🌨 2 қарашаға арналған ауа райы болжамы

Алдағы күндері қыс Қазақстанның барлық өңірлеріне келеді. Синоптиктер қар жаууы мен көктайғақ туралы ескертеді.

14 облыста дауылды ескерту жарияланды.

Елдің көп бөлігінде таңертең және кешке тұман, жексенбі күні желдің күшеюі күтіледі.

▪️ Астанада бұлтты ауа райы, жауын-шашынсыз, түнде 0+4 °C, күндіз +4–6 °C.

▪️ Алматыда бұлтты ауа райы, жауын-шашынсыз, түнде +2–4 °C, күндіз +13–15 °C.

▪️ Шымкентте бұлтты, жауын-шашынсыз, түнде +3–5 °C, күндіз +20–22 °C.

❗️❗️❗️ДАУЫЛДЫ ЕСКЕРТУ!

Абай облысында 4–5 қарашада жауын-шашын (жаңбыр, қар), көктайғақ, тұман және жаяу бұрқасын күтіледі. 5 қарашада батыс, солтүстік және шығыста қатты қар жауады.

🌪️ Желдің екпіні 15–28 м/с-қа дейін күшейеді, ауа температурасы –5…–10°С-қа дейін төмендейді.

«Жер шарында бұрын "Бахр әл-Мухит" (Атлант мұхиты) деп аталған мұхит бар еді. Демек, Берунӣ Африканың ең батыс шетін — Атлант мұхитымен шектес аймақты көз алдына елестеткен. Оның айтуынша, қазіргі Игол және Йеман мүйістері арасындағы бөлік туралы сөз болады.

Теңізде (Үнді мұхитында), оның шығыс бөлігінде Зобаж (Ява) аралдары, сондай-ақ Дибажат (Мальдив) және Кумар (Комор) аралдары, кейін Зандж аралдары (Занзибар) бар. (Бұл сөз қазіргі Занзибар теңізіне қатысты). Зандж теңізінің жағалауында Мозамбик мәдениеті орналасқан. Бұл аралдардың ең ірілері: Сарандж (қазіргі Суматра) және үндістердің Сингалий (Цейлон) деп атаған аралы. Онда түрлі асыл тастар мен қазба байлықтар көп (басқа елдерге экспортталған). Тағы бір арал — Кала (қазіргі Малакка), одан қалайы шығарылады. Сарбуз (Суматра) аймағынан камфора (иіс май заты) алынады.

Зобаж (Ява) аралдарында алтын құмы болғандықтан оны «Алтын елі» деп атаған. Ондағы кейбір тауларда алтын ұнтағы кездескен. Дибажат (Мальдив) аралдары теңіз үстінен көтеріліп, күн сайын теңіз деңгейінен жоғарылаған сайын көрініп тұрады. Бұл аралдарға үнді теңізінен адамдар келіп, оларды мекендей бастаған. Уақыт өте келе олар кокос пальмасы ағаштарын отырғызып, аралды көркейткен.

Хамидулла Хасановтың
«Саяхатшы ғалымдар» кітабы.
Ташкент, 1981 жыл.

Шоқан Уәлиханов туралы қызықты он дерек 👇

1. 🌍 Шоқанның шын аты – Мұхаммед-Қанапия. «Шоқан» – бала күнінде атасы қойған еркелету есімі.

2. 🏫 Ол Омбыдағы кадет корпусында оқыған. Бұл сол кездегі ең беделді оқу орындарының бірі болатын, сондықтан Шоқан сол арқылы орыс және еуропалық ғылыммен танысты.

3. 📖 Шоқан – қазақтан шыққан тұңғыш ғалым, этнограф және шығыстанушы. Ол Орта Азия халықтарының мәдениеті мен тарихын зерттеген.

4. ✍️ Ол ең алғаш қазақтардың салт-дәстүрін ғылыми тұрғыдан сипаттаған адам. Мысалы, «Қырғыздар туралы жазбаларында» қазақ пен қырғыздың ұқсастығын дәлелдеген.

5. 🏔️ Шоқан Қашқарияға жасырын экспедициямен барған алғашқы зерттеушілердің бірі. Бұл сапар Батысқа дейін белгілі болған үлкен ғылыми жаңалық еді.

6. 📚 Ол «Манас» эпосын алғаш зерттеп, жазып алған ғалым. Осы еңбегі арқылы қырғыз халқының ауыз әдебиетін әлемге танытты.

7. 🧭 Шоқан орыс ғалымдары мен жазушыларының досы болған. Әсіресе, атақты жазушы Ф.М. Достоевскиймен өте жақын қарым-қатынаста болған.

