▫️ منیره گرجی، قرآن‌پژوه و تنها زن نماینده مجلس خبرگان قانون اساسی درگذشت

منیره گرجی، قرآن پژوه و تنها زنی که توانست به مجلس خبرگان قانون اساسی راه پیدا کند، در ۲۳ دی ۱۴۰۳ در سن ۹۵ سالگی چشم از جهان فروبست.

منیره گرجی، متولد سال ۱۳۰۸ در تهران، یکی از زنان برجسته در تاریخ معاصر ایران است که نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی پس از انقلاب اسلامی ایفا کرد. او به‌عنوان تنها زن عضو مجلس خبرگان قانون اساسی، جایگاه ویژه‌ای در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران داشت.

حضور او در این مجلس نماد مشارکت زنان در ساختارهای سیاسی نوین ایران بود. گرجی تلاش کرد حقوق زنان را در چارچوب آموزه‌های اسلامی در قانون اساسی بگنجاند و به مسائل مرتبط با جایگاه خانواده و زنان در جامعه توجه ویژه‌ای داشت.

او همچنین در زمینه آموزش و ترویج ارزش‌های اسلامی فعال بود و زندگی ساده و معنوی او همواره مورد توجه قرار داشت.

میراث او به‌عنوان یکی از پیشگامان حضور زنان در عرصه‌های سیاسی ایران همچنان باقی است.

🆔 @ijtihadnetwork

💠 ابزارهای کاربردی حوزه علوم اسلامی هوش مصنوعی

1⃣ نسخه دوم موتور جستجوی هوشمند متون اسلامی «جهد» با قابلیت جستجو و پیشنهاد مفاهیم به نشانی https://johd.ir

2⃣ پایگاه ترکیبی دانش ویکی‌های اسلامی «قم‌نت» به نشانی http://qomnet.johd.ir

3⃣ نسخه دوم اَبر هوشمند اسناد متنی و تصویری «سحاب» با قابلیت خوانش تصاویر به نشانی https://sahab.johd.ir/login

4⃣ سامانه پاسخ‌یابی هوشمند سوالات دینی «پارسا» به نشانی https://www.parsaqa.com

5⃣ نسخه دوم ویراستار هوشمند حوزوی گروهی «تحریر» با رویکرد زیست‌بومی به نشانی https://tahrirapp.ir

6⃣ گراف دانش علوم حدیث «ثقات» به نشانی https://thiqat.org

7⃣ آنتولوژی قرآن کریم «هما» به نشانی http://homa.johd.ir؛

🆔 @ijtihadnetwork

💢 اگر میرزای نائینی حضور داشت مفهوم آزادی و کرامت انسانی را به عنوان محورهای اصلی زندگی اجتماعی مطرح می‌کرد

آیةالله جوادی آملی در دیدار جمعی از اعضای کنگره بین‌المللی مرحوم میرزای نایینی گفت: مرحوم نائینی نه ‌تنها در حوزه فقه و اصول بلکه در تبیین اندیشه سیاسی اسلام، از جمله مفهوم آزادی انسان‌‌ها، نگاه ژرف و متعالی داشت. علاوه بر مباحث فقهی، در تبیین مسائل سیاسی و اجتماعی، به‌ ویژه مفهوم آزادی و کرامت انسانی، دیدگاه‌‌های نوآورانه‌‌ای داشت که می ‌تواند راهگشای مسائل عصر حاضر باشد.

ایشان ابراز داشت: اگر مرحوم نائینی امروز در میان ما حضور داشت، با نگاه ژرف‌ گرایانه خود، مفهوم آزادی و کرامت انسانی را در کنار اصول فقهی و شرعی، به عنوان محورهای اصلی زندگی اجتماعی مطرح می‌کرد.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 لزوم تخصصی شدن طلاب، در رشته‌های مختلف علمی/ حوزه باید درس اخلاق عمومی داشته باشد

آیةالله نوری همدانی در دیدار دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه، با تأکید بر تخصصی کردن طلاب، در رشته‌های مختلف علمی فرمود: امروز طبقه بندی کردن طلاب ضرورت‌ دارد.

ایشان برگزاری یک درس اخلاق متمرکز در متن حوزه؛ همانند دارالشفا و فیضیه و مسجد اعظم را ضروری دانست و گفت: اینکه در مدرسه و یا موسسه درس اخلاق برگزار شود خوب است، اما حوزه همانند سابق باید یک یا دو درس اخلاق عمومی داشته باشد و از قبل هم اطلاع رسانی کنند و طلاب هم مقيد باشند حضور پيدا کنند و این موضوع می‌تواند اثرگذار باشد.

معظم‌له با اشاره به فرمایش امام راحل که فرمود: اگر طلبه مهذب نباشد، می‌شود شيخ ابراهیم زنجانی که حکم قتل شيخ فضل الله نوری را صادر می‌کند.

آیةالله نوری با اظهار نگرانی از این که درس‌ها به بهانه‌های مختلف از کنار حرم مطهر جابجا شده فرمود: باید اولویت اول محل درس و بحث طلاب و روحانیون؛ فیضیه، دارالشفاء ، مسجد اعظم و مدارس نزدیک به حرم مطهر حضرت معصومه «علیهاالسلام» باشد تا آن عظمت سابق حفظ شود و اگر مشکلی هم برای دسترسی طلاب در رفت و آمد است حل شود.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 برگزاری نکوداشت مرحوم آیةالله مروارید، آینه تمام‌نمای تاریخ حوزه علمیه مشهد

استاد محمدتقی سبحانی، دبیرعلمی همایش «گوهر فضیلت»:

آیةالله میرزا حسنعلی مروارید (رحمة الله علیه) از شخصیت‌های جامع و برجسته دوران معاصر حوزه خراسان بود. ایشان آینه تمام‌نمای تاریخ یکصد سال اخیر این حوزه و مشهد مقدس به شمار می‌رود. عالمان بزرگی در خراسان پرورش یافتند که افتخار جهان اسلام بوده و مرحوم آیةالله مروارید نیز در این میان، الگویی بی‌نظیر برای نسل امروز محسوب می‌شوند.

آیةالله مروارید در عرصه فقه، یک مجتهد جامع‌الشرایط و در حوزه کلام و اندیشه دینی نیز صاحب‌نظر و دارای اندیشه‌های نو و موثر بود. در کنار این ویژگی‌های علمی، بعد اجتماعی شخصیت ایشان نیز شایان توجه است. آیةالله مروارید هرگز از مردم فاصله نگرفت و با اهتمام به مشکلات آنان، خدمات اجتماعی بسیاری ارائه داد.

👈 جزئیات همایش

🆔 @ijtihadnetwork

💢 فراخوان مسابقه ترجمه سالانه مرکز اسناد نجف اشرف برای سال ۲۰۲۵

مرکز اسناد نجف اشرف به منظور تألیف و انتشار اسناد و مدارک مرتبط با این شهر و علمای آن، مسابقه‌ای برای ترجمه متون از زبان‌های انگلیسی، فارسی، ترکی و سایر زبان‌ها به زبان عربی برگزار می‌کند. این فعالیت همزمان با هزار سالگی حوزه علمیه نجف اشرف انجام می‌شود.

👈 جزئیات

🆔 @ijtihadnetwork

💢 اشتباه در برداشت از روایت به علت تقطیع

✍️ محمد ذکاوت صفت

تقطیع روایت، به معنای برشِ بخشی از روایت است و نقلِ آن بخش که فعلاً مورد نیاز است. نویسندگان کتاب‌های روائی، پس از انتقال روایات از اصول اصلیِ آن و شروع به تبویب (باب بندی) روایات، مجبور به تقطیع روایات شدند.

