💢 فقه فرهنگ؛ از چالش‌های مدرن تا ضرورت ساختارسازی تمدنی

رئیس پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع) به چالش‌های فقه فرهنگ در دنیای مدرن اشاره کرد و گفت: امروزه با پدیده‌های نوظهوری مانند سینما، موسیقی، سبک زندگی، فضای مجازی و... مواجه هستیم که نیازمند پاسخگویی فقه فرهنگ هستند.

اما فقه فرهنگ، همچنان با این پدیده‌ها بیگانه است و نمی‌تواند پاسخ مناسبی برای آنها ارائه دهد. لذا فقه فرهنگ باید از رویکرد منفعلانه پاسخگویی به مسائل مدرن، به رویکرد فعالانه ساختارسازی تمدنی بر اساس نظام اولویت‌های اسلامی تغییر جهت دهد.

👈 رویکردهای چهارگانه فقه فرهنگ

🆔 @ijtihadnetwork

💢 نقش مردم در اقتصاد اسلامی؛ از اطاعت تا نصرت / آیا مردم فقط مجری قوانین هستند؟

🔻 استاد محسن اراکی:

اقتصاد، یک فعل اجتماعی است که اجزای جامعه، یعنی دستگاه حاکمیت و مردم هر کدام در آن نقشی را ایفا می‌کنند. نقش حاکمیت ولایت و نصرت است. ولایت یعنی نظم دادن به کارهای جمعی که همه‌ی مردم به صورت مستقیم نمی‌توانند متصدی آن باشند و نصرت یعنی حمایت و پشتیبانی.

تنظیم‌گری در مورد منابع طبیعی یکی از شئون این اراده‌ی برتر است که با توجه به وجوب فعالیت اقتصادی برای عموم مردم و وجوب ابتغاء فضل الاهی و افزون‌کردن انفال و آن‌چه خداوند روزی ایشان کرده، از اختیار مردم در بهره‌برداری از آن‌ها‌ صیانت کند. نقش مردم اطاعت و نصرت است. اطاعت یعنی عمل به قانون و فرمان الهی و نصرت یعنی کمک به دیگران برای عمل به قانون؛ یعنی مردم باید با ایفای نقش فعالیت اقتصادی هم خودشان از این فرمان اطاعت کنند و هم دیگران را در انجام این فرمان یاری کنند.

با توجه به وجوب فعالیت اقتصادی توسط عموم مردم، انحصار در همه‌ی ساحت‌های اقتصادی توزیع، تولید، مبادله بر خلاف موازین دینی است؛ ‌زیرا انحصار مانع انجام این واجب الهی می‌شود و دولت اسلامی باید این مانع را از جلوی فعالیت مردم بردارد. عموم مردم باید از انتفاع موجود در همه‌ی عرصه‌های اقتصادی بهره‌مند باشند و هیچ امتیاز مادی برای شخص و دسته‌ی خاصی بر دیگران در فعالیت اقتصادی وجود ندارد.

👈 مشروح مباحث

🆔 @ijtihadnetwork

📜 سنّت اجازات در حوزه‌های علمیّه

اجازه‌نامه اجتهاد؛ مرقوم از سوی مرحوم آیةالله‌ سیّد ابوالحسن اصفهانی به مرحوم آیةالله سیّد مرتضی مستجاب‌الدعواتی اصفهانی

در ذیل این اجازه‌نامه، تأیید و توشیح مرحوم آیةالله سیّد محمّدتقی خوانساری نیز قید شده است.

آیةالله سید مرتضی مستجاب‌الدعواتی از جمله فقهایی بودند که مورد تأیید مراجع بزرگ زمان خود قرار گرفتند، و تصدیق اجتهاد ایشان توسط آیةالله سید ابوالحسن اصفهانی و آیةالله سید محمدتقی خوانساری نشان از مرتبه علمی و جایگاه رفیع ایشان دارد.

چنین اسنادی علاوه بر ارزش تاریخی، گواهی بر روش و سلسله‌مراتب علمی در حوزه‌های اصیل شیعی است.

