💼«پرونده علمی (1)»
📖اعتبارسنجی خطبه 80 نهج البلاغه 1️⃣

مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ النِّسَاءَ نَوَاقِصُ الْإِيمَانِ نَوَاقِصُ الْحُظُوظِ نَوَاقِصُ الْعُقُولِ فَأَمَّا نُقْصَانُ إِيمَانِهِنَّ فَقُعُودُهُنَّ عَنِ الصَّلَاةِ وَ الصِّيَامِ فِي أَيَّامِ حَيْضِهِنَّ وَ أَمَّا نُقْصَانُ عُقُولِهِنَّ فَشَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ كَشَهَادَةِ الرَّجُلِ الْوَاحِدِ وَ أَمَّا نُقْصَانُ حُظُوظِهِنَّ فَمَوَارِيثُهُنَّ عَلَى الْأَنْصَافِ مِنْ مَوَارِيثِ الرِّجَالِ ...

(نهج البلاغه، خطبه 80)

به دلایلی که شاید امروزه برای همگان روشن باشد، این بخش از خطبه امیرالمومنین علیه السلام و مضامین آن در روزگار معاصر بسیار محل بحث قرار گرفته و برخی از نگارندگان ضمن نپذیرفتن ظاهر بلکه صراحت روشن آن بر آن شده‌اند که امیرالمومنین علیه السلام از بیانات چنین سخنانی منزه بدارند و در این راستا در دو جهت قلم زده‌اند:
1.پذیرش صدور این کلمات و تاویل در دلالت آن؛ به عنوان مثال جناب حجت الاسلام و المسلمین حیدر مسجدی در مقاله با عنوان «نگاه فقه الحديثي به روايات «نواقص العقول»» مراد از عقول را در این عبارات دیه دانسته است.
2.نفی صدور این کلمات از امیرالمومنین علیه السلام؛ که در این راستا سخنان مختلفی به میان آمده است، برخی سعی کرده‌اند که احتمال نبود این متن در نهج البلاغه را ثابت نمایند و برخی دیگر به عدم تمامیت سند این خطبه استشهاد نموده‌اند.
اما در تازه‌ترین نگاشته از سوی جناب دکتر محمد قندهاری با عنوان «اعتبارسنجی «النساء نواقص العقول» در نهج البلاغه» سعی شده است که این عبارات منبع یابی شده و ضمن نفی انتساب آن به امیرالمومنین علیه السلام، به گمان نگارنده مقاله در مورد منبع و مصدر این خطبه ریشه‌یابی تاریخی انجام داده است.

قبل از آنکه نسبت به بحث اعتبارسنجی این خطبه و نگاشته اخیر مطالبی بیان گردد، لازم است تا در مورد محتوای این عبارات به خصوص سه جمله نخست تذکری روشن داده شود، و آن اینکه:

سه عبارت نخست در این خطبه دارای نکاتی است که به هیچ وجه جای انکار از حیث پذیرش مضمون آن نزد یک مسلمان وجود ندارد و مضمون مورد نظر کاملا منطبق با آیات قرآن است و اینگونه نیست که مضمونی غریب و ناآشنا در اسلام بوده و لازم باشد که کنار نهاده شود.

در این خطبه بر خلاف برخی نقلهای دیگر، نقصان ایمان و حظوظ و عقل تفسیر شده است، این تفسیر در ایمان و حظوظ کاملا منطبق با حکم الله است، و نقص عقل که به معنای نسیان تفسیر شده است در آیه قرآن به صراحت بیان گشته است.

نماز نخواندن و روزه نگرفتن بانوان در ایام عادت که تفسیر تعبیر نقص ایمان بیان شده است در احادیث بسیار متعدد وارد گشته و حکم آن از اجماعیات و ضروریات دین است.

