкаға келді.

Дауыл салдарынан Ямайкада 19 адам қаза тауып, электр желілері істен шығып, жолдар жабылған. Қазіргі уақытта арал халқының 70 пайыздан астамы жарықсыз, ал 6 мыңға жуық адам уақытша баспаналарда тұрып жатыр.

Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі алғашқы кезеңде 2,5 миллион фунт, кейін қосымша 5 миллион фунт көлемінде көмек бөлді. Сонымен қатар Ямайкадағы 8 мыңға жуық британ азаматын елге қайтару үшін арнайы чартерлік рейс ұйымдастырылмақ.

Ауғанстанның солтүстігінде болған 7 балдық жер сілкінісі Түрікменстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Пәкістан, тіпті Қырғызстанда да сезілді.

Жер сілкінісінің эпицентрі Ауғанстанның Мазари-Шариф қаласында орналасқан. Мазари-Шарифте зардап ауқымы үлкен болуы мүмкін.

Жер сілкінісі шамамен 40 секундқа созылды. Бұл оның көлденең бағытта болғанын көрсетеді.

«Қайталама сілкініс (афтершок) болуы мүмкін бе?»

Болмауы мүмкін. Себебі Ауғанстанның солтүстігіндегі сілкініс ошағы тым тереңде — шамамен 30 шақырым тереңдікте орналасқан.

🌨 3 қарашаға арналған ауа райы болжамы. Baqkz

«Қазгидромет» дерегінше, бүгін елдің көп өңірінде дауылды ескерту жарияланған. Қостанай, Ақтөбе және Ақмола облыстарында қар, көктайғақ, бұрқасын және 20 м/с дейін жел күтіледі.

📍 Астана — күндіз +2…+4°C, жаңбыр мен қар, көктайғақ. Түнде –8…–10°C.

📍 Алматы — күндіз +15…+17°C, түнде +3…+5°C, кей уақытта жаңбыр.

📍 Шымкент — күндіз +12…+14°C, кешке жаңбыр, түнде +3…+5°C, қатты жауын.

Ауғанстанның Мазари-Шариф қаласы маңында магнитудасы 6,3 болатын жер сілкінісі болып, 7 адам қаза тапты, 150-ге жуық адам жарақат алды.

АҚШ Геологиялық қызметі қызғылт-сары деңгейде ескерту жариялады.

Сейсмологтардың мәліметінше, дүмпулер Қазақстанның оңтүстігінде әлсіз (2 балл) сезілген.

Ерте заманда, біздің заманымызға дейінгі 206 жылы қытайлықтар жер сілкінетінін алдын ала білдіретін ерекше құрал ойлап тапқан.

Бұл құрал өте қарапайым болған. Жер қозғалған кезде жоғарғы жақтағы айдаһардың аузындағы шар түсіп, төмендегі бақаның аузына түскен. Шардың түскен дауысы адамдарды оятып, жер сілкінісі болатынын ескерткен.

Құралда сегіз айдаһар болған. Олар дүниенің сегіз бағытын көрсеткен. Егер шар шығыс жақтағы айдаһардан түссе, демек жер сілкінісі батыс жақта болған деген сөз.

Ауа температурасының жылдық амплитудасы дегеніміз не?

Ауа температурасының жылдық амплитудасы — бұл бір жыл ішіндегі ең жылы және ең суық айлардың орташа температураларының айырмасы. Басқаша айтқанда, ол жылдың ішінде температура қаншалықты ауытқитынын көрсетеді.

Мысалы:
Егер бір жердің ең жылы айының орташа температурасы +25 °C, ал ең суық айының орташа температурасы –15 °C болса, онда жылдық амплитуда:
25 – (–15) = 40 °C болады.

Жылдық амплитуда неге байланысты өзгереді?

Географиялық ендікке — экваторға жақындаған сайын амплитуда азаяды, ал полюстерге қарай көбейеді.

Теңіз деңгейінен биіктікке — биік тауларда температураның айырмашылығы аз болады.

Мұхиттар мен теңіздердің әсеріне — жағалаудағы аймақтарда теңіз ауасының әсерінен температура бірқалыпты, сондықтан амплитуда аз.

Құрлықтың ішкі бөлігіне — мұнда теңіз әсері аз болғандықтан, жаз өте ыстық, қыс суық болады. Сондықтан жылдық амплитуда жоғары.

Қорытынды:
Ауа температурасының жылдық амплитудасы — жергілікті климаттың континенттілігі мен теңіздік сипатын анықтайтын маңызды көрсеткіш. Амплитуда неғұрлым жоғары болса, климат соғұрлым қаталдау болады.