🌐 هِدَایَةُ المُتَعَلِّمِيٖنْ

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 «بررسی انتقادی شبهات پیرامون حکم اعدام‌منافقین در سال ۱۳۶۷»

🎙 ارائه: حجةالاسلام محمد نیازی

🗓 زمان: ۱ اسفند ۱۴۰۳ - قم - مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا (علیه‌السلام)

🆔 @ijtihadnetwork

💢 عالم بزرگوار با روحیه‌ی مردمی

حضرت آیةالله خامنه‌ای در پیامی، درگذشت عالم بزرگوار جناب حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج سیّد مرتضی مستجاب‌الدعواتی (مستجابی)، را تسلیت گفتند. متن پیام رهبر انقلاب اسلامی به این شرح است:

✍️ بسم الله الرّحمن الرّحیم
درگذشت عالم بزرگوار جناب حجةالاسلام والمسلمین آقای حاج سیّد مرتضی مستجابی را به خاندان محترم و ارادتمندان و دوستان و به عموم مردم اصفهان تسلیت عرض می‌کنم.

آن مرحوم از جمله بازماندگان خاندان شریف و اصیل صدر در عراق و ایران و علاوه بر مقامات علمی و روحانی دارای قریحه‌ی سرشار ادبی و روحیه‌ی مردمی بودند. رحمت الهی بر وی باد.

سیّدعلی خامنه‌ای ۱۴۰۳/۱۲/۳

🆔 @ijtihadnetwork

💢 اخلاق حسنه او باعث جذب مردم به دیانت و روحانیت می‌شد

در پی ارتحال آیةالله مستجابی از علمای اصفهان، حضرت آیةالله جعفر سبحانی پیام تسلیتی صادر کرد که متن آن بدین شرح است:

✍️ بسم الله الرحمن الرحیم

درگذشت روحانی با فضیلت مرحوم آیةالله سید مرتضی مستجابی از علمای اصفهان را به حوزه‌های علمیه، روحانیون و مردم عزیز و متدین اصفهان تسلیت عرض می‌کنم.

مرحوم مستجابی یک روحانی بود که با مردم و در متن جامعه بود و لذا تلاش وافری بر انجام امور خیریه و رفع حوائج مادی و معنوی مردم داشت. اخلاق حسنه او باعث جذب مردم به دیانت و روحانیت می‌شد.

اینجانب این ضایعه را به خاندان مستجاب الدعواتی و صدر عاملی و همه ارادتمندان ایشان تسلیت عرض می‌کنم و رحمت و رضوان الهی را برای آن مرحوم مسئلت دارم.

حوزه علمیه قم - جعفر سبحانی- دوم اسفند ۱۴۰۳

🆔 @ijtihadnetwork

💢 صدور اولین اجازه اجتهاد در مدیریت اسلامی!

در گردهمایی و هم‌اندیشی فصلی اعضای مدرسه فقهی مدیریت اسلامی، استاد سید صمصام‌الدین قوامی اولین اجازه اجتهاد در دانش مدیریت اسلامی در حوزه احکام نظام حقوق و دستمزد را به حجةالاسلام مهدی سعادتی اعطا کرد و در این مراسم گفت: خروجی‌های فقه الاداره به تدریج در حال آشکار شدن است و از خروجی‌های این فقه، مجتهدین آن هستند. ما روی این اصطلاح بسیار حساس بوده‌ایم و طبق چشم‌انداز بنیاد فقهی مدیریت اسلامی باید چهل مجتهد در موضوعات مختلف مدیریت اسلامی تحویل دهیم. مجتهدین به نام خودشان کتاب می‌نویسند و این کتاب‌ها با حمایت بنیاد چاپ می‌شود. آقا فرمودند اجازات احیاء شود و ما هم به شکل حساب‌ شده احیا کرده‌ایم.

در این مراسم هم‌چنین از کتاب «فقه التمکین؛ فقه توانمندسازی» که متن پیاده شده دروس فقه الاداره استاد قوامی در سال تحصیلی ١٤٤٥-هجری است رونمایی شد.

«فقه التمکین» حلقه ششم از حلقات فقه الاداره است که در آن احکام توانمندسازی نیروها به عنوان یکی از وظائف مهم مدیران سازمان‌ها استنباط می‌شود. مبانی توانمندسازی، احکام تکلیفی و وضعی توان‌پذیران و توان‌بخشان، مفاد توانمندسازی نیروها و کیفیت انجام این تکلیف مهم از جمله موضوعاتی است که در این شاخه از فقه مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 هم‌اندیشیِ توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی در قاب تصویر

به‌تازگی، نشست دو روزه‌ی «هم‌اندیشی اساتید روش‌شناسی و توانمندسازی علوم اسلامی» در شهر مشهد تشکیل شد.

اعضای هم‌اندیشی، متخصصان برجستە‌ی علوم اسلامی در ایران بودند که در حوزە‌ی روش و روش‌شناسی علوم اسلامی صاحب‌نظر و دعوت هم‌اندیشی را اجابت گفته‌اند.

علاوه بر اعضای هم‌اندیشی، حلقه دومی از محققان جوان عرصۀ روش‌شناسی علوم اسلامی به عنوان اعضای ناظر، در جلسات حضور داشتند و مباحثات و تجارب آن را در تشکیل حلقه روش‌شناسی علوم اسلامی به کار گرفتند.

👈 جزئیات + تصاویر

🆔 @ijtihadnetwork

🔔 راه‌های ثبوت هلال و مسائل مرتبط

🎙 ارائه: استاد محمّد قائینی

🗓 ۱۱ لغایت ۲۵ اسفند ۱۴۰۳ - ساعت ۲۱ الی ۲۳

📍 مکان: تهران، حوزه علمیه حضرت قائم عج چیذر

🔺 شرکت برای عموم طلاب آزاد است.

🆔 @ijtihadnetwork

🔔 پارادایم فقهی؛ چیستی، ابعاد و روش

🎙 ارائه: استاد ابوالقاسم علیدوست

🗓 زمان: یکشنبه ۵ اسفند - ساعت ۱۳

🔗 لینک جلسه:
https://bbb.riicj.com/rooms/ffe-obk-afb-qiq/join

🆔 @ijtihadnetwork

💢 انسانِ شناسی پارادایمِ فقه حیل

✍️ حجةالاسلام علی راد

پارادایم حیل در فقه اسلامی (حداقل در غیر عبادات) نگرش پویا به انسانِ در بستر زمان و در کشاکش چالش‌ها و عواطف انسانی دارد که به طور مدام و پیوسته در حال تغییر و تبدیل هستند، نسبیت و عدم ثبات از ویژگی‌های آن است، حیل شرعی راهکاری برای برون رفت انسان در موقعیت تعارض واقعیت اجتماعی انسان با امر الهی در عینیت حیات اجتماعی هستند.

در نگره فقیهان باورمند به حیل شرعی این نگرش به انسان، در پویایی و سیالیت خود شریعت اسلام ریشه دارد و هدف آن تسهیل زیست انسانی در پرتو هدایت‌های وحیانی است لذا این گروه از فقیهان انگاره انسان انتزاعی، ذهنی، ایستا و تاریخمند در فهم، تفسیر، استنباط و افتاء فقهی را پذیرا نیستند، انگاره‌ای که فقط در ذهنیت مشترک فقیهان حضور دارد و با انسان عصر و روزگار فقیه هیچ پیوندی ندارد و نصوص فقهی را بسته و ایستا در تاریخ می‌نگرد.

نظریه جواز حیل در شریعت اسلام دارای سویه‌های انسان شناسی، روان شناختی و اجتماعی است و به چالشهای زیست انسان در زندگی اجتماعی توجه ژرف در استنباط و افتا دارد. بنابراین تحولات انسان اجتماعی به مثابه یک مولفه مهم در بنیاد نظریه حیل حضور دارد و در تحلیل و ارزیابی آن نباید این انسان شناسی را نادیده انگاشت حال اینکه در فقه نص بسند، اصالت با نص است و انسان در هر شرایطی باید خود را مطابق نص همسان و همگون نماید و هیچ تفاوتی میان زیست و جوامع انسانی از آغاز تا فرجام تاریخ فقه و شریعت وجود ندارد!

