Қыркүйектің басы: Орталық Ресейде түнінде температура +5-ке дейін төмендеді

Шілде айының ортасы әдетте жылдың ең жылы түндерімен байланысты, бірақ 17 шілде күніне қараған түн нағыз ауа райы сюрпризін дайындады. Орталық Ресейдің көптеген аймақтарында температура +8…+10-ға дейін, кейбір жерлерде тіпті +5-ке дейін төмендеді.

Мұның себебі – полюстік ауа массасының басылуы. Суық атмосфералық фронттан кейін, аймаққа құрғақ Арктикалық ауа келді, ал Еуропалық Ресей үстінен антициклон орнады.

Мұндай комбинация түнгі уақытта температураның күрт төмендеуі үшін керемет жағдайлар туғызды.

Нәтижесінде, шілделік түн кейбір жерлерде қыркүйекке ұқсас болып шықты және жылдың басынан бері ең суық түндердің бірі болды.

Перуде магнитудасы 5,1 және 3,7 болатын екі жер сілкінісі болды.

Алдын ала мәліметтер бойынша, жер сілкіністерінің салдарынан Перудің Чупака провинциясында кемінде 6 адам қаза тауып, 21 адам жарақат алған.

Перу Ұлттық азаматтық қорғаныс институтының хабарлауынша, табиғи апат салдарынан 48-ге жуық үй қирап, тағы 18 үй қатты зақымданған. Соның салдарынан 300-ге жуық адам уақытша шатырларға көшірілді.

📅 21 ШІЛДЕ – ГЕОГРАФИЯ ТАРИХЫНДАҒЫ МАҢЫЗДЫ КҮН

🚀 1969 ж. – Айға алғашқы адам қонды
"Аполлон-11" миссиясы сәтті аяқталып, Нил Армстронг Ай бетіне аяқ басты. Бұл адамзаттың ғарышты игеру жолындағы ең үлкен қадамы болды. Армстронгтың сөзі тарихта қалды:
«Бұл – адам үшін бір қадам, бірақ адамзат үшін – үлкен секіріс.»

📍 1798 ж. – Наполеон Александрияны басып алды
Наполеонның Мысырға жасаған жорығы тек әскери емес, ғылыми тұрғыдан да маңызды болды. Ол өзімен бірге ғалымдар мен зерттеушілер тобын алып келіп, Мысыр географиясы мен тарихын терең зерттеуге жол ашты.

❄️ 1899 ж. – Британдықтар Антарктидаға бет алды
Джон Мейджор бастаған экспедиция оңтүстік ендіктерге алғаш жеткендердің бірі болды. Бұл полярлық географияны зерттеудің жаңа кезеңін бастап берді.

🛰️ 2004 ж. – NASA-ның "Genesis" аппараты Жерге оралды
Бұл миссия Күн желінен алынған бөлшектерді Жерге жеткізді. Ғарыш географиясы мен Күн жүйесін түсінуге үлкен үлес қосты.

22 шілде күні география тарихында нақты тіркелген маңызды оқиғалар:

1. 1796 жылғы – АҚШ-тағы Кливленд қаласының негізі қаланды. Генерал Мозес Кливленд бастаған геодезистер тобы Кайахога өзенінің сағасына келіп, жаңа қоныстың орнын белгіледі. Бұл Солтүстік Американы игеру тарихындағы маңызды географиялық оқиға саналады.

2. 1933 жылы – Уайли Пост Жер шарын жалғыз өзі алғаш рет айналып ұшуды аяқтады. Бұл оқиға әлемдік картография, әуе навигациясы және географиялық байланыстардың дамуына үлкен серпін берді.

3. 2013 жылы – Қытайдың Ганьсу провинциясы аумағында Динси жер сілкінісі болды. Жер сілкінісінің магнитудасы 6,6, ондаған елді мекен зардап шегіп, кемінде 95 адам қаза тапты. Бұл XXI ғасырдағы Азиядағы ірі табиғи апаттардың бірі болды.

Оқу ағарту министрлігі 2026-2027 оқу жылына арналған мектеп каникулдарының кестесін бекітті

Қазақстанда ең көп қолдан жасалатын купюра анықталды

Елімізде жалған ақша жасау дерегі азайған. 2026 жылдың алғашқы 6 айында айналымнан 57 жалған ақша (жалпы құны 259,4 мың теңге) анықталды. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 68,4%-ға аз.