8. 🎓 Ол небәрі 30 жасқа да жетпей қайтыс болды. Бірақ қысқа ғұмырында қазақ ғылымының негізін қалап кетті.

9. 🖼️ Шоқан сурет салуға шебер болған. Оның салған суреттері мен акварельдері қазір музей қорларында сақтаулы.

10. 🇰🇿 Бүгінде оның атымен университет, көше, аудан және көптеген мектептер аталады. Ал 2025 жылы Шоқанның туғанына 190 жыл толып отыр.

🌪️Ұлыбритания Ямайкаға «Мелисса» дауылынан кейін гуманитарлық көмек жеткізді

«Мелисса» дауылынан кейін қалпына келтіру жұмыстарына қолдау көрсету мақсатында Ұлыбританияның гуманитарлық жүк ұшағы Ямайкаға келді.

Дауыл салдарынан Ямайкада 19 адам қаза тауып, электр желілері істен шығып, жолдар жабылған. Қазіргі уақытта арал халқының 70 пайыздан астамы жарықсыз, ал 6 мыңға жуық адам уақытша баспаналарда тұрып жатыр.

Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі алғашқы кезеңде 2,5 миллион фунт, кейін қосымша 5 миллион фунт көлемінде көмек бөлді. Сонымен қатар Ямайкадағы 8 мыңға жуық британ азаматын елге қайтару үшін арнайы чартерлік рейс ұйымдастырылмақ.

Ауғанстанның солтүстігінде болған 7 балдық жер сілкінісі Түрікменстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Пәкістан, тіпті Қырғызстанда да сезілді.

Жер сілкінісінің эпицентрі Ауғанстанның Мазари-Шариф қаласында орналасқан. Мазари-Шарифте зардап ауқымы үлкен болуы мүмкін.

Жер сілкінісі шамамен 40 секундқа созылды. Бұл оның көлденең бағытта болғанын көрсетеді.

«Қайталама сілкініс (афтершок) болуы мүмкін бе?»

Болмауы мүмкін. Себебі Ауғанстанның солтүстігіндегі сілкініс ошағы тым тереңде — шамамен 30 шақырым тереңдікте орналасқан.

🌨 3 қарашаға арналған ауа райы болжамы. Baqkz

«Қазгидромет» дерегінше, бүгін елдің көп өңірінде дауылды ескерту жарияланған. Қостанай, Ақтөбе және Ақмола облыстарында қар, көктайғақ, бұрқасын және 20 м/с дейін жел күтіледі.

📍 Астана — күндіз +2…+4°C, жаңбыр мен қар, көктайғақ. Түнде –8…–10°C.

📍 Алматы — күндіз +15…+17°C, түнде +3…+5°C, кей уақытта жаңбыр.

📍 Шымкент — күндіз +12…+14°C, кешке жаңбыр, түнде +3…+5°C, қатты жауын.

Ауғанстанның Мазари-Шариф қаласы маңында магнитудасы 6,3 болатын жер сілкінісі болып, 7 адам қаза тапты, 150-ге жуық адам жарақат алды.

АҚШ Геологиялық қызметі қызғылт-сары деңгейде ескерту жариялады.

Сейсмологтардың мәліметінше, дүмпулер Қазақстанның оңтүстігінде әлсіз (2 балл) сезілген.

Ерте заманда, біздің заманымызға дейінгі 206 жылы қытайлықтар жер сілкінетінін алдын ала білдіретін ерекше құрал ойлап тапқан.

Бұл құрал өте қарапайым болған. Жер қозғалған кезде жоғарғы жақтағы айдаһардың аузындағы шар түсіп, төмендегі бақаның аузына түскен. Шардың түскен дауысы адамдарды оятып, жер сілкінісі болатынын ескерткен.

Құралда сегіз айдаһар болған. Олар дүниенің сегіз бағытын көрсеткен. Егер шар шығыс жақтағы айдаһардан түссе, демек жер сілкінісі батыс жақта болған деген сөз.

Ауа температурасының жылдық амплитудасы дегеніміз не?

Ауа температурасының жылдық амплитудасы — бұл бір жыл ішіндегі ең жылы және ең суық айлардың орташа температураларының айырмасы. Басқаша айтқанда, ол жылдың ішінде температура қаншалықты ауытқитынын көрсетеді.

Мысалы:
Егер бір жердің ең жылы айының орташа температурасы +25 °C, ал ең суық айының орташа температурасы –15 °C болса, онда жылдық амплитуда:
25 – (–15) = 40 °C болады.

Жылдық амплитуда неге байланысты өзгереді?

Географиялық ендікке — экваторға жақындаған сайын амплитуда азаяды, ал полюстерге қарай көбейеді.

Теңіз деңгейінен биіктікке — биік тауларда температураның айырмашылығы аз болады.

