Шоқан Уәлиханов туралы қызықты он дерек 👇
1. 🌍 Шоқанның шын аты – Мұхаммед-Қанапия. «Шоқан» – бала күнінде атасы қойған еркелету есімі.
2. 🏫 Ол Омбыдағы кадет корпусында оқыған. Бұл сол кездегі ең беделді оқу орындарының бірі болатын, сондықтан Шоқан сол арқылы орыс және еуропалық ғылыммен танысты.
3. 📖 Шоқан – қазақтан шыққан тұңғыш ғалым, этнограф және шығыстанушы. Ол Орта Азия халықтарының мәдениеті мен тарихын зерттеген.
4. ✍️ Ол ең алғаш қазақтардың салт-дәстүрін ғылыми тұрғыдан сипаттаған адам. Мысалы, «Қырғыздар туралы жазбаларында» қазақ пен қырғыздың ұқсастығын дәлелдеген.
5. 🏔️ Шоқан Қашқарияға жасырын экспедициямен барған алғашқы зерттеушілердің бірі. Бұл сапар Батысқа дейін белгілі болған үлкен ғылыми жаңалық еді.
6. 📚 Ол «Манас» эпосын алғаш зерттеп, жазып алған ғалым. Осы еңбегі арқылы қырғыз халқының ауыз әдебиетін әлемге танытты.
7. 🧭 Шоқан орыс ғалымдары мен жазушыларының досы болған. Әсіресе, атақты жазушы Ф.М. Достоевскиймен өте жақын қарым-қатынаста болған.
8. 🎓 Ол небәрі 30 жасқа да жетпей қайтыс болды. Бірақ қысқа ғұмырында қазақ ғылымының негізін қалап кетті.
9. 🖼️ Шоқан сурет салуға шебер болған. Оның салған суреттері мен акварельдері қазір музей қорларында сақтаулы.
10. 🇰🇿 Бүгінде оның атымен университет, көше, аудан және көптеген мектептер аталады. Ал 2025 жылы Шоқанның туғанына 190 жыл толып отыр.
1. 🌍 Шоқанның шын аты – Мұхаммед-Қанапия. «Шоқан» – бала күнінде атасы қойған еркелету есімі.
2. 🏫 Ол Омбыдағы кадет корпусында оқыған. Бұл сол кездегі ең беделді оқу орындарының бірі болатын, сондықтан Шоқан сол арқылы орыс және еуропалық ғылыммен танысты.
3. 📖 Шоқан – қазақтан шыққан тұңғыш ғалым, этнограф және шығыстанушы. Ол Орта Азия халықтарының мәдениеті мен тарихын зерттеген.
4. ✍️ Ол ең алғаш қазақтардың салт-дәстүрін ғылыми тұрғыдан сипаттаған адам. Мысалы, «Қырғыздар туралы жазбаларында» қазақ пен қырғыздың ұқсастығын дәлелдеген.
5. 🏔️ Шоқан Қашқарияға жасырын экспедициямен барған алғашқы зерттеушілердің бірі. Бұл сапар Батысқа дейін белгілі болған үлкен ғылыми жаңалық еді.
6. 📚 Ол «Манас» эпосын алғаш зерттеп, жазып алған ғалым. Осы еңбегі арқылы қырғыз халқының ауыз әдебиетін әлемге танытты.
7. 🧭 Шоқан орыс ғалымдары мен жазушыларының досы болған. Әсіресе, атақты жазушы Ф.М. Достоевскиймен өте жақын қарым-қатынаста болған.
8. 🎓 Ол небәрі 30 жасқа да жетпей қайтыс болды. Бірақ қысқа ғұмырында қазақ ғылымының негізін қалап кетті.
9. 🖼️ Шоқан сурет салуға шебер болған. Оның салған суреттері мен акварельдері қазір музей қорларында сақтаулы.
10. 🇰🇿 Бүгінде оның атымен университет, көше, аудан және көптеген мектептер аталады. Ал 2025 жылы Шоқанның туғанына 190 жыл толып отыр.
🌪️Ұлыбритания Ямайкаға «Мелисса» дауылынан кейін гуманитарлық көмек жеткізді
«Мелисса» дауылынан кейін қалпына келтіру жұмыстарына қолдау көрсету мақсатында Ұлыбританияның гуманитарлық жүк ұшағы Ямайкаға келді.
Дауыл салдарынан Ямайкада 19 адам қаза тауып, электр желілері істен шығып, жолдар жабылған. Қазіргі уақытта арал халқының 70 пайыздан астамы жарықсыз, ал 6 мыңға жуық адам уақытша баспаналарда тұрып жатыр.
Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі алғашқы кезеңде 2,5 миллион фунт, кейін қосымша 5 миллион фунт көлемінде көмек бөлді. Сонымен қатар Ямайкадағы 8 мыңға жуық британ азаматын елге қайтару үшін арнайы чартерлік рейс ұйымдастырылмақ.
«Мелисса» дауылынан кейін қалпына келтіру жұмыстарына қолдау көрсету мақсатында Ұлыбританияның гуманитарлық жүк ұшағы Ямайкаға келді.
Дауыл салдарынан Ямайкада 19 адам қаза тауып, электр желілері істен шығып, жолдар жабылған. Қазіргі уақытта арал халқының 70 пайыздан астамы жарықсыз, ал 6 мыңға жуық адам уақытша баспаналарда тұрып жатыр.
Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі алғашқы кезеңде 2,5 миллион фунт, кейін қосымша 5 миллион фунт көлемінде көмек бөлді. Сонымен қатар Ямайкадағы 8 мыңға жуық британ азаматын елге қайтару үшін арнайы чартерлік рейс ұйымдастырылмақ.
Техас штатының Тафт қаласында бұршақ аралас дауыл (1.11.2025).
Шығыс Ява, Индонезия (2.11.2025).
Шығыс Ява, Индонезия (2.11.2025).
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Жер сілкінісі шамамен 40 секундқа созылды. Бұл оның көлденең бағытта болғанын көрсетеді.
«Қайталама сілкініс (афтершок) болуы мүмкін бе?»
Болмауы мүмкін. Себебі Ауғанстанның солтүстігіндегі сілкініс ошағы тым тереңде — шамамен 30 шақырым тереңдікте орналасқан.
«Қайталама сілкініс (афтершок) болуы мүмкін бе?»
Болмауы мүмкін. Себебі Ауғанстанның солтүстігіндегі сілкініс ошағы тым тереңде — шамамен 30 шақырым тереңдікте орналасқан.
🔥1
🌨 3 қарашаға арналған ауа райы болжамы. Baqkz
«Қазгидромет» дерегінше, бүгін елдің көп өңірінде дауылды ескерту жарияланған. Қостанай, Ақтөбе және Ақмола облыстарында қар, көктайғақ, бұрқасын және 20 м/с дейін жел күтіледі.
📍 Астана — күндіз +2…+4°C, жаңбыр мен қар, көктайғақ. Түнде –8…–10°C.
📍 Алматы — күндіз +15…+17°C, түнде +3…+5°C, кей уақытта жаңбыр.
📍 Шымкент — күндіз +12…+14°C, кешке жаңбыр, түнде +3…+5°C, қатты жауын.
«Қазгидромет» дерегінше, бүгін елдің көп өңірінде дауылды ескерту жарияланған. Қостанай, Ақтөбе және Ақмола облыстарында қар, көктайғақ, бұрқасын және 20 м/с дейін жел күтіледі.
📍 Астана — күндіз +2…+4°C, жаңбыр мен қар, көктайғақ. Түнде –8…–10°C.
📍 Алматы — күндіз +15…+17°C, түнде +3…+5°C, кей уақытта жаңбыр.
📍 Шымкент — күндіз +12…+14°C, кешке жаңбыр, түнде +3…+5°C, қатты жауын.
Гео Әлем Тв | География
Ауғанстанның солтүстігінде болған 7 балдық жер сілкінісі Түрікменстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Пәкістан, тіпті Қырғызстанда да сезілді. Жер сілкінісінің эпицентрі Ауғанстанның Мазари-Шариф қаласында орналасқан. Мазари-Шарифте зардап ауқымы үлкен болуы мүмкін.
Ауғанстанның Мазари-Шариф қаласы маңында магнитудасы 6,3 болатын жер сілкінісі болып, 7 адам қаза тапты, 150-ге жуық адам жарақат алды.
АҚШ Геологиялық қызметі қызғылт-сары деңгейде ескерту жариялады.
Сейсмологтардың мәліметінше, дүмпулер Қазақстанның оңтүстігінде әлсіз (2 балл) сезілген.
АҚШ Геологиялық қызметі қызғылт-сары деңгейде ескерту жариялады.
Сейсмологтардың мәліметінше, дүмпулер Қазақстанның оңтүстігінде әлсіз (2 балл) сезілген.
Ерте заманда, біздің заманымызға дейінгі 206 жылы қытайлықтар жер сілкінетінін алдын ала білдіретін ерекше құрал ойлап тапқан.
