​​#Kitobdan

"... Shularni aytdilar-u qo'llari tushdi. Ko'ksilaridan bo'shalgan oxirgi nafas qaytib ichga kirmadi. Muborak ruhlari o'zlarini olamlarga rahmat qilib yuborgan Olamlar parvardigori sari yuksaldi. Muborak ko'zlari payg'ambarlar havas qilgudek maqomlarni tomosha qilayotganday osmonga to'g'ri boqib turardi go'yo. Bu boqishlar Mavlolari va'da qilgan "Mahmud maqomi" (maqtalganlar o'rni) gacha uzangan edi.
Shunday qilib, "Baxtli qovushish" sodir bo'ldi".


"Saodat asri qissalari"
✍️ Ahmad Lutfiy Qozonchi

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Tire qoʻyiladimi?

Ega va kesim orasida bogʻlama boʻlmasa, ular orasiga odatda tire qoʻyiladi:
Bu inson — charogʻon yulduz.
Uning har bir soʻzi — qoida.
Biz oʻylayotgan masala — tarjimonlik sohasini takomillashtirish.

Agar kesim inkor shaklida boʻlsa, yaʼni unda emas soʻzi ishtirok etsa, tire qoʻyilmaydi:
Men yomon odam emasman.
Xotin erning quli emas.

©️xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Qoʻllanadimi, qoʻllaniladimi?

Hatto ziyolilar ham yozishda tez-tez xatoga yoʻl qoʻyadigan soʻz bu. Qoʻllanmoq majhul nisbatda, uning aniq nisbatdagi shakli – qoʻllamoq. Qoʻllamoq oʻzbek tilida ikki xil maʼnoda ishlatiladi:

1️⃣ Yoqlamoq, quvvatlamoq, yordam, koʻmak, madad bermoq.

Haq ishni xalq qoʻllar.
Maqol.

Ayollar oʻtmishdan hammadan koʻp zulm koʻrgan, hammadan koʻp jaholatda qolgan. Ularni hurmat qilishimiz, qoʻllashimiz, suyashimiz kerak.
P. Tursun, Oʻqituvchi.

2️⃣ Tatbiq etmoq, ishlatmoq.

Ishda yangi metodlarni qoʻllamoq.

Sugʻorishning yangi sistemasini qoʻllamoq.

[Salimboyvachcha] Attorlik rastasida... zahar sotib olarkan, buni qachon va qanday qoʻllashni aslo oʻylagani yoʻq edi.
Oybek, Tanlangan asarlar.

Javod Koʻchiyev unumsiz yerlarda “Malik”dagi tajribalarini qoʻlladi.
“Oʻzbekiston qoʻriqlari”.
▶️ Majhul nisbatda asosan ikkinchi maʼnosi ishlatiladi. Qoʻllanmoq – ishlatilmoq, foydalanilmoq, tatbiq etilmoq degani.

Qoʻllamoq soʻziga -n majhul nisbat qoʻshimchasi qoʻshilib, qoʻllanmoq shakli hosil qilinadi:

Qoʻllanmoq, qoʻllangan, qoʻllandi, qoʻllanyapti, qoʻllanmoqda, qoʻllanadi...

❗️ Bu soʻzni qoʻllanilmoq shaklida ishlatish xato. Chunki bir soʻzga ikki marta majhul nisbat qoʻshimchasi qoʻshilmaydi. -il ham majhul nisbat yasovchi qoʻshimcha. Masalan, aytildi soʻzida ayt feʼliga ana shu -il qoʻshimchasi qoʻshilgan. Aytildi soʻzini aytilindi deb yozish va aytish kulgili xato. Xoʻsh, aytilindi soʻzining xatoligi aniq sezilyapti. Lekin qoʻllanildi, qoʻllanilgan va qoʻllaniladi kabi soʻzlarning yanglishligini nega oson farqlamaymiz?

Menimcha, bu qoʻllanmoq soʻzini unga maʼno jihatidan ancha yaqin boʻlgan foydalanilmoq soʻziga chogʻishtirish, oʻxshatish sababli yuzaga keladi.

Ushbu janrdan adabiyotda koʻp foydalaniladi.

Ushbu janr adabiyotda koʻp qoʻllanadi.