جواز حیل در شریعت اسلام، نظریه‌ای با سویه‌های اجتماعی و معطوف به چالش‌های زیست انسان در تعامل با خود و دیگری در بستر جامعه و زمانه هست. توجه به تحولات متنوع و متکثر انسان در فرایند رشد و تجربه اجتماعی، باورمندی به وجود تساهل و تسامح در روح شریعتِ اسلام به منظور تسهیل فرایند دین ورزی انسان، تاکید بر رهیافت کارآمدی دین برای انسان (و نه انسان برای دین) در فهم و تفسیر آموزه‌های اسلامی، اجتناب از جمود بر نصوص دینی و التزام به مقاصد شریعت در تفسیر نصوص از جمله مولفه های بنیادین این نظریه است.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 علوم اسلامی در مسیر کاربردی‌سازی؛ اساتید چه گفتند؟

اساتید حاضر در هم‌اندیشی توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی، مباحثی همچون روش‌های کاربردی‌سازی علوم اسلامی، چالش‌ها و الزامات آن، آینده‌پژوهی در فقه، نقد رویکردهای سنتی در حقوق و مجازات، نقش علوم اسلامی در حکمرانی و توسعه، و ارتباط آن با سایر علوم؛ به تبادل نظر پرداختند. حاضران ضمن بررسی ابعاد مختلف این موضوع، بر ضرورت نگاه جامع، تقسیم کار علمی، تعامل با بدنه جامعه و توجه به تحولات جهانی تأکید کردند.

👈 در «اجتهاد» بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

💢 سید حسن نصرالله؛ استثنا یا قاعده؟

✍️ سید علیرضا نقیب‌پور

سید حسن نصرالله، فرزند حوزه‌های علمیه شیعه است، اما آیا این دستگاه تربیتی، الگویی همچون او را به‌عنوان یک استاندارد و نُرم می‌پذیرد؟

یا آنکه نسبت او به حوزه علمیه صرفاً در ابعاد معنوی و تلبس به عبا و عمامه تعریف می‌شود و فهم سیاسی، رهبری میدانی، فراست و هوشیاری او در عرصه‌های حساس مبارزه و سیاست، محصولی خارج از چارچوب خروجی حوزه به شمار می‌آید؟

چنانکه اگر فارغ‌التحصیل رشته پزشکی وارد عرصه مبارزات سیاسی و نظامی شد، به معنای آن نیست که حاصل فلان دانشکده علوم پزشکی است که برای تربیت نیروی متخصص تأسیس شده و برنامه‌ریزی کرده است. به عبارت دیگر، آیا شخصیت درخشان سید حسن را باید همچون یک تابلوفرش دستباف حوزه‌های علمیه دانست که تار و پود آن حاصل نگرش و بینش دینی و الهی است، یا نقشی که از قضا بر یک بوم سفید آماده ترسیم شده است؟

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 سهم هویت‌بخش سید مقاوم جبهه مقاومت در تمدن نوین اسلامی

✍️ حجةالاسلام محسن الویری

شهید سرافراز و ستاره درخشان خطه خونبار مقاومت شهید سید حسن نصرالله که بی‌تردید از محبوب‌ترین چهره‌های جهان عرب و جهان اسلام در دوران معاصر است، چه دیگران بدانند و چه ندانند، چه دیگران بپذیرند یا نپذیرند، چه دیگران بر زبان آورند یا مهر خاموشی بر لب زنند، چه دیگران بخواهند یا نخواهند، چه دیگران تحلیل و آگاهی کافی در باره اقدامات سرنوشت‌ساز او داشته باشند یا نداشته باشند سهمی بسیار مهم در تثبیت ارزش‌هایی داشت که تمدن نوین اسلامی جز بر پایه آن‌ها نمی‌پاید و بالندگی نمی‌یابد.

👈 متن یادداشت

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 ایجاد تقویم جهانی در رؤیت هلال

🎙با ارائه اساتید: حسین مفیدی یزدی و علیرضا موحدنژاد

🗓 مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی، قم، اول اسفند ۱۴۰۳

🆔 @ijtihadnetwork