گاهی نقلِ تقطیع ‌شده‌ی یک روایت، موجب برداشت نادرست از معنای اصلی روایت می‌شود. هرچند روایات تقطیع‌شده از جهاتی سودمند هستند، اما از دیگر سو، می‌توانند منجر به سوء تفاهم و انتقال ناقص پیام به مخاطب شوند. از همین رو، نویسندگانی که اقدام به تقطیع روایات می‌کنند، معمولاً با عباراتی به خوانندگان هشدار می‌دهند که متن روایت تقطیع شده و ناقص است.

یکی از کتاب‌هایی که نه تنها روایات را تقطیع کرده، بلکه در مواردی به تعویض مختصر و بعضاً غیرمضر آن نیز پرداخته، «کتاب من لا یحضره الفقیه» است. این اثر، با توجه به رویکردش به مخاطب عام، این روش را در پیش گرفته است؛ اما متأسفانه گاهی اهل علم را نیز به اشتباه می‌اندازد. نمونه‌ای از این نقلِ اشتباه انداز، روایت زیر است:

👈 بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

📚 اولویت‌های پژوهشی فقه سیاسی

✍ پژوهشگر: سید کاظم سیدباقری | همکاران: عباس عبادی و ابوالفضل عقاری

🔹 تهیه: معاونت پژوهشی حوزه‌های علمیه
🔹 مجری: انجمن مطالعات سیاسی

🔸 صفحات: ۱۸۲ | قم، نشر مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه ۱۳۹۵

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 نشست علمی «فقهِ اخلاق»

🎙ارائه: استاد شیخ محمد سند

🗓 ١٥ رجب ١٤٤٦ - نجف اشرف - ديدار با گروه اساتید اخلاق قم

🆔 @ijtihadnetwork

💢 نظریه خطابات قانونیه توانست تحولی اساسی در فقه ایجاد کند/ پویایی فقه در گرو تقویت گفتمان اصالت و معاصرت

نشست هم‌اندیشی اساتید خارج حوزه علمیه خراسان با محوریت «اندیشه‌های فقهی و اصولی حضرت امام خمینی (ره) و نظریه خطابات قانونی» با حضور آیات و اساتید: مصطفی اشرفی شاهرودی، مهدی مروارید، محمد مروارید، محمدجواد فاضل لنکرانی، ابوالقاسم علیدوست، مهدی زمانی‌فرد، علی خیاط، محسن ملکی، غلامرضا باقری‌کیا، محمدجواد انصاریان، محمدحسن ربانی بیرجندی، حمید درایتی، سید علی دلبری، سید علی سجادی‌زاده، مرتضی اسکندری، مرتضی نوروزی و دیگر اساتید در موسسه آموزش عالی حوزوی ائمه اطهار (ع) مشهد برگزار شد.

در این نشست اساتید به تبیین ابعاد و محورهای دیدگاه حضرت امام (ره) درباره خطابات قانونیه پرداختند و در نهایت از کتاب «مکتب اجتهادی امام خمینی (ره)» و پوستر همایش ملی «خطابات قانونیه» رونمایی شد.

👈 گزارش تفصیلی + تصاویر

🆔 @ijtihadnetwork

🎥 کلیپ | نشست هم‌اندیشی اساتید خارج  فقه و اصول حوزه علمیه با محوریت بررسی اندیشه‌های اجتهادی امام خمینی (ره)

🆔 @ijtihadnetwork

💢 گستردگی دانش امام کاظم علیه‌السلام

✍️ استاد علی نصیری

اگر کسی به دنبال درک عمق و گستره دانش امام کاظم (علیه‌السلام) باشد، کافی است که فقط به کتاب مسائل علی بن جعفر (ره) که حاوی پرسش‌های ایشان از برادر خود؛ یعنی امام کاظم (ع) است، نظری بیافکند.

درنگریستن در زندگی، شخصیت علمی و اخلاقی علی بن جعفر نشان می‌دهد که او افزون بر منش اخلاقی و تقوایی ستودنی، فقیهی مبرز و دین شناسی جامع بوده است.

