🎧 حوزه علمیه قم؛ رسالت، تحول

🎙 حجةالاسلام محسن قنبریان

❓چرا بیانیه؟ چرا عمومی؟
❗️انقلاب اسلامی و حوزه قم؛ نیاز پیوستار تاریخی
❓حوزه تا کجاست؟!
❓مگر حوزه سنتی چقدر محکم است که تغییر نمی‌کند؟!
❗️نسبت حوزه و سیاست!

🗓 برنامه مجله نصرالله - شبکه چهار
۱۴۰۴/۲/۲۲

🆔 @ijtihadnetwork

📚 انتشار موسوعه «المنهج فی علم الأصول»؛ گامی نو در بازتاب اندیشه اصولی آیةالله سیستانی

از دیرباز یکی از مهم‌ترین شیوه‌های حفظ و انتقال میراث علمی حوزه‌های علمیه، نگارش و تدوین «تقریرات دروس» مراجع و اساتید بزرگ بوده است؛ روشی که افزون بر تثبیت علمی مباحث مطرح‌شده در حلقه‌های درس خارج، بستری برای تعمیق اجتهاد و پرورش نسل‌های آینده فقها فراهم می‌سازد.

در این میان، تقریرات دروس خارج فقه و اصول حضرت آیةالله سید علی سیستانی جایگاه ویژه‌ای دارد؛ چه آنکه ایشان در دهه‌های اخیر، با ارائه دیدگاه‌های دقیق و عمیق در عرصه اصول فقه و فقه استدلالی، سهم بسزایی در تحولات علمی حوزه نجف و جهان تشیع ایفا کرده‌اند.

مؤسسه الاجتهاد للبحوث و الدراسات اقدام به انتشار تقریرات علمی، حضرت آیةالله سید علی سیستانی، به قلم استاد برجسته حوزه علمیه مشهد آیةالله شیخ مهدی مروارید نموده است.

این تقریرات ارزشمند، در قالب موسوعه «المنهج فی علم الأصول» منتشر شده که نخستین مجموعه این موسوعه، کتاب «تعارض الأدلة و اختلاف الحدیث» است که در قالب دو جلد، و مشتمل بر ۷۵۰ صفحه تنظیم گردیده است.

👈 معرفی اثر

🆔 @ijtihadnetwork

💢 الزامات و محدوده‌های مقام اجتهاد / همان دلیلی که فقیه را به فحص در فروع ملزم می‌سازد، او را به استکشاف نظامات فرا می‌خواند

✔️ استاد آملی لاریجانی:

رهبری در بیانات خویش با دقتی ژرف، الزامات و محدوده‌های مقام اجتهاد را به روشنی ترسیم نمودند. شاید مهمترین نکته توجه به این است که فقه ما نباید التقاطی شود. همانطور که امام در برهه‌ای فرمودند باید فقه، فقه جواهری باقی بماند. البته معنایش این نیست که در سطح جواهر بماند، فقه جواهری یعنی با روش صاحب جواهر، با روش شیخ انصاری و الا شما مکاسب را دیدید شیخ انصاری دائما به صاحب جواهر اشکال می‌کند. مسلم منظور حضرت امام این روشها بود. یعنی نکند فردا به بهانه «روشنفکری» و «نوگرایی» مطالبی را که فقه نیست، به اسم فقه ارائه کنیم.

ایشان با ظرافت به این نکته اشاره کردند که حوزه‌ها باید در نظام‌سازی فعال باشند. ایشان استفاده از علوم را نفی نکردند و بر همکاری حوزه و دانشگاه تأکید داشتند، اما تشکیل نظامات را به علوم واگذار نکردند. این نکته بسیار مهمی است. در همکاری علمای دین با دانشمندان علوم، باید نظامات استکشاف شوند.

کتاب و سنت، میدان وسیعی برای تلاش و استکشاف دارند. همان دلیلی که فقیه را ملزم به فحص در فروعات فقهی مانند صوم، صلاة، زکات و خمس می‌کند، او را به فحص برای استکشاف نظامات نیز ملزم می‌سازد. حدس اینکه چیزی در این زمینه وجود ندارد، حجت نیست و مانع فحص نمی‌شود.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 فقه باید پیش‌برنده قانون باشد، نه ناظر پسینی آن/ هشدار آیةالله مرتضوی شاهرودی به فرآیند تقنین

🔹آیةالله سید حسن مرتضوی شاهرودی با تأکید بر تقدم فقه بر قانون، به مسئولیت شرعی سنگین قانون‌گذاران در نظام اسلامی، اشاره کرد و گفت: پیش از نگارش هر قانون، باید نظر شرع احراز شده باشد؛ زیرا تقنین بدون پشتوانه اجتهادی، در معرض رد شورای نگهبان و لغزش‌های فقهی خواهد بود.