و بحث نسیان در شهادت بانوان که به عنوان تفسیر بحث نقصان عقل آمده است، مضمون بخشی از آیه 282 سوره بقره است :

وَ اسْتَشْهِدُوا شَهيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما فَتُذَكِّرَ إِحْداهُمَا الْأُخْرى‏

(و البته ارتباط عقل با نسیان و حفظ علاوه بر عقلایی بودن، در روایات به راحتی قابل ردیابی است)

بهره نصف بانوان در ارث نیز که تفسیر نقصان حظ آمده است به صراحت در آیه قرآن ذکر شده است:

(4) النساء : 11 يُوصيكُمُ اللَّهُ في‏ أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثا ما تَرَكَ وَ إِنْ كانَتْ واحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَ لِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَ وَرِثَهُ أَبَواهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصي‏ بِها أَوْ دَيْنٍ آباؤُكُمْ وَ أَبْناؤُكُمْ لا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعاً فَريضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَليماً حَكيما

بنابراین اگر بر فرض چنین تعابیری هم از ائمه علیهم السلام صادر نشده باشد، مضامین مفسَر به روشنی از گزاره‌های دین است. و اگر احیانا اشخاصی بخواهند بحث از عدم اعتبار یا تاویل معنای خطبه 80 نهج البلاغه را دستاویز نفی مضامین قرار دهند، از این راه طرفی نخواهند بست.
البته اینکه نگارندگان مقاله مذکور هدفشان چنین بوده است یا نه از محل بحث ما خارج است و نیازی به منازعه در آن وجود ندارد و اثری در مباحثاتی که انجام خواهد شد، نخواهد داشت.
🆔 @hadith_maaref

#پرونده_علمی
#پرونده_علمی_1

💼«پرونده علمی (1)»
📖اعتبارسنجی خطبه 80 نهج البلاغه 2️⃣

مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ النِّسَاءَ نَوَاقِصُ الْإِيمَانِ نَوَاقِصُ الْحُظُوظِ نَوَاقِصُ الْعُقُولِ فَأَمَّا نُقْصَانُ إِيمَانِهِنَّ فَقُعُودُهُنَّ عَنِ الصَّلَاةِ وَ الصِّيَامِ فِي أَيَّامِ حَيْضِهِنَّ وَ أَمَّا نُقْصَانُ عُقُولِهِنَّ فَشَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ كَشَهَادَةِ الرَّجُلِ الْوَاحِدِ وَ أَمَّا نُقْصَانُ حُظُوظِهِنَّ فَمَوَارِيثُهُنَّ عَلَى الْأَنْصَافِ مِنْ مَوَارِيثِ الرِّجَالِ ...

(نهج البلاغه، خطبه 80)

بررسی چرایی تفسیر صورت گرفته در مورد هر فقره از بخش نخست خطبه مذکور و سازگاری مفسَر با مفسِر و نیز موافقت آن با مضامین قرآنی و حدیثی را به فرصت دیگری موکول می‌نماییم و در ادامه بررسی اعتبارسنجی خطبه 80 نهج البلاغه به بررسی مقاله جناب دکتر محمد قندهاری با عنوان «اعتبارسنجی «النساء نواقص العقول» در نهج البلاغه» و ذکر بخشی از اشکالات و آسیب‌های شیوه پژوهش به کار رفته در آن مقاله در قالب پستهایی خواهیم پرداخت.(1)

نگارنده مقاله همچون اکثر مقالات خویش، مقاله خود را از دو لایه معنایی شکل داده است، که لایه نخست و عمیق‌تر آن دال مرکزی و اصلی مقالات ایشان را شکل می‌دهد و لایه دوم در واقع برای توجیه و تبیین آن لایه معنایی نخست است، هر چند که از جهت حجم نگارش این لایه معنایی دوم حجم بیشتری را به خود اختصاص دهد.