Foydalan va qoʻllandagi -lan umuman boshqa-boshqa qoʻshimchalardir. Foydalandagi -lan foyda soʻziga qoʻshilib, feʼl yasayapti. Bu feʼlga bemalol majhul nisbat qoʻshimchasi -il ni qoʻshish mumkin. Qoʻllandagi -lan esa yaxlit qoʻshimcha emas, u feʼl yasovchi -la va majhul nisbat yasovchi -n qoʻshimchasidan iborat. Soʻzda majhul nisbat qoʻshimchasi borligi uchun unga yana majhul nisbat qoʻshimchasi tirkab boʻlmaydi.

📌 Demak,

Qoʻllangan, qoʻllandi, qoʻllanyapti, qoʻllanadi ✅
Qoʻllanilgan, qoʻllanildi, qoʻllanilyapti, qoʻllaniladi❌

Orif Tolib

📚 @kitoblar_pdf

#Jadid_gazetasi
📰 Jadid gazetasi. 43(98)-son (2025-yil, 24-oktabr)

😎Avvalgi son

😎Barcha sonlar

📚 @kitoblar_pdf

Elizabeta yohud taxtdan voz kechgan qirolicha haqida esse

Avstriya imperatori va Vengriya qirolichasi bo’lgan Elizabeta o’z davrining o’qimishli, bilimdon ayollaridan bo’lgan. Tabiatan tortinchoq, kamtar bu ayol malika bo’lishiga qaramasdan, ko’pincha odamlardan, saroydagi dabdabalardan o’zini olib qochar, buning o’rniga oylab safar-sayohatlarda bo’lar, chet tillarni o’rganar, kitob mutolaa qilar, she’r yozar va Hofburg saroyida sport bilan shug’ullanardi. 1898 yilda qirolichaga suiqasd qilinib, hayotiga nuqta qo’yildi. Bundan ancha ilgariyoq u afsonaviy ayolga aylanib ulgurgan edi.

Brigitta Hamann o’zining ushbu tarixiy-biografik asarida imperator ayol – Elizabetaning jo’shqin hayoti va faoliyatini tarixiy dalillar hamda tarjimai holiga asoslanib, yorqin bo’yoqlarda aks ettiradi.

📘 Elizabeta yohud taxtdan voz kechgan qirolicha haqida esse
✍️ Brigitta Hamann

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Telegram'da yoki Telegram-da?

Matningiz kirill alifbosida boʻlsa-yu, gapda lotin alifbosida yozilishi kerak boʻlgan soʻzlar ham ishtirok etsa va ularga qoʻshimcha qoʻshilsa, yaʼni bir soʻzda ham lotin, ham kirill alifbosi qatnashsa, qanday yoʻl tutiladi?

Bunday hollarda apostrof ishlatiladi.
Apostrof (’) — bu oʻzbek lotin alifbosida tutuq belgisi deyiladigan, koʻrinishi teshigi boʻyalgan va qator yuqorisida joylashgan 9 raqamiga oʻxshagan belgidir: aʼlo, baʼzan, eʼlon, eʼtibor, sanʼat.

Kompyuter klaviaturasida bu belgini chiqarish: Alt + 0146

Bu belgining mana bunday (') bosma shakli ham bor. Bir soʻzda ikki alifboni ajratish uchun shaxsan men belgining aynan shu shaklini ishlatishni maʼqul koʻraman.

Kompyuter klaviaturasida belgining bosma shaklini chiqarish uchun: Alt + 39

Misollar:
Telegram'dagi kanal ✅
Mening E-mail'im ✅
Coca-cola'dan taklif ✅
Instagram'dan foydalanish ✅

————

Aslida, bu kabi xorijiy soʻzlar turlanmasligi kerak, lekin texnologik taraqqiyot zamoni oʻz talablarini ilgari surmoqda.

Yuqoridagi misollar quyidagicha yozilishi til normalariga mos keladi:
Telegram messenjeridagi kanal ✅
Mening E-mail manzilim ✅
Coca-cola kompaniyasidan taklif ✅
Instagram ilovasidan foydalanish ✅

©️xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

#Jadid_gazetasi
📰 Jadid gazetasi. 44(99)-son (2025-yil, 31-oktabr)

😎Avvalgi son

😎Barcha sonlar

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Baʼzi soʻzlarni yozishda koʻp xato qilamiz. Quyida shunday soʻzlardan namunalar berilgan. Ichida bilmaganingiz boʻlsa, qanday yozilishini eslab qoling.