🔹این استاد عالی خارج فقه حوزه علمیه خراسان خاطرنشان کرد: قانون به دلیل آنکه اظهار نظر شرعی و فقهی لازم دارد و پایه اقدامات اجرایی است، مسئولیت شرعی زیادی دارد و اگر کوتاهی شود، جسر جهنم است.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 فقه اولویت‌ها؛ پژواک ندای رهبری در سده و گام دوم حوزه علمیه

✍️ استاد احمد مبلغی

صدسال از آن روز فرخنده می‌گذرد که مشعل دانش در سینه قم افروخته شد؛ صدفی گشوده بر گوهر فقه و خرمنی پر زر و زیور از حکمت و اصالت. حوزه، این میراث‌دار قرون، در آفرینش اندیشه، در پاسبانی سنت و در باروری معرفت، صدها برگ زرین به دفتر تاریخ افشانده است.

در کنار این شکوه شکوفنده، ندایی به آهستگی اما به تندی، در جان حقیقت‌طلبان طنین انداخته است: اولویت‌ها کجای این کاروان جای گرفته‌اند. فقه، این ستون سترگ شریعت، گاه در پیچ‌و‌خم مباحثی فرعی و فنونی فرعی‌تر، چنان دل می‌سپارد که در آگاهی از برخی نیازهای زمانه بازمی‌ماند. گاه شیرینی تحقیق در ظرایف بی‌ثمر یا کم‌ثمر، آنچنان اندیشمند حوزوی را در خلسه خود فرو می‌برد که نه دستی بر نبض جامعه می‌نهد و نه نگاهی به زخم‌های گشوده سبک زندگی مسلمانان می‌افکند.

📝 متن کامل یادداشت

🆔 @ijtihadnetwork

💠 مراسم سالگرد ارتحال آيةالله بهجت (قدس سره)

🗓 زمان: پنج‌شنبه، ۲۵ اردیبهشت - بعد از نماز مغرب و عشاء

🕌 مکان: قم، مسجد أعظم

🔗 لینک پخش زنده: Livehowzeh.ir/tv

🆔 @ijtihadnetwork

💢 دعوت طلاب به اجتهاد، نه تقلید صرف / باید با جاهلیت ساختاری و نظام جاهلی مقابله کنیم

آیةالله جوادی آملی در جمع گسترده روحانیون نجف اشرف در بخش مهمی از سخنان خود، بر لزوم تربیت مجتهدان واقعی تأکید کرد و گفت: تقلید، مشکل جامعه را حل نمی‌کند. کسی که توانمند است، باید مجتهد شود، مسائل را از منابع استخراج کند، فروع را به اصول ارجاع دهد و بتواند پاسخ‌گوی نیاز زمان باشد.

ایشان در ادامه تأکید کرد که علم کافی نیست و جامعه، علاوه بر عالم شدن، باید عاقل شود و وظیفه ما طلاب تنها رفع جهل علمی و جهالت عملی نیست، بلکه باید با جاهلیت ساختاری و نظام جاهلی نیز مقابله کنیم. امام تنها آموزگار دین نیست، بلکه مسئول پاک‌سازی جامعه از جاهلیت تمدنی است.

👈 متن گزارش

🆔 @ijtihadnetwork

🎥 مشی عقلانی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی

👤 آیةالله سیّد موسی شبیری زنجانی

🆔 @ijtihadnetwork

📚 «روایت آقا» خاطرات رهبر انقلاب از زندگی پدرشان آیةالله سیدجواد خامنه‌ای

🔹کتاب تازه‌ «روایت آقا» به روایت زندگی، شخصیت و سلوک علمی و معنوی آیةالله سید جواد خامنه‌ای ـ پدر رهبر معظم انقلاب ـ از زبان فرزند و شاگرد ایشان می‌پردازد.