⬅️لایه معنایی نخست مقاله: این لایه تطبیق قاعده همبستگی متن و سند است. در این لایه میان متن چندین حدیث و نقل مشابهاتی دیده شده است که نگارنده را به این نتیجه رسانده که تعدد واقعه در این نقلها از نظر تاریخی ممکن نیست، و اینها نهایتا هر کدام تاحدی گزارش‌گر یک واقعه و رخداد و حادثه هستند و اگر در این دو نقل از جهت منبع، سند یا متن دوگانگی مشاهده می‌شود خللی در کار است و باید آن خلل را کشف نمود.

⬅️لایه معنایی دوم مقاله: کشف خللی که منجر به مشابهت شده است و سناریو نگاری برای توجیه آن.

توجه به دو لایه بودن نگاشته از این رو حائز اهمیت است که هر چه هم ناقدین به نقد لایه معنایی دوم همت گمارند، از نظر نگارنده مقاله اشکالی اساسی متوجه ایشان نیست و ایشان نهایتا تنها بایستی برای آن خلل تشخیص داده شده، سناریو را تغییر دهد یا خلل را در مطلب دیگری جستجو نماید.

اما نکته کلیدی آن است که در این کشف خلل و سناریونگاری نگاه خاصی از سوی نگارنده دخیل است که به کار گیری آن در نهایت اصل آسیب‌زایی هر تبیین و سناریویی که ترسیم می‌گردد در عمده موارد حفظ شده و فقط میزان آن کم و زیاد می‌شود.

از سوی دیگر این نگاه و به دنبال آن نگارش داستان ما وقع در مصادیق، نام نگاه تاریخی به خود می‌گیرد. این در حالی است که گرچه نگاه تاریخی به مقولات و گزاره‌های تاریخی بسیار ضروری و حیاتی است و عدم داشتن چنین نگاهی آسیب‌های فراوان در رسیدن به واقع در پی خواهد داشت، اما در مقابل نیز عدم توجه به مقتضیات و ظرائف نگاه تاریخی در پژوهش‌ها آسیب‌هایی دهشتناک‌تر به دنبال خواهد داشت و این بحث با صرف ادعا به سرانجام نمی‌رسد.

در ادامه به تبیین لایه معنایی نخست مقاله مذکور که در دیگر مقالات نگارنده نیز نقشی اساسی ایفا می‌کند می‌پردازیم و ضمن ذکر نمونه‌هایی از تطبیق صحیح و ناصحیح آن، نقدهایی نسبت بدان طرح خواهیم کرد. پس از آن به نقد و بررسی لایه معنایی دوم و سناریو پردازی شکل گرفته در مقاله مد نظر خواهیم پرداخت و در آنجا نیز ضمن بیان برخی مبانی سعی بر آن خواهیم داشت که کبرای ذهنی نویسنده در سناریوپردازی و نیز سناریو شکل داده شده در خصوص خطبه 80 نهج البلاغه را مورد نقد و بررسی قرار دهیم.

🆔 @hadith_maaref

#پرونده_علمی
#پرونده_علمی_1

——————————
(1) سعی بر آن است که این نقد و بررسی علاوه بر در برداشتن عمده محتوای ارائه #نشست_شناسه شیعه مربوط بدان، سیر بحثی مجزا را در پیش گیرد و بر نقاطی خاص متمرکز شود.

📺 «مستند اولین دوره جشنواره علمی حدیث پژوهان جوان»

📆مرداد لغایت اسفند ۱۴۰۲

مشاهده فیلم مراسم اختتامیه جشنواره

نتیجه نظرسنجی پیرامون جشنواره با سوال:

به نظر شما برگزاری جشنواره ها از قبیل «جشنواره علمی حدیث‌پژوهان جوان» در ارتقای علمی پژوهشهای حدیثی و ترغیب جوانان حدیث‌پژوه موثر است؟
1️⃣بله اما با فاصله حداقل دو سال یکبار (۱۱ درصد)
2️⃣بله، به شرط اطلاع رسانی مناسبتر و سختگیری در پذیرش مقالات (۲۵ درصد)
3️⃣بله، به شرط بالابردن سن پژوهشگران جوان تا ۴۰ سال(۱۸ درصد)
4️⃣خیر، بهتر بود قبل از برگزاری جشنواره، لیستی از موضوعات کار نشده به پژوهشگران ارائه میشد.(۱۳ درصد)
5️⃣خیر، این کارها فقط جنبه تبلیغاتی داشته، و آورده پژوهشی برای حدیث امامیه در پی نخواهد داشت.(۲۰ درصد)
6️⃣اخبار جشنواره را دنبال نکردم، اطلاعی ندارم.(۱۳ درصد)