Lotereya
Muxtasar
Taqiq
Man qilmoq
Moʻjiza
Muvaffaqiyat
Mutolaa
Muomala
Xijolat
Xirqa

📚 @kitoblar_pdf

#Nazmiy

📜
Esimda, ilk bora umidvor bo‘lib,
Hammadan chiroyli qaragan eding.
Qaymoqrang ko‘ylakda tabassum qilib:
«Chiroylimanmi?» deb so‘ragan eding.

Umrimga afsuslar to‘lgani bilan
Umrimni umidbaxsh nurga o‘rading.
O‘n besh yil o‘tdi-yu, (yolg‘oni bilan)
«Chiroylimanmi?» deb ming bor so‘rading.

Goh qulday jimgina ko‘nib har shartga,
Gohida ko‘nglimga qaramagansan.
Lek o‘yga tolaman: nega bir marta
«Aqllimanmi?» deb so‘ramagansan...

✍️Jo‘rabek RAMAZONOV

📚 @kitoblar_pdf

Yakshanba mutolaasi uchun tavsiyalar

​📘 Pirimqul Qodirov: Najot (afsona qissa)

Hech qanday manfaatlarsiz odamlarga yaxshilik qilmoqqa chog‘langan, bu yo‘lda hatto o‘z jonini fido etishdan qaytmaydigan mard o‘g‘lonlar kamol topgan bu yurtda.
Ularning qahramonliklari asrlardan-asrlarga o‘tib, afsonalarga aylangan. Oilada tug‘ilgan o‘g‘il farzandini yurt koriga yaraydigan, vatani va oilasini xaloskori qilib tarbiyalashni niyat qilgan onajonlarimizga bag‘ishlanadi bu kitob. 176 bet
———————————————

📙 Mirkarim Osim: Ajdodlarimiz fojiasi (tarixiy qissalar)

Kitobda Boborahim Mashrab, Mohlaroyim Nodira, Spitamen, Temur Malik, Jahon otin Uvaysiy kabi ajdodlarimiz hayot yo‘li, ularning fojiali taqdiri haqida hikoya qilinadi. Qissalarni o‘qir ekan, kitobxon yaqinlari hayoti uchun jon fido qilishga tayyor uyg‘oq yurak, uyg‘oq ruh bilan yashagan ajdodlari bilan yuzlashadi. 224 bet
———————————————

📒 Jek London: Bir kunlik qo‘nalg‘a (hikoyalar)

Bir parcha go‘shtga zor Tom-King ringga ko‘tarilarkan, g‘alaba haqida emas, yutuqqa va’da qilingan pul haqida o‘ylaydi va allaqachon qo‘lga tegishi dargumon bo‘lgan bu pulga oilaning necha oylardan buyon to‘lanmay kelayotgan ijara qarzi, do‘konlardan qorin g‘ami uchun olingan pullarni egalariga qaytarish va to‘yib bir parcha go‘sht yeyishni orzu qiladi
J. London asarlari qahramonlarining taqdiri hamisha baxtsiz yakun topadi. Nega? Chunki odamlar bunday taqdirga o‘zlarini o‘zlari hukm qilganlar. 224 bet ————————————

📕 Mark Tven: Shahzoda va gado (roman)

Sizlarga hikoya qilmoqchi bo‘lgan bu qissamni birovdan eshitganman, u otasidan eshitgan ekan, uning otasi esa buvasidan, buvasi ham o‘z otasidan eshitgan ekan va hokazo. Xullas, uch yuz yil, balki bundan ham ko‘proq vaqt mobaynida otalar buni bolalariga hikoya qilaverganlar va shu tariqa bu qissa bizgacha saqlanib kelgan. Ehtimol, bu voqea chindan ham bo‘lgandir, ehtimol, rivoyat yoki afsonadir, lekin har holda bunday voqeaning bo‘lishi mumkin. Balki ilgari zamonda bunga faqat donishmand va o‘qimishli kishilar ishongandirlar, balki o‘qimagan oddiy kishilar ham ishonib, bu qissani yaxshi ko‘rib qolgandirlar. 240 bet

📚 @kitoblar_pdf

Nobel mukofoti sovrindori, yozuvchi Gabriel Garsia Markes bir muxbirning:

“Agar siz mehr-muruvvatli, saxovatpesha sehrgar bo’lganingizda nima qilgan bo’lar edingiz?”, degan savoliga, u to’g’ridan-to’g’ri, vijdonan: “Yozganlarimning ichidan “Yolg’izlikning yuz yili” romanini chiqarib, yoqib tashlagan bo’lardim. Men bu kitobni yozganimdan uyalaman, chunki menga ma’lum sabablarga ko’ra uni yaxshilab yozishga vaqt yetmadi”, deb javob beradi.

