ИНСОНИЙЛИКНИНГ АЧЧИҚ САБОҒИ

Мен ҳамшира ёрдамчилиги йўналишида таҳсил оламан. Яқинда ўқув даргоҳимиз томонидан кичик бир тумандаги қариялар уйига ижтимоий масъулият лойиҳаси доирасида юборилдик. Борадиган жойимиз моддий аҳволи ҳаминқадар маскан эканини билардик, аммо очиғини айтсам, мени нималар кутаётганини тасаввур ҳам қилмаган эканман. «Бироз чарчаймиз, кексаларга ёрдам берамиз, тагликларини алмаштириб, ювинтирамиз-да, кейин қайтамиз», деб ўйлагандим. Бироқ ўша эшикдан ичкарига қадам қўйган заҳотим, инсон баъзи нарсаларга асло тайёр бўла олмаслигини англадим.
Ичкарида димоғимга урилган илк нарса ҳид бўлди... Нажосат, эски пешоб, зах ва ташландиқлик ҳиди. Бу шунчаки бир лаҳзалик оғир ҳид эмасди; гўё деворларга, ётоқларга, кийим-кечакларга сингиб кетган чорасизлик иси эди. Баъзи қариялар эрталаб ўтқазиб қўйилган жойида соатлаб бир хил ҳолатда ўтирарди, чунки уларни жойидан қўзғатадиган ходим етишмасди. Кимларнингдир уст-боши соатлаб ҳўл бўлиб қолган. Баъзиларининг тагликлари вақтида алмаштирилмагани учун баданлари қизариб, ачишган, ҳатто яра бўлиб кетганди. Йиғлаб юбормаслик учун ўзимни зўрға тийдим, лекин ишлашим керак эди.
Бир отахонни ювинтираётганимда у тинмай мендан узр сўрарди. «Айбга буюрма, қизим... Мен илгари бундай эмасдим», деб такрорларди. Баданига ёпишиб қолган кийимларини ечаётганимда уялганидан кўзларини олиб қочарди. Тагликларини алмаштирдим, совуқдан қалтираётган вужудларни тозаладим. Иссиқ сув етмагани учун совқатаётган одамлар бор эди. Тоза чойшаби йўқ каравотлар, чўкиб қолган матраслар ва доғ босган адёлларни кўрдим. Баъзи қариялар овқатланаётганда гапиришга ҳам мажоли етмасди. Баъзилари эса егулик сўраганида «тугади» деган жавобни эшитарди. Ҳафталаб таралмаган сочлар, ўсиб кетган тирноқлар, титраётган қўллар... Аммо шунча қийинчиликка қарамай, аксарияти барибир кулимсираб турарди. Шунчаки сочларини тараб қўйганим учун, икки дақиқа суҳбатлашганим учун, кўзларига қараб, инсон ўрнида кўрганим учун раҳмат айтишарди.
У ерда эшитган ҳикояларим юрагимни ўртаб юборди. Вақтида дўкони бўлган отахонлар... Фарзандларини ўқитиш учун йиллар давомида ёлғиз курашган онахонлар... Ҳар куни «Бугун мени йўқлаб келган бўлдими?» деб сўрайдиган инсонлар бор эди. Баъзилари эса энди сўрашни ҳам йиғиштириб қўйган. Бир амаки менга неча йиллардан бери биров йўқлаб келмаганини айтди. «Аввалига жуда хафа бўлардим, лекин одам унутилиб кетишга ҳам ўрганаркан, қизим», деди у. Зиёрат вақти тугаганда, келадиган одами йўқ бўлса-да, пиқиллаб йиғлаётган қарияларни кўрдим. Энг аламлиси шу эдики: у ердаги одамларнинг кўпи кимсасиз эмасди. Оиласи, яқинлари бўла туриб ташлаб кетилган эди. Мен уларнинг остини тозалаб, кўз ёшларини артарканман, улар ҳали менга ҳазил қилишар, «Хафа бўлма қизим, ҳаёт шунақа экан», дея мени юпатишга ҳаракат қилишарди.
Ўша куни қариялар уйидан чиққанимда пешбандим кир ичида, вужудим толиққан, лекин энг кўп руҳиятим чарчаган эди. Уйга бориб каравотимга, иссиқ сувга, дастурхонга, қўлимдаги телефонга боқдим... Ва аслида нақадар кўп нарсага эга эканимни ўйладим. Кейин эса шунча неъмат ичида нақадар бемаъни нарсалардан нолиганимни эслаб, ўзимдан уялдим. Одамлар соатлаб кимдир келиб таглигини алмаштиришини кутиб, инсон қадр-қимматига тўғри келмайдиган шароитларда яшашга мажбур, лекин шунда ҳам кулиб туришибди. Биз эса деярли ҳамма нарсамиз бўла туриб, доим бахтсиз, дарғазаб ва шикоятчимиз.
Ўша хастахона менга фақат қарияларни парваришлашни ўргатгани йўқ. У ерда инсон нақадар осон унутилиши мумкинлигини ва қўлимиздаги бор нарсанинг қадрига етишни асло кечиктирмаслик кераклигини англадим.