Мұхиттар мен теңіздердің әсеріне — жағалаудағы аймақтарда теңіз ауасының әсерінен температура бірқалыпты, сондықтан амплитуда аз.

Құрлықтың ішкі бөлігіне — мұнда теңіз әсері аз болғандықтан, жаз өте ыстық, қыс суық болады. Сондықтан жылдық амплитуда жоғары.

Қорытынды:
Ауа температурасының жылдық амплитудасы — жергілікті климаттың континенттілігі мен теңіздік сипатын анықтайтын маңызды көрсеткіш. Амплитуда неғұрлым жоғары болса, климат соғұрлым қаталдау болады.

🌒5 қарашада қазақстандықтар ерекше үлкен Айды көре алады

5 қараша күні Ай биылғы ең жақын нүктесіне жақындап, аспанда әдеттегіден әлдеқайда ірі әрі жарық көрінеді. Астрономдар бұл құбылысты жылдың басты супер Айы деп атап отыр.

Супер Ай – бұл толық Айдың Жерге ең жақын келген сәті. Осы кезде Ай бізден шамамен 356 мың шақырым ғана қашықтықта болады, сондықтан оның көлемі көзге 8 пайызға үлкен, ал жарығы 16 пайызға күшті болып байқалады.

Ерекше құбылыс соңғы рет 2020 жылы байқалған, ал қайта 2028 жылы қайталанады.

🌧 4 қарашаға арналған ауа райы болжамы

«Қазгидромет» мәліметінше, бүгін Қазақстанның басым бөлігінде жауын-шашын болады.
Тек батыс өңірлерде ғана жауын-шашынсыз ауа райы сақталады.

📍 Астана — ала бұлтты, қар, көктайғақ, бұрқасын. Түнде –8…–10°C, күндіз –8…–10°C.

📍 Алматы — ала бұлтты, кей уақытта жаңбыр. Түнде +5…+7°C, күндіз +5…+7°C.

📍 Шымкент — бұлтты, жаңбыр мен қар, тұман. Түнде +3…+5°C, күндіз +3…+5°C.

Вьетнамда су тасқынынан 37 адам қаза тапты

Вьетнамның орталық провинцияларында ұзаққа созылған нөсер жаңбыр мен қатты су тасқыны салдарынын 37 адам көз жұмды, бес адам хабар-ошарсыз кетті, 78 адам жарақат алды.

12,6 мыңнан астам үй су астында қалды, 103 құрылыс тасқын судан қирады немесе шайылып кетті, ал 451-і зақымдалды.

Су тасқыны шамамен 7 900 га ауылшаруашылық алқаптарына да әсер етті, 64 мыңнан астам мал мен құс қырылды, сондай-ақ суару жүйелері мен өзен жағалауларына айтарлықтай зиян келтірді.

Ұлттық статистика бюросы 2025 жылғы 1 қазандағы ресми деректерді жариялады.

Ел тұрғындарының жалпы саны 20 445 231 адам құрады.

Жыл басынан бергі өсім: 161 832 адам;
• Табиғи өсім: 151 632 адам;
• Көші-қон есебінен: 10 200 адам.

Халық саны 1 миллионнан асқан өңірлер:
• Алматы қаласы – 2 337 023;
• Түркістан облысы – 2 148 207;
• Астана қаласы – 1 612 512;
• Алматы облысы – 1 586 875;
• Шымкент қаласы – 1 286 087;
• Жамбыл облысы – 1 216 849;
• Қарағанды облысы – 1 131 818.

🌨 5 қарашаға арналған ауа райы болжамы

«Қазгидромет» дерегінше, сәрсенбі күні Қазақстанның басым бөлігінде қар жауады.
Шығыста және оңтүстік-шығыстың таулы аймақтарында қар қалың түсуі мүмкін, ал оңтүстік-шығыста жаңбыр қарға ұласуы ықтимал.

📍 Астана — ала бұлтты, қар, көктайғақ, бұрқасын. Түнде –11…–13°C, күндіз –6…–8°C.

📍 Алматы — бұлтты, кей уақытта жаңбыр қарға ұласады, тұман, көктайғақ. Түнде –1…–3°C, күндіз +1…+3°C.

📍 Шымкент — бұлтты, қар, тұман. Түнде +3…+5°C, күндіз +3…+5°C.

Орталық Азиға орталығында атмосфералық қысымы 1045 гПа-ға дейін көтерілген күшейген антициклон ықпал етіп тұр.

Бұл осы маусым үшін өте жоғары көрсеткіш. Ауа райының өзгеруіне сезімтал адамдар алдағы екі күнде осы антициклонның әсерін сезінуі мүмкін.