Бұл құрал өте қарапайым болған. Жер қозғалған кезде жоғарғы жақтағы айдаһардың аузындағы шар түсіп, төмендегі бақаның аузына түскен. Шардың түскен дауысы адамдарды оятып, жер сілкінісі болатынын ескерткен.
Құралда сегіз айдаһар болған. Олар дүниенің сегіз бағытын көрсеткен. Егер шар шығыс жақтағы айдаһардан түссе, демек жер сілкінісі батыс жақта болған деген сөз.
Бұл құрал өте қарапайым болған. Жер қозғалған кезде жоғарғы жақтағы айдаһардың аузындағы шар түсіп, төмендегі бақаның аузына түскен. Шардың түскен дауысы адамдарды оятып, жер сілкінісі болатынын ескерткен.
Құралда сегіз айдаһар болған. Олар дүниенің сегіз бағытын көрсеткен. Егер шар шығыс жақтағы айдаһардан түссе, демек жер сілкінісі батыс жақта болған деген сөз.
Ауа температурасының жылдық амплитудасы дегеніміз не?
Ауа температурасының жылдық амплитудасы — бұл бір жыл ішіндегі ең жылы және ең суық айлардың орташа температураларының айырмасы. Басқаша айтқанда, ол жылдың ішінде температура қаншалықты ауытқитынын көрсетеді.
Мысалы:
Егер бір жердің ең жылы айының орташа температурасы +25 °C, ал ең суық айының орташа температурасы –15 °C болса, онда жылдық амплитуда:
25 – (–15) = 40 °C болады.
Жылдық амплитуда неге байланысты өзгереді?
Географиялық ендікке — экваторға жақындаған сайын амплитуда азаяды, ал полюстерге қарай көбейеді.
Теңіз деңгейінен биіктікке — биік тауларда температураның айырмашылығы аз болады.
Мұхиттар мен теңіздердің әсеріне — жағалаудағы аймақтарда теңіз ауасының әсерінен температура бірқалыпты, сондықтан амплитуда аз.
Құрлықтың ішкі бөлігіне — мұнда теңіз әсері аз болғандықтан, жаз өте ыстық, қыс суық болады. Сондықтан жылдық амплитуда жоғары.
Қорытынды:
Ауа температурасының жылдық амплитудасы — жергілікті климаттың континенттілігі мен теңіздік сипатын анықтайтын маңызды көрсеткіш. Амплитуда неғұрлым жоғары болса, климат соғұрлым қаталдау болады.
Ауа температурасының жылдық амплитудасы — бұл бір жыл ішіндегі ең жылы және ең суық айлардың орташа температураларының айырмасы. Басқаша айтқанда, ол жылдың ішінде температура қаншалықты ауытқитынын көрсетеді.
Мысалы:
Егер бір жердің ең жылы айының орташа температурасы +25 °C, ал ең суық айының орташа температурасы –15 °C болса, онда жылдық амплитуда:
25 – (–15) = 40 °C болады.
Жылдық амплитуда неге байланысты өзгереді?
Географиялық ендікке — экваторға жақындаған сайын амплитуда азаяды, ал полюстерге қарай көбейеді.
Теңіз деңгейінен биіктікке — биік тауларда температураның айырмашылығы аз болады.
Мұхиттар мен теңіздердің әсеріне — жағалаудағы аймақтарда теңіз ауасының әсерінен температура бірқалыпты, сондықтан амплитуда аз.
Құрлықтың ішкі бөлігіне — мұнда теңіз әсері аз болғандықтан, жаз өте ыстық, қыс суық болады. Сондықтан жылдық амплитуда жоғары.
Қорытынды:
Ауа температурасының жылдық амплитудасы — жергілікті климаттың континенттілігі мен теңіздік сипатын анықтайтын маңызды көрсеткіш. Амплитуда неғұрлым жоғары болса, климат соғұрлым қаталдау болады.
🌒5 қарашада қазақстандықтар ерекше үлкен Айды көре алады
5 қараша күні Ай биылғы ең жақын нүктесіне жақындап, аспанда әдеттегіден әлдеқайда ірі әрі жарық көрінеді. Астрономдар бұл құбылысты жылдың басты супер Айы деп атап отыр.
Супер Ай – бұл толық Айдың Жерге ең жақын келген сәті. Осы кезде Ай бізден шамамен 356 мың шақырым ғана қашықтықта болады, сондықтан оның көлемі көзге 8 пайызға үлкен, ал жарығы 16 пайызға күшті болып байқалады.
Ерекше құбылыс соңғы рет 2020 жылы байқалған, ал қайта 2028 жылы қайталанады.