نظرات، انتقادات و پیشنهادات خودتان را با ما در میان بگذارید:
@hadith_maaref_admin

#جشنواره
#حدیث_پژوهان_جوان

🆔@hadith_maaref

🔗 تلگرام 👨‍💻 اینستاگرام 🔗 آپارات

💼«پرونده علمی (1)»
📖اعتبارسنجی خطبه 80 نهج البلاغه 3️⃣

مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ النِّسَاءَ نَوَاقِصُ الْإِيمَانِ نَوَاقِصُ الْحُظُوظِ نَوَاقِصُ الْعُقُولِ فَأَمَّا نُقْصَانُ إِيمَانِهِنَّ فَقُعُودُهُنَّ عَنِ الصَّلَاةِ وَ الصِّيَامِ فِي أَيَّامِ حَيْضِهِنَّ وَ أَمَّا نُقْصَانُ عُقُولِهِنَّ فَشَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ كَشَهَادَةِ الرَّجُلِ الْوَاحِدِ وَ أَمَّا نُقْصَانُ حُظُوظِهِنَّ فَمَوَارِيثُهُنَّ عَلَى الْأَنْصَافِ مِنْ مَوَارِيثِ الرِّجَالِ ...

(نهج البلاغه، خطبه 80)

در ادامه بررسی مقاله جناب دکتر محمد قندهاری با عنوان «اعتبارسنجی «النساء نواقص العقول» در نهج البلاغه» به لایه نخست معنایی آن یعنی همبستگی متن و سند(منبع) می‌پردازیم.

معنای همبستگی متن و سند
واقعیت آن است که تدقیق در معنای این قاعده سخن را به درازا میبرد و اکنون تنها خوانش دکتر قندهاری را در این باره به میان میآوریم. همانطور که در مقالات متعدد ایشان ملاحظه میشود ایشان برای بحث از این قاعده به رساله دکترای خویش ارجاع میدهند، در رساله دکترایشان نتیجه بحث همبستگی را مشابه قاعده ای عمومی در سنت نقد متنی میشمارند و آن قاعده را چنین ذکر می نمایند:

«اشتراك در دو محتوای متمایز متنی، به معنای اشتراک در ریشه انتقال متون است. به نحوی که در تشابهات لفظی قابل تمایز، می‌توان حدس زد که یا یکی از راویان از دیگری این متن را شنیده است یا هر دو از یک شیخ مشترک بهره برده‌اند.» (Sadeghi, 2010, 205)

ایشان در تعبیر دیگری از این قاعده تبیینی ارائه میدهند که روشن کننده بسیاری از تحلیلهای ایشان در مقالات مختلفشان است:

به عبارت دیگر، نمی‌توان پذیرفت که یک متن حدیثی (فراتر از یک جمله کوتاه) با الفاظ یکسان در دو روایت با اسانید متفاوت رسیده باشد و هیچ اشتراکی در منبع اصلی این دو روایت وجود نداشته باشد.

به تعبیر

(فراتر از یک جمله کوتاه)

دقت شود.

اینکه آیا همه پژوهشگران (چه مستشرقین و چه غیر ایشان) مرادشان از قاعده همبستگی متن و سند (یا تحلیل توأمان متن و سند) همین معناست، جای درنگ دارد که محل بحث ما در این نگاشته نخواهد بود.