Туркчадан таржима

Шавкат Ўймовутли тайёрлади

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

MANGU YOMG'IR
1-qism
​Avgust oyi Tokioning nam va dim havosi bilan boshlandi. Ara va Akari uchun bu oy hayotlarining eng katta burilish nuqtasi edi. Ular maktab davridagi partadoshlikdan boshlab, to hozirgi kunda bir kompaniyada ishlayotgan hamkasblikgacha bo‘lgan o‘n yildan ortiq yo‘lni bosib o‘tishgandi. Ara 187 sm bo‘yli, kelishgan, vazmin va o‘z dardini ichiga yutadigan yigit bo‘lsa, Akari 165 sm bo‘yli, nozik va hamisha quvnoq, atrofiga nur sochib yuradigan qiz edi.
​Kompaniya tomonidan bir haftalik tog‘ sayohati tashkil etildi. Sayohatga turli mashxur kompaniyalardan hodimlar kelishgandi. Yangi tashkilot bilan chiqilgan bu sayohatda yangi do'stlar orttirish hech gap emas edi. Bu yangi insonlar orasida Yusaki ismli yigit bor edi. Uning Akariga bo‘lgan shubhali qarashlari, unga boshqacha e’tibor berishi yaqqol korinardi. Buni Ara sezardi va Araning ichidagi rashk olovi tinmay yonib o'chaverardi. Ara Yusakining har bir qilig‘ini kuzatar, uni bir musht bilan yerga qulatishni istar, lekin Akarining tinchini buzmaslik uchun o‘zini zo‘rg‘a tiyardi.
​Sayohatning oxirgi kunlarida Yusaki Akarini chetga tortib, unga qandaydir taklif berdi. Ara buni kora olmadi, lekin u rashkdan azob chekardi. Sayohat tugagach, ishga qaytishgach, Ara Akari bilan Yusaki tez-tez uchrasha boshlashganini payqadi. Akari buni o‘n yillik sirdoshidan yashirayotgani Araning qalbini pichoqsiz tilar edi.
​Bu narsa ikki hafta davom etdi va Araning sabr kosasi to‘ldi. U Akari bilan gaplashib olish uchun ishdan keyin piyoda yurishni taklif qildi. Akari rozi bo‘ldi, lekin uning ko‘zlari qayerdadir uzoqlarda edi. Ara so'z boshlashga tushdi:
​— Nega Yusaki bilan har doim birgasiz? — so‘radi Ara, — Nega doim kulishib yuribsiz? Birga ovqatlanyapsiz? Nima, meni esingdan chiqarib yubordingmi, Akari?
​Akari to‘xtadi, yuzi biroz qizardi:
— Nimalar deyapsan? Nega seni esimdan chiqarar ekanman? U shunchaki... — Akari gapni aylantirishga urindi.
​— Yusaki yoki men! — Ara baqirib yubordi. — Tanla birimizni, Akari!
— Ara, aqldan ozdingmi? — Akari hayratda edi. — Sen mening eng yaqin do‘stimsan, bu nima deganing?
— Yusaki-chi? Kim u senga?
— Men... Yusaki shunchaki... Yusaki bilan munosabat qurishga rozi bo‘ldim. Buni senga aytmoqchi edim, lekin hali vaqtli deb o‘ylagandim.
— Nima? — Ara orqaga bir qadam tashladi. — Sen sevib qoldingmi? Qanday qilib?
— Nima, sevishga haqqim yo‘qmi? — Akari ham bo‘sh kelmadi. — Ha, uni sevib qoldim! U ham meni sevadi. Nima qilibdi, xursand emasmisan? Axir eng yaqin do‘stimsan-ku?
​Ara quruq jilmaydi, uning nigohi o‘ldi:
— Men senga hech qachon do‘st bo‘lmaganman, Akari... 10 yil mobaynida seni sevib keldim. Loaqal shuni tushunmaysanmi?
— Nima? Meni sevasan? — Akarining ko‘zlari katta-katta bo‘lib ketdi. — Biz do‘stmiz-ku, hazillashyapsanmi?
— Yo‘q... bu hazil emas.
— Ara... nimalar deyapsan o'zi? Men yusakini sevib qoldim Ara...Sen lekin doim do‘stim bo‘lib qolasan.
​— Do'st? Shunchalik hotirjam gapirayapsanki Akari... mayli.. Ara indamay ketdi. Uning ichida o‘n yillik xotiralar birin-ketin sina boshladi.

(davomi bor)

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

2-qism
​Oradan 2 oy o‘tdi. Ara ishda Akari va Yusakini 3-4 martalab ko‘rardi, ularni ko‘rganda rashkini zo‘rg‘a jilovlardi. Yusakini ko'rishga ko'zi yo'q edi. Oktabr edi, tun Ara uyda yolg'iz kitob o'qib sukunat ichida o'tirar edi.
Birdan Araning eshigi tinmay taqillay boshladi avvaliga u yomg'irdan eshik taqillayotganiga e'tibor bermadi va turib eshik oldiga borib
— Kim bu? Deya so'radi
— Eshikni och Ara!!!
Ara avvaliga tushunmay yana eshik ichkarisidan savol berdi.
— Akari bu senmisan? Nima kerak? Nima hohlaysan? Baxtli edingku?
— Ara eshikni och!... Akarining ovozi panika bo'lib eshitilardi va bir oz yig'lam siragan. Ara eshikni ochdi va qarasa Akari usti boshi shallabo, tanasi titroq bosgan ahvolda edi..
—Akari??? Senga nima bo'ldi? Nega tun yarimda bunday ahvoldasan?
Araning ovozi havotir ila eshitilardi..
—Yusaki... Yusaki.. Ara u menga xiyonat qildi!... Sengan insonim menga xiyonat qildi Ara... U meni urdi Ara... deya dod solardi Akari.
— Nima? Nimalar deyapsan Akari?! Hozir Yusaki qayerda javob ber qayerda?!
— Unga tegma Ara!..Ara Akarini panika holatida ko'rib o'zini ushlab turdi:
— Akari.. hoy tinchlan men unga tegmayman havotir olma... deya uni tinchlantirishga urinardi. Ara Akarini ostonadan ichkariga olib kirdi va uning bu yo'mg'irda nam bolgan usti boshidan ko'z uzmasdi. Akari yig'lardi Ara uni ko'rib battar ezilar edi. Akarini o'z quchog'iga oldi va uni sekin astalik bilan kiyimlarini yecha boshladi...
—Ara!... kerak emas... men unday ish sen bilan qila olmayman... deya zaid ovozda yig'lab gaprirar edi.
—Sen o'ylagan narsa emas bu, hayolimning bir burchagiga ham kelgani yo'q Akari. Sening shamollamasliging uchun bu... deya Ara qizga o‘zining issiq, qalin sviterini uzatdi:
— Kiyib ol. Men hech narsa so‘ramayman. Shunchaki dam ol.
deb uni yotogiga olib kirdi va Akari 30 daqiqalarda uxlab qoldi... ​Lekin Ara o‘zi uxlay olmasdi. U tungi soat ikkida Yusakining uyiga bordi. Yusakining eshigini taqillatar ekan eshikni bir yengiltak qiz ochdi..
—Sizga kim kerak?
—Yusaki qani? Qayerda U?
Uyning ichkarisida Yusaki turardi u go'yoki Araning ustidan kulishga urinardi.
—Hoy, hoy kimlar tashrif buyuribdi koshonamga. Ha ahmoq qiz senga dod soldimi deyman? Nima qilishim kerak edi? Uning o'ziku menga oshiq bolgan, hattoki u bilan la'nati yotib turishga ham ulgurmagan edim... deya kulimsirab gapirar edi. Ara uni ko'rib ichkariga otilib kirdi va mushti Yusakining jag‘iga tegishi bilan xonada suyak qirsillashi eshitildi. Ara uni shafqatsizlarcha do‘pposladi.
— Men o‘n yil asradim... — dedi Ara, Yusakining yoqasidan ko‘tarib. — Uni o‘n yil davomida ko‘zimning qarog‘idek saqladim. Sen esa... unga qo‘l ko‘tarishga qanday jur’at qilding?! Deya ayamay Yusakini do‘pposladi, Yusaki ham Araga javob qaytarardi...
— Akarini oldida yana bir marta seni ko'rsam, ishonaver seni o'zim o'ldiraman!
Ara uyiga qaytdi, badani zirqirab og'rir , o'zini bazor boshqarar edi... Akaridan xabar olish uchun yotoqxonaga kirdi u sokin uyquda edi. Ara mexmonxonadagi kresloda uxlab qoldi...