Adib o’z fikrini davom ettirarkan, jumladan, shunday deydi: “Aql-idrok nuqtai nazaridan qaraganda, “Buzrukning kuzi” romanimning badiiy saviyasi ancha yuqori. Har holda aminmanki, “Buzrukning kuzi” – meni toabad unutilishdan saqlaguvchi asardir.
Pol­kovnik Aureliano Buendia kim bo’lgan – tarixiy shaxs yoxud ko’chaning nomimi, degan savolga bosh qotirilmaydigan, umuman, esga olinmaydigan payti “Buzrukning kuzi” meni qutqaradi”

Ko’raylikchi “Buzrukning kuzi” asari Sizda qanday taassurot qoldirarkin? Yozuvchi qanchalik haq?! Qiziqib ketyapsiz-a? Keling, birgalikda mutolaa qilamiz!

📚 @kitoblar_pdf

#Kitobxon_fikri

"Farg'ona tong otguncha" asariga taqriz

Farg'ona..... Ma'lumki Qo'qon xonligi davrida davlat juda yaxshi boshqarilmagan. Undan keyingi davr esa rus istilosi davridagi xonliklar davri. Rus istilosiga o'zbek madaniyatining Yevropalashuviga sabab bo'lgan omil deb qarasak bo'ladi. Bunda bizga kirib kelgan odatlar, davlat boshqaruvi, xalq bilan muloqot, siyosat, ta'lim sohalari o'zgardi.
Asar nima uchun aynan Farg'ona tong otguncha deb nomlangan? XIX asr o'rtalarida o'zbekning ko'plab taniqli yozuvchi va shoirlari xalq dushmani yoki boshqa tuhmatlar oqibatida qamalgan. O'sha davrda sovet tuzumiga bosh ko'taradigan xalq yetishib chiqqan. Yozuvchi asarni qamoqda yozgan bo'lishiga qaramay, ushbu roman estetik madaniyat orqali kitobxonga bayon etilgan.
Asarni o'qishni boshlaganimda asar G'ulomjon va Hayotxon haqida, sevgi to'g'risida ekan deb o'ylaganman. Bilsam, asar nafaqat sevgi, balki xo'rlik, erksizlik, insoniylik, diyonat yo'qolishi, qadr qimmat, aholiga munosabatning zo'ravonlik bilan olib borilishlari bunda mujassam ekan.
O'sha davr diniy tashkilotlari, din ulamolarining fikri va yo'lboshchigining naqadar past darajadaligi oshkora namoyon etilgan. Birinchi navbatda, buni din ulamolarining boylarga itoat etishida kuzatamiz. Pul desa inson umriga zulm olib kirishga tayyor "ulamolar".
G'ulomjonning Hayotxoniga erisholmasligi.... Bu muammoning yagona sababi yigit xo'ja emasligi. Vaholanki, o'sha davr din ulamolari ham xo'ja dinda ham ajratilganmi yo'qmi bilishmagan. Ishongan narsasini xalqqa tarqatgan, xolos.
Boylar zug'umi.... Xalq kimga boyinsunayotganini bilmay, och nahor yurgan kezlar, boylar soya salqinda to'q yurishi qanchalik to'g'ri? Bir kimsada farzandiga yedirishga noni bo'lmasa, boshqa biri uyida qozon osishni unutib yuborgan bo'lsayu, yana ulardan soliq talab qilishsa, mantiqqa to'g'ri keladigan ishmi shu?
Ruslar.... Rus istilosi davom etmoqda. Ammo "din vakillari" rusiy ta'limni yoqlashmadi. Ne umidlar bilan maktab ochib, kimgadir ilm o'rgatish maqsadida bolalarni bir joyga to'plasayu shariat hukmiga asoslab man etishsa qaysi jamiyatda bor bunday qoida?
Bir sahnada G'ulomjonning Rus Alifbosi kitobini ko'rib qolgan "qoricha " holati tasvirlangan. Uning ko'zlari hayratdan lol. Lekin o'zi bilmaydimi, ruslar ostida ish qilayotganini?
Qizlarning xo'rlanishi.... Aytib o'tish kerakki, asarning 2-qismida ham nechukki Hayotxon taqdiriga o'xshash qahramon bor. Qiz bolaning erki, ixtiyori otasida bo'lgani bilan nima uchun ota o'z fikriga qaramaydi? Uni o'z joniga qasd qilishiga majbur qilgan ota emas, jamiyat ku. Jamiyat, xalq, odam demasdan o'z ko'ngliga qarashni bilish ham kerakda.
Olga Petrovna rus bo'lishidan qat'iy nazar matonatli, metin irodali ayol obraz. Dilshodga rus tilini o'rganishda ko'maklashgan rus tuzem maktabida o'qishida hissador bo'lgan aynan shu ayol.
Fikrimcha, asarda o'sha davrdagi xato va kamchiliklar to'laqonli yoritib berilgan. Aynan Farg'ona tong otguncha nomi ham zulmat davri ekanligidan dalolat beradi. Nafaqat Farg'ona balki hayot zulmatday qorong'ulashgani nazarda tutilgan. Qorongulikda hech nima ko'zga korinmaganidek, o'sha davr ijtimoiy siyosiy hayotida ham turli ko'r ko'ronaliklar ko'payib ketgan. Bunga ko'nikolmagan xalq tong otishi yorug'lik chiqishi nurli kunlar kelishiga sabr qila qila kurashga yo'l olgan.