🟢نمونه‌هایی از کاربست مشابه‌یابی متون برای شناخت وحدت رخداد

استفاده از مشابهت میان دو متن برای تحلیل احادیث و تاثیر آن در شناخت منبع احادیث از یک سو و جمع میان احادیث متعارض از سوی دیگر به هیچ روی از چشمان فقها و محققین امامیه به دور نبوده است و متعدد این مطلب در کلمات بزرگان به چشم میخورد.
در واقع پژوهش برای یافتن اینکه آیا این دو حدیث در واقعیت یک حدیث هستند یا دو حدیث، تلاشی است که بارها از سوی بزرگان و فقها صورت گرفته است و مشابهت به عنوان یک قرینه جدی و اساسی در آن به کار رفته است، در زیر تنها سه نمونه از این پژوهشها را از فقها آدرس میدهیم تا خواننده محترم با مراجعه به آن به توجه ایشان به این امر پی برد:

✔️ عدم قبول تعدد روایت ابن ابی عمیر و اخذ آن به عنوان روایت واحد؛ مرحوم صاحب مدارک
✔️ مقوله اخذ به توسط در تهذیب الاحکام؛ جناب استاد سید محمدجواد شبیری زنجانی
✔️ یکسانی برخی احادیث جعفریات با احادیث سکونی و احتمالات مطرح در مورد آن؛ جناب استاد سید محمدرضا سیستانی

🟡در بحوث فی مناسک الحج ج 19 ص 347 -352 تقریر دروس جناب استاد سید محمدرضا سیستانی ، مقاله «اتحاد یا تعدد در روایات مشابه، بررسی تطبیقی عملکرد کتاب‌های وسائل الشیعه و جامع احادیث الشیعه» از آقایان مهدوی راد و بهرامی و نیز نگاشته «تمييز اتّحاد الأخبار المختلفة وضوابطها وفوائدها» از آقای محمدباقر ملکیان تا حدی به واکاوی این مقوله و بیان نمونه هایی از آن پرداخته اند.
البته باید توجه داشت که معنای تعدد و وحدت حدیث در مبانی مختلف اعتبارسنجی میتواند متفاوت باشد که اکنون از محل بحث ما خارج است.
🆔 @hadith_maaref

#پرونده_علمی
#پرونده_علمی_1
🔽🔽🔽🔽🔽

🔼🔼🔼🔼🔼
👈تفاوت قاعده همبستگی با نمونه‌های ذکر شده ➡️

⬅️در این نمونه ها شباهت تنها یک قرینه است و نه شاهد کافی بر خلاف قاعده همبستگی

وقتی یک مطلبی به صورت قاعده میشود و تطبیق میگردد، عملا از نظر پژوهشگری که بدان پایبند است، به تنهایی برای استشهاد کفایت میکند و دیگر هیچ نیازی به شاهد و قرینه مجزایی نیست، و این را میتوان در عمده تطبیقات صورت گرفته این قاعده در مقالات جناب دکتر قندهاری و دوستان ایشان مشاهده کرد. اما در نمونه‌هایی که ذکر شد، ملاحظه می‌شود که حتما باید قرینه یا قرائن دیگری در میان باشد تا حکم به وحدت شود و سپس تحلیل گردد.