این امر از همه آن چه که در منابع رجال و تراجم درباره ایشان آمده هویدا است و افزون بر آن، خود پرسش‌های دقیق و پیوسته او از محضر امام کاظم (سلام الله علیه) گواه این مدعا است.

می‌دانیم که بسیاری از پرسش‌ها شفاهی و در حضور دیگران مطرح می‌شده و امام بدون هیچ درنگ، تامل یا تردیدی بلافاصله به آنها پاسخ می‌داده است؛ چنان که سیره همه اهل بیت چنین بوده است.

آیا چنین دانش دقیق، بی‌خطا، جامع و کامل در اختیار یک انسان معمولی و در عین حال ممحض در دین شناسی و فقه دانی هست؟!

ما اگر خدمت امثال شیخ انصاری ‌و کاشف الغطا برسیم که می‌گفت اگر تمام کتاب‌های فقهی را به دریا بریرند، من می‌توانم همه آنها را از سینه بنگارم، و این چنین پرسش‌هایی دقیق و فقط در زمینه فقه از آنان می‌پرسیدیم، آیا قادر بوده و هستند که بی درنگ و بی خطا پاسخ دهند؟! کلا و حاشا!

این‌ها بخشی از موهبت‌های الهی به اهل بیت است؛ چنان که امام کاظم (ع) خود جهات علوم ائمه را سه گونه دانسته است: ... و سألت عن مبلغ علمنا؟ و هو علی ثلاثة وجوه: ماض و غابر و حادث. فأما الماضی: فمفسر. و أما الغابر: فمزبور. و أما الحادث: فقذف فی القلوب و نقر فی الأسماع، و هو أفضل علمنا، و لا نبی بعد نبینا محمد صلی الله علیه و آله

🆔 @ijtihadnetwork

💢 کشف الغطاء عن کشف الغطاء
(کشف الغطاء قلمی از یک فقیه مجاهد متکلم)

✍️ سجاد علی بیگی

کتب فقهی و کلامی علمای مسلمان، گنجینه‌ای است از هزاران ایده و اندیشه و سوال و جواب که هر ذهن پویا و جوالی می‌تواند از این آبشخور ارزشمند، بهره‌های وافی و کافی را ببرد. «کشف الغطاء عن الشریعة الغراء» که از شیخ جعفر کاشف الغطاء می‌باشد، از بارزترین مصادیق این گنجینه‌هاست.

شاید بتوان گفت بهترین و مورد توجه‌ترین بخش این کتاب، «کتاب الجهاد» است. تزامن مصنف با حمله‌‌ی روس‌ها به بلاد اسلامی از جمله دلایلی است که وی علاوه بر تاکید مصداقی بر شقاوت روس‌ها و مصداق کافر حربی بودن آن‌ها در آن زمان، توصیه‌های خاصی به فتحعلی شاه قاجار جهت اداره‌‌ی جنگ داشته باشد. لذا اکثریت مطالب این یادداشت در همین راستا خواهد بود.

📝 بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

💢 سه فرضیه در ماهیت فقه معاصر

✍️ استاد احمد مبلغی

اخیراً در محافل فقهی و دانشگاهی، اخبار مربوط به «فقه معاصر» زیاد شنیده می‌شود. این اصطلاح زیبا در میان علاقه‌مندان به فقه در عصر ما، بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

فقه معاصر تلاش می‌کند تا کمال و زیبایی شریعت را در شرایط پیچیده و پیشرفته امروزه احیا کند و به دنبال راهی برای ترکیب اصالت فقه با تحولات شگفت‌انگیزی است که بر زندگی انسان‌ها تاثیر گذاشته است.