5 қараша күні Ай биылғы ең жақын нүктесіне жақындап, аспанда әдеттегіден әлдеқайда ірі әрі жарық көрінеді. Астрономдар бұл құбылысты жылдың басты супер Айы деп атап отыр.
Супер Ай – бұл толық Айдың Жерге ең жақын келген сәті. Осы кезде Ай бізден шамамен 356 мың шақырым ғана қашықтықта болады, сондықтан оның көлемі көзге 8 пайызға үлкен, ал жарығы 16 пайызға күшті болып байқалады.
Ерекше құбылыс соңғы рет 2020 жылы байқалған, ал қайта 2028 жылы қайталанады.
🌧 4 қарашаға арналған ауа райы болжамы
«Қазгидромет» мәліметінше, бүгін Қазақстанның басым бөлігінде жауын-шашын болады.
Тек батыс өңірлерде ғана жауын-шашынсыз ауа райы сақталады.
📍 Астана — ала бұлтты, қар, көктайғақ, бұрқасын. Түнде –8…–10°C, күндіз –8…–10°C.
📍 Алматы — ала бұлтты, кей уақытта жаңбыр. Түнде +5…+7°C, күндіз +5…+7°C.
📍 Шымкент — бұлтты, жаңбыр мен қар, тұман. Түнде +3…+5°C, күндіз +3…+5°C.
«Қазгидромет» мәліметінше, бүгін Қазақстанның басым бөлігінде жауын-шашын болады.
Тек батыс өңірлерде ғана жауын-шашынсыз ауа райы сақталады.
📍 Астана — ала бұлтты, қар, көктайғақ, бұрқасын. Түнде –8…–10°C, күндіз –8…–10°C.
📍 Алматы — ала бұлтты, кей уақытта жаңбыр. Түнде +5…+7°C, күндіз +5…+7°C.
📍 Шымкент — бұлтты, жаңбыр мен қар, тұман. Түнде +3…+5°C, күндіз +3…+5°C.
Вьетнамда су тасқынынан 37 адам қаза тапты
Вьетнамның орталық провинцияларында ұзаққа созылған нөсер жаңбыр мен қатты су тасқыны салдарынын 37 адам көз жұмды, бес адам хабар-ошарсыз кетті, 78 адам жарақат алды.
12,6 мыңнан астам үй су астында қалды, 103 құрылыс тасқын судан қирады немесе шайылып кетті, ал 451-і зақымдалды.
Су тасқыны шамамен 7 900 га ауылшаруашылық алқаптарына да әсер етті, 64 мыңнан астам мал мен құс қырылды, сондай-ақ суару жүйелері мен өзен жағалауларына айтарлықтай зиян келтірді.
Вьетнамның орталық провинцияларында ұзаққа созылған нөсер жаңбыр мен қатты су тасқыны салдарынын 37 адам көз жұмды, бес адам хабар-ошарсыз кетті, 78 адам жарақат алды.
12,6 мыңнан астам үй су астында қалды, 103 құрылыс тасқын судан қирады немесе шайылып кетті, ал 451-і зақымдалды.
Су тасқыны шамамен 7 900 га ауылшаруашылық алқаптарына да әсер етті, 64 мыңнан астам мал мен құс қырылды, сондай-ақ суару жүйелері мен өзен жағалауларына айтарлықтай зиян келтірді.
Ұлттық статистика бюросы 2025 жылғы 1 қазандағы ресми деректерді жариялады.
Ел тұрғындарының жалпы саны 20 445 231 адам құрады.
Жыл басынан бергі өсім: 161 832 адам;
• Табиғи өсім: 151 632 адам;
• Көші-қон есебінен: 10 200 адам.
Халық саны 1 миллионнан асқан өңірлер:
• Алматы қаласы – 2 337 023;
• Түркістан облысы – 2 148 207;
• Астана қаласы – 1 612 512;
• Алматы облысы – 1 586 875;
• Шымкент қаласы – 1 286 087;
• Жамбыл облысы – 1 216 849;
• Қарағанды облысы – 1 131 818.
Ел тұрғындарының жалпы саны 20 445 231 адам құрады.
Жыл басынан бергі өсім: 161 832 адам;
• Табиғи өсім: 151 632 адам;
• Көші-қон есебінен: 10 200 адам.
Халық саны 1 миллионнан асқан өңірлер:
• Алматы қаласы – 2 337 023;
• Түркістан облысы – 2 148 207;
• Астана қаласы – 1 612 512;
• Алматы облысы – 1 586 875;
• Шымкент қаласы – 1 286 087;
• Жамбыл облысы – 1 216 849;
• Қарағанды облысы – 1 131 818.