Davomi bor

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

​3-qism
​Ertasi kuni Arani Akari uyg'otdi va:
—Ara, men uyimga ketyapman bo'lib o'tgan ishlarni unut maylimi.. xayr.. deya Akari Araning uyidan chiqib ketti. Ara ertasi kuni Akarining uyiga bordi. Uning butun badani zirqirab og‘rirdi. Akari eshikni ochganida, Ara jarohatlari tufayli devorga suyanib qoldi.
— Ara! Nega kelding? Senga nima bo‘ldi? — dedi u, Arani ko‘rib.
— Hech narsa... shunchaki, biroz charchaganman menimcha. Akari uni qolidan ushlab oshxona tomon olib kirdi. Akari choy damlar ekan, Araning urushganini tushunib yetgandi va Araga choy berib:
— Nega aralashding Ara!? Sendan meni himoya qil deb soramagan edimku! Sendan ranjidim, Ara!
​Lekin baqiriq kutilmaganda to‘xtadi. Akari ko‘kragini changallab, nafasi ichiga tushib ketgandek devorga tayanib qoldi. Ara uning orqasiga yashirgan astma dori idishini tortib oldi.
— Akari! Nima bu?!— Ara unga yaqinlashdi.
— Ket... Ara... uyingga ket!
— Bu qanday dori jabob ber Akari?! ​
—Shunchaki, allergiyaga qarshi...
—Nimani yashiryapsan Akari? Senda allergiya yo'qku?
—Ara bas qil! Uyinga ket! Akarining nafasi qisishni boshladi...
—Bu?!! Bu dori senga kerakmi qabul qil Akari!!.. Ara havotirlanib Akariga dorisini uzatdi. Akari dorini og'ziga sepib nafas olishi biroz yaxshilandi va Ara tim qora kozlari bilan qarardi.
—Meni quchoqla Ara... Ara hech narsa demay uni bag'riga muloyimlik va havotir ila bosdi... 15 daqiqalarcha ular jim qolishdi Akari biroz yaxshi ahvolda edi.. Akari gap boshladi:
— Bilasanmi Ara hayot huddiki o'yinga o'xshaydi, qachon yutish yoki yutqizishingni bilmaysan... Menimcha men yutqizgan ko'rinaman..
Ara ichichidan ezilardi...
—Akari iltimos bas qil..
—Esingdami 7-sinfligimizda? — so‘radi Akari pichirlab. — Meni sinfdoshlar kalaka qilganda sen kerak bo'lsa har biri bilan kurashganding. Nega meni sevasan, Ara? Meni nimamni sevasan? Senga shunchalik ozor beraman-ku?
— Bas qil... — Ara uning qo‘lidan tutdi. — Seni 10 yildan ortiq sevdim. Hamon sevaman. Dugonalaring seni ajratib qo‘yganda, darslarga kech qolib ustozlardan tanbeh eshitganingda, uyingdan qochib hiyobonlarda bir o'zing yolg'iz qolishni hohlaganingda... sendan ko‘ra men ko‘proq aziyat chekardim Akari. Endi aytchi, bu astma qachon paydo bo‘ldi?
— Bir yil, bir yil avval... — Akari yig‘lab yubordi. — Bir yil oldin, kompaniyada ishlayotganingni ko'rib hamma etiboringni ishga qaratgan eding... seni chalg'itish niyatim yo'q edi Ara.. qancha yashirmay baribir bilib qolding... Meni sevma, Ara... Men sen xohlagan narsani bera olmayman.
—Bas qil Akari... men xohlagan bari senda mavjud. Sen meni sevish, sevmasligimni belgilay olmaysan...
— Ara, seni sevolmayman... men Yusakini sevib qoldim, seni esa do‘stim sifatida yaxshi ko‘raman... Men yetarlicha yaxshiman Ara iltimos uyinga ket va kelma...
— Sen bunga aminmisan Akari?... deya Ara biroz Akaridan uzoqlashdi.
— Mutlaqo seni sevmayman baribir.. Endi ket!
Ara eshik tomon yurar ekan hech nima demay eshikni yopib chiqib ketti. Tashqarida yomg'ir hamon yog'ar va 3 soniya ichida uy ichidan baland yiqilgan ovoz Araning qulog'iga chalindi, Araning fikri hayoli Akarida bo'lganligi uchun uyga otilib kirdi.