📚 @kitoblar_pdf

#Jadid_gazetasi
📰 Jadid gazetasi. 45(100)-son (2025-yil, 7-noyabr)

😎Avvalgi son

😎Barcha sonlar

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Onlayn yoki online?

Onlayn soʻzi allaqachon muomalaga kirib ulgurdi, shu bois bu soʻzni ingliz tilida online shaklida yozishni bas qilib, oʻzbek tilida yozishni boshlashimiz kerak.

Online ❓
Onlayn ✅

© xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

#Nazmiy

📜 DO‘STLAR

O‘tga ham,
Suvga ham o‘zini urdi.
Sira ayamadi g‘ayrati, kuchin.
Xatarga, kulfatga basma-bas yurdi
Do‘stlari uchun.
Silkitdi kattakon qo‘lchalarini…
Yuzida tabassum, ko‘zida uchqun.
Hamisha tutdi u yelkalarini
Do‘stlari uchun.
Do‘stlar bosib o‘tdi
Baxtiyor, shodmon,
Orqalab dunyoning vafosiz ko‘chin.
U zina misoli yashardi hamon
Do‘stlari uchun.
Do‘stlar gunohidan qiynaldi, yondi,
Do‘stlar qilmishiga yig‘ladi beun.
Kechalari tanho cho‘chib uyg‘ondi
Do‘stlari uchun.
Do‘stlar-chi, suyanib buyuk bir dastga,
Tobora yuksalib bordilar durkun.
U esa boradi pastga va pastga
Do‘stlari uchun!
Xalaqit bermangiz, aytmang yaxshi so‘z,
Holsiz qo‘llarini ushlamang bukun.
U so‘nggi martaba yumayotir ko‘z
Do‘stlari uchun…

✍️Shavkat Rahmon

📚 @kitoblar_pdf

#kitobxon_fikri

Tarixiy asarlarni sevguvchilar kitob javonidan “Boburnoma”ni albatta topasiz.

Men ham 3-4 marta: ustozlar tavsiyasi, yaqinlar tavsiyasi, yaqinda esa o’zimning tavsiyam bilan o’qib chiqdim))

Maza! Tarixga borasan, o’sha paytdagi muhit, odamlar, tabiat qurshovida yashab ko’rasan! Mutlaqo yangi dunyoga, hozirgidan ancha farq qiladigan olamga tushasan!

Menga, ayniqsa, bobomiz Bobur bo’lib ko’rish yoqadi: unga o’xshab fikrlash, chiroyli so’z qo’llash, yumor qilish… farmoniyu xatlari … Boburga nega “dilbar shaxs” atamasi qo’shib aytilishini kitobni o’qib tushundim. Qizlar Boburni naq sevib qoladi! Yigitlarning esa idealiga aylanishi shubhasiz!