🔸«روایت آقا» نه یک زندگی‌نامه‌ی سنتی است و نه صرفاً مجموعه‌ای از خاطرات شخصی؛ بلکه روایتی است ژرف‌نگر و لایه‌مند از انسانی که تأثیر تربیتی و معرفتی او در شکل‌گیری شخصیت رهبر انقلاب، چنان بنیادین است که هیچ تحلیلی از منش و سلوک ایشان، بدون شناخت آن پدر، کامل نخواهد بود.

🔹این کتاب بر پایه‌ی سخنان و نوشته‌های حضرت آیةالله‌ خامنه‌ای تنظیم شده است؛ سخنانی که در سالیان مختلف، در میان گفت‌وگوها، دیدارها و جلسات گوناگون بیان شده و هرگز به نیت تدوین یک خاطره‌نگاری جامع یا زندگی‌نامه‌ی منسجم ابراز نشده بود اما با پژوهش و تدوین دقیق، این مجموعه به شکلی روشمند گردآوری، تنظیم و ویرایش شده تا تصویری روشن و صادق از پدر و استاد محبوب رهبر انقلاب اسلامی را پیش چشم مخاطبان قرار دهد به‌طوری که متن نهایی نیز پیش از انتشار به رؤیت و تایید معظّم‌له رسیده است.

🔸در این کتاب، برخی اسناد مربوط به زندگی حضرت آیةالله سیدعلی خامنه‌ای از جمله قدیمی‌ترین عکس ایشان که مربوط به آبان ۱۳۱۹ و سن یک‌ونیم سالگی است، برای نخستین‌بار منتشر می‌شود.

🔹کتاب «روایت آقا» در قطع رقعی و ۳۱۲ صفحه در حال چاپ است و از هفته اول خردادماه توسط انتشارات انقلاب اسلامی در دسترس عموم علاقه‌مندان قرار می‌گیرد.

🆔 @ijtihadnetwork

📗انتشار نخستین شماره فصلنامه «فقه اجتماعی» به صاحب امتیازی دانشگاه باقرالعلوم (ع)

📝 عناوین مقالات:

1️⃣ فقه اجتماعی؛ مبانی، رویکرد و قلمرو در اندیشه آیةالله محمد جواد فاضل لنکرانی

2️⃣ فقه اجتماعی: موضوع، قلمرو، ویژگی‌ها و روش آن

3️⃣ درآمدی بر فقه فرهنگ با رویکرد نظامات، چیستی، چگونگی و نظام مسائل

4️⃣ بررسی زمینه‌های شکل‌گیری و بالندگی فقه حکومتی در اندیشه حضرت امام

5️⃣ حکم تکلیفی تولید زیاد پسماند از منظر فقه امامیه

6️⃣ واکاوی فقهی قتل زن و کودک غیرمسلمان در جنگ

🔗 جهت دریافت مقالات به آدرس https://jsj.bou.ac.ir مراجعه نمایید.

🆔 @ijtihadnetwork

🔔 «حوزه پیشرو و سرآمد» | اولین نشست‌ تبیینی و راهبردی پیام مقام معظم رهبری به حوزه‌های علمیه

🎙 سخنران: استاد ابوالقاسم علیدوست

📆 زمان: شنبه، ۲۷ اردیبهشت‌ ۱۴۰۴ - ساعت ۹ صبح

📍 مکان: قم، مدرسه دارالشفاء، نمازخانه

🆔 @ijtihadnetwork

🎧 عدم اشاره به ثمرات فقهی، نقصی رایج در کتب اصولی

🎙 استاد صادق آملی لاریجانی

یکی از نقص‌های کتب اصولی ما به طور کلی این‌ است که معمولاً به ثمراتِ فقهی اشاره نمی‌شود و یا بسیار اندک اشاره می‌شود.

از جمله کسانی که کاربردهای اصولی را در فقه دنبال کرده‌اند، مرحوم ملا مهدی نراقی است که در کتاب بسیار کوچک و موجزِ «تجرید الاصول» گاهی فروعات فقهی را ذیل هر مسأله متعرض شده است، و فرزند ایشان ملا احمد نراقی -صاحب مستند- شرح بسیار مبسوطی بر این تجرید نوشته است. شاید هفت جلد باشد با خط بسیار ریز که دست‌نوشت خطی است و اگر چاپ شود، شاید بیست جلد بشود. کسی حوصله نمی‌کند آن را چاپ کند تا برسد که آن را بخواند!