(Davomi bor)

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

ОЛТИН СЎЗЛАР

- Дунё катта бир мактабдир. Унда ҳар қанча чўққига эришмагин, ўлим шаҳодатини олишинг муқаррар. Шундай экан кибрланмасдан одобли ва ахлоқли инсон бўлиб яшагин.

- Ёстиқ бой ва фақирнинг, катта ва кичикнинг, шаҳзода ва қўриқчиларнинг бошини кўтаради. Лекин унда фақатгина виждони хотиржамлар сокин уйқуга кета оладилар...

- Ҳар бир кунингизни гўзал ўтказишингиз, сиз учун одатий хол бўлиб қолсин. Самимий, одобли, меҳрибон, саҳий, очиқ кўнгил бўлинг. Чунки соҳиби кетганда, ундан муҳр - хотира қолади...

- Сенга биров "Сени ҳурмат қиламан" деса ишонмагин. Сухандонлар ҳам ҳеч кимни танимай, кўрмай туриб "ҳурматли томошабинлар" деб айтишади )))

- Ҳозирги замонда "қаҳрамон" деб қиличи бор инсонни эмас, балки виждони бор инсонни ҳақиқий "қаҳрамон" деса бўлади.

- Баъзи инсонлар ҳаётимизда ҳудди сониялардек, баъзилари эса ҳудди дақиқалардек, яна бошқалари эса ҳудди бир умрдек гап. Уларни фақат ўлимгина хотираларимиздан ўчира олади...

- Кўринишинг билан фахрланма. Чунки уни сен яратмагансан. Насабинг билан ҳам фахрланма. Чунки уни сен танламагансан. Лекин ахлоқинг билан фахрлан. Чунки унга зийнатни "СЕН" бергансан...

- Биров сенга ахлоқсиз гаплари билан қўполлик қилса, ғазабланма. Балки жилмай. Чунки у ўзининг феъл атворини сенга намоён этибди.

- Бахт бу - биз эга бўлмаган нарсага эришишимиз эмас, балки биз эга бўлган нарсамизнинг қийматини билишимиз, қадрига етишимиз БАХТдир.

«Ҳикматлар саодатга етаклар » китобидан

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

❗️🍉🍉 Айни кунларда тарвуз фойдали ёки хавфли? Мутасаддидан муҳим тавсиялар!

Иссиқ кунларда кенг истеъмол қилинадиган тарвуз енгил ҳазм бўладиган, сувга бой ва фойдали мевалардан бири ҳисобланади. Етарли даражада пишмаган ёки етиштиришда кимёвий ўғитлардан кўп фойдаланилган бўлса, саломатлик учун жиддий хавф туғдириши мумкин.

Яқинларга ҳам юбориб қўйинг.

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

Бугун сизлар билан бодрингли салат тайёрлашни ўрганамиз 🥒

🍅 Керакли масаллиқлар:
•3кг помидор
•3кг бодринг
•5-6 дона балгарский
•2 дона қалампир
•Кашнич Укроп
•2 бош саримсоқ
•200мл ўсимлик ёғи
•2,5 ош қошиқ туз
•100гр шакар
•4-5 ош қошиқ 9% уксус
•Қора мурч


Тайёрланиш жараёни видеода👆

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

- Сенга билдирган ишончимизни оқламадинг! Ухлаб қолишинг оиламизга қанчалик қимматга тушганини тасаввур эта оласанми?

- Кечиринг жаноб. Мен ҳаммасини тўлайман!

- Сен-а? Ҳаммасини-я?! Ўша олмос қанча туришини биласанми? Ўлгунингча хизмат қилсанг ҳам ишлаб топган пулинг бу олмоснинг ярим баҳосига етмайди! Қолаверса у бизнинг оилавий меъросимиз эди! Олмосни-ку сақлаб қола олмадинг. Ҳеч бўлмаса итга жароҳат етказишларига йўл қўймаслигинг керак эди!

- Ундан хавотир олманг жаноб. Бобининг аҳволи яхши. Тиғ бўйнига унча чуқур ботмаган. Мен тиғ теккан жойни яхшилаб тикиб қўйдим. Мана кўрасиз, бир ҳафта ўтар-ўтмас жароҳат жойидан ҳатто из ҳам қолмайди!

Шунгача тишини-тишига босиб зўрға сабр қилиб турган жаноб Коста хизматкор чолнинг оҳирги гапидан сўнг чидолмади. Уни хонасидан ҳайдаб солар экан, кетиш олдидан янги хизматкорга итни кўрсатиб, уни қандай боқиш ҳақида йўл-йўриқ беришини тайинлади. Шунча йиллик хизматига қарамасдан хўжайиннинг хонасидан гўёки ҳайдалган итдек қувилган чол эса қалпоғини ғижимлаб даҳлизда кутиб ўтирган, ўрнига ишга олинган янги ишчига худди егудек бақрайиб қаради-да, “Ортимдан юр!” дея ғижинган-ча ҳовлига чиқди.

- Мана ўша ҳайвон! – деди чол тўқ сарғиш рангли ириллаб турган баҳайбат бир итнинг ёнига келгач, - Бу жирканч маҳлуқни ўтинлар орасидан топиб олганимда ҳали кўзи ҳам очилмаганди. Шу ҳолга келгунича унга озмунча меҳнатим сингмадими! Бу ифлос кўппак эса ўғрининг қўлидан уйқу дори еб, бир маротаба ғингшишга ҳам ярамай, хуррак тортиб юборган. Натижада хоним олмоссиз, мен эса ишсиз қолдим. Ўзи ҳам салқолса бошсиз қолиб кетарди. Яхшиямки вақтида хабар топдим. Ўғри уни бўғизлашга улгурмади. Аслини олганда уни бўғизлашни ўзим ҳам анчадан бери орзу қилиб юргандим. Аммо на илож, хўжайин уни жонидан ҳам ортиқ яхши кўради. Бу ит умрида бир маротаба хўжайинга яхшилик қилиб, чўкаётган ўғлини сувдан тортиб чиққан. Шундан бери бу ит улар учун азиз-авлиёга айланди! Сенга маслаҳатим унга яқин борма. Олдингга келса уриб,тепиб ҳайда. Бўйнининг остидаги жароҳатга қўл текказишни-ку ҳаёлингга ҳам келтирма. Нақ қўлингни тишлаб узиб олади! Мана шуларга амал қилсанг ишлаб кета оласан. Агар ишни эплолмасанг хўжайиндан мени яна ишга қайтаришини сўрагин-да, бу ерлардан туёғингни шиқиллат! Мен кетдим. Хайр!