⬅️ در این نمونه ها قرائن دیگری ضمیمه شده است از جمله

🟡توجه به شباهت در سند که در کاربست قاعده همبستگی به طور کل بدان بی توجهی میشود. بلکه در بسیاری موارد اساسا تفاوت در متن برای تحلیل اسناد به کار میرود. در واقع در تطبیق قاعده همبستگی، صرف شباهت متن برای حکم به وحدت واقعه و رخداد کافی است و تنها باید در تحلیل سندی این شباهت خود را نشان دهد، که در صورت عدم این مساله، باید دنبال خللی در سند باشیم.
🟡توجه به شباهت در ترتیب قرار گیری احادیث در کنار هم؛ در مثل بحث اخذ به توسط در تهذیب الاحکام این مساله در کنار شباهت متنی و البته شباهت سندی بسیار پر اهمیت است.
🟡توجه به عدم قرینه(مانند تمایزات) بر تعدد رخداد در این نمونه ها بر خلاف قاعده همبستگی؛ یکی از نکات مهم در این نمونه‌ها پذیرش امکان تعدد حادثه(رخداد، واقعه) است. مطلبی که در ادامه در نقد تطبیق قاعده همبستگی در نگاشته مورد بررسی بیشتر بدان خواهیم پرداخت. بر این اساس است که مثلا مرحوم آقا جمال خوانساری در نقد کلام مرحوم صاحب مدارک (بنابرتعریفی که هر دو فقیه از تعدد حدیث در این مثال در نظر دارند) احتمال تعدد حدیث را میدهند.
نمونه‌های دیگر این توجه به تمایزات و متعدد دانستن روایات مشابه براساس آن را میتوان در مثل کلمات جناب استاد سید محمدرضا سیستانی در بحوث فی احکام صلاۀ المسافر ج1ص363، بحوث فی شرح مناسک الحج ج7ص168، ج8ص226، ج10ص639، ج19ص614 و ج22ص441، مشاهده نمود.

⬅️در مواردی که قرائن برای هیچ یک از دو طرف (وحدت یا کثرت واقعه) کفایت نکند تنها به صورت احتمالی طرح مساله میگردد.

برخلاف آنچه در تطبیقات صورت گرفته در مقالات جناب دکتر قندهاری از جمله مقاله مورد بحث ملاحظه میشود. در بسیاری از این موارد هر چند ممکن است در ابتدا بحث از احتمال وحدت واقعه به میان آید، اما در ادامه با آن برخورد یک واقعیت قطعی میشود.
در توضیح این رویکرد گاه بیان میشود که مقولات تاریخی اساسا روشن است که احتمالاتی است و ارتکاز افراد باید این باشد، اما این سخن خواه ناخواه مغالطه است. آنچه در مقولات تاریخی به عنوان امر احتمالی و غیر مشخص و دارای ابهام مطرح است غیر از آن است که ما بگوییم از نقطه نظر تاریخی این تبیین راجح است یا نه؟
در واقع بیان احتمال در یک گزاره تاریخی به آن معناست که از نگاه تاریخی شواهد بر هیچ یک از دو طرف تبیین کافی نیست، و این غیر از آن بحث احتمالی بودن تحلیلهای تاریخی است. (هر چند همین احتمالی بودن تحلیلهای تاریخی جای بسی گفتگو دارد که مراد چیست و تا کجا میتوان آن را امتداد داد)
به تعبیر دیگر در تحلیلهای تاریخی و با نگاه تاریخی (با همان فرض احتمالی بودن تحلیلهای تاریخی)گاه نسبت به یک گزاره حکم میشود و گاه نسبت بدان تردید صورت میگیرد و در این قسم دوم یعنی (حتی با توجه به احتمالی بودن تحلیلهای تاریخی) به یک گزاره مستقر با توجه به شواهد نرسیده ایم.

در اینجا نیکوست که متذکر شویم اینکه گمان شود که در امر تاریخی لازم است حتما تبیینی ارائه گردد و الا کذب است، یک نوع سطحی نگری در مورد تاریخ و گزاره‌های تاریخی. بسیاری از ابعاد تاریخی ناشناخته و تاریک است و نمیتوان با آنچه از تاریخ به دست ما رسیده است همه موارد را تبیین و تحلیل کرد و در بسیاری از موارد راه حل سکوت و بیان ابهام است.

از اینجا یک نکته مهم را میتوان گوشزد نمود: اساسا ناقد در هنگام نقد تحلیل تاریخی در یک مقاله لزومی ندارد حتما یک تبیین جایگزین مستقر ارائه کند.