درس خارج اصول - ۱۴۰۱/۹/۸

🆔 @ijtihadnetwork

📒 افزوده‌نویسی در منابع متقدم حدیثی شیعه

یکی از دغدغه‌های مباحث نسخه‌پژوهی در تراث حدیثی دستیابی به متن اصیل حدیث است. متون روایات و کتب حدیثی امامیه در طول تاریخ با پایش مداوم از سوی بزرگان مذهب به نسل‌های بعد انتقال یافته است و این پایش تا بدانجا بوده که اکثر قریب به اتفاق منابع روایی و نیز روایات شیعه از هرگونه افزوده، دسّ و تحریف در امان مانده و به نسل امروز انتقال یافته‌اند.

اما برخی از احادیث در فرایند نقل و انتقال با عوارضی روبرو شده که ثمره‌ی آن پدید آمدن افزوده‌هایی بر متن این احادیث بوده است. این مطلب دست‌مایه برخی برای ایجاد شبهه در اصالت کتب حدیثی بوده و در برخی موارد هم ابهاماتی در جهت فهم منبع حدیث و اعتبار و متن صحیح آن پدید آورده است.

پژوهش حاضر در پی ارائه راه‌حل‌هایی در مواجهه با این مسئله برآمده و ضمن بررسی گونه‌های مختلف افزوده‌نویسی در نسخه‌های تراث حدیثی، به تبیین راه‌های شناسایی این پدیده، انگیزه‌های درج این زیادت‌ها و پیامدهای آن پرداخته است.

👈 ساختار اثر + فهرست و مقدمه

🆔 @ijtihadnetwork

📔 «قاعده لاضرر»؛ درس‌گفتارهای استاد نورمفیدی در قالب کتاب درآمد

اثر حاضر حاصل دروس خارج فقه حجةالاسلام سید مجتبی نورمفیدی که به واکاوی مبانی، مفاد، قلمرو، و آثار فقهی و اجتماعی قاعده «لاضرر» پرداخته و با ساختاری منسجم و تحلیلی، جایگاهی تازه از این قاعده بنیادین را در نظام فقه سیاسی و اجتماعی تبیین کرده است.

👈 ساختار اثر

🆔 @ijtihadnetwork

📗 «التحلیل الفهرستی»؛ پژوهشی نو در روش‌شناسی حدیث‌پژوهی قدمای امامیه

کتاب تازه‌ منتشرشده‌ی «التحلیل الفهرستی» به قلم محمدباقر ملکیان، تلاشی نو در تبیین روش علمی قدمای امامیه در مواجهه با اخبار (روایات) است که در ۳۸۶ صفحه از سوی نشر معارف اهل بیت (علیهم‌السلام) روانه بازار کتاب شده است.

نویسنده در این اثر، با نگاهی تحلیلی، رویکرد «فهرستی» را به‌عنوان بدیلی علمی برای سنجش اعتبار احادیث، بررسی و ارزیابی کرده و آن را در برابر روش‌های رجالی متأخرین به بحث گذاشته است.

👈 معرفی تفصیلی + فهرست و مقدمه اثر

🆔 @ijtihadnetwork

💢 ضرورت بازنگری قانون مدنی با نگاه فقهی معاصر / هشدار درباره وکالت بدون وجدان شرعی

استاد مهدی هادوی تهرانی، با تأکید بر اهمیت بازنگری قانون مدنی در پرتو دستاوردهای نوین فقهی، خواستار توجه نهاد وکالت به مبانی شرعی و مسئولیت الهی شد و ضمن هشدار نسبت به وکالت‌هایی که آگاهانه بر ادعای باطل استوارند، استقلال وکیل و عدالت اثباتی در نظام قضایی را از ارکان سلامت حقوقی کشور برشمرد.

👈 بیشتر بخوانید

🆔 @ijtihadnetwork

🎥 پایان سفر آیةالله جوادی آملی به عراق

🔺 این سفر تاریخی، بازتاب گسترده‌ای در میان جامعه عُلمایی و فرهیختگان عراق داشت.