Чол ҳовлидан чиқиб кетгач бегона жойда, бегона одамлар орасида, қолаверса бўйи салкам елкасидан келадиган баҳайбат итнинг қаршисида ёлғиз қолиб кетган Жозе ёлғон гапирганига пушаймон бўлди. Аммо алдамаса бўлмасди. Агар у “Итларни боқиш бўйича кўп йиллик тажрибам бор. Мен ҳар қандай ит билан тил топиша оламан” демаганида ёши қирққа қараб кетаётган бу кимсага ҳеч ким иш бермасди. Дўстлари унга жаноб Костага шундай дейиши кераклигини қаттиқ тайинлашганди. Уларнинг бу маслаҳатига амал қилганида итнинг бу қадар катталигини ҳаёлига ҳам келтирмаганди. Нари борса қалпоқдек катталикдаги кучукча бўлса керак деб ўйлаганди. Лекин итни кўрди-ю, қўрқувдан совуқ тер чиқиб кетди. Ортга қайтай деса муҳтожликдан қийналаётган хотини ва бир этак болалари кўз олдига келар, ишга қолай деса бу ит уни кечгача нимта-нимта қилишига шубҳаланмасди. Хуллас, Жозе оилавий очликдан қийналишдан кўра ўзининг нимталанишига кўнди ва ишга қолди. Ўша куни бу қутирган ит Жозени сонидан тишлаб, сал қолса узиб олаёзди.

- Ишингиз менга маъқул жаноб Жозе. Ўша қайсар қариянинг қўлида деярли вайрон бўлган боғимиз бир кунлик меҳнатингиздан кейин анча эпақага келиб қолди. Бобининг ҳам хурган овози унча эшитилмади. Демак, сиз унга ҳам маъқул келгансиз. Шунинг учун миннатдорчилик рамзи сифатида мана бу пулни олинг. Агар ишингиз ҳар доим мана шундай тоза бўлса, бундан кейин бошқа иш излашингизга ҳожат қолмайди. Сизни хурсанд қиладиган даражада маош тўлайман!

Шундай дея буруқситиб сигара чакаётган жаноб Коста томонидан стол устига қўйилган пулни олаётган Жозенинг кўзлари порлаб кетди. У кўпдан бери қўлига бунча пул ушламаганди. Пулни олган заҳоти ҳаёлига келган илк фикр тансиқ озиқ-овқатлар сотиб олиш ва ижара уйда ўтириб қора нондан бошқасини кўрмай келаётган бола-чақасини хурсанд қилиш ҳақидаги ўй бўлди. Шу сабабли жаноб Костанинг:

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

- Итимиз сизга зиён етказмадими? – деган саволига “Йўқ. Асло! Биз у билан чиқишиб кетдик!” деди-ю, шимининг остидан чандиб боғланган, иссиқ қон билжиллаб турган сонидаги ярасини сездирмай хонадан чиқиб кетди. Ўша куни Жозе у учун ҳовлининг кўримсизгина бир бурчагидан ажратилган тор кулбага ётганча ҳаёл оғушига берилди. Қўлидаги бу пулни эртага хотинига бериб келишни, бунча кўп пулни кўрган хотини унга қаҳрамонга қарагандек тикилишини тасаввур қилди. У ҳатто илк бор авваллари тасаввур қилишга-да хадди сиғмаган уй сотиб олиш тўғрисида ҳаёл сурди. Тўғри-да, агар иш шу тарзда кетаверса беш-ўн йилда гугурт қутисидеккина бўлса ҳам ўз уйига эга бўлиши ва “Ижарачи” деган машъум тавқи лаънатдан бир умрга қутилиши мумкин эди. Шунинг учун энди ит-ку ит, хатто ажал билан яккама-якка тўқнаш келишга тўғри келса ҳам бу ёғлик ишни қўлдан бой бермасликка қасам ичди!

Кичик хўжайин Леонелдан бошқага бўйин эгмайдиган бу ваҳший ит эртаси куни ҳеч кутилмаганда Жозега сездирмай яқинлашиб, кетига тиш ботирди. Ўртада олишув бошланди. Аммо бу сафар тумшуғининг остидан теккан қаттиқ мушт зарбидан сўнг ит ангиллаб ортга чекинди. Бу пайтда уйда ҳеч ким йўқлиги сабабли Жозенинг иккинчи жароҳатиям сир бўлиб қолди. Ўша куни жароҳатларининг чидаб бўлмас оғриғига қарамасдан Жозе ўзига юклатилган вазифаларни бекам-у-кўст бажарди. Чидаб бўлмас оғриқ эса тунда бошланди. Шу сабабли туни билан бедор бўлган Жозе ҳовлини айланиб юрганида қоронғуда итнинг уйи томон ҳаракатланаётган шарпани кўриб қолди. Унинг ҳаёлидан “Ўғри!” деган фикр чақмоқдек ўтди. Лекин жароҳатлари сабабли яхши қадам боса олмаётган Жозе унга етай-етай деб қолганида унинг қорасини кўрган шарпа чаққон ҳаракат билан девордан ошди-ю, кўздан ғойиб бўлди. Жозе уни танишга улгурди. Бу ўша чол, унга Бобини таништирган хизматкор эди. Бу чолнинг қоронғуда шарпадек ҳовлига санғишига сабаб нима экан? Жозе бу ҳақида узоқ ўйлаганида ниҳоят чолнинг мақсадини англагач, ҳаяжондан титраб кетди. Чолнинг мақсади битта! Ишдан ҳайдалганининг аламига итни бир ёқли қилиш ва бу билан хўжайиндан қасос олиш! Агар чол мақсадига эришганидачи? У итни бўғизлаб ташлаганидачи? Жозенинг ҳаёлидан шундай фикрлар ўтаётганида уни яна ишсизлик ва очлик ҳисси чўлғаб олди. Энди у итни, ягона даромат манбаи бўлган жонзотнинг ҳаётини сақлаб қолиш учун тунлари ухламасликка қарор қилди.