Lekin chin Bobur bo’lish oson bo’lmagan: buncha ko’rguliklar — yaqinlarning xiyonatlari, Vatandan ayro sarson-sargardonlik, sog’inch, alam…larga dosh berish insondan juda katta kuch, iroda talab qiladi.

To’g’ri, “Boburnoma”ning tiliga darrov tushunib qolmaysan, axir necha asr avval iste’molda bo’lgan ayrim so’zlar bizga notanish-da!

Ammo Boburning, asli o’zining tili sodda, ko’ngli esa bolalarnikidek. Kalitini topib olsangiz, u bilan darrov o’rtoq bo’lib olishingizga men kafil!

“Bar har ki bingari, ba hamin dog’ mubtalost”

Deydi Bobur. Ya’ni:

“Kimga qarasang, shu dardga mubtalodir”

“Boburnoma“ni o’qish dardiga har kim mubtalo bo’lishini juda-juda xohlardim.  Dardga chalinishni boshlagan bo’lsangiz sizga yoqimli “og’riq” tilayman!

✍️ Di

📚 @kitoblar_pdf

#Kitobxon_fikri

"Farg'ona tong otguncha"- zulmdan azobda qolgan mazlumlar qalbidan o'tilib chiqqan guldurosni sahifalariga sig'dirgan asar.
Mirzakalon Ismoiliy tomonidan yozilgan ushbu dilogiyada XIX asrda Fargʻonada boʻlib oʻtgan voqealar tasvirlangan. Zolimlardan zulm koʻrgan xalqni dardlari, kechinmalari, orzulari oʻz ifodasini topgan. Podsho Rossiyasini zulmi ostida obdon toptalgan,yeyishga noni boʻlmagan xalqga soliq ustiga soliq soladigan, muallif aytmoqchi "puli yoʻqqa dushman" hokim (aslida olmoniyalik chayqovchi)Fishman, mazlumlar koʻz yoshi va qoni evaziga lak-lak oltin-u boylik toʻplash yoʻlida hech nimadan qaytmaydigan Teshaboyvachcha, Xudosi mansab, payg'ambari pul boʻlgan Madumar mingboshi, dinni niqob qilgan, shariatni oʻz qoidalariga moslashtirib olgan, ibodatni tahoratsiz qilgan, ochkoʻz qozi Gʻiyosiddin A'lam "janoblari" va uni sodiq muridlarini qilmishlari aslida Qorabuloqni do'zaxga aylantirdi. Qorabuloqlik yosh qori,ziyoli yigit Gʻulomjon rus tilini oʻrgangani uchun madrasadan haydalishi, mingboshini behayo qizini asl yuzini fosh qilishi va xalqni maʼrifatli qilishga uringani uchun boshiga ne ne ko'rguliklar tushmadi?! Bir biriga qalban bogʻlangan ,chin yurakdan sevgan ikki yosh Gʻulomjon va Hayotxon biri xoʻja biri qoracha boʻlgani uchun, maʼrifatsiz, bidʼatchi, jaholatda qolgan buvi Mastona kampir tufayli, zamonni qonxoʻr, qasosxo'r, yuzsiz "amaldorlari" kirdikorlari sabab bir biriga yetisha olmaydi, biri oʻlmay turib vafot etsa, ikkinchisi oʻz joniga qasd qiladi. Bu fojeaga falak ham dod demadimikan?! Asardagi markaziy qahramonlaridan biri - Qudrat (taqachi) xalq manfaati yoʻlida hech narsadan qaytmaydigan, el yurt dard-u hasratlari bilan yashab ularni maʼrifatga, uygʻonishga, zulmdan xalos boʻlishga undaydigan aqlli,jonkuyar inson. 1-kitob "Qa'r guldurosi"da oʻzbek xalqini donoligi ( Xasan soʻfi, Alimqul ota misolida), mardligi, tantiligi, saxiyligi (bozorda togʻ qazuvchilar uchun oziq ovqat yigʻilishi), togʻni ursa talqon qiladigan oʻgʻlonlari borligi (Barot polvon, Zamon, Gʻulomjon, Qudrat) mahorat bilan tasvirlangan. Ming afsuski, endi suvga yetdim deganda zolim,makkor boy tomonidan Qorabuloq yerlarini olib qoʻyilishi mazlumlarni sabr kosasini toʻldirib yuboradi. Matqovul, Zamon kabi jonidan toʻygan kambagʻallar, oxirgi umidlari ham aldangan mazlum xalq nihoyat zulmga qarshi bosh koʻtaradi. Biroq amaldorlarni uyi, mol-davlati oʻt ichida qolishi, Soli sovuq, Mirqosim Mirshab, qozi G'iyoslarni oʻlimi bilan Fargʻonada haqiqatdan ham tong otib, yaxshi kunlar kelarmikan...

