🔔 پارادایم فقهی؛ چیستی، ابعاد و روش

🎙 ارائه: استاد ابوالقاسم علیدوست

🗓 زمان: یکشنبه ۵ اسفند - ساعت ۱۳

🔗 لینک جلسه:
https://bbb.riicj.com/rooms/ffe-obk-afb-qiq/join

🆔 @ijtihadnetwork

💢 انسانِ شناسی پارادایمِ فقه حیل

✍️ حجةالاسلام علی راد

پارادایم حیل در فقه اسلامی (حداقل در غیر عبادات) نگرش پویا به انسانِ در بستر زمان و در کشاکش چالش‌ها و عواطف انسانی دارد که به طور مدام و پیوسته در حال تغییر و تبدیل هستند، نسبیت و عدم ثبات از ویژگی‌های آن است، حیل شرعی راهکاری برای برون رفت انسان در موقعیت تعارض واقعیت اجتماعی انسان با امر الهی در عینیت حیات اجتماعی هستند.

در نگره فقیهان باورمند به حیل شرعی این نگرش به انسان، در پویایی و سیالیت خود شریعت اسلام ریشه دارد و هدف آن تسهیل زیست انسانی در پرتو هدایت‌های وحیانی است لذا این گروه از فقیهان انگاره انسان انتزاعی، ذهنی، ایستا و تاریخمند در فهم، تفسیر، استنباط و افتاء فقهی را پذیرا نیستند، انگاره‌ای که فقط در ذهنیت مشترک فقیهان حضور دارد و با انسان عصر و روزگار فقیه هیچ پیوندی ندارد و نصوص فقهی را بسته و ایستا در تاریخ می‌نگرد.

نظریه جواز حیل در شریعت اسلام دارای سویه‌های انسان شناسی، روان شناختی و اجتماعی است و به چالشهای زیست انسان در زندگی اجتماعی توجه ژرف در استنباط و افتا دارد. بنابراین تحولات انسان اجتماعی به مثابه یک مولفه مهم در بنیاد نظریه حیل حضور دارد و در تحلیل و ارزیابی آن نباید این انسان شناسی را نادیده انگاشت حال اینکه در فقه نص بسند، اصالت با نص است و انسان در هر شرایطی باید خود را مطابق نص همسان و همگون نماید و هیچ تفاوتی میان زیست و جوامع انسانی از آغاز تا فرجام تاریخ فقه و شریعت وجود ندارد!

جواز حیل در شریعت اسلام، نظریه‌ای با سویه‌های اجتماعی و معطوف به چالش‌های زیست انسان در تعامل با خود و دیگری در بستر جامعه و زمانه هست. توجه به تحولات متنوع و متکثر انسان در فرایند رشد و تجربه اجتماعی، باورمندی به وجود تساهل و تسامح در روح شریعتِ اسلام به منظور تسهیل فرایند دین ورزی انسان، تاکید بر رهیافت کارآمدی دین برای انسان (و نه انسان برای دین) در فهم و تفسیر آموزه‌های اسلامی، اجتناب از جمود بر نصوص دینی و التزام به مقاصد شریعت در تفسیر نصوص از جمله مولفه های بنیادین این نظریه است.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 علوم اسلامی در مسیر کاربردی‌سازی؛ اساتید چه گفتند؟

اساتید حاضر در هم‌اندیشی توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی، مباحثی همچون روش‌های کاربردی‌سازی علوم اسلامی، چالش‌ها و الزامات آن، آینده‌پژوهی در فقه، نقد رویکردهای سنتی در حقوق و مجازات، نقش علوم اسلامی در حکمرانی و توسعه، و ارتباط آن با سایر علوم؛ به تبادل نظر پرداختند. حاضران ضمن بررسی ابعاد مختلف این موضوع، بر ضرورت نگاه جامع، تقسیم کار علمی، تعامل با بدنه جامعه و توجه به تحولات جهانی تأکید کردند.

👈 در «اجتهاد» بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

💢 سید حسن نصرالله؛ استثنا یا قاعده؟

✍️ سید علیرضا نقیب‌پور

سید حسن نصرالله، فرزند حوزه‌های علمیه شیعه است، اما آیا این دستگاه تربیتی، الگویی همچون او را به‌عنوان یک استاندارد و نُرم می‌پذیرد؟

یا آنکه نسبت او به حوزه علمیه صرفاً در ابعاد معنوی و تلبس به عبا و عمامه تعریف می‌شود و فهم سیاسی، رهبری میدانی، فراست و هوشیاری او در عرصه‌های حساس مبارزه و سیاست، محصولی خارج از چارچوب خروجی حوزه به شمار می‌آید؟

چنانکه اگر فارغ‌التحصیل رشته پزشکی وارد عرصه مبارزات سیاسی و نظامی شد، به معنای آن نیست که حاصل فلان دانشکده علوم پزشکی است که برای تربیت نیروی متخصص تأسیس شده و برنامه‌ریزی کرده است. به عبارت دیگر، آیا شخصیت درخشان سید حسن را باید همچون یک تابلوفرش دستباف حوزه‌های علمیه دانست که تار و پود آن حاصل نگرش و بینش دینی و الهی است، یا نقشی که از قضا بر یک بوم سفید آماده ترسیم شده است؟

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 سهم هویت‌بخش سید مقاوم جبهه مقاومت در تمدن نوین اسلامی

✍️ حجةالاسلام محسن الویری

شهید سرافراز و ستاره درخشان خطه خونبار مقاومت شهید سید حسن نصرالله که بی‌تردید از محبوب‌ترین چهره‌های جهان عرب و جهان اسلام در دوران معاصر است، چه دیگران بدانند و چه ندانند، چه دیگران بپذیرند یا نپذیرند، چه دیگران بر زبان آورند یا مهر خاموشی بر لب زنند، چه دیگران بخواهند یا نخواهند، چه دیگران تحلیل و آگاهی کافی در باره اقدامات سرنوشت‌ساز او داشته باشند یا نداشته باشند سهمی بسیار مهم در تثبیت ارزش‌هایی داشت که تمدن نوین اسلامی جز بر پایه آن‌ها نمی‌پاید و بالندگی نمی‌یابد.

👈 متن یادداشت

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 ایجاد تقویم جهانی در رؤیت هلال

🎙با ارائه اساتید: حسین مفیدی یزدی و علیرضا موحدنژاد

🗓 مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی، قم، اول اسفند ۱۴۰۳

🆔 @ijtihadnetwork

📚 «سلسلة الإبتکارات العلمیة» اثر استاد شیخ محمد آل شبیر خاقانی (شبیری خاقانی)، کیفیت دستیابی به قدرت استنباط را ضمن بیان کیفیت قدرت یافت در انتقال بین معانی در امور لفظی و انتقال بین ملازمات در امور فلسفی را با دقیق‌ترین توضیحات، بیان کرده و روش‌های عملیات استنباط و استظهار را ضمن مباحث مفصل در ۱۲ مجلد تبیین کرده است. برای مطالعه و دریافت کتاب به اینجا مراجعه فرمایید.

🆔 @ijtihadnetwork

📖 آیین رونمایی از مجموعه آثار فقه بورس اوراق بهادار (فارسی و عربی)

🔻با حضور و سخنرانی:
🎙 استاد شب‌زنده‌دار، دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه
🎙 استاد اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه
🎙 دکتر فرزین، رئیس کل بانک مرکزی
🎙 استاد علی عندلیبی (مؤلف کتاب)

🗓 زمان: دوشنبه - ۶ اسفند ۱۴۰۳

📍 مکان: قم، بلوار جمهوری، مدرسه معصومیه، ساختمان مدیریت حوزه

🆔 @ijtihadnetwork

🌙 پیش‌بینی رؤیت‌پذیری هلال ماه مبارک رمضان ١٤٤٦ قمری

مطابق مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «اشتراط اتّحاد افق» و مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «اشتراط اتّحاد افق»:

۱- رؤیت هلال با چشم عادی و مسلّح در غروب جمعه ۱۰ اسفند ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲۸ فوریه ۲۰۲۵ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.

۲- در غروب شنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۳ شمسی (و ۳۰ شعبان ١٤٤٦ قمری در ایران) برابر با ۱ مارس ۲۰۲۵ میلادی، هلال در سراسر ایران به‌ راحتی با چشم عادی و مسلّح دیده می‌شود و یکشنبه ۱۲ اسفند ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ مارس ۲۰۲۵ میلادی، روز اوّل ماه مبارک رمضان ١٤٤٦ قمری خواهد بود.

👈 مطابق دیگر مبانی فقهی

🆔 @ijtihadnetwork

💢 حوزه علمیه وام‌دار آیةالله جوادی است / کاری کنید مراجعه‌ به تفسیر یک فرهنگ بشود / تفسیر تسنیم یک «المیزان» امروز است

🔻 رهبر انقلاب در دیدار دست‌اندرکاران همایش تفسیر تسنیم:

به نظر من حوزه واقعاً وام‌دار ایشان است؛ ایشان کار بزرگی انجام دادند. اینکه انسان از یک جای کوچکی شروع کند تفسیر قرآن را و چهل سال آن را ادامه بدهد، این کار آسانی نیست. فعّالیّت‌های علمی ایشان در زمینه‌های علوم عقلی و نقلی مهم است و جای تقدیر دارد، لکن هیچ کدام از آنها با این کارِ تفسیریِ با این تفصیل، قابل مقایسه نیست. به نظر من این تفسیر از افتخارات حوزه و شیعه است.

.

بعضی از طولانی بودن تفسیر گلایه‌مندند و می‌گفتند که این تفسیر را خوب است کوتاه و خلاصه کنیم. من به نظرم این کار نه ممکن است، نه جایز است. یعنی این کار، تفسیر را از آن هویّت خودش می‌اندازد.

.

مراجعه‌ به تفسیر و درس تفسیر یک فرهنگ باثبات بشود؛ این کار نقص شمرده نشود. یعنی ملّاییِ در فقه، یا حالا در درجه‌ی بعد، ملّاییِ در فلسفه که یک افتخار است، ملّاییِ در تفسیر هم به معنای ملّا شدن باشد، لااقل مثل ملّایی در فقه؛ یعنی این‌جوری باید باشد.

.

البتّه چون نظام زندگی انسان متوقّف به فقه است، بایستی در مورد فقه یک مقداری تعبیر انسان محترمانه‌تر باشد؛ لکن حالا مثلاً اصول با این طول و تفصیلی که دارد، یک نفری که ملّای در اصول است، یک رتبه‌ای در ذهنیّت عامّ حوزه‌ها دارد؛ آیا آن کسی هم که در تفسیر تسلّط دارد همین اندازه در ذهنیّت عمومی حوزه ارج و قرب دارد؟ این را باید درست کرد.

👈 متن کامل بیانات

🆔 @ijtihadnetwork

💢 تفسیر «تسنیم»؛ ثمره چهار نسل اندیشه و نقد علمی است / نظام باید بر پایه عقلانیت باشد، تنها عالم شدن کافی نیست / امامت مهجور است؛ اگر امامت درست شد، عقل و علم زنده می‌شود

آیةالله جوادی آملی مولف تفسیر شریف تسنیم، پس از رونمایی از ٨٠ جلد تفسیر تسنیم، به نقش حوزه‌های علمیه در ترویج معارف قرآنی اشاره کرده و تفسیر «تسنیم» را محصول تلاش‌های حوزه دانست و اظهار داشت: بدون تردید این کار، کار حوزه است، بنده یک نفر در برابر این گروه باعظمت هستم.

ایشان با بیان اینکه حوزه‌های علمیه باید برای از بین بردن جاهلیت تلاش کنند، اظهار داشت: حوزه‌ها و دانشگاه‌ها در جهل‌زدایی و عالم کردن افراد موفق هستند، اما جهالت‌زدایی که به عقل‌گرایی منجر می‌شود، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

معظم‌له تأکید کرد: نظام باید بر پایه عقلانیت باشد و تنها عالم شدن کافی نیست؛ بلکه باید با عقل عملی، علم را به عمل پیوند داد تا از تکاثر به کوثر رسید. جاهلیت می‌تواند هم عقل و هم علم را از بین ببرد و نظام باید بر پایه عقلانیت باشد تا از بازگشت به نظام‌های جاهلی جلوگیری شود.

این مفسّر قرآن با حق‌شناسی از بزرگان و مراجع افزود: امامت مهجور است. اگر امامت درست شد، آن عقل که جاهلیت را از بین برد، زنده است و آن علمی که جهل را از بین برد، معتبر است.

👈 بیشتر بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

💢 فقه و گفتگوهای علمی؛ جایگاه نقد منصفانه در پیشرفت استنباط فقهی

✍️ حجةالاسلام سعید فاقدی

فرض را بر این می‌گذاریم که در دعاوی علمی (با وجود همه اختلافات در مبانی و روش‌های فقهی در طول تاریخ فقه شیعه برای توجیه نظر مقابل) حق با ناقدان محترم بوده است و نظریه‌های مورد بررسی نیز نشانه از ضعف فقه و فقاهت دارند؛ و عدم سکوت بزرگواران نیز به هیچ وجه شایسته نیست. این نوع از باور تا جایی که در نقد علمی و گفتگوی دو طرفه متناظر بروز پیدا کند اشکالی متوجه آن نیست و امری پسندیده محسوب می‌شود و نشان از دغدغه‌مندی طرفین دارد.

اما چنان‌که مشاهده می‌شود اصحاب نقد، در به‌کار گیری کلمات و عبارت‌ها، پا را فراتر گذاشته و شخصیت و جایگاه طرف مقابل را نیز نشانه می‌گیرند؛ این نقطه‌ی سقوط یک نگرش مقدس است؛ که در مواردی، متاسفانه امتداد این نگرش در سطح فضای رسانه‌ای و تبلیغی میان طلاب جوان‌تر نیز بروز می‌کند.

البته این تقابل‌ها نشان از ضعف تقوا یا اخلاق ندارد. بلکه بالعکس شدت دینداری و اهتمام به روش‌مندی فقاهت، طرفین را بر آن داشته که خود را در امواج نقد‌ها و تنش‌ها قرار دهند و در مقابل این سیل خروشان از شاگردان و مریدان طرف مقابلشان، سینه سپر کنند و بر خلاف رویه خود، ندای خاموش در سینه را فریاد کنند.

اما سوال این است که آیا راه دیگری وجود ندارد که در مثل این موارد هدف ناقد حاصل شود، و هم جامعه علمی و طلاب بهره‌ای فراون برند و گستره فیض آن موجب تقویت فقه و فقاهت شود؟!

📝 متن کامل یادداشت

🆔 @ijtihadnetwork

💢 کاربردی‌سازی علوم اسلامی؛ از استنباط فقهی تا حکمرانی تمدنی

در نشست دوم چهارمین و پنجمین هم‌اندیشی توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی، اساتید حاضر به بررسی فرآیندهای کاربردی‌سازی علوم اسلامی پرداختند. مباحث شور دوم هم‌اندیشی، از الزامات و روش‌های تبدیل معارف اسلامی به کاربست‌های عملی تا چالش‌ها و راهکارهای تحقق حکمرانی دینی در بستر تمدن نوین اسلامی را در بر گرفت. سخنرانان استاد ابوالقاسم علیدوست، استاد علیرضا پیروزمند، استاد سیدعلی طالقانی، استاد حمید واسطی و استاد مهدی علیزاده، با تأکید بر نقش زیست‌بوم علمی، نظام روش‌شناسی و مدل‌سازی، بر ضرورت پیوند دانش اسلامی با نیازهای جامعه و سبک زندگی تأکید کردند و نیز موانع و راهکارهای کاربردی‌سازی علم فقه تبیین شد.

👈 متن گزارش در «اجتهاد»

🆔 @ijtihadnetwork

📖 آئین رونمایی از کتاب «مرد امّت»

▫️ همزمان با پنجمین سالگرد ارتحال آیةالله سید هادی خسروشاهی، آئین رونمایی از کتاب «مرد امّت» برگزار می‌گردد.

🗓 زمان: چهارشنبه ۸ اسفند ۱۴۰۳ - ساعت ۱۶ تا ۱۷:۳۰

📍 مکان: قم، پردیسان، بلوار سلمان، بلوار آزادی (کانال)، بلوار شهید کوچکی، بلوار رودکی، سمت راست، روبروی مجتمع علامه امینی، کتابخانه آیةالله خسروشاهی

🆔 @ijtihadnetwork

🔔 نشست علمی «آیات مبیّن اهداف عالی شریعت و تأثیر آن در استنباط احکام و گزاره‌های دین»

🎙 ارائه: استاد ابوالقاسم علیدوست

🗓 زمان: چهارشنبه ۸ اسفند ۱۴۰۳ - ساعت: ۱۶:۳۰

📍 مکان: قم، بلوار سمیه، کوچه ۱۸، انتهای کوچه سمت چپ، پلاک ۸۱، مرکز تخصصی تمهید

🔗 حضور مجازی:
https://gharar.ir/r/3d137e77

🆔 @ijtihadnetwork

📗 بررسی رویکردهای موجود به عقل در علم اصول

✍️ حجةالاسلام یحیی عبداللهی

🔹دیدگاه ها و رویکردهای موجود به نقش عقل در علم اصول
🔸پیشینه نظریات و دیدگاه‌ها
🔹نقد و بررسی کارکرد استقلالی عقل در علم اصول

🆔 @ijtihadnetwork

📹 ببینید | جامع‌ترین اثر در فقه بورس رونمایی شد

🔺 حوزه‌های علمیه بازهم شاهد تولیدی آثار تحولی اجتهادی بود. مجموعه آثار فقه بورس و اوراق بهادار تالیف استاد علی عندلیبی، در حضور بزرگان حوزه و شخصیت‌ها و نهادهای حاکمیتی مربوط رونمایی شد.

🆔 @ijtihadnetwork

💢 قم؛ صد سال تلاش برای اسلام ناب

✍️ حجةالاسلام علی‌اصغر مجتهدزاده

توسعه علوم دینی؛ حوزه علمیه با تربیت علمای بزرگ و صدور فتاوا و آثار علمی، به گسترش علوم دینی مانند فقه، اصول، کلام، تفسیر قرآن و فلسفه کمک کرد. این امر و ترجمه قرآن به ۱۱۰ زبان زنده دنیا با توجه به عطش وصف‌ناپذیر مردم جهان برای آشنایی با معارف اسلامی باعث شد اندیشه‌های دینی به‌روز و متناسب با شرایط زمانه بماند.

دین‌پژوهی و وحدت اسلامی؛ حوزه‌های علمیه به بررسی و تحلیل تشیع و تسنن پرداخته و به شناخت مشترکات و تفاوت‌های میان این دو مذهب کمک کرده‌اند. این امر می‌تواند به روند وحدت اسلامی بینجامد. حوزه علمیه قم به برقراری گفت‌وگو و تعامل با دیگر مذاهب اسلامی و ادیان مختلف پرداخته و تلاش کرده تا به همزیستی مسالمت‌آمیز کمک کند.

تأثیر بر فرهنگ و جامعه؛ فعالیت‌های حوزه علمیه در ترویج فرهنگ اسلامی و اخلاقی تأثیرگذار بوده و به شکل‌گیری هویت دینی و فرهنگی جامعه کمک کرده است. حوزه‌های علمیه با خلق آثار ادبی و هنری و برگزاری نشست‌ها و همایش‌ها، به غنای فرهنگ اسلامی و ایرانی کمک کرده‌اند. این آثار در زمینه شعر، نثر، هنر و فلسفه آثار ارزشمندی به وجود آورده‌اند.

گسترش حوزه؛ در همه عرصه‌ها و مناطق موردنیاز داخل و خارج از کشور به‌نحوی‌که ۹۵ درصد از کشورهای اروپایی، آفریقایی و حتی آمریکا دارای مراکز اسلامی و حوزه علمیه است.

👈 بیشتر بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

💢 غیبت قرآن در حوزه فقه‌محور

✍️ محمد ولیان‌پور

بیانات رهبر انقلاب در جمع دست‌اندرکاران برگزاری «همایش بین‌المللی تفسیر تسنیم» علاوه بر تعابیر ویژه نسبت به شخصیت آیت‌الله جوادی آملی و تفسیر برجسته ایشان، «تفسیر تسنیم»، اشارات مهمی درباره جایگاه تفسیر در حوزه‌های علمیه داشت و از ضعف و کمک‌کاری حوزه‌های علمیه، به‌ویژه حوزه‌های علمیه شیعه در طول تاریخ حکایت می‌کرد: «در مقوله تفسیر قرآن... حوزه‌های مختلف ما، در طول زمان، خیلی کم‌کاری داشته‌اند».

البته این تذکر جدیدی نیست و موضوعی است که بارها و در فرصت‌های گوناگون توسط رهبر انقلاب بیان شده است. این سخن را کسی می‌گوید که خود در سال‌های حضور در مشهد و فعالیت در حوزه علمیه خراسان، تأکید فراوانی بر تفسیر و تبیین قرآن کریم داشته و حتی می‌توان گفت محور مبارزاتش، همان جلسات تفسیر در مدارس علمیه و مساجد بوده است. جلسه تفسیر «پایین‌خیابان»، درس تفسیر مسجد کرامت، مسجد صدیقی‌ها، مدرسه میرزاجعفر، تفسیر رمضانیه مسجد امام حسن(ع)، درس تفسیر مسجد قبله و...

به‌تعبیر رهبر انقلاب وضعیت حوزه‌های علمیه به‌گونه‌ای بوده است که از ابتدای طلبگی تا انتهای اجتهاد، ممکن بود هیچ‌گاه نیازی به رجوع مستقیم به قرآن پیدا نشود و طلبه به همان آیاتی که در ضمن دروس ادبی و فقهی اشاره شده، اکتفا کند. گرچه در همان حوزه علمیه تلاش‌های فراوانی صورت گرفته و آثار گران‌سنگی نظیر تفسیر المیزان به نگارش درآمده، اما این فعالیت‌ها فردی بوده و قرآن و تفسیر در ساختار رسمی حوزه علمیه جایگاه خاصی نداشته است.

📝 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork