Асалнинг шифобахш хусусиятлари ҳақида кўп эшитганмиз. Айниқса, қиш мавсумида витаминларга бой бу маҳсулотга талаб ошади. Асалнинг шифобахшлиги унинг тозалигига боғлиқ. Афсуски, бозорларимиз расталари фақат тоза асал билан тўлмаган. Улар орасида қиёмлари ёки қиём аралашлари ҳам кўп. Бундай шароитда тоза асални қиёмдан фарқлаб харид қилишга тўғри келади. Аммо тоза асални қандай фарқлаш мумкин? Бунинг содда усуллари борми?
Бу ҳақда республика асаларичилари уюшмаси томонидан ўтказилган 2017 йилдаги танловда энг сифатли асал номинацияси ғолиби Сарвар Муродов бир нечта маслаҳатларни беради:
Биринчидан, тоза асалга диққат билан қарасангиз, таркибида майда зарраларни кўрасиз. Бу – гулчанг зарралари. Қиёмда эса бундай зарралар бўлмайди. Бундан ташқари, асл асални татиб кўрганингизда турли гуллар ҳиди уфуриб туради.
Иккинчидан, асал таркибида органик кислоталари борлиги учун бироз томоғингизни қиргандай, ачиштиргандай бўлади. Қиём эса бундай хусусиятга эга эмас.
Учинчи фарқ эса, асални бир қошиққа солиб чўзасиз, нормал ҳароратда тоза асал чўзилувчан бўлади.
Бу ҳақда республика асаларичилари уюшмаси томонидан ўтказилган 2017 йилдаги танловда энг сифатли асал номинацияси ғолиби Сарвар Муродов бир нечта маслаҳатларни беради:
Биринчидан, тоза асалга диққат билан қарасангиз, таркибида майда зарраларни кўрасиз. Бу – гулчанг зарралари. Қиёмда эса бундай зарралар бўлмайди. Бундан ташқари, асл асални татиб кўрганингизда турли гуллар ҳиди уфуриб туради.
Иккинчидан, асал таркибида органик кислоталари борлиги учун бироз томоғингизни қиргандай, ачиштиргандай бўлади. Қиём эса бундай хусусиятга эга эмас.
Учинчи фарқ эса, асални бир қошиққа солиб чўзасиз, нормал ҳароратда тоза асал чўзилувчан бўлади.
Асал — нафақат ширинлик, балки соғлиқдаги кўплаб муаммоларни бартараф этишдаги ёрдамчимиз ҳам.
Шуни ёдда тутиш керакки, 1 ёшгача бўлган болалар ва аллергиядан азият чекувчиларга асал истеъмол қилиш мумкин эмас. Асал даволанишдаги асосий эмас, ёрдамчи восита ҳисобланади. "Лайфхакер" асалнинг сиз билмаган 12 шифобахш хусусияти ҳақидаги мақоласи билан бўлишди.
1. Акнени даволаш
Асалли ниқоб юздаги доғ ва қизаришлардан фориғ бўлишга ёрдам беради. Уни тайёрлаш учун 1 ош қошиқ асал ва 1 чой қошиқ зайтун ёғини яхшилаб аралаштириш керак. Ҳосил бўлган массани юзга суриб, 20 дақиқадан сўнг илиқ сув билан ювиб ташлаш лозим. Асал юз терисини тозалаб, унга тетиклик бахш этади.
2. ГЭРКни даволаш
Гастроэзофагель рефлюкс касаллик (ГЭРК) — жиғилдон қайнаши билан бирга кузатиладиган қизилўнгач яллиғланиши. Асал ошқозондаги кислоталилик даражасини нормаллаштиради.
Қизилўнгачнинг шиллиқ қаватини юмшатиш ва тиклаш учун кунига икки марта овқатдан бир соат олдин 1 чой қошиқ (5 мл) асал қабул қилинади.
3. Стоматитни даволаш
Асал кичик яллиғланишларни енгишга ёрдам бериб, стоматит белгиларини енгиллаштиради.
Пахтани сув билан хўллаб, уни оғиздаги яраларга теккизинг. Сўнгра қуруқ пахтали чўп ёрдамида оз миқдордаги асал билан ишлов беринг. Мазкур муолажани кунига бир неча марта такрорланг.
4. Йўтални даволаш
200 г илиқ сувда ярим чой қошиқ қаҳва ва 2,5 чой қошиқ асални аралаштиринг. Кунига уч маҳал қабул қилинг. Асал томоқни юмшатади ва уни дағалликдан халос этади. Кофеин эса бронхларни кенгайтириб, нафас олишни енгиллаштиради.
5. Экзема ва себорея дерматитини даволаш
Экзема терининг дағаллашиши, қизариши, қичиши ва табиийки, қонашига олиб келади. Себорея дерматитида худди шу белгилар юзда ва бошда пайдо бўлади.
Касаллик белгиларини енгиллаштириш учун ҳар куни жароҳат жойига асалли боғламани қўйиб, 3 соатга қолдиринг.
6. Тумовни даволаш
Асал шунингдек тумов белгиларини енгиллаштиришга ҳам ёрдам беради. Агар тумовга йўлиққан бўлсангиз, ҳар уч соатда 1 ош қошиқдан асал енг. Асал чой эса вируслар билан курашда ёрдам бериб, иммунитетни мустаҳкамлайди.
7. Уйқусизликни даволаш
1 ош қошиқ асални бир пиёла сутга солиб аралаштиринг. Таъм бериш учун унга ваниль ёки долчин қўшиш мумкин.
Сут таркибида мелатонин ва триптофан мавжуд - улар тинчлантирувчи хусусиятларга эга бўлиб, уйқуни нормаллаштиради. Асал эса триптофаннинг мияга тезроқ етиб боришига ёрдам берувчи инсулин ишлаб чиқаришни рағбатлантиради.
8. Жароҳатларни даволаш
Кесилган ёки тирналган жойга асалли боғлама қўйинг. Бу унга вирус тушишининг олдини олади. Асал дефенсин-1 оқсили туфайли антибактериал хусусиятга эгадир. Ушбу оқсил асаларилар иммун тизимининг бир қисми ҳисобланади. Шунинг учун асал бактерияларни қуритиб, йўқ қилади.
9. Бавосилни даволаш
1 чой қошиқ асал, 50 мл зайтун ёғи ва 50 г асалари мумидан мазь ҳосил қилинг. Уни докага суриб, кунига икки маҳалдан оғриқли жойга қўйинг. Бу оғриқ, қон кетиш ва дағаллашув жараёнларини камайтиради.
10. Оддий учуқни даволаш
Лаб атрофидаги учуқни даволаш учун кунига тўрт марта асалга ботирилган боғлама қўйинг.
11. Дағаллашган лабларни даволаш
Асалдан лаб учун скраб сифатида фойдаланинг. У юмшатувчи ва намлантирувчи таъсирга эга.
12. Спорт билан шуғуллангандан кейин қайта тикланиш
Асал спорт билан шуғуллангандан кейин қондаги қанд миқдорини нормаллаштиради. Агар машғулотлар вақтида асал қабул қилсангиз, бу ҳатто спортдаги ютуқларингизни яхшилаши мумкин.
Шуни ёдда тутиш керакки, 1 ёшгача бўлган болалар ва аллергиядан азият чекувчиларга асал истеъмол қилиш мумкин эмас. Асал даволанишдаги асосий эмас, ёрдамчи восита ҳисобланади. "Лайфхакер" асалнинг сиз билмаган 12 шифобахш хусусияти ҳақидаги мақоласи билан бўлишди.
1. Акнени даволаш
Асалли ниқоб юздаги доғ ва қизаришлардан фориғ бўлишга ёрдам беради. Уни тайёрлаш учун 1 ош қошиқ асал ва 1 чой қошиқ зайтун ёғини яхшилаб аралаштириш керак. Ҳосил бўлган массани юзга суриб, 20 дақиқадан сўнг илиқ сув билан ювиб ташлаш лозим. Асал юз терисини тозалаб, унга тетиклик бахш этади.
2. ГЭРКни даволаш
Гастроэзофагель рефлюкс касаллик (ГЭРК) — жиғилдон қайнаши билан бирга кузатиладиган қизилўнгач яллиғланиши. Асал ошқозондаги кислоталилик даражасини нормаллаштиради.
Қизилўнгачнинг шиллиқ қаватини юмшатиш ва тиклаш учун кунига икки марта овқатдан бир соат олдин 1 чой қошиқ (5 мл) асал қабул қилинади.
3. Стоматитни даволаш
Асал кичик яллиғланишларни енгишга ёрдам бериб, стоматит белгиларини енгиллаштиради.
Пахтани сув билан хўллаб, уни оғиздаги яраларга теккизинг. Сўнгра қуруқ пахтали чўп ёрдамида оз миқдордаги асал билан ишлов беринг. Мазкур муолажани кунига бир неча марта такрорланг.
4. Йўтални даволаш
200 г илиқ сувда ярим чой қошиқ қаҳва ва 2,5 чой қошиқ асални аралаштиринг. Кунига уч маҳал қабул қилинг. Асал томоқни юмшатади ва уни дағалликдан халос этади. Кофеин эса бронхларни кенгайтириб, нафас олишни енгиллаштиради.
5. Экзема ва себорея дерматитини даволаш
Экзема терининг дағаллашиши, қизариши, қичиши ва табиийки, қонашига олиб келади. Себорея дерматитида худди шу белгилар юзда ва бошда пайдо бўлади.
Касаллик белгиларини енгиллаштириш учун ҳар куни жароҳат жойига асалли боғламани қўйиб, 3 соатга қолдиринг.
6. Тумовни даволаш
Асал шунингдек тумов белгиларини енгиллаштиришга ҳам ёрдам беради. Агар тумовга йўлиққан бўлсангиз, ҳар уч соатда 1 ош қошиқдан асал енг. Асал чой эса вируслар билан курашда ёрдам бериб, иммунитетни мустаҳкамлайди.