🆔 @hadith_maaref

#پرونده_علمی
#پرونده_علمی_1
🔽🔽🔽🔽🔽

🔼🔼🔼🔼🔼
👈اشکالات قاعده همبستگی(1)➡️

❌عدم توجه به امکان رخدادهای متعدد مشابه در تاریخ

بارها ممکن است یک کلام به جهات مختلف تکرار شود این یعنی تکرار یک رخداد آن هم تکلم به یک مضمون خاص با الفاظ کاملا مشابه
مواردی از قبیل موارد ذیل مواقعی را نشان میدهد که ممکن است دو متن مشابه با مضامین شبیه به هم اما در دو یا چند واقعه تکرار و گزارش شود (تفصیل کلام در پایان نامه و مقالاتی که در دست تهیه هست خواهد آمد در اینجا فقط برای دو مورد نخست مثالهایی ذکر مینماییم) :
🟡سوال یکسان و پاسخهای یکسان از دو امام علیه السلام (نمونه اول، نمونه دوم، نمونه سوم، نمونه چهارم )
🟡تکرار یک فرمایش از سوی معصوم علیه السلام در مواضع مختلف(نمونه اول، نمونه دوم، نمونه سوم، نمونه چهارم)
🟡تکرار سوال از امام علیه السلام از سوی راوی
🟡تکرار سوال از امام علیه السلام از سوی دو راوی (یک راوی ابتدا پرسیده است و راوی دوم از او اولا نقل میکند و این راوی دوم خود نیز از امام علیه السلام میپرسد)
🟡تکرار یک فرمایش از چند معصوم علیهم السلام
🟡عرضه حدیث از امام علیه السلام و نقل آن از سوی راوی عرضه کننده حدیث

آنچه به عنوان نمونه در موارد فوق آمد عمدتا در حیطه بحث تکلم و پرسش و پاسخ و تکرار آن در رخدادهای مختلف میباشد اما حتی ممکن است یک واقعه خارجی به شکل شبیه به هم رخ دهد مانند موارد شفای بیماران در حرمهای مطهر حضرات معصومین علیهم السلام.
این مطلب در فضای عامه نیز مطرح است و برای مشاهده دسته بندی و نمونه هایی از تحلیل و تبیین تعدد واقعه در گزاره های مشابه تاریخی، میتوان به کتاب تعدد الحادثة في روايات الحديث النبوي دراسة تأصيلية نقدية رجوع نمود.
🔴گاه در تحلیل و تبیین براساس وحدت واقعه و برتری آن نسبت به تعدد واقعه به چند نکته اشاره میشود:
🔘بحث تفاوت دوران نخستین(سده نخست) و پس از آن در امر تدوین و مکتوب نمودن احادیث؛ باید گفت این امر گرچه موثر است لکن باز اصل مطلب را که تعدد واقعه مشابه و گزارش آن در آن دوران نیز یک واقعیت تاریخی و عقلایی و قابل اتکاست منتفی نخواهد بود. همچنین به عنوان نقض این مطلب هم میتوان به استفاده از این قاعده سازی در مورد سده دوم و حتی سده سوم در مقالات مختلف جناب دکتر قندهاری به روشنی دیده میشود.
🔘اشاره به گزاره های تاریخی نسبت به وقائعی که به قرائن مختلف، وحدت رخداد در آن گزاره ها واضح است؛ در این باره باید گفت که در مقالات و ارائه‌ها چنانچه تنها به مواردی از مشابهت اشاره شود که با توجه به قرائن واضحه در آنها وحدت واقعه مشهود باشد و از دل آن بخواهیم برای همه گزاره‌های تاریخیِ مشابه، به صورت قاعده‌ای حکم به وحدت واقعه نماییم، هم از نگاه تاریخی فاصله گرفته‌ایم و هم خواه ناخواه دچار مغالطه گشته‌ایم.
🔘بهترین تبیین ؛ برخی اوقات نیز گفته میشود که در مورد گزاره‌های تاریخی مشابه تحلیل براساس وحدت واقعه نسبت به تحلیل و تبیین بر اساس تعدد واقعه تبیین بهتری است، در حالیکه چنانچه شواهد بر تعدد موجود باشد، روشن نیست این ادعا که بهترین تبیین بر پایه وحدت واقعه است و نه تعدد آن، از چه بابت است؟ جدا از آنکه مساله بهترین تبیین در سر جای خود نیازمند بررسی و واکاوی از حیث چیستی، اصل پذیرش، نقضها و ... میباشد.
🔘نمونه‌های متعدد راست آزمایی شده بر اساس اسناد تراث حدیثی عامه؛ در این مورد نیز به اجمال میتوان گفت علاوه بر آنکه اصل آن نمونه‌ها محل کلام و گفتگوست، باید به تفاوت جدی تاریخ حدیث شیعه با تاریخ حدیث عامه از جهات مختلف از جمله بحث سنددهی، انتقال شفاهی و مکتوب، کتابت و تدوین و نشر در زمان معصوم علیه السلام و ... توجه داشت و مهمتر آنکه اساسا جعل، دس، قلب، سندسازی و دیگر آسیبهایی که در تراث عامه به وفور یافت میشود به هیچ روی قابل تعمیم به فضای حدیثی شیعه نیست.