Шу воқеадан сўнг Жозе уч тун шарпани пойлаб, ухламасдан тонг оттирди. Аммо чол қайтиб келмади. Энди уни бу ҳовлига қадам босмаслигига Жозенинг ишончи комил бўлган, уйқу кўзини элитаётган тўртинчи тунда эса ногаҳон Бобининг акиллагани ва ғалати ғингшиганини эшитди-ю, ҳовлига отилди. Бу сафар танасидаги жароҳатларни ҳам ўйламасдан унинг ягона даромад манбаини ўлдирмоқчи бўлган ўша чолни тутиб олди. Чол Жозенинг қўлидан қутилишга уриниб питирчилар, итнинг елкасида эса у томондан санчилган пичоқ кўринарди. Эртаси куни жаноб Костанинг уйини босган терговчилар чолни сўроққа тутишганида у олмос ўғирланган ўша тунда ўғриларнинг ортидан қувганини, таъқиб вақтида улардан бири “Олмос тушиб қолди!” деб бақирганини, шундан сўнг улар ортга қайтиб чолни тинчитмоқчи бўлишганида у бақириб ҳаммани уйғотиб юборганини, айнан шу сабабли улар ишни охирига етказа олишмаганини айтиб берди. У бу гапларни сир сақлаб, олмосни ўзи излаб топмоқчи бўлган экан. Шундай қилсагина олмос ўғрилар томонидан ўғирланган деб ўйлаган хўжайин ундан шубҳаланмаслигини, у эса олмосни сотиб, кўздан ғойиб бўлишни режа қилган экан. Шунинг учун тунда ҳовлига келиб, уни келганини сездириб қўймаслиги учун итни ўлдириб, олмосни излаб топмоқчи бўлган экан. Аммо итнинг ғингшиб қолгани чолнинг бу режасини барбод қилганди.

Улар чолни олиб кетишди. Шу кундан сўнг деярли ҳамма бир ой мобайнида ҳовлидан олмос излашга мажбур бўлди. У ерда ҳам, кўкда ҳам йўқ эди. Бу орада итни ўлдирмоқчи бўлган ўша чол тергов ҳибсхонасида вафот этганининг хабари келди ...

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

... Олмосни топилишидан ҳамма умидини узган бўлса-да орадан ўткан шу беш йил мобайнида Жозе уни излашдан тўхтамади. У олмосни топиб, жаноб Коста томонидан эълон қилинган мукофотга эга чиқишни ва бу пулга уй сотиб олишни чин дилдан ният қилганди. Бу пайтга келиб итнинг пичоқ санчилган елкасидаги жароҳатдан ном-нишон қолмаган, чол томонидан териси бужмайтириб тикиб ташланган бўғзидаги жароҳатдан эса ёнғоқдек катталикдаги чандиққина қолганди холос. Ит Жозега ҳам кўпгина чандиқлар қолдирган бўлса-да, кейинчалик унга ўрганиб қолди ва шундан сўнг Леонелнинг истагига биноан Бобига яқинлашишга Жозедан бошқа барчага таъқиқ қўйилди. Леонел итини ўлдириб кетишларидан қўрқиб қолганди ...

... Йўқотилган олмосни топишга уринаётганига ўн йил тўлгач Жозенинг фикри ўзгарди. Давомий етишмовчилик ва болаларнинг улғайиши ортидан унга кўпроқ пул керак бўлаётгани туфайли энди у олмосни топган тақдирда ҳам уни жаноб Костага қайтаришни эмас, сотишни ва бу пулни олиб узоқ-узоқларга кўчиб кетишни ўйлай бошлади. Лекин жон куйдириб қанчалик изламасин, унинг ҳом ҳаёллари ижобат бўлмади. Олмос барибир топилмади. Шундан сўнг унинг Худога қилаётган ибодатлари олмосни топилиши эмас, Бобининг умри узоқ бўлишини сўраш бўлиб қолди. Бу пайтга келиб ит шундоғам қариб қолган, энди кимнидир тишлаш тугул, ҳатто ўрнидан қўзғалишга ҳам ҳавфсаласи йўқ эди.

- Жаноб Жозе, - деди Леонел узоқ ўлкага ўқиш учун жўнашдан олдин, - Бобини қанчалик яхши кўришимни биласиз. Тириклигим учун ундан ўлгунича қарздорман. Шундай экан, унга яхшилаб қаранг. Мен отамдан Боби ўз ажали билан ўлгунича сизга тўланадиган маошни тўхтатмасликларини сўрайман. Сизга қаттиқ ишонганим учун бошқа хизматкор олмасликларини ҳам айтаман ва ишончим комил-ки қайтиб келганимда Боби тирик бўлади!

У кетди. Ўша кундан сўнг Жозе итни ўз хонасига олиб ўтди. Энди у ит билан бир хонада яшай бошлади. Жозе бўш пайтларда шаҳар бўйлаб айланар, номдор ветеринарлардан итнинг умрини узайтирувчи турли хил дори-ю-дамламалар сотиб оладиган бўлганди. Ахир у шу итнинг ортидан оиласини боқмадими? Ахир шу ит туфайли оз бўлса-да пул жамғармадими? Шундай экан, маошидан озроғини итнинг соғлиги учун сарф этса ҳеч нарса бўлмайди. Бу харажат итнинг умрини бир кун бўлса ҳам узайтира олса бас. Шундан сўнг у чўнтагига тушаётган пулдан ҳавотир олмаса ҳам бўлаверади. Худди шу тарзда яна орадан ўн йил ўтгач, ёши йигирма бешга етган, кўзи кўр бўлиб, тишлари тўкилиб кетган Бобини овқатлантириш учун Жозе оғзига овқат тутиб, итнинг оғзига пуркайдиган ҳолатга келиб қолди. Бу орада хатто жаноб Коста ҳам вафот этиб кетган, ўғли Леонел эса бир йилда бир-икки бор уйга қайтар, ҳар келганида итнинг ҳалиям тириклигидан ҳайратланиб, Жозега уни яхшироқ боқишни тайинлаб кетарди. Леонел учун бу ҳайвон энди муқаддас бир мавжудот даражасига кўтарилганди. Чунки ҳеч қайси бир ит бунча узоқ яшолмасди.