بنابراین باید از این مفهوم استقبال کنیم. اما سوال اینجاست که دقیقاً منظور از فقه معاصر چیست؟ اگرچه فقه معاصر، اصطلاح بسیار جذابی است؛ اما تعریف دقیقی از آن ارائه نشده است. بنابراین باید به دنبال شناخت دقیق ماهیت آن باشیم. سه فرضیه در مورد ماهیت فقه معاصر و مشخص کردن نیازها و الزامات رویکرد فقهی معاصر وجود دارد.

📝 در «اجتهاد» بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

📗دانشنامه امام موسی کاظم علیه‌السلام
📝 مولف: جمعی از نویسندگان
📖 صفحات: ۳۷۳
🔺 زبان: فارسی

✂️ این کتاب که به ترتیب حروف الفبا تدوین شده است به بررسی روایات، سیره و اتفاقات اجتماعی و سیاسی دوران امام موسی کاظم علیه‌السلام می‌پردازد.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 معرفی یک مدل هوش مصنوعی آموزش‌دیده بر پایه‌ی تعالیم شیعه

به عنوان یک مدل پیشرفته‌ هوش مصنوعی، Hyder.ai با بهره‌گیری از منابع معتبر وگسترده‌ تعالیم شیعه توسعه یافته است. این ابزار نوآورانه قادر است به پرسش‌های مذهبی، اخلاقی و فقهی کاربران پاسخ دهد و دانش دینی را به شیوه‌ای ساده و قابل دسترس ارائه کند.

منابع مورد استفاده (براساس ادعای برنامه‌نویس، صدها منبع):
- قرآن کریم
- مجموعه‌های حدیثی شامل احادیث پیامبر اکرم (ص) و ائمه‌ معصومین (ع)
- آثار علما و فقهای شیعه
- متون تاریخی شامل تاریخ تشیع و زندگینامه‌ شخصیت‌های برجسته
- متون فقهی شامل اصول و فروع دین در فقه شیعه

سؤالات خود را می‌توانید به فارسی مطرح کنید، اما از آن‌جا که هسته‌ی اصلی این وب‌سایت مبتنی بر مدل‌های زبانی بزرگ (مانند GPT) نیست، بهتر است به زبان انگلیسی مطرح کنید.

نکته‌ی کلیدی این وب‌سایت، استفاده‌ی انحصاری از منابع شیعی است. برنامه‌نویس این پروژه Reza Merchant تأکید می‌کند که برای پرسش‌های فقهی، نمی‌توان به پاسخ‌های این وب‌سایت اعتماد کامل داشت.

🆔 @ijtihadnetwork

🎥 دو شاهد رسالت پیامبر أعظم صلّی الله علیه و آله

🎙 حجةالإسلام والمسلمین میرباقری

🆔 @ijtihadnetwork

💢 بحث مقاصد شریعت می‌تواند خطرناک باشد/ تضعیف علم اصول به تضعیف اجتهاد منجر می‌شود

👤 استاد مهدی هادوی تهرانی

اگرچه برخی از مباحث اصولی ممکن است کم‌فایده یا غیرضروری باشند، اما علم اصول به‌طور کلی برای اجتهاد ضروری است. تضعیف علم اصول می‌تواند به تضعیف اجتهاد منجر شود. بنابراین، باید به‌جای حذف کامل این مباحث، به اصلاح و بازنگری در آن‌ها پرداخت.

ما در شیعه، هم به عقل و هم به نقل توجه داریم. اما عقل مورد نظر ما، عقل محدود و مقید است، نه عقل مطلق. به نظر من، استفاده از عقل در استنباط احکام شرعی باید با احتیاط و در چارچوب مشخصی انجام شود.

بحث مقاصد شریعت، اگرچه در میان اهل سنت مطرح شده، اما حتی در میان آن‌ها نیز با مخالفت‌هایی روبرو است. به نظر من، این بحث می‌تواند خطرناک باشد، زیرا ممکن است باب تخمین‌ها و گمان‌ها را باز کند و به جای استناد به برهان‌های عقلی، به حدس‌و‌گمان متکی شود. من با طرح این موضوع مخالف نیستم، اما معتقدم باید با احتیاط بسیار با آن برخورد کرد.