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Qachon -gich, qachon -kich boʻladi?

Mana shu qoidani bilib olsak, muzlatkich kabi soʻzlarni xatolikka yoʻl qoʻymay yozadigan boʻlamiz.

1. Tilimizda jarangli va jarangsiz tovushlar bor. Jarangsiz tovushlar quyidagilar: p, f, k, t, ch, sh, x, q, s, h.

Soʻz jarangsiz tovush bilan tugasa, unga -kich qoʻshiladi: sepkich, tikkich, sovitkich, muzlatkich, changyutkich, yanchkich, keskich.

—

2. Jarangli tovushlar quyidagilar: b, v, g, d, y, j, z, gʻ, m, n, l, r.

Soʻz jarangli yoki unli tovush (i, e, a, u, oʻ, o) bilan tugasa, unga -gich qoʻshiladi: purkagich, aniqlagich, gaztashigich, suzgich, oʻygich, ilgich, aralashtirgich, yuvgich, tebrangich.

—

Bu qoidaga qaramay, imlo lugʻatida nurlatkich va kamaytkich soʻzlari -gich bilan yozilgan. Sababi bizga nomaʼlum.

—

3. Istisno holatlar (-qich, -gʻich):
siqqich, boqqich, ochqich, qaratqich (kelishik), qisqich, qirqqich, tutqich, yopqich, yoritqich, chizgʻich, qirgʻich, soʻkongʻich, tepongʻich, yelpigʻich, yozgʻich.

©xatoliklar

📚 @kitoblar_pdf

#Savodxonlik

Familiyalarimiz haqida

XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Chor Rossiyasi taʼsirida hozirgi tushunchadagi familiyalar isteʼmolga kirdi. Ota ismlariga -ov, -yev qoʻshimchalarini qoʻshish boshlandi. Bu paytda -iy qoʻshimchali familiyalar ham koʻp qoʻllangan: Abdulla Qodiriy, Said Ahroriy, Hamza Hakimzoda Niyoziy. Familiyalar baʼzida -zoda soʻzi bilan tugagan: Muhammadsharif Soʻfizoda. Bu davrdagi manbalarda otaismdan soʻng oʻgʻli soʻzi ham ishlatilganini koʻrish mumkin.

Bugun biz familiyalarimizda ishlatadigan -ov, -yev ruschadan kirgan. Toʻgʻrirogʻi, kiritilgan.

Familiya Sobiq Ittifoqda XX asrning 30-yillarida pasportlashtirish tufayli ommalashdi. Biroq boshqa millat vakillarining familiyalari ham ruscha qoʻshimchalar orqali yasaldi. Bu kechmishni boshdan kechirgan oʻzbek ismlari boshqa koʻrgiliklarga ham roʻpara keldi: ismlar ruscha talaffuzga mos ravishda oʻzgartirib yozildi. Xodjayev, Axmedov, Muxamedov, Irgashev, Iminov, Giyasov, Alimdjan, Sagdulla, Burxan, Mamasidigali va hokazo.

-ov, -yev qoʻshimchali soʻz rus tilida sifat koʻrinishida kimniki, kimlarniki, kimga yoki kimlarga tegishli soʻroqlariga javob beradi. Ivanov – Ivanovlar oilasiga tegishli odam demakdir.

Mustaqillikdan soʻng baʼzi mamlakatlarda, jumladan, Ozarboyjon va Tojikistonda ruscha qoʻshimchalardan voz kechildi. Maʼlumotlarga koʻra, 2017-yili 33 mingdan ortiq qirgʻizistonlik familiyalaridagi -ov va -yev ni -uulu/-kizi yoki teginga oʻzgartirgan. Oʻzbek tili esa faqat ota ismlaridagi -vich, -ovnadan qutula oldi, ular oʻrniga oʻgʻli, qizi soʻzlari ishlatila boshladi. Lekin hozir ham Falonchi Pistonchiyevich shakli urfda, ayniqsa, katta-kichik amaldorlarga murojaatda.

👉 Toʻliq oʻqish

📚 @kitoblar_pdf