- Қария, кўп эмас, яна бир йил! Бир йилгина холос. Ўтинаман сендан, яна бир йилгина ўлмай тургин. Шундай қилган тақдирингда тўплаётган пулим уй сотиб олишга етади! – ёлғиз қолишганида Жозе итга шундай дея ялиниб-ёлворар, шунча йил ўткан бўлса-да турмушидан орттириб уй олишга етадиган даража пул тўплай олмаганди. Аксига олгандек яқиндагина ит қаттиқ бетоб бўлиб қолган, Жозе уни даволаш учун тўплаган бор-будини ветеринарнинг қўлига тутқазганди. У итнинг касаллиги хақида ҳеч кимга гапирмасди. Итнинг касаллигини эшитишгач уни ўлдириб, Жозени ишсиз қолдиришларидан жуда қўрқарди.

Шундай кунларнинг бирида, Леонел уйга қайтганининг шарафига байрам дастурхони ёзилган бир пайтда буталар орасидан аранг судралиб чиққан ит ўзини ерга ташлаб питирчилай бошлади ва у томон югуриб келган Леонелнинг қўлида хириллаганча жон берди. Бошини ҳам қилиб итини қучиб турган Леонел “Афсус” дея бош чайқар экан, Жозега ҳовлига туташиб кетган ўрмоннинг энг сўлим жойидан қабр қазиб, итни хурмат эҳтиром билан кўмишни буюрди. Кейин эса итни кўтариб йўлга тушишга ҳозирлик кўраётган Жозенинг қўлига озроқ пул тутқазар экан, у кўп йиллардан бери айтилишидан қўрқиб яшаётган гапни айтди:

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

- Жаноб Жозе, мана бу пулни олинг-да, кўп йиллик меҳнатингизга рози бўлинг. Менимча энди бу уйга қайтиб келишингизга ҳожат қолмади!

“Энди нима қиламан? Энди қандай пул топаман? Бу ёшимда мени ишга оладиган бирор кимса бормикан? Йўқ! Энди мени кутиб тургани фақатгина муҳтожлик, камҳаржлик ва очликдир!”

Жозе итга қабр қазиётганида бошида худди шундай ўйлар чарх урарди. У довдираб қолганди. Ишсиз ва пулсиз кўчага қолиш у учун даҳшат эди. Шунинг учун ҳам гарчи қабр тайёр бўлган бўлса-да, Худодан мўжиза кутиб, итнинг тирилиб қолишидан умид қилиб, анча пайтгача унинг бошига ўтирди. Мўжиза содир бўлмагач эса ҳаёлига даҳшатли бир фикр урилди. У итдан ўзига фойдаси тегадиган сўнгги нарсани тортиб олмоқчи бўлди. Унинг терисини! Терисини шилиб олади-да, шу нарса билан шуғулланадиганларга пуллайди. Қарабсизки оз бўлса-да чўнтагига пул киради. Жозе шу мақсадда мева артиш учун доимо ўзи билан бирга олиб юрадиган кичиккина пичоқчасини чўнтагидан чиқариб уни итнинг бўйнига тортган эди ҳамки, пичоқча унинг бўйнидаги ёнғоқдек катталикдаги чандиқнинг терисини кесди-ю, ичкаридан кўзни қамаштиргудек чиройли олмос ярқираб кетди!