در بحث از خطبه 80 نهج البلاغه همانطور که در ارائه ذکر شد و در مقاله نقد خواهد آمد، شواهد بر تعدد واقعه (چند نامه و خطبه) به کثرت وجود دارد و حتی اگر راهی برای اطمینان به رخداد همه آن وقائع نباشد، راهی برای تکذیب آن نیز وجود ندارد و همانطور که گذشت صرف مشابهت آن هم در بخشی از محتوا نمیتواند به تنهایی برای تحلیل بر پایه وحدت واقعه کفایت نماید.

🆔 @hadith_maaref

#پرونده_علمی
#پرونده_علمی_1
🔽🔽🔽🔽🔽

🔼🔼🔼🔼🔼
👈اشکالات قاعده همبستگی(2)➡️

❌ عدم ضابطه‌مندی در اجرای این قاعده در نمونه‌ها

یکی از مهمترین مسائل در مورد قاعده همبستگی متن و سند، مشخص نبودن حدود و ثغور آن است تا جایی که خود جناب دکتر قندهاری بنا بر فرمایشاتشان در سال 1399 و بعد از آن در سال 1400 همچنان در مورد میزان مشابهتی که برای جریان این قاعده لازم است به نتیجه روشنی دست نیافته‌اند. ابهاماتی از قبیل:
🔸چه محدوده‌ای برای مشابهت گزینش شود؟ یعنی تا کجای یک نقل را با نقل مورد نظر مشابه یابی کنیم؟
🔸تا چه اندازه مشابهت کافی است؟ یعنی چند درصد مشابهت برای جریان این قاعده کفایت میکند؟
🔸با چه متد و الگوریتمی مشابه یابی نماییم؟ در عرصه مباحث نحوه مشابه یابی میتوان به 7 روش و متد با عناوین زیر اشاره کرد که هر کدام بر اساس ایده هایی شکل گرفته است که جای بحث و بررسی دارد و البته نتایج مختلف در پی دارد:

1.Cosine similarity
2.Levenshtein distance
3. Jaccard index
4.Euclidean distance
5. Hamming distance
6.Word embeddings
7.Pre-trained language models

لازم به ذکر است که علاوه بر عدم تبیین این ابهامها در روش جناب دکتر قندهاری در مقالات مختلف ایشان از جمله مقاله مورد بحث، ایشان حتی در مصداق محل کلام در این مقاله یعنی مشابهت کلام امیرالمومنین علیه السلام در خطبه 80 با نقل از پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم در تراث عامه، نحوه تطبیق قاعده همبستگی و میزان مشابهت را بدون هیچ تبیین و توضیحی رها نموده و فرض کرده اند و این در حالی است که این بنیاد و بنیان اصلی مقاله ایشان است.

🆔 @hadith_maaref

#پرونده_علمی
#پرونده_علمی_1