7. Уйқусизликни даволаш
1 ош қошиқ асални бир пиёла сутга солиб аралаштиринг. Таъм бериш учун унга ваниль ёки долчин қўшиш мумкин.
Сут таркибида мелатонин ва триптофан мавжуд - улар тинчлантирувчи хусусиятларга эга бўлиб, уйқуни нормаллаштиради. Асал эса триптофаннинг мияга тезроқ етиб боришига ёрдам берувчи инсулин ишлаб чиқаришни рағбатлантиради.
8. Жароҳатларни даволаш
Кесилган ёки тирналган жойга асалли боғлама қўйинг. Бу унга вирус тушишининг олдини олади. Асал дефенсин-1 оқсили туфайли антибактериал хусусиятга эгадир. Ушбу оқсил асаларилар иммун тизимининг бир қисми ҳисобланади. Шунинг учун асал бактерияларни қуритиб, йўқ қилади.
9. Бавосилни даволаш
1 чой қошиқ асал, 50 мл зайтун ёғи ва 50 г асалари мумидан мазь ҳосил қилинг. Уни докага суриб, кунига икки маҳалдан оғриқли жойга қўйинг. Бу оғриқ, қон кетиш ва дағаллашув жараёнларини камайтиради.
10. Оддий учуқни даволаш
Лаб атрофидаги учуқни даволаш учун кунига тўрт марта асалга ботирилган боғлама қўйинг.
11. Дағаллашган лабларни даволаш
Асалдан лаб учун скраб сифатида фойдаланинг. У юмшатувчи ва намлантирувчи таъсирга эга.
12. Спорт билан шуғуллангандан кейин қайта тикланиш
Асал спорт билан шуғуллангандан кейин қондаги қанд миқдорини нормаллаштиради. Агар машғулотлар вақтида асал қабул қилсангиз, бу ҳатто спортдаги ютуқларингизни яхшилаши мумкин.
Иммунитетни кўтаришга ёрдам берувчи 10та ўсимлик
Саломатлик 30-06-2016
Табиат бизга жуда кўп табиий бойликлар инъом этганки, биз улардан кундалик турмушимизда самарали фойдаланишимиз лозим. Бизнинг юртимизда доривор ўсимликлар жуда кўп бўлиб, улардан оқилона фойдаланган ҳолда бир қатор касалликларнинг олдини олиш мумкин. Иммун тизими мустаҳкам бўлган инсон ҳар қандай касаллик билан кураша олади. Шундай экан, қуйидаги тавсиялар сиз учун!
1. Алоэ ўсимлиги энг қадимий доривор гиёҳлардан бири ҳисобланади.
Уни уй шароитида сақлаш ёки уни махсус дўкондан харид қилиш мумкин. Алоэ верани малҳам сифатида суриш билан бирга уни истеъмол қилиш ҳам мумкин. Агар аввал алоэ истеъмол қилмаган бўлсангиз, секин-аста уни таомномангизга қўшиш тавсия этилади.
Алоэ ўсимлиги Халқаро илмий кенгашнинг сертификатига эга. У ҳақида ҳатто Ибн Сино ва Ҳиппокарат ҳам ёзган. Алоэ шарбати 200дан ортиқ фаол компонентни ўзида жамлайди. Уларнинг орасида микро ва макроэлементлар, витаминлар, ферментлар ва аминокислоталар бор. Ҳар бири инсон организмига ижобий таъсир кўрсатади.
2. Астрагал иммун тизимини мустаҳкамлайди.
Хитой тиббиёти жуда кўп ноёб майда ўсимликларга бой. Улардан бири мамлакатда кўп асрлардан буён қўлланиб келинаётган астрагал ўсимлигидир. Бу ўсимликни асосан илдизи учун йиғиб олишади, чунки у кўплаб даволовчи хусусиятларга эга.
Сиз астрагални чой ёки шўрвага қўшиб истеъмол қилишингиз мумкин. Бундан ташқари, бу гиёҳни капсула, экстракт ва кукун кўринишида ҳам харид қилса бўлади. Астрагал иммун тизимини мустаҳкамлайди ва ҳаттоки тумовни енгишга ёрдам беради.
3. "Мушук панжаси" вируслар билан курашишга ёрдам бериб, иммун тизимини рағбатлантирувчи кимёвий моддаларни ўзида мужассам қилади.
Ушбу доривор ўсимлик қон босимини пасайтиради, сийдик ҳайдовчи сифатида таъсир қилади ҳамда организмга ортиқча суюқликдан халос бўлиш имконини яратади. Тадқиқотларга кўра, бу ўсимлик ҳаттоки саратон ҳужайраларини ўлдиришга қодир.
"Мушук панжаси" оғриқларни (айниқса артритда) бартараф этишга яхши ёрдам беради. Бу доривор гиёҳ остеоартрит ва ревматоид артритдан халос қилиши мумкин.
4. Эхинацеядан шамоллаш, тумов ва бошқа инфекцияли касалликларни даволашда фойдаланинг.
Ушбу ўсимлик узоқ вақтлардан бери уй шароитида шамоллашни даволашда қўлланилади. Ангинада у билан томоқ чайилса, самарали натижага эришилади. Баъзи маълумотларга кўра, эхинацея юқори нафас йўлларини даволашда ҳам қўл келади.
Шунингдек яралар, қуйиш, экзема, псориаз, УФ-нурланиш, оддий герпес вируси, ари чақиши каби тери касалликларини даволашда ушбу гиёҳдан фойдаланилган.
5. Бузина плюс.
Бу ўсимлик иммун тизимини жуда яхши мустаҳкамлайди, шунингдек шамоллашни камайтиради, нафас йўлларини тинчлантиради, антиоксидант кучга эга.
Ушбу гиёҳ тумов оғир кечишининг олдини олади. Баъзи доривор ўсимликлардан фарқли ўлароқ унинг сиропи ширин таъмга эга.
6. Женшень ҳолсизлик билан курашади ва организмни қўшимча қувват билан таъминлайди.
Бу ўсимлик асосан инсонга қувват бериши билан машҳур бўлса-да, у бир қатор бошқа хусусиятларга эга. У паст қон босими, мунтазам чарчоқлик, иштаҳа йўқлиги, ишчанлик фаолиятининг камайиши, бепуштлик, асаб тизими касалликларида ҳам тавсия қилинади.
7. Най ўтининг мойи балғам кўчишига рағбатлантирувчи таъсир кўрсатади.
У астма, артрит ва жароҳатларнинг битишида яқиндан ёрдам беради. Най ўтини таблетка, капсула, чой, қуритилган ўт ва дамлама шаклида истеъмол қилиш мумкин.
8. Қизилмия
Олимлар бу гиёҳда кўплаб фойдали моддалар топишди. Қизилмия ошқозон-ичак язвасининг олдини олиши ва уни бартараф этиши мумкин. Шунингдек у йўғон ичакни тозалайди, жиғилдон қайнашида ёрдам беради, иммунитетни кўтаради.
9. Қичитқи ўти табиий антигистамин препарат ҳисобланади
Ушбу гиёҳ турли аллергияларни даволашда, организмни мустаҳкамлашда ҳамда яллиғланишда самарали натижа кўрсатади. Шунингдек у жигар, буйрак ва ўпка касалликларини даволашда яқиндан ёрдам беради.
10. Зверобой ўсимлиги антидепрессиант сифатида хизмат қилади
Саломатлик 30-06-2016
Табиат бизга жуда кўп табиий бойликлар инъом этганки, биз улардан кундалик турмушимизда самарали фойдаланишимиз лозим. Бизнинг юртимизда доривор ўсимликлар жуда кўп бўлиб, улардан оқилона фойдаланган ҳолда бир қатор касалликларнинг олдини олиш мумкин. Иммун тизими мустаҳкам бўлган инсон ҳар қандай касаллик билан кураша олади. Шундай экан, қуйидаги тавсиялар сиз учун!
1. Алоэ ўсимлиги энг қадимий доривор гиёҳлардан бири ҳисобланади.
Уни уй шароитида сақлаш ёки уни махсус дўкондан харид қилиш мумкин. Алоэ верани малҳам сифатида суриш билан бирга уни истеъмол қилиш ҳам мумкин. Агар аввал алоэ истеъмол қилмаган бўлсангиз, секин-аста уни таомномангизга қўшиш тавсия этилади.
Алоэ ўсимлиги Халқаро илмий кенгашнинг сертификатига эга. У ҳақида ҳатто Ибн Сино ва Ҳиппокарат ҳам ёзган. Алоэ шарбати 200дан ортиқ фаол компонентни ўзида жамлайди. Уларнинг орасида микро ва макроэлементлар, витаминлар, ферментлар ва аминокислоталар бор. Ҳар бири инсон организмига ижобий таъсир кўрсатади.
2. Астрагал иммун тизимини мустаҳкамлайди.
Хитой тиббиёти жуда кўп ноёб майда ўсимликларга бой. Улардан бири мамлакатда кўп асрлардан буён қўлланиб келинаётган астрагал ўсимлигидир. Бу ўсимликни асосан илдизи учун йиғиб олишади, чунки у кўплаб даволовчи хусусиятларга эга.
Сиз астрагални чой ёки шўрвага қўшиб истеъмол қилишингиз мумкин. Бундан ташқари, бу гиёҳни капсула, экстракт ва кукун кўринишида ҳам харид қилса бўлади. Астрагал иммун тизимини мустаҳкамлайди ва ҳаттоки тумовни енгишга ёрдам беради.
3. "Мушук панжаси" вируслар билан курашишга ёрдам бериб, иммун тизимини рағбатлантирувчи кимёвий моддаларни ўзида мужассам қилади.
Ушбу доривор ўсимлик қон босимини пасайтиради, сийдик ҳайдовчи сифатида таъсир қилади ҳамда организмга ортиқча суюқликдан халос бўлиш имконини яратади. Тадқиқотларга кўра, бу ўсимлик ҳаттоки саратон ҳужайраларини ўлдиришга қодир.