هوش مصنوعی می‌تواند ابزار قدرتمندی برای پیشبرد تحقیقات دینی باشد، اما باید با احتیاط از آن استفاده کرد. متأسفانه، به دلیل کمبود منابع مالی، نتوانسته‌ایم در این زمینه به‌طور جدی پیش برویم. امیدوارم در آینده، امکانات لازم برای استفاده از این فناوری فراهم شود.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 آیةالله سبحانی گفتند: اگر درس طلبگی را کنار بگذاری و خوشنویسی را ادامه دهی، نزد خدا حجت داری!

👤 احسان پورنعمان در گفتگو با «اجتهاد»:

مشکلی که وجود دارد به جهت روحیه اخباریگری علمای ما بوده است؛ یعنی تنها هنرهایی که شرع تجویز کرده است را قبول کرده‌اند.

شعر چون مجوز شرعی دارد، تلقی به قبول کردند و در مواردی که ان‌ قلتی وجود دارد موجب احتیاط شده است. مثلاً در برخی روایات هست که در شب جمعه شعر نخوانید، لذا احتیاط می‌کنند.

این ترس‌ولرز در موارد دیگر هنر هم از ناحیه علما وجود داشته است. مثلاً در مورد خوشنویسی، چون از سوی ائمه علیهم‌السلام سفارش شده، تلقی به قبول شده است؛ ولی خیلی هم دامنه جواز را وسیع نمی‌دانند؛ چون در بعضی موارد، مخالفت‌هایی در مورد بعضی از نگارش‌ها وجود داشته است مثل نگارش قرآن با طلا.

حدود هجده سال قبل به همراه دوستی که ایشان هم مثل خودم خوشنویس بودند، خدمت آیةالله سبحانی رسیدیم. من خدمت ایشان عرض کردم که من چند سالی است که طلبه شده‌ام و دغدغه‌ام این است که آیا باید خوشنویسی را کنار بگذارم و فقط به درس و بحثم برسم؟ یا اینکه در کنار درس، خوشنویسی هم انجام دهم؟ ایشان فرمودند: «اگر در این زمینه استعداد دارید حتی اگر درس را به‌طور کلی کنار بگذارید و به خوشنویسی بپردازید، در روز قیامت در مقابل خدای متعال حجت دارید. چون شما نمی‌دانید خوشنویسی چقدر در وجود مردم تأثیر دارد».

👈 متن کامل گفتگو

🆔 @ijtihadnetwork

💢 تأثیر عوامل اجتماعی بر اجتهاد فقیه

✍️ حسین نیک

فقه اسلامی همواره در تعامل با جامعه و تحولات آن بوده است. فتاوای فقهی بر اساس روش و منابع معتبر استنباط، پاسخ‌هایی به پرسش‌های روزمره در زمینه‌های مختلف زندگی است؛ اما آیا این پاسخ‌ها صرفا بر مبنای متون دینی و قواعد فقهی صادر می‌شوند، یا اینکه عوامل اجتماعی نیز در شکل‌گیری آنها دخیل هستند؟ به نظر می‌رسد عوامل اجتماعی، از جمله تجربه زیستی، تعلقات اجتماعی و علاقه‌های شناختی، به طور پیچیده‌ای بر فتواهای فقها تأثیر می‌گذارند. این عوامل می‌توانند باعث ایجاد تفاوت در تفسیر متون دینی و ارائه فتواهای مختلف شوند.

اگرچه تأثیرپذیری اجتهاد فقیه از تحولات اجتماعی، یک واقعیت انکارناپذیر است؛ اما چالش اصلی این است که چگونه می‌توان این تأثیرپذیری را به گونه‌ای مدیریت کرد که هم به فقه پویایی و حیات بخشد و هم از انحراف آن با رویکرد نسبی‌گرایانه جلوگیری شود.

📝 مطالعه متن کامل یادداشت

🆔 @ijtihadnetwork