🌨 5 қарашаға арналған ауа райы болжамы
«Қазгидромет» дерегінше, сәрсенбі күні Қазақстанның басым бөлігінде қар жауады.
Шығыста және оңтүстік-шығыстың таулы аймақтарында қар қалың түсуі мүмкін, ал оңтүстік-шығыста жаңбыр қарға ұласуы ықтимал.
📍 Астана — ала бұлтты, қар, көктайғақ, бұрқасын. Түнде –11…–13°C, күндіз –6…–8°C.
📍 Алматы — бұлтты, кей уақытта жаңбыр қарға ұласады, тұман, көктайғақ. Түнде –1…–3°C, күндіз +1…+3°C.
📍 Шымкент — бұлтты, қар, тұман. Түнде +3…+5°C, күндіз +3…+5°C.
«Қазгидромет» дерегінше, сәрсенбі күні Қазақстанның басым бөлігінде қар жауады.
Шығыста және оңтүстік-шығыстың таулы аймақтарында қар қалың түсуі мүмкін, ал оңтүстік-шығыста жаңбыр қарға ұласуы ықтимал.
📍 Астана — ала бұлтты, қар, көктайғақ, бұрқасын. Түнде –11…–13°C, күндіз –6…–8°C.
📍 Алматы — бұлтты, кей уақытта жаңбыр қарға ұласады, тұман, көктайғақ. Түнде –1…–3°C, күндіз +1…+3°C.
📍 Шымкент — бұлтты, қар, тұман. Түнде +3…+5°C, күндіз +3…+5°C.
🌨 6 қарашаға арналған ауа райы болжамы
Бүгін Абай, сондай-ақ Ақмола, Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарында қар, боран, көктайғақ және тұман күтіледі. Желдің жылдамдығы 15–25 м/с дейін күшейеді.
▪️ Астана — күндіз 0…–2°C, қар, жолдарда көктайғақ.
Түнде –2…–4°C
▪️ Алматы — күндіз 0…+2°C, түнде –3…–5°C.
▪️ Шымкент — күндіз +6…+8°C, түнде –2…–4°C.
Бүгін Абай, сондай-ақ Ақмола, Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды, Павлодар және Шығыс Қазақстан облыстарында қар, боран, көктайғақ және тұман күтіледі. Желдің жылдамдығы 15–25 м/с дейін күшейеді.
▪️ Астана — күндіз 0…–2°C, қар, жолдарда көктайғақ.
Түнде –2…–4°C
▪️ Алматы — күндіз 0…+2°C, түнде –3…–5°C.
▪️ Шымкент — күндіз +6…+8°C, түнде –2…–4°C.
6 сынып Жаратылыстану пәні. 17 тақырып: Заттар неден тұрады? тақырыбына қосымша мәтін
Қарапайым заттар (қарапайым заттар бір ғана химиялық элементтен тұрады):
1. Оттек (O₂) – біз тыныс алатын ауа құрамында бар.
2. Сутек (H₂) – ең жеңіл газ.
3. Темір (Fe) – күнделікті тұрмыста кездеседі.
4. Алтын (Au) – зергерлік бұйымдарда қолданылады.
5. Кальций (Ca) – сүйек құрамында болады.
Күрделі заттар (көп элементтен құралған):
1. Су (H₂O) – сутек пен оттектен тұрады.
2. Ас тұзы (NaCl) – натрий мен хлордан тұрады.
3. Көмірқышқыл газы (CO₂) – жануарлар дем шығарғанда бөледі.
4. Сірке қышқылы (CH₃COOH) – ас дайындауда қолданылады.
5. Қант (C₁₂H₂₂O₁₁) – тағам құрамында кездеседі.
Қарапайым заттар (қарапайым заттар бір ғана химиялық элементтен тұрады):
1. Оттек (O₂) – біз тыныс алатын ауа құрамында бар.
2. Сутек (H₂) – ең жеңіл газ.
3. Темір (Fe) – күнделікті тұрмыста кездеседі.
4. Алтын (Au) – зергерлік бұйымдарда қолданылады.
5. Кальций (Ca) – сүйек құрамында болады.
Күрделі заттар (көп элементтен құралған):
1. Су (H₂O) – сутек пен оттектен тұрады.
2. Ас тұзы (NaCl) – натрий мен хлордан тұрады.
3. Көмірқышқыл газы (CO₂) – жануарлар дем шығарғанда бөледі.
4. Сірке қышқылы (CH₃COOH) – ас дайындауда қолданылады.
5. Қант (C₁₂H₂₂O₁₁) – тағам құрамында кездеседі.
👍2