"Мушук панжаси" оғриқларни (айниқса артритда) бартараф этишга яхши ёрдам беради. Бу доривор гиёҳ остеоартрит ва ревматоид артритдан халос қилиши мумкин.
4. Эхинацеядан шамоллаш, тумов ва бошқа инфекцияли касалликларни даволашда фойдаланинг.
Ушбу ўсимлик узоқ вақтлардан бери уй шароитида шамоллашни даволашда қўлланилади. Ангинада у билан томоқ чайилса, самарали натижага эришилади. Баъзи маълумотларга кўра, эхинацея юқори нафас йўлларини даволашда ҳам қўл келади.
Шунингдек яралар, қуйиш, экзема, псориаз, УФ-нурланиш, оддий герпес вируси, ари чақиши каби тери касалликларини даволашда ушбу гиёҳдан фойдаланилган.
5. Бузина плюс.
Бу ўсимлик иммун тизимини жуда яхши мустаҳкамлайди, шунингдек шамоллашни камайтиради, нафас йўлларини тинчлантиради, антиоксидант кучга эга.
Ушбу гиёҳ тумов оғир кечишининг олдини олади. Баъзи доривор ўсимликлардан фарқли ўлароқ унинг сиропи ширин таъмга эга.
6. Женшень ҳолсизлик билан курашади ва организмни қўшимча қувват билан таъминлайди.
Бу ўсимлик асосан инсонга қувват бериши билан машҳур бўлса-да, у бир қатор бошқа хусусиятларга эга. У паст қон босими, мунтазам чарчоқлик, иштаҳа йўқлиги, ишчанлик фаолиятининг камайиши, бепуштлик, асаб тизими касалликларида ҳам тавсия қилинади.
7. Най ўтининг мойи балғам кўчишига рағбатлантирувчи таъсир кўрсатади.
У астма, артрит ва жароҳатларнинг битишида яқиндан ёрдам беради. Най ўтини таблетка, капсула, чой, қуритилган ўт ва дамлама шаклида истеъмол қилиш мумкин.
8. Қизилмия
Олимлар бу гиёҳда кўплаб фойдали моддалар топишди. Қизилмия ошқозон-ичак язвасининг олдини олиши ва уни бартараф этиши мумкин. Шунингдек у йўғон ичакни тозалайди, жиғилдон қайнашида ёрдам беради, иммунитетни кўтаради.
9. Қичитқи ўти табиий антигистамин препарат ҳисобланади
Ушбу гиёҳ турли аллергияларни даволашда, организмни мустаҳкамлашда ҳамда яллиғланишда самарали натижа кўрсатади. Шунингдек у жигар, буйрак ва ўпка касалликларини даволашда яқиндан ёрдам беради.
10. Зверобой ўсимлиги антидепрессиант сифатида хизмат қилади
Иммунитет нима?
Организмнинг ҳимоя қатлами ҳисобланган иммунитет, унинг бир бутунлиги учун ҳам жавобгар ва масъулдир. Иммунитет организмни мавжуд захиралари тугагунга қадар ушлаб туради.
Дейлик, тумовга чалиндингиз ёки бирон ерингизни кесиб олдингиз. Сизда иммунитет қай даражада эканлигини касалликнинг давом этиш муддати ёхуд жароҳатнинг битишига қараб аниқлаш мумкин. Жароҳат тез битса, тумов тез чекинса, демак, организмингизда иммунитетлилик даражаси юқори. Лекин хасталик асоратли бўлса, жароҳат секин битса-чи? Унда сиз иммунитетни кўтариш учун ҳаракат қилишингизга тўғри келади. Чунки иммун тизимидаги етишмовчилик организмнинг касалликларга бўлган мойиллигини оширади. Иммун тизимидаги етишмовчиликка иммунодефицит ҳолати дейилади.
1. Тез-тез такрорланиб турадиган руҳий зарбалар (стресс);
2. Организмда тўпланиб қолган, биологик фаол минераллар ва витаминларнинг камайиб кетишига сабаб бўладиган овқат чиқиндилари;
3. Антибиотикларни кенг қўллаш;
4. Атроф-муҳитда зарарли кимёвий моддаларнинг кўплиги;
5. Дори-дармонлардан нотўғри фойдаланиш;
6. Оғир жароҳатлар ва жарроҳлик операциялари ҳаёт жараёнида юзага келадиган иммунодефицит ҳолатига сабаб бўлади.
Бу ҳолатнинг юзага келмаслиги учун юқорида таъкидлаб ўтилган омиллардан сақланиш, ҳар қандай ёмон воқеа-ҳодисага имкон борича босиқлик билан ёндашиш лозим. Бу ўринда бир нарсани эслатиш зарур, кишидаги иммунитет даражаси етарли бўлишида она сути ҳеч нарса билан тенглаштириб бўлмайдиган омилдир.
Шунингдек, соғлом турмуш тарзига риоя этиш, кўпроқ табиий маҳсулотларни истеъмол қилиш ҳамда иш фаолияти ва дам олишни тўғри ташкил этиш иммунитетнинг юқори бўлишига ёрдам беради.
Организмнинг ҳимоя қатлами ҳисобланган иммунитет, унинг бир бутунлиги учун ҳам жавобгар ва масъулдир. Иммунитет организмни мавжуд захиралари тугагунга қадар ушлаб туради.
Дейлик, тумовга чалиндингиз ёки бирон ерингизни кесиб олдингиз. Сизда иммунитет қай даражада эканлигини касалликнинг давом этиш муддати ёхуд жароҳатнинг битишига қараб аниқлаш мумкин. Жароҳат тез битса, тумов тез чекинса, демак, организмингизда иммунитетлилик даражаси юқори. Лекин хасталик асоратли бўлса, жароҳат секин битса-чи? Унда сиз иммунитетни кўтариш учун ҳаракат қилишингизга тўғри келади. Чунки иммун тизимидаги етишмовчилик организмнинг касалликларга бўлган мойиллигини оширади. Иммун тизимидаги етишмовчиликка иммунодефицит ҳолати дейилади.
1. Тез-тез такрорланиб турадиган руҳий зарбалар (стресс);
2. Организмда тўпланиб қолган, биологик фаол минераллар ва витаминларнинг камайиб кетишига сабаб бўладиган овқат чиқиндилари;
3. Антибиотикларни кенг қўллаш;
4. Атроф-муҳитда зарарли кимёвий моддаларнинг кўплиги;
5. Дори-дармонлардан нотўғри фойдаланиш;
6. Оғир жароҳатлар ва жарроҳлик операциялари ҳаёт жараёнида юзага келадиган иммунодефицит ҳолатига сабаб бўлади.
Бу ҳолатнинг юзага келмаслиги учун юқорида таъкидлаб ўтилган омиллардан сақланиш, ҳар қандай ёмон воқеа-ҳодисага имкон борича босиқлик билан ёндашиш лозим. Бу ўринда бир нарсани эслатиш зарур, кишидаги иммунитет даражаси етарли бўлишида она сути ҳеч нарса билан тенглаштириб бўлмайдиган омилдир.
Шунингдек, соғлом турмуш тарзига риоя этиш, кўпроқ табиий маҳсулотларни истеъмол қилиш ҳамда иш фаолияти ва дам олишни тўғри ташкил этиш иммунитетнинг юқори бўлишига ёрдам беради.
Правильное и здоровое питание
Photo
“Asalari suti” – foydalimi?
– “Asalari suti” degan narsa bor ekan. Bir yilda bir marta ona asalaridan olinar ekan. Farzand ko‘rishda erkak va ayolga birdek foydasi bor deb eshitdim. Agar imkon bo‘lsa shu haqida ozgina ma’lumot bersangiz?
Fayzullo Tursunovich, urolog-androlog:
– Asalari suti asalarichilikning eng qimmatli va zarur mahsulotlaridan. Asalari suti turli moddalarga boy.
Tarkibida aminokislotalar, uglevod, vitaminlar, mikroelementlar va fermentlar ko‘p. Asalari suti 60-70% suv, qolgan 30-40% quruq modda. Quruq moddaning 20-50% oqsillar, 10-40% uglevodlar, 5-15% moylar, 1.5-3% vitaminlar, minerallar, gormon, ferment va boshqa biologik faol moddalardan iborat.
Aminokislotalar: asparagin, sistein, arginin, lizin, leysin, valin, prolin, glyutamin, gamma-globulin, izoleysin, oksiprolin kabi 22 xili bor.
Mikro- va makroelementlar: rux, marganes, kobalt, temir, alyuminiy, xrom, vismut, oltin, nikel, kalsiy, kaliy, fosfor, natriy, mis kabi 100 dan ortiq elementlar mavjud.
Uglevodlar: glyukoza, fruktoza, riboza, saxaroza, maltozalar bor.
Fermentlar: invertaza, amilaza, katalaza, proteaza, glyukooksidaza, fosfataza, xolinesteraza va askorbinooksidaza.
Tarkibidan kelib chiqqan xolda asalari sutining shifoli va ozuqaviy xususiyatlari ko‘p. U asab, yurak-qon tomir, siydik tanosil tizimi, ovqat hazm qilish tizimi, bo‘g‘imlar va suyak, mushak, o‘pka va nafas olish tizimi faoliyatiga foydali ta’sir qiladi.
Siydik tanosil tizimida ta’siri moddalar almashinuvini tezlashtiradi, odamni tetiklashtiradi. Uyqu yaxshilanadi. Insonning farzand ko‘ra olish yoshini uzaytiradi, shaxvat va shaxvoniy quvvatni kuchaytiradi, surunkali tanosil kasalliklarini yengishda yordam beradi. Shu qatorda befarzandlikda xam foydasi bor.