Abdulla Omon нинг "Озуқа занжири" ҳикояси

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

4-qism
Polda Akari yotar, qolidagi ingalyator polda dumalagan holatda edi. Ara Akarining oldiga yugurib:
—Akari!, Akari nima bo'ldi senga!??
Akarining hushidan ketgani ma'lum edi.. Ara uni ko'tarib o' mashinasiga olib bordi va Akarini kasalxonaga olib ketti. 20 daqiqa ichida ular kasalxonaga yetib kelishgan edi. Ara hamshirani chaqirib unda astma bor va u hushidan ketganini aytdi. 2 hamshira uni nasilkaga olib jonlantirish bo'limiga olib kirib ketishdi va boshqa hamshira siz shu yerda kuting deya shosha- pisha kirib ketti. 1 yarim soatlardan keyin hamshira chiqib keldi:
— Unga kim bo‘lasiz?
— Yaqin bo‘lgan insonman, — dedi Ara.
— Qizning ahvoli yaxshi uning korishingiz mumkin... deya uni 21 xonaga kuzatib bordi.
​Ara 21-xonaga kirdi. Akarini ko‘zlari Aranikiga tushdi:
— Ara? Ketayotgan eding-ku? Meni bu yerga sen olib keldingmi?
— Seni yomon ko‘raman, Akari... — dedi Ara, qizning ko‘zlariga tik qarab. — O‘zingni asray olmaganing uchun.
O'zingni shunchalik darajada asray olmaganing uchun Akari... seni yomon ko'raman​...
2 kundan so'ng Akariga uyiga ketishiga doktor ruxsat berdi. Ara uni mashinasida uyiga olib bordi. Mashinada bir biriga bir og'iz ham gapirishmadi, Akari oynadan tashqariga tikilgancha hayollar ichra ketdi. Ular Akarining uyiga yetib kelishgach:
— Mana sog'lomman, ketishing mumkin Ara. Boshqa kelma iltimos.. deya o'z uyiga kirib ketti. Araning jim qolgani faqatgina Arani azoblardi. U uyiga ketmadi tungacha Akarini eshigini oldida mashinasi ichida o'tirdi va sabr kosasi to‘ldi:
—Akari eshikni och! Akari?!
—Ket dedim senga!
—Gaplashib olishimiz kerak! Akari och eshikni!
Akari eshikni ochdi:
—Seni sevmayman Ara ket! Bas qil endi! Meni tinch qo'y! Men Yusakini sevaman! Seni emas! Ket!
Ara Akaridan voz kecholmasligini bilgan holda unga hech nima demadi va Akari baqirayotgan paytida uni bag'riga bosdi:
—Men sevaman seni!... Ara bu gaplarni aytarkan birdan badanidagi og'riq kuchaya boshlagandi..
—Ara!? Yaxshimisan?
—Ha yaxshiman shunchaki biroz...
Akari uni uyiga taklif qildi, mehmonxonadagi divanga Araga joy tayyorladi:
—Xayrli tun, bugun shu yerda dam ol... deya o'zining yo'tog'iga kirib ketti..
Ara uxlay olmas edi har doim fikr-u hayoli Akarida edi u yaxshimi yoki yomon ahvoldami o'ylayverardi va uyiga ketishga qaror qildi. Uyiga ketishdan oldin Akaridan xabar olishmi ma'qul ko'rdi va Akarining eshigini taqillatdi:
— Akari, uxlayapsanmi?
U indamadi. Ara eshikni ochdi. Akari uyg‘oq edi.
—Nima yana?!
—Yaxshimisan?
—Yaxshiman albatta...
—Unda dam ol, men kettim o'z uyimga xayrli tun.. deya eshigini yopayotgandi:
— Ara... Meni kechir... — pichirladi Akari. — Seni ranjitayotganim uchun kechir.
— Bas qil... Ara ortiga qaytdi
— Sen umuman kechirim so'rama... Ara uni quchoqladi.
— Seni sevaman, Ara... — dedi Akari nihoyat.
— Bilaman... bilaman... deya mamnun ila Ara javob berdi.
​Ara uni yechintira boshladi. O‘sha kecha ular o‘n yillik masofani bir zumda bosib o‘tishdi. Ularning birinchi kechasi bo'ldi.

Davomi bor.

📚 Ibratli Hikoyalar 📚

5-qism
O‘sha ikki oy go‘yo jannatning yerdagi in’omidek o‘tdi. Ara va Akari endi bir butunga aylanishgan, har bir tongni birga qarshi olib, har bir oqshomni birga kuzatishardi. Kompaniyada ham ularni doim birga ko‘rishar, Araning nigohlarida avvalgi g‘am o‘rnini xotirjamlik egallagan edi. U Akarining yuzidagi tabassumni ko‘rganida, o‘zini dunyodagi eng baxtli inson deb hisoblardi.
​Ammo 3-dekabr tongi bu baxtni kulga aylantirish uchun keldi.
​Soat ertalabki to‘qqiz. Araning telefoni tinmay bezovta qilardi. Kechagi uchrashuvdan so‘ng qattiq charchab uxlab qolgan Ara, nihoyat qo‘ng‘iroqqa javob berdi.
​— Ha, eshitaman, men Araman... — dedi u ovozi bo‘g‘ilib.
— Ara... Akari... Ara, tezda kela olasanmi?! — go‘shakning u tomonida ayol kishining bo‘g‘izlanib yig‘layotgan ovozi eshitildi.
— Kim bu? — Ara sapchib o‘rnidan turdi. Yuragi allaqanday daxshatni sezib, qattiq ura boshladi.
— Men Mariyaman... Akarining sinfdoshi... Iltimos, tez kel!
​Ara manzilga qanday yetib borganini eslolmaydi. Akarining uyi oldida politsiya va tez yordam mashinalarining qizil chiroqlari lipillab turardi. Ichkarida esa daxshatli sukunat hukmron edi. Akari... o‘z joniga qasd qilgan edi.
​Dafn marosimi sovuq va ruhsiz o‘tdi. Ara hech narsani tushunmas, tushunishni ham istamasdi. Axir kechagina, 2-dekabr kuni ular birga edilar-ku? Akari xursand edi, kulgan edi. Qanday qilib uning nurli yuzi ortida bunday qorong‘u reja yashirin bo‘lishi mumkin?
​Politsiya surishtiruvi natijasida daxshatli tafsilotlar fosh bo‘ldi: Akari o‘zini shiftga osish uchun ishlatgan arqonni bundan to‘rt oy avval — hali Ara bilan qayta topishmasidan oldin sotib olgan ekan. U bu yakunni allaqachon rejalashtirgan edi. Sud ekspertizasi va Akarining eski hamshirasi bir haqiqatni tasdiqladi: Akarining kasalligi shunchalik og‘irlashgan ediki, uning eng ko‘p bilan bir yil umri qolgandi. U sekin va azobli o‘limni kutishni istamagan edi.
​Akari o‘zidan atigi bir enlik xat qoldirgandi:
​"Hayotda yutqazganimni aytgandim-ku, lekin men yutgan ekanman..."
​Dafn marosimi kuni Ara tildan qoldi. Uning nigohlari bo‘shliqqa qadalgan, atrofidagi odamlarning gaplari unga shunchaki shovqindek eshitilardi. Eski sinfdoshi Kengo uning yonidan ketmay, "Bardam bo‘l, Ara," deb taskin berishga urinardi. Kengo kunda-kunora Araning oldiga kelar, uni chalg‘itish uchun turli mavzulardan gap ochardi.
​Nihoyat, Araning ichidagi vulqon portladi.
​— Bas qil, Kengo! — Ara o‘zidan chiqib baqirib yubordi. Uning ovozi g‘azab va cheksiz sog‘inchdan qaltirardi. — Menga bolmag‘ur gaplaringni gapirma! Men nurimdan ayrildim, tushunyapsanmi?! Sening bu keraksiz taskinlaring menga yordam beradi deb o‘ylaysanmi? Men Akari yulduzidan ayrildim, ahmoq!

Tugadi.

Mualif: Hikoyalar kanali oʼquvchisi

📚 Ibratli Hikoyalar 📚