Ең көп қолдан жасалған купюралар:

💵 2 000 теңге – 22 дана (38,6%)
💵 10 000 теңге – 16 дана
💵 5 000 теңге – 11 дана
🪙 Қалғаны – жалған монеталар.

Мамандар банкнотаның қорғаныш белгілеріне назар аударуға кеңес береді. Жалған ақшаларда сутамғы белгісі, қорғаныш жібі, голограмма және майда жазулардың сапасы дұрыс болмайды.

Geoalemtvдің WhatsApp арнасына тіркеліп қолдап жіберіңіздер және географияның қызықты тұстарын біліп отырыңыздар. Сілтеме: https://whatsapp.com/channel/0029VaWlzTn8F2pHlQDFyd1h

23 шілде – география тарихындағы маңызды оқиғалар

🌍 1972 жыл – Landsat 1 жерді бақылау спутнигі ұшырылды.
Бұл – Жерді қашықтан зондтауға арналған әлемдегі алғашқы азаматтық спутник. Ол ауыл шаруашылығы, орман, су ресурстары, геология және картография салаларында төңкеріс жасап, қазіргі геоақпараттық жүйелердің (GIS) дамуына жол ашты.

🌞 2012 жыл – аса қуатты Күн дауылы тіркелді.
23 шілдеде Күннен өте күшті короналық массаның шығарылуы болды. Ол Жер орбитасын небәрі 9 күн айырмашылықпен мүлт жіберді. Егер Жерге тікелей бағытталғанда, жаһандық электр желілері мен спутниктерге орасан зор зиян келтіруі мүмкін еді.

🚆 2011 жыл – Қытайдағы Вэньчжоу теміржол апаты.
Жоғары жылдамдықты пойыздардың соқтығысуынан 40 адам қаза тауып, 190-нан астамы жараланды. Бұл оқиға көлік географиясы мен инфрақұрылым қауіпсіздігіне қатысты маңызды сабақ болды.

🌊 2018 жыл – Лаостағы Се-Пиан–Се-Намной бөгетінің бұзылуы.
23 шілдеде бөгет жарылып, миллиондаған текше метр су елді мекендерді басты. Бұл Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі техногендік апаттардың бірі саналады.

🪐 1995 жыл – Хейл–Бопп кометасы ашылды.
Алан Хейл мен Томас Бопп ашқан бұл комета ХХ ғасырдың ең жарық кометаларының бірі болып, 1997 жылы Жерден анық көрінді.

Түркияда жартылай президенттік басқару жүйесіне көшу мүмкіндігі талқыланып жатыр — Ekonomim

Бұл басқару жүйесіне көшудің орындылығы парламенттің рөлін күшейту және онда билеуші партияның тұрақты көпшілігін қамтамасыз ету қажеттілігімен түсіндірілуде.

Реформалар аясында, атап айтқанда, бір мандатты сайлау жүйесіне көшу ұсынылып отыр.

Глобус туралы қызықты 5 дерек:

1. 🌍 Ең алғашқы глобус 1492 жылы неміс географы және картографы Мартин Бехайм жасаған. Ол «Эрдапфель» («Жер алмасы») деп аталады және онда Америка құрлығы әлі көрсетілмеген.

2. 🧭 Глобус – Жердің ең дәл моделі. Картада бұрмаланулар болады, ал глобуста материктердің, мұхиттардың және арақашықтықтардың пішіні шындыққа әлдеқайда жақын беріледі.

3. 📏 Жердің осі 23,5° еңкейтіліп көрсетіледі. Бұл еңкею жыл мезгілдерінің ауысуын және күн мен түн ұзақтығының өзгеруін түсіндіруге көмектеседі.

4. 🌎 Әлемдегі ең үлкен айналмалы глобустардың бірі АҚШ-та орналасқан және диаметрі шамамен 12,5 метр. Оның ішіне адамдар кіріп, Жердің ішкі құрылымы туралы көрме тамашалай алады.

5. 🛰️ Қазіргі глобустар тек қағаздан жасалмайды. Бүгінде жарықпен жабдықталған, рельефті және тіпті цифрлық (интерактивті) глобустар бар. Олар географияны оқытуды қызықты әрі тиімді етеді.

Чжэцзян провинциясының Хайнин қалалық округінде, жеңіл автомобиль жолда жүріп бара жатқанда, күтпеген жерден пайда болған құлпырардың эпицентріне түсті.

Автомобильдің ішінде екі адам болды. Күшті ауа ағымы автомобильді асфальттан ажыратып, ауаға көтеріп, жолдан тысқары тастады. Адамдар аман қалды, бірақ жарақат алды және ауруханаға түсірілді.

Осы оқиға 2026 жылдың 19 шілдесінде, "Бави" деп аталатын қуатты тайфунның салдарынан болды.

Табиғат апаттары бірден бірнеше Қытай аймақтарын қамтыды. Тайфунның салдарынан шығыс провинцияларда 2,2 миллионнан астам адамды шұғыл түрде эвакуациялауға тура келді.

Қазір Қытайдың шығысында қалпына келтіру жұмыстары жүріп жатыр: шұғыл қызметтер қираған орындарды тазалап, зақымдалған электр желілерін жөндеп жатыр.

24 шілде – география және географиялық ашылулар тарихында:

🌍 1911 жыл – Мачу-Пикчу әлемге қайта таныстырылды. Америкалық зерттеуші Хайрам Бингем Перудегі ежелгі инк қаласы Мачу-Пикчуды халықаралық ғылыми қауымдастыққа таныстырды. Қаланы жергілікті халық бұрыннан білсе де, дәл осы экспедиция оны бүкіл әлемге әйгілі етті.

🌎 1847 жыл – Солт-Лейк аңғарының игерілуі басталды. Бригам Янг бастаған қоныстанушылар қазіргі АҚШ-тағы Юта штатының Солт-Лейк аңғарына келіп, жаңа қоныс құрды. Бұл Американың батыс аймақтарын игеру тарихындағы маңызды географиялық оқиға болды.

🌕 1969 жыл – «Аполлон-11» Жерге оралды. Айға алғаш қонған экспедиция Тынық мұхитына сәтті қонып, ғарыш географиясы мен Жерді зерттеу тарихында жаңа дәуірдің басталуына ықпал етті.

🌍 1923 жыл – Лозанна келісімі жасалды. Бұл келісім қазіргі Түркия Республикасының халықаралық шекараларын бекітіп, саяси географиядағы маңызды оқиғалардың бірі болды.

🗺️ 24 шілде география тарихында ең алдымен Мачу-Пикчудың әлемге танылған күні ретінде ерекше аталады.

43 жыл бұрын жерде тарихтағы ең төмен температура тіркелді

1983 жылдың 21 шілдесінде КСРО-ның "Восток" антарктикалық стансасында термометрлердің көрсеткіштері –89,2 °C дейін төмендеді. Бұл рекорд 43 жылдан бері ресми түрде бұзылмаған.

Станция Антарктиданың орталығында, теңіз деңгейінен шамамен 3500 метр биіктікте орналасқан. Қыста орташа температура шамамен –70 °C болса, полярлық түнек 120 күн бойы созылады.

Айта кету керек, 2013 жылы спутниктер Антарктидада одан да төмен температураны тіркеген: –94,7 °C. Алайда, бұл рекорд ресми түрде мойындалмады: халықаралық ережелер бойынша, температура жер бетіндегі метеорологиялық аспаптармен өлшенуі керек, ал космостан алыс емес.

Фото: Арктикалық және антарктикалық
ғылыми-зерттеу институты

Тіпті кітап оқуды ұнатпайтын баланы да қызықтыратын кітап

«Кітап дәуірі аяқталды» деген пікірлер айтылған кезеңнің өзінде-ақ «Гарри Поттер» сериясы миллиондаған данамен жарық көрді. Джоанн Кэтлин Роулиңнің туындысы әлі күнге дейін әлемнің түкпір-түкпірінде сүйсіне оқылып келеді.

Жақында Minalima компаниясы бұл кітапты заманауи әрі ерекше дизайнмен қайта шығарды. Оның безендірілуі соншалық, кітапты сөздің тура мағынасында сиқырлы деуге болады.