Asalari sutini kuniga 2-3 mahal ovqatdan 30 minut avval qabul qilinadi. Kechqurun uyqudan 3 soat avval ichish kerak. Qabul qilish dozasi ishlab chiqaruvchi mahsuloti va uning shakliga bog‘liq. Shu sabab ko‘rsatmada ko‘rsatilganiga qarab qabul qilish kerak. Standart davo kursi 1-2 oy. Asalari sutidan mikroklizmalar qilish mumkin va svechalar yasashda ham foydalanish mumkin.
– “Asalari suti” degan narsa bor ekan. Bir yilda bir marta ona asalaridan olinar ekan. Farzand ko‘rishda erkak va ayolga birdek foydasi bor deb eshitdim. Agar imkon bo‘lsa shu haqida ozgina ma’lumot bersangiz?
Fayzullo Tursunovich, urolog-androlog:
– Asalari suti asalarichilikning eng qimmatli va zarur mahsulotlaridan. Asalari suti turli moddalarga boy.
Tarkibida aminokislotalar, uglevod, vitaminlar, mikroelementlar va fermentlar ko‘p. Asalari suti 60-70% suv, qolgan 30-40% quruq modda. Quruq moddaning 20-50% oqsillar, 10-40% uglevodlar, 5-15% moylar, 1.5-3% vitaminlar, minerallar, gormon, ferment va boshqa biologik faol moddalardan iborat.
Aminokislotalar: asparagin, sistein, arginin, lizin, leysin, valin, prolin, glyutamin, gamma-globulin, izoleysin, oksiprolin kabi 22 xili bor.
Mikro- va makroelementlar: rux, marganes, kobalt, temir, alyuminiy, xrom, vismut, oltin, nikel, kalsiy, kaliy, fosfor, natriy, mis kabi 100 dan ortiq elementlar mavjud.
Uglevodlar: glyukoza, fruktoza, riboza, saxaroza, maltozalar bor.
Fermentlar: invertaza, amilaza, katalaza, proteaza, glyukooksidaza, fosfataza, xolinesteraza va askorbinooksidaza.
Tarkibidan kelib chiqqan xolda asalari sutining shifoli va ozuqaviy xususiyatlari ko‘p. U asab, yurak-qon tomir, siydik tanosil tizimi, ovqat hazm qilish tizimi, bo‘g‘imlar va suyak, mushak, o‘pka va nafas olish tizimi faoliyatiga foydali ta’sir qiladi.
Siydik tanosil tizimida ta’siri moddalar almashinuvini tezlashtiradi, odamni tetiklashtiradi. Uyqu yaxshilanadi. Insonning farzand ko‘ra olish yoshini uzaytiradi, shaxvat va shaxvoniy quvvatni kuchaytiradi, surunkali tanosil kasalliklarini yengishda yordam beradi. Shu qatorda befarzandlikda xam foydasi bor.
Asalari sutini kuniga 2-3 mahal ovqatdan 30 minut avval qabul qilinadi. Kechqurun uyqudan 3 soat avval ichish kerak. Qabul qilish dozasi ishlab chiqaruvchi mahsuloti va uning shakliga bog‘liq. Shu sabab ko‘rsatmada ko‘rsatilganiga qarab qabul qilish kerak. Standart davo kursi 1-2 oy. Asalari sutidan mikroklizmalar qilish mumkin va svechalar yasashda ham foydalanish mumkin.
Правильное и здоровое питание
Photo
АСАЛНИНГ ФОЙДА ВА ЗИЁНЛАРИ
Оллоҳ таоло "Унда – асалда
одамлар дардига даво мавжуддир", – деган.
Ҳадисдан.
Асал – арабча бол бўлиб, у ўсимликлар гулидаги шира (нектар)нинг асалари организмида қайта ишланишидан ҳосил бўладиган маҳсулотдир. Асал ранги, ҳиди ва мазаси жиҳатидан турлича бўлади. Масалан: тиниқ рангли, новвот рангли, қўнғир рангли ва ҳоказо.
Турлари
Энг яхши асал тоғ асалидир, чунки у турли ўсимлик гулларидан йиғилади. Оқ акация, жўка (липа) дарахти, беда, янтоқ гулидан йиғилган тиниқ рангли асал соз асал ҳисобланади. Каноп ўсимлигидан йиғилган асал новвот рангли, гречиха ўсимлигиники қўнғир рангли бўлади.
Тарихи
Асаларилар қадимда ўрмон дарахтлари ковакларида ва тоғларда яшаб келган. Коваклар уларни чанг-тўзон, жазирама иссиқ, қор-ёмғир ва сув тошқинларидан ҳимоя қилган. Ёшини яшаб кексайган дарахт баъзида асалари уяси билан бирга ерга қулаган, синиб тушган мумкатакчаларидан асал оқиб чиққан. Ибтидоий одамлар тасодифан йиқилган дарахтга рўпара келишганда, ундан оқиб чиққан олтинранг ёпишқоқ суюқликнинг мазасини тотиб кўриб, балки жуда қувонгандирлар. Беҳад ширин, ёқимли ва мазали экан, деб ҳайқирган бўлсалар ҳам ажабмас. Улар албатта, мазкур неъматдан ўз ғорларига олиб кетган бўлсалар керак. Чунки ғорда уларнинг оиласи бўлган!
Асаларилар дарахт ковакларидан ташқари, тоғ қияликларига, унинг ўйдим-чуқур жойларига ҳам ин қуришади.
1919 йилда бир гуруҳ немис олимлари Испаниянинг Аленсия тоғидаги ғаройиб ғорга дуч келишган. Улар ғорнинг тош деворларига бундан 15-20 минг йиллар аввал қандайдир рассом ҳайвонлар, парандалар ва одамлар суратини маҳорат билан чизганини кўришади. Шу билан бирга рассом асалариларни овлаш жараёнини ҳам тасвирлаган эди. Суратларда тоғ бошида осилиб турган қоядан арқон туширилган манзара тасвирланган. Бу арқон, балки лиана – чирмовуқдир. Ундан асалга ишқибоз асалари овчилари қўлида сават тутганча тушиб бораётган экан. Шунингдек, расмларда бошқа бир асал ишқибози ғор ёриғидан асал мумкатакларини саватчасига жойлаш билан машғул бўлиб турган ҳолат тасвирлангани айтилади.
ўордан топилган ушбу тасвирлар – бебаҳо тарихий ҳужжатдир. Расмлар бундан бир неча юз аср муқаддам инсонларнинг асаларилар билан яхши таниш бўлганлигидан гувоҳлик бериб турибди. Булардан ташқари ТУТАНХАМОН қабрида ичида аллақандай модда бўлган идиш топилган.Энг қизиқарлиси шундаки, 3000 йил ўтса-да ўз хусусиятини йўқотмаган бу модданинг асал эканлигини олимлар аниқлашган. Қадимги эронликлар ва скифлар вафот этган давлат арбобларини мўмиёлаштириш учун асалдан фойдаланишган.
Тарихдан яна бир маълумот сақланганки, АЛЕКСАНДР МАКЕДОНСКИЙ нинг вафотидан сўнг унинг жасади асалга ботириб олинган ва кўмиш учун Македониянинг марказий қисмига олиб келинган.
Кимёвий таркиби
Асал биологик, шифобахш хусусияти юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулоти қаторига киради. Асалнинг кимёвий таркиби ниҳоятда мураккаб. Унда инсон ҳаёти учун зарур етмишдан ортиқ моддалар мавжуд. Асалнинг асосий қисми углевод: глюкоза, фруктозадан иборатдир. Шунинг учун организмда жуда тез ҳазм бўлади. Асал таркибида фермент-лар борлиги сабабли у шифобахш ҳисобланади. Чунончи, крахмал ва декстринни қандга айлантиради ва диастаза, қандни глюкоза ва фруктозага ўтказувчи инвертаза, пероксид бирикмаларини парчаловчи каталаза каби бир қанча ферментлар мавжуд. Булардан ташқари асал таркибида кальций, фосфор, олтингугурт, йод бирикмалари, мис, хром, никел, қўрғошин, титан, калий, рух каби микроэлементлар бор. Органик кислоталардан олма, сут, лимон кислоталари В1, В6, В2, В3, В5, Е, К, С витаминлари ва биостимуляторлар борлиги аниқланган.
Қуввати
Асалнинг 1 кг да 3150 калория қувват бор. Асал яна турли фармакалогик таъсирга эга. У микробларни ўлдиради. 10 фоизли асал эритмаси билан ингаляция қилинса, нафас йўлларидаги касалликларни тузатади.
Асалари умри
Оллоҳ таоло "Унда – асалда
одамлар дардига даво мавжуддир", – деган.
Ҳадисдан.
Асал – арабча бол бўлиб, у ўсимликлар гулидаги шира (нектар)нинг асалари организмида қайта ишланишидан ҳосил бўладиган маҳсулотдир. Асал ранги, ҳиди ва мазаси жиҳатидан турлича бўлади. Масалан: тиниқ рангли, новвот рангли, қўнғир рангли ва ҳоказо.
Турлари
Энг яхши асал тоғ асалидир, чунки у турли ўсимлик гулларидан йиғилади. Оқ акация, жўка (липа) дарахти, беда, янтоқ гулидан йиғилган тиниқ рангли асал соз асал ҳисобланади. Каноп ўсимлигидан йиғилган асал новвот рангли, гречиха ўсимлигиники қўнғир рангли бўлади.
Тарихи
Асаларилар қадимда ўрмон дарахтлари ковакларида ва тоғларда яшаб келган. Коваклар уларни чанг-тўзон, жазирама иссиқ, қор-ёмғир ва сув тошқинларидан ҳимоя қилган. Ёшини яшаб кексайган дарахт баъзида асалари уяси билан бирга ерга қулаган, синиб тушган мумкатакчаларидан асал оқиб чиққан. Ибтидоий одамлар тасодифан йиқилган дарахтга рўпара келишганда, ундан оқиб чиққан олтинранг ёпишқоқ суюқликнинг мазасини тотиб кўриб, балки жуда қувонгандирлар. Беҳад ширин, ёқимли ва мазали экан, деб ҳайқирган бўлсалар ҳам ажабмас. Улар албатта, мазкур неъматдан ўз ғорларига олиб кетган бўлсалар керак. Чунки ғорда уларнинг оиласи бўлган!
Асаларилар дарахт ковакларидан ташқари, тоғ қияликларига, унинг ўйдим-чуқур жойларига ҳам ин қуришади.
1919 йилда бир гуруҳ немис олимлари Испаниянинг Аленсия тоғидаги ғаройиб ғорга дуч келишган. Улар ғорнинг тош деворларига бундан 15-20 минг йиллар аввал қандайдир рассом ҳайвонлар, парандалар ва одамлар суратини маҳорат билан чизганини кўришади. Шу билан бирга рассом асалариларни овлаш жараёнини ҳам тасвирлаган эди. Суратларда тоғ бошида осилиб турган қоядан арқон туширилган манзара тасвирланган. Бу арқон, балки лиана – чирмовуқдир. Ундан асалга ишқибоз асалари овчилари қўлида сават тутганча тушиб бораётган экан. Шунингдек, расмларда бошқа бир асал ишқибози ғор ёриғидан асал мумкатакларини саватчасига жойлаш билан машғул бўлиб турган ҳолат тасвирлангани айтилади.
ўордан топилган ушбу тасвирлар – бебаҳо тарихий ҳужжатдир. Расмлар бундан бир неча юз аср муқаддам инсонларнинг асаларилар билан яхши таниш бўлганлигидан гувоҳлик бериб турибди. Булардан ташқари ТУТАНХАМОН қабрида ичида аллақандай модда бўлган идиш топилган.Энг қизиқарлиси шундаки, 3000 йил ўтса-да ўз хусусиятини йўқотмаган бу модданинг асал эканлигини олимлар аниқлашган. Қадимги эронликлар ва скифлар вафот этган давлат арбобларини мўмиёлаштириш учун асалдан фойдаланишган.
Тарихдан яна бир маълумот сақланганки, АЛЕКСАНДР МАКЕДОНСКИЙ нинг вафотидан сўнг унинг жасади асалга ботириб олинган ва кўмиш учун Македониянинг марказий қисмига олиб келинган.
Кимёвий таркиби
Асал биологик, шифобахш хусусияти юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулоти қаторига киради. Асалнинг кимёвий таркиби ниҳоятда мураккаб. Унда инсон ҳаёти учун зарур етмишдан ортиқ моддалар мавжуд. Асалнинг асосий қисми углевод: глюкоза, фруктозадан иборатдир. Шунинг учун организмда жуда тез ҳазм бўлади. Асал таркибида фермент-лар борлиги сабабли у шифобахш ҳисобланади. Чунончи, крахмал ва декстринни қандга айлантиради ва диастаза, қандни глюкоза ва фруктозага ўтказувчи инвертаза, пероксид бирикмаларини парчаловчи каталаза каби бир қанча ферментлар мавжуд. Булардан ташқари асал таркибида кальций, фосфор, олтингугурт, йод бирикмалари, мис, хром, никел, қўрғошин, титан, калий, рух каби микроэлементлар бор. Органик кислоталардан олма, сут, лимон кислоталари В1, В6, В2, В3, В5, Е, К, С витаминлари ва биостимуляторлар борлиги аниқланган.
Қуввати
Асалнинг 1 кг да 3150 калория қувват бор. Асал яна турли фармакалогик таъсирга эга. У микробларни ўлдиради. 10 фоизли асал эритмаси билан ингаляция қилинса, нафас йўлларидаги касалликларни тузатади.
Асалари умри
Правильное и здоровое питание
Photo
Она асалари болари ромидаги катакларга тухум қўйганидан сўнг орадан 21 кун ўтиб, ишчи асалари дунёга келади. Унинг қанча яшаши, ғумбаклик давридан кейинги меҳнат фаолияти ўз оиласи кучига боғлиқ. Она асалари 15-16 кунда етилиб чиққач, 4-5 йил умр кўради. Унинг серпушт-лик даври дастлабки икки йил ҳисобланади. Эркак асалари эса 24 кундан сўнг дунёга келиб бор-йўғи 6-7 ой яшайди, ишчи асаларилар февраль-мартда дунёга келган бўлса, тахминан 35, июнь ойидагилар 30, асосий асал йиғиш мавсумида пайдо бўлганлари 28-30 кун ва октябрь-ноябрь ойларида дунёга келганлари эса 80-100 кунгача яшайди.
Табиий хусусиятлари
Асал беқиёс антисептик хусусиятларга эга: у узоқ йиллар давомида ўз табиий сифатини тўлиқ сақлаб қолади. У айнимайди, пўпанак боғламайди. Бу ўз вақтида қадимги римликлар томонидан аниқланган. Улар асал ёрдамида узоқ мамлакатлардан келтирилган камёб ов гўштларини асал билан консервалашган. Асал ичига солинган гўшт бир неча йиллар мобайнида ўз сифатини йўқотмаган.
Асал йиғиш
Асалари ўз ҳаёти мобайнида гулшира тўплаш учун 80-130 маротаба парвоз қилади. Асал яхши бўлган бир ёз кунида асаларининг 10-12 марта парвозга чиқишига тўғри келади. Асалари оиласининг 60 фоизи учадиган дала асалариларидан, қолгани эса уя ичидаги юмушларни бажарувчи хизматкор ходимлардан иборат. Мавсум айни қизғин паллада асалари бир учишда 55-70 мг гулшира келтиради. Ундан пастроқ шароитда 40-50 мг, ўртача шароитда 30-35 мг гулшира йиғиб, уясига қайтади. 1 кг асал ҳосил бўлиши учун 1-1,5 кг гача гулчанг сарфланади. Қишдан чиққан асалари атиги битта болачасини, баҳорда туғилганлари эса учтагача болани парвариш қила олади. 100 г асал йиғиш учун ишчи асаларилар 46 минг км йўл босади. Бу 46 минг км масофа ер шарини бутун экватор бўйлаб айланиб чиқиш билан баробардир. Асалари бир кунда 7 минга яқин ўсимлик гулларини чанглата олади.
Асалари "башоратчи"
Асалари ҳаётини узоқ кузатиш асалчилар учун об-ҳаво маълумотларини олдиндан билиш имконини беради. Асаларилар иқлим шароитига нисбатан жуда таъсирчан бўлади. Улар куннинг яхши ёки ёмон бўлишини олдиндан "башорат" қила олади!
Асаларилар уяларини жуда эрта тарк этиши ҳаво очиқ бўлишидан далолатдир. Тонгда асаларилар уясидан учиб чиқмай, визиллаяптими, демак, тушда ёмғир кутаверинг. Ёмғир ёғишидан олдин асаларилар ўз уялари атрофида парвоз қилишади. Ҳаво яхши бўлса, узоқ далаларга учиб чиқишади. Тонгда ёки кундузи асаларилар асалари уяларига шошиб қайтишса, улар уядан учиб чиқишга шошилмаса, демак шамол туради, сўнг ёмғир ёғади. Булутли тонгда асаларилар жиддий асал йиғиш билан шуғулланишса, ҳаво тезда очилиб кетади. Осмонни қора булут қоплаб олганида, асаларилар уяларига кириб кетмаса, ёмғир ёғмайди. Асаларилар парвозининг эрта тугаши, об-ҳаво эртага яхши бўлишини, парвози кеч тугаши, ҳаво узоқ муддат бузилишини билдиради. Асаларилар уя ёриқларини буткул беркитишга киришса, ҳаво совуқ, қаҳратон, қиш қаттиқ келишидан дарак беради. Агар улар ишга қизғин киришмаса, ҳаракатлари суст бўлса, қиш илиқ келади. Кузда асаларилар ўз қутилари туйнукларини мум ва прополис билан мустаҳкамлаб беркитишга киришиб, озгина тешикча қолдирса, бу – қишга яқин қолганлигини билдиради.
Табиий асал қандай бўлади?
Табиий хусусиятлари
Асал беқиёс антисептик хусусиятларга эга: у узоқ йиллар давомида ўз табиий сифатини тўлиқ сақлаб қолади. У айнимайди, пўпанак боғламайди. Бу ўз вақтида қадимги римликлар томонидан аниқланган. Улар асал ёрдамида узоқ мамлакатлардан келтирилган камёб ов гўштларини асал билан консервалашган. Асал ичига солинган гўшт бир неча йиллар мобайнида ўз сифатини йўқотмаган.
Асал йиғиш
Асалари ўз ҳаёти мобайнида гулшира тўплаш учун 80-130 маротаба парвоз қилади. Асал яхши бўлган бир ёз кунида асаларининг 10-12 марта парвозга чиқишига тўғри келади. Асалари оиласининг 60 фоизи учадиган дала асалариларидан, қолгани эса уя ичидаги юмушларни бажарувчи хизматкор ходимлардан иборат. Мавсум айни қизғин паллада асалари бир учишда 55-70 мг гулшира келтиради. Ундан пастроқ шароитда 40-50 мг, ўртача шароитда 30-35 мг гулшира йиғиб, уясига қайтади. 1 кг асал ҳосил бўлиши учун 1-1,5 кг гача гулчанг сарфланади. Қишдан чиққан асалари атиги битта болачасини, баҳорда туғилганлари эса учтагача болани парвариш қила олади. 100 г асал йиғиш учун ишчи асаларилар 46 минг км йўл босади. Бу 46 минг км масофа ер шарини бутун экватор бўйлаб айланиб чиқиш билан баробардир. Асалари бир кунда 7 минга яқин ўсимлик гулларини чанглата олади.
Асалари "башоратчи"
Асалари ҳаётини узоқ кузатиш асалчилар учун об-ҳаво маълумотларини олдиндан билиш имконини беради. Асаларилар иқлим шароитига нисбатан жуда таъсирчан бўлади. Улар куннинг яхши ёки ёмон бўлишини олдиндан "башорат" қила олади!
Асаларилар уяларини жуда эрта тарк этиши ҳаво очиқ бўлишидан далолатдир. Тонгда асаларилар уясидан учиб чиқмай, визиллаяптими, демак, тушда ёмғир кутаверинг. Ёмғир ёғишидан олдин асаларилар ўз уялари атрофида парвоз қилишади. Ҳаво яхши бўлса, узоқ далаларга учиб чиқишади. Тонгда ёки кундузи асаларилар асалари уяларига шошиб қайтишса, улар уядан учиб чиқишга шошилмаса, демак шамол туради, сўнг ёмғир ёғади. Булутли тонгда асаларилар жиддий асал йиғиш билан шуғулланишса, ҳаво тезда очилиб кетади. Осмонни қора булут қоплаб олганида, асаларилар уяларига кириб кетмаса, ёмғир ёғмайди. Асаларилар парвозининг эрта тугаши, об-ҳаво эртага яхши бўлишини, парвози кеч тугаши, ҳаво узоқ муддат бузилишини билдиради. Асаларилар уя ёриқларини буткул беркитишга киришса, ҳаво совуқ, қаҳратон, қиш қаттиқ келишидан дарак беради. Агар улар ишга қизғин киришмаса, ҳаракатлари суст бўлса, қиш илиқ келади. Кузда асаларилар ўз қутилари туйнукларини мум ва прополис билан мустаҳкамлаб беркитишга киришиб, озгина тешикча қолдирса, бу – қишга яқин қолганлигини билдиради.
Табиий асал қандай бўлади?
Правильное и здоровое питание
Photo
Баъзан бозордан сотиб олаётган асалимизга шубҳа билан қараймиз. Сабаби кўпчилик асалфурушлар сифатсиз асал сотиб, ундан мўмай даромад олиш мақсадида унга турли хил аралашмалар қўшишади. Бу шудрингли асал, сувли, мевали шарбатлар, крахмалли, лавлагили ёки маккажўхори шиннилари, қандли шарбатлар бўлиши мумкин. Айрим ҳолларда шундай ҳолат бўладики, ноинсоф асалфурушлар асалга бўр ёки қум ҳам қўшишади.
Қалбаки асал сифатининг пастлигини айтмаса ҳам бўлади.Баъзан ундан овқатланиш маҳсулоти сифатида ва айниқса дори сифатида фойдаланиш қатъиян ман этилади.
Асал сотиб олиш учун айрим белги ва ҳолатларни билиш жуда зарурдир:
– табиий асалнинг мазаси ширин, бироз тахир, лекин ёқимли бўлиб, оғиз бўшлиғи шилимшиқ пардасини енгил безовта қилиши мумкин;
– юқори сифатли асал ёқимли, ўзига хос ҳидли бўлади, сув буғида қиздирилганда бу ҳид кучаяди;
– агарда сақлаш натижасида асал турли хил консис-тенцияга эга икки қаватли (пастида шакарли қисми) бўлса, бундай асал керагидан ортиқ миқдорда намликка эга эканлигини билдиради. Бундай асални узоқ сақлаб бўлмайди, чунки у ачиб қолиши мумкин;
– асал тиниқ ва рангсиз, оч қаҳрабо рангида ёки тўқ қаҳрабо рангида, тўқ рангда бўлиши мумкин;
– асалнинг қалбакилигини унинг 30 фоизли эритмасига бир неча йод томчиси (ёки лягол эритмаси) қўшилганда ранги тўқ кўк рангга (тусга) кирганидан билса бўлади. Бу ҳолат асалга крахмал ёки ун қўшилганидан далолат беради. "Пиёниста асал" (бу Кавказ ўлкаси ҳудудларида учрайди) сотиб олмаслик учун уни ҳам бошқалардан ажрата билиш керак: кўринишидан юқори сифатли асалдан фарқи йўқ, аммо ҳиди унчалик сезилмайди, бироз куйган шакар ҳиди анқиб туради (бу асални барча водий ва воҳаларда сотиб юрган асалфурушларда ҳам учратиш мумкин);
– бўр қўшилган асалнинг озгина қисмига сирка ёки кислота қуйиш билан аниқласа бўлади, сабаби бунда асал кўпириб кетади.
Асални қачон истеъмол қилиш мумкин?
Катта ёшдаги соғлом одамлар кунига 100-140 г дан асал истеъмол қилишлари мумкин. Дармондори ва даволовчи парҳез озиқ-овқат маҳсулоти сифатида асални 50-60 г дан истеъмол қилиш лозим. Асални суюлтирилган ҳолатда бир неча соатга бўлиб истеъмол қилиш мақсадга мувофиқдир. Даволаш муддатини икки-икки ярим ой қилиб белгилаш даркор.
Ёш болаларга асални 1 чой қошиқдан бериш мумкин. Яъни 35-50 г дан уч маҳал.
Ёз кунлари асални истеъмол қилишни икки баробар камайтириш зарур, чунки бу вақтда мева ва резавор мевалар истеъмол қилинади.Уларда эса кўплаб қанд моддаси ва фуруктоза бўлади.
Асални овқатланишдан бир ярим-икки соат олдин ёки овқатланишдан сўнг уч соат ўтиб истеъмол қилинса мақсадга мувофиқ бўлади. Ухлашдан аввал ҳам озроқ миқдорда асал истеъмол қилиш организм учун фойдалидир. Ёши катта бўлган ва жисмоний иш билан деярли банд бўлмайдиган одамларга кунига 1-2 чой қошиқ асал истеъмол қилиш кифоядир.
Асал билан биргаликда турли ширинликлар, жумладан, пишириқлар, конфетлар, музқаймоқ, муроббо кабиларни истеъмол қилиш мақсадга мувофиқ келмайди. Гап шундаки, камҳаракат инсонларни бу ҳолатлар семиришга олиб келади ва организмдаги углеводлар мувозанатининг бузилишига сабаб бўлади.
Ширинликларни керагидан ортиқ истемол қилиш эса турли хил касалликлар, жумладан қон босими касаллиги, атеросклероз, юрак мушакларининг сиқилиши, шунингдек, қандли диабетнинг келиб чиқишига сабаб бўлади. Шакарни кўп миқдорда истемол қилиш қонда қанд миқдорининг ошишига олиб келади, бунда углеводларни ҳазм қилдириш учун ўт пуфаги ўзидан инсулин гармонини ишлаб чиқаришга мажбур бўлади. Бундай мажбурият ўт пуфаги катакчаларини чарчатади. Натижада қандли диабет ривожланади.
Сил касалига йўлиққан бемор кунига 100-150 г асал истеъмол қилса, бақувватлашади. Асал иммунитетини ошириб, сил таёқчаларини нобуд қилади.
Ички секреция тизими касалликлари
Қалбаки асал сифатининг пастлигини айтмаса ҳам бўлади.Баъзан ундан овқатланиш маҳсулоти сифатида ва айниқса дори сифатида фойдаланиш қатъиян ман этилади.
Асал сотиб олиш учун айрим белги ва ҳолатларни билиш жуда зарурдир:
– табиий асалнинг мазаси ширин, бироз тахир, лекин ёқимли бўлиб, оғиз бўшлиғи шилимшиқ пардасини енгил безовта қилиши мумкин;
– юқори сифатли асал ёқимли, ўзига хос ҳидли бўлади, сув буғида қиздирилганда бу ҳид кучаяди;
– агарда сақлаш натижасида асал турли хил консис-тенцияга эга икки қаватли (пастида шакарли қисми) бўлса, бундай асал керагидан ортиқ миқдорда намликка эга эканлигини билдиради. Бундай асални узоқ сақлаб бўлмайди, чунки у ачиб қолиши мумкин;
– асал тиниқ ва рангсиз, оч қаҳрабо рангида ёки тўқ қаҳрабо рангида, тўқ рангда бўлиши мумкин;
– асалнинг қалбакилигини унинг 30 фоизли эритмасига бир неча йод томчиси (ёки лягол эритмаси) қўшилганда ранги тўқ кўк рангга (тусга) кирганидан билса бўлади. Бу ҳолат асалга крахмал ёки ун қўшилганидан далолат беради. "Пиёниста асал" (бу Кавказ ўлкаси ҳудудларида учрайди) сотиб олмаслик учун уни ҳам бошқалардан ажрата билиш керак: кўринишидан юқори сифатли асалдан фарқи йўқ, аммо ҳиди унчалик сезилмайди, бироз куйган шакар ҳиди анқиб туради (бу асални барча водий ва воҳаларда сотиб юрган асалфурушларда ҳам учратиш мумкин);
– бўр қўшилган асалнинг озгина қисмига сирка ёки кислота қуйиш билан аниқласа бўлади, сабаби бунда асал кўпириб кетади.
Асални қачон истеъмол қилиш мумкин?
Катта ёшдаги соғлом одамлар кунига 100-140 г дан асал истеъмол қилишлари мумкин. Дармондори ва даволовчи парҳез озиқ-овқат маҳсулоти сифатида асални 50-60 г дан истеъмол қилиш лозим. Асални суюлтирилган ҳолатда бир неча соатга бўлиб истеъмол қилиш мақсадга мувофиқдир. Даволаш муддатини икки-икки ярим ой қилиб белгилаш даркор.
Ёш болаларга асални 1 чой қошиқдан бериш мумкин. Яъни 35-50 г дан уч маҳал.
Ёз кунлари асални истеъмол қилишни икки баробар камайтириш зарур, чунки бу вақтда мева ва резавор мевалар истеъмол қилинади.Уларда эса кўплаб қанд моддаси ва фуруктоза бўлади.
Асални овқатланишдан бир ярим-икки соат олдин ёки овқатланишдан сўнг уч соат ўтиб истеъмол қилинса мақсадга мувофиқ бўлади. Ухлашдан аввал ҳам озроқ миқдорда асал истеъмол қилиш организм учун фойдалидир. Ёши катта бўлган ва жисмоний иш билан деярли банд бўлмайдиган одамларга кунига 1-2 чой қошиқ асал истеъмол қилиш кифоядир.
Асал билан биргаликда турли ширинликлар, жумладан, пишириқлар, конфетлар, музқаймоқ, муроббо кабиларни истеъмол қилиш мақсадга мувофиқ келмайди. Гап шундаки, камҳаракат инсонларни бу ҳолатлар семиришга олиб келади ва организмдаги углеводлар мувозанатининг бузилишига сабаб бўлади.
Ширинликларни керагидан ортиқ истемол қилиш эса турли хил касалликлар, жумладан қон босими касаллиги, атеросклероз, юрак мушакларининг сиқилиши, шунингдек, қандли диабетнинг келиб чиқишига сабаб бўлади. Шакарни кўп миқдорда истемол қилиш қонда қанд миқдорининг ошишига олиб келади, бунда углеводларни ҳазм қилдириш учун ўт пуфаги ўзидан инсулин гармонини ишлаб чиқаришга мажбур бўлади. Бундай мажбурият ўт пуфаги катакчаларини чарчатади. Натижада қандли диабет ривожланади.
Сил касалига йўлиққан бемор кунига 100-150 г асал истеъмол қилса, бақувватлашади. Асал иммунитетини ошириб, сил таёқчаларини нобуд қилади.
Ички секреция тизими касалликлари
Правильное и здоровое питание
Photo
Қандли диабетда шакарни асал билан алмаштириш мақсадга мувофиқдир. Бунда асални суткасига 50-100 г дан истеъмол қилиш лозим. Кечқурунлари эса 1 ош қошиқ асални бир стакан сувда эритиб ичиш тавсия этилади. Биринчи ва иккинчи даражали ички секреция бези (буқоқ) хасталигида ҳафтада бир марта фақат тенг миқдордаги гречиха асали, майдаланган ёнғоқ ҳамда гречиха кукуни аралашмасидан истеъмол қилиб туришлари мумкин. Даво муддати – олти ҳафта.
Ортиқча вазнда эрталаб наҳорга 100 мл қайнатилган сувга бир ош қошиқ асал солиб ичиш керак. Шундан сўнг икки соат давомида ҳеч нарса истеъмол қилинмайди. Кечқурун уйқудан олдин икки соат аввал шу муолажа такрорланади. Даволаш муддати – бир ой. Гипертериоз (қалқонсимон без фаолиятининг кучайиши) хасталигида 300 г майдаланган ёнғоқ бўлаклари, 100 г буғда пиширилган ва бўтқа ҳолатига келтирилган саримсоқ, 50 г кукун ҳолатига келтирилган арпабодиён мевалари, 1 кг асал яхшилаб аралаштирилади. 1 ош қошиқдан истеъмол қилинади (тугагунча).
Асаб касалликларида
Ётишдан олдин асал эритилган бир стакан сув ичилса, асаб касалликларига яхши наф беради. Беморда бош оғриши, тез чарчаш, жаҳлдорлик каби аломатлар йўқолади.
Неврозда алой шарбати, қизил вино, асал 1:2:2 нисбатда олиниб аралаштирилади ва қоронғи жойда бир ҳафта қўйилади (вақти-вақти билан аралаштириб турилади). Масаллиқни бир ош қошиқдан овқатланишдан ярим соат олдин 2-3 ой мабайнида ҳар куни 3 маҳал истеъмол қилинади.
Ёки 100 г асални 4 стакан қайнатиб хона ҳароратидаги совитилган сувда эритиб, икки ош қошиқдан овқатланишдан 30-40 дақиқа олдин истеъмол қилинади.Даволаш муддати – икки ҳафта.
Тутқаноқ касаллигида эса 10 ош қошиқ мойчечак гулларига 500 мл олма сиркаси, 5 ош қошиқ асал қўшилади ва ёпиқ идишда буғ устига бир дақиқа қўйилади.Тайёр маҳсулотни чорак стакандан уч маҳал истеъмол қилинади.
Абу Али ибн Сино айтадики, кўпиги олинган асал ел пайдо қилмайди, кўпиги олинмагани эса ел пайдо қилиб, ични суради. Агар кўпиги олиниб, илитиб ичилса, томоқ хилтларини юмшатади. Қайнатилгани ични юргизмайди. Сув билан қайнатилгани сийдикни кўпроқ ҳайдайди.
Қон камайиши хасталикларида
Ўттиз кун давомида ҳар куни эрталаб кундузи ва кечқурун гречихадан олинган асал қўшилган сут ичиш керак (бир стакан сутга бир ош қошиқ асал солинади). Бу қон қуюлишга қарши кўмак беради. Ўз вақтида қилинса, бу ҳолат анемиянинг ҳам олдини олади.
Қуйидаги шифобахш ичимликнинг камқонликда нафи жуда катта: 800 мл қайнаган сувда 180 г асал эритилади. Аралаштириш давомида унга асалари овқати (перга) қўшилади. Бир неча кун мобайнида бу эритма ферментациядан ўтказилади.Тайёр ичимлик 150 г дан овқатланишдан 30 дақиқа олдин ичилади. Ушбу восита ёшартириш хусусиятига ҳам эгадир.
Бундан ташқари, камқонликни даволашда асал ва ёнғоқ аралашмасидан ҳам фойдаланилади. Майдаланган ёнғоққа гул, яхшиси гречихадан олинган асал қўшилиб, қуйилгунча аралаштирилади. Даволаниш – 40-45 кун давом этади.
Аёллар касалликларида
Климаксда 150 г алой шарбатини 300 г қайнатилмаган, бироқ иссиқ асал билан аралаштириб, бир сутка сақланади. Вақти-вақти билан чайқатилиб турилади. Сўнг иситиб, докадан сузиб олинади. Нонуштадан бир соат олдин 5-10 г дан истеъмол қилинади.
Ҳайз маромини тартибга келтириш учун тенг миқдорда аччиқ шувоқ ва асал аралашмасидан 1 чой қошиқдан кунига 3 маҳал овқатланишдан олдин сув билан бирга ичилади.
Ҳомиладор ва эмизикли аёлларда қон босимининг ошишида тенг миқдорда асал, ерқалампир, сабзи ва лимон шарбатларини аралаштириб, қоронғи, салқин жойда сақланади. Кунига икки маҳал овқатланишдан 1 соат олдин 2 чой қошиқдан истеъмол қилинади.
Заҳарга қарши восита
Асални қизил гул ёғи билан қўшиб қиздириб ичилса, газандалар чақишида ва афюн ичиб заҳарланганда яхши даводир. Қайнатилган асал заҳарларга (қарши) фойдали бўлиб, уни еб кўрган киши харбақнинг зараридан қутилади: ҳидлаганда ва уни еб акса урганда ўткир асал бирданига ҳушдан кетказади ва одамдан совуқ тер чиқади. Бундай ҳолда: тузланган балиқ ейиш ва асал суви ичиб қайт қилиш лозим бўлади.
Биласизми?
Ортиқча вазнда эрталаб наҳорга 100 мл қайнатилган сувга бир ош қошиқ асал солиб ичиш керак. Шундан сўнг икки соат давомида ҳеч нарса истеъмол қилинмайди. Кечқурун уйқудан олдин икки соат аввал шу муолажа такрорланади. Даволаш муддати – бир ой. Гипертериоз (қалқонсимон без фаолиятининг кучайиши) хасталигида 300 г майдаланган ёнғоқ бўлаклари, 100 г буғда пиширилган ва бўтқа ҳолатига келтирилган саримсоқ, 50 г кукун ҳолатига келтирилган арпабодиён мевалари, 1 кг асал яхшилаб аралаштирилади. 1 ош қошиқдан истеъмол қилинади (тугагунча).
Асаб касалликларида
Ётишдан олдин асал эритилган бир стакан сув ичилса, асаб касалликларига яхши наф беради. Беморда бош оғриши, тез чарчаш, жаҳлдорлик каби аломатлар йўқолади.
Неврозда алой шарбати, қизил вино, асал 1:2:2 нисбатда олиниб аралаштирилади ва қоронғи жойда бир ҳафта қўйилади (вақти-вақти билан аралаштириб турилади). Масаллиқни бир ош қошиқдан овқатланишдан ярим соат олдин 2-3 ой мабайнида ҳар куни 3 маҳал истеъмол қилинади.
Ёки 100 г асални 4 стакан қайнатиб хона ҳароратидаги совитилган сувда эритиб, икки ош қошиқдан овқатланишдан 30-40 дақиқа олдин истеъмол қилинади.Даволаш муддати – икки ҳафта.
Тутқаноқ касаллигида эса 10 ош қошиқ мойчечак гулларига 500 мл олма сиркаси, 5 ош қошиқ асал қўшилади ва ёпиқ идишда буғ устига бир дақиқа қўйилади.Тайёр маҳсулотни чорак стакандан уч маҳал истеъмол қилинади.
Абу Али ибн Сино айтадики, кўпиги олинган асал ел пайдо қилмайди, кўпиги олинмагани эса ел пайдо қилиб, ични суради. Агар кўпиги олиниб, илитиб ичилса, томоқ хилтларини юмшатади. Қайнатилгани ични юргизмайди. Сув билан қайнатилгани сийдикни кўпроқ ҳайдайди.
Қон камайиши хасталикларида
Ўттиз кун давомида ҳар куни эрталаб кундузи ва кечқурун гречихадан олинган асал қўшилган сут ичиш керак (бир стакан сутга бир ош қошиқ асал солинади). Бу қон қуюлишга қарши кўмак беради. Ўз вақтида қилинса, бу ҳолат анемиянинг ҳам олдини олади.
Қуйидаги шифобахш ичимликнинг камқонликда нафи жуда катта: 800 мл қайнаган сувда 180 г асал эритилади. Аралаштириш давомида унга асалари овқати (перга) қўшилади. Бир неча кун мобайнида бу эритма ферментациядан ўтказилади.Тайёр ичимлик 150 г дан овқатланишдан 30 дақиқа олдин ичилади. Ушбу восита ёшартириш хусусиятига ҳам эгадир.
Бундан ташқари, камқонликни даволашда асал ва ёнғоқ аралашмасидан ҳам фойдаланилади. Майдаланган ёнғоққа гул, яхшиси гречихадан олинган асал қўшилиб, қуйилгунча аралаштирилади. Даволаниш – 40-45 кун давом этади.
Аёллар касалликларида
Климаксда 150 г алой шарбатини 300 г қайнатилмаган, бироқ иссиқ асал билан аралаштириб, бир сутка сақланади. Вақти-вақти билан чайқатилиб турилади. Сўнг иситиб, докадан сузиб олинади. Нонуштадан бир соат олдин 5-10 г дан истеъмол қилинади.
Ҳайз маромини тартибга келтириш учун тенг миқдорда аччиқ шувоқ ва асал аралашмасидан 1 чой қошиқдан кунига 3 маҳал овқатланишдан олдин сув билан бирга ичилади.
Ҳомиладор ва эмизикли аёлларда қон босимининг ошишида тенг миқдорда асал, ерқалампир, сабзи ва лимон шарбатларини аралаштириб, қоронғи, салқин жойда сақланади. Кунига икки маҳал овқатланишдан 1 соат олдин 2 чой қошиқдан истеъмол қилинади.
Заҳарга қарши восита
Асални қизил гул ёғи билан қўшиб қиздириб ичилса, газандалар чақишида ва афюн ичиб заҳарланганда яхши даводир. Қайнатилган асал заҳарларга (қарши) фойдали бўлиб, уни еб кўрган киши харбақнинг зараридан қутилади: ҳидлаганда ва уни еб акса урганда ўткир асал бирданига ҳушдан кетказади ва одамдан совуқ тер чиқади. Бундай ҳолда: тузланган балиқ ейиш ва асал суви ичиб қайт қилиш лозим бўлади.
Биласизми?
Правильное и здоровое питание
Photo
Бир дона ишчи асаларининг ўртача оғирлиги 100 мг, уруғланган она асалариники эса 220-230 мг, эркак болари эса 200 мг вазнда бўлади.
Ишчи асалари қанотининг кенглиги 23 мм дир.
Ишчи асалари бир дақиқада 190, қовоқари 240, пашша 330, ниначи 28 маротаба қанот қоқади.
Бир кг асал олиш учун асаларилар 180000 дона ўсимлик гулшираси келтириши мумкин. Бир дона асалари ромидаги катакчаларни асал билан тўлдириш учун 10-12 асалари гулшира келтириши мумкин.
Ишчи асалари бир кунда 2000 тагача гулга қўниши мумкин.
Ишчи асалари қанотининг кенглиги 23 мм дир.
Ишчи асалари бир дақиқада 190, қовоқари 240, пашша 330, ниначи 28 маротаба қанот қоқади.
Бир кг асал олиш учун асаларилар 180000 дона ўсимлик гулшираси келтириши мумкин. Бир дона асалари ромидаги катакчаларни асал билан тўлдириш учун 10-12 асалари гулшира келтириши мумкин.
Ишчи асалари бир кунда 2000 тагача гулга қўниши мумкин.
АСАЛНИНГ ФОЙДА ВА ЗИЁНЛАРИ
Оллоҳ таоло "Унда – асалда
одамлар дардига даво мавжуддир", – деган.
Ҳадисдан.
Асал – арабча бол бўлиб, у ўсимликлар гулидаги шира (нектар)нинг асалари организмида қайта ишланишидан ҳосил бўладиган маҳсулотдир. Асал ранги, ҳиди ва мазаси жиҳатидан турлича бўлади. Масалан: тиниқ рангли, новвот рангли, қўнғир рангли ва ҳоказо.
Турлари
Энг яхши асал тоғ асалидир, чунки у турли ўсимлик гулларидан йиғилади. Оқ акация, жўка (липа) дарахти, беда, янтоқ гулидан йиғилган тиниқ рангли асал соз асал ҳисобланади. Каноп ўсимлигидан йиғилган асал новвот рангли, гречиха ўсимлигиники қўнғир рангли бўлади.
Тарихи
Асаларилар қадимда ўрмон дарахтлари ковакларида ва тоғларда яшаб келган. Коваклар уларни чанг-тўзон, жазирама иссиқ, қор-ёмғир ва сув тошқинларидан ҳимоя қилган. Ёшини яшаб кексайган дарахт баъзида асалари уяси билан бирга ерга қулаган, синиб тушган мумкатакчаларидан асал оқиб чиққан. Ибтидоий одамлар тасодифан йиқилган дарахтга рўпара келишганда, ундан оқиб чиққан олтинранг ёпишқоқ суюқликнинг мазасини тотиб кўриб, балки жуда қувонгандирлар. Беҳад ширин, ёқимли ва мазали экан, деб ҳайқирган бўлсалар ҳам ажабмас. Улар албатта, мазкур неъматдан ўз ғорларига олиб кетган бўлсалар керак. Чунки ғорда уларнинг оиласи бўлган!
Асаларилар дарахт ковакларидан ташқари, тоғ қияликларига, унинг ўйдим-чуқур жойларига ҳам ин қуришади.
1919 йилда бир гуруҳ немис олимлари Испаниянинг Аленсия тоғидаги ғаройиб ғорга дуч келишган. Улар ғорнинг тош деворларига бундан 15-20 минг йиллар аввал қандайдир рассом ҳайвонлар, парандалар ва одамлар суратини маҳорат билан чизганини кўришади. Шу билан бирга рассом асалариларни овлаш жараёнини ҳам тасвирлаган эди. Суратларда тоғ бошида осилиб турган қоядан арқон туширилган манзара тасвирланган. Бу арқон, балки лиана – чирмовуқдир. Ундан асалга ишқибоз асалари овчилари қўлида сават тутганча тушиб бораётган экан. Шунингдек, расмларда бошқа бир асал ишқибози ғор ёриғидан асал мумкатакларини саватчасига жойлаш билан машғул бўлиб турган ҳолат тасвирлангани айтилади.
ўордан топилган ушбу тасвирлар – бебаҳо тарихий ҳужжатдир. Расмлар бундан бир неча юз аср муқаддам инсонларнинг асаларилар билан яхши таниш бўлганлигидан гувоҳлик бериб турибди. Булардан ташқари ТУТАНХАМОН қабрида ичида аллақандай модда бўлган идиш топилган.Энг қизиқарлиси шундаки, 3000 йил ўтса-да ўз хусусиятини йўқотмаган бу модданинг асал эканлигини олимлар аниқлашган. Қадимги эронликлар ва скифлар вафот этган давлат арбобларини мўмиёлаштириш учун асалдан фойдаланишган.
Тарихдан яна бир маълумот сақланганки, АЛЕКСАНДР МАКЕДОНСКИЙ нинг вафотидан сўнг унинг жасади асалга ботириб олинган ва кўмиш учун Македониянинг марказий қисмига олиб келинган.
Кимёвий таркиби
Асал биологик, шифобахш хусусияти юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулоти қаторига киради. Асалнинг кимёвий таркиби ниҳоятда мураккаб. Унда инсон ҳаёти учун зарур етмишдан ортиқ моддалар мавжуд. Асалнинг асосий қисми углевод: глюкоза, фруктозадан иборатдир. Шунинг учун организмда жуда тез ҳазм бўлади. Асал таркибида фермент-лар борлиги сабабли у шифобахш ҳисобланади. Чунончи, крахмал ва декстринни қандга айлантиради ва диастаза, қандни глюкоза ва фруктозага ўтказувчи инвертаза, пероксид бирикмаларини парчаловчи каталаза каби бир қанча ферментлар мавжуд. Булардан ташқари асал таркибида кальций, фосфор, олтингугурт, йод бирикмалари, мис, хром, никел, қўрғошин, титан, калий, рух каби микроэлементлар бор. Органик кислоталардан олма, сут, лимон кислоталари В1, В6, В2, В3, В5, Е, К, С витаминлари ва биостимуляторлар борлиги аниқланган.
Қуввати
Асалнинг 1 кг да 3150 калория қувват бор. Асал яна турли фармакалогик таъсирга эга. У микробларни ўлдиради. 10 фоизли асал эритмаси билан ингаляция қилинса, нафас йўлларидаги касалликларни тузатади.
Асалари умри
Оллоҳ таоло "Унда – асалда
одамлар дардига даво мавжуддир", – деган.
Ҳадисдан.
Асал – арабча бол бўлиб, у ўсимликлар гулидаги шира (нектар)нинг асалари организмида қайта ишланишидан ҳосил бўладиган маҳсулотдир. Асал ранги, ҳиди ва мазаси жиҳатидан турлича бўлади. Масалан: тиниқ рангли, новвот рангли, қўнғир рангли ва ҳоказо.
Турлари
Энг яхши асал тоғ асалидир, чунки у турли ўсимлик гулларидан йиғилади. Оқ акация, жўка (липа) дарахти, беда, янтоқ гулидан йиғилган тиниқ рангли асал соз асал ҳисобланади. Каноп ўсимлигидан йиғилган асал новвот рангли, гречиха ўсимлигиники қўнғир рангли бўлади.
Тарихи
Асаларилар қадимда ўрмон дарахтлари ковакларида ва тоғларда яшаб келган. Коваклар уларни чанг-тўзон, жазирама иссиқ, қор-ёмғир ва сув тошқинларидан ҳимоя қилган. Ёшини яшаб кексайган дарахт баъзида асалари уяси билан бирга ерга қулаган, синиб тушган мумкатакчаларидан асал оқиб