‌‌‌🆔 @ijtihadnetwork

💢 رهیافت میان‌رشته‌ای به امامت؛ تلاقی فقه، اصول و مواجهه با خوانش‌های نوپدید

حجةالاسلام سید علیرضا سبزواری با تمرکز بر نسبت امامت با اصول فقه و دانش فقه، بر ضرورت بهره‌گیری از رهیافت‌های میان‌رشته‌ای در تحلیل مسائل بنیادین تأکید کرد؛ رویکردی که با عبور از قالب‌های صرفاً کلامی، تلاش دارد ابعاد معرفتی و فقهی امامت را در نسبت با نیازهای امروز و در چارچوبی تمدنی و مسئله‌محور بازخوانی کند.

او همچنین با اشاره به استفاده اهل‌سنت از منابع فقهی و اصولی شیعه در مطالعات نوین خود، بر لزوم تقویت این رویکرد در فضای علمی حوزه تأکید نمود و افزود: اهل سنت در مطالعات جدید خود در نقد امامت شیعه به رویکردهای میان رشته‌ای و مطالعات بنیادین رو آورده و با دست یافتن به جدیدترین منابع اصولی و فقهی شیعه، گستره خوانش‌های جدیدی را برای دانش پژوهان گشوده‌اند تاجایی که حضور پررنگ‌تر بحث امامت در اصول فقه اهل سنت، به‌ویژه در مسئله مصالح مرسله مورد توجه است.

👈 گزارش نشست

🆔 @ijtihadnetwork

💢 متون درسی حوزه نیازمند بازنگری است / پیشنهاد تدریس «وسائل‌ الشیعه» به عنوان متن درسی

استاد محمدمهدی شب‌زنده‌دار در دیدار با مسئولان دفتر تدوین متون درسی حوزه‌های علمیه، با تأکید بر نوسازی متون و روش‌های آموزشی، خواستار بازگشت هوشمندانه به تجارب موفق گذشته و استفاده از منابع اصیل مانند کتاب «وسائل‌ الشیعه» در برنامه درسی طلاب شد.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork

💢 نقد برخی جریان‌های فقهی در پرتو پیام رهبری

▫️ فقه شیعه رمق خود را از دست می‌دهد اگر عقل و مقاصد شرعی کنار گذاشته شوند

▫️ «فقه باید فقه بماند» به معنای توقف، حمله و هجمه نیست!

✔️ استاد ابوالقاسم علیدوست:

🔹 جریان ضدّ تجدد که به اشتباه فقه سنتی نامیده می‌شود، به‌طور مطلق از هرگونه تجدید و استفاده از عقل و مقاصد شرعی سرباز می‌زند و همین امر، رمق را از فقه شیعه و تراث آن گرفته است. سخنانی مانند این‌که «عقل در نظام استنباط کارایی ندارد» یا «نباید از مقاصد شارع در استنباط و نصوص معین مقاصد استفاده کرد» را می‌توان از مصادیق این تفکر دانست. اگر ما چنین تفکری داشته باشیم، به نظر شما می‌توانیم با نظام‌های حقوقی دنیا مقابله کنیم؟ ابتدایی‌ترین مسائل خود را نیز نمی‌توانیم پاسخ دهیم.

🔸 ما باید با چنگ و دندان از هنجارهای فقهی دفاع کنیم؛ یعنی همان «فقه جواهری» که مرحوم امام فرمودند و به تعبیر رهبری، «فقه فقه بماند». ولی این به معنای توقف نیست؛ و اگر نظر جدیدی مطرح شد که فقه من آن را هضم نمی‌کند، نباید شروع به حمله و هجمه کنیم.

🔹 دیگر دوران تجمد گذشته است و ما باید از عقل در جای خودش استفاده کنیم. طلبه‌ای با شما سخن می‌گوید که چند هزار ساعت روی این موضوع کار کرده است؛ لذا اگر قائل به صیانت از حوزه هستیم، باید از این تراث—چه روایتش، چه فقهش، چه شیوه‌ی استدلالش—با چنگ و دندان دفاع کنیم. لکن حراست از این تراث، به قول رهبری، با رَمی و تیر و تبر و تشر و تبعید نیست، بلکه به ایجاد نشاط است؛ یعنی باید فضای علمی قم، فضای نشاط علمی باشد.

👈 ادامه مطلب

🆔 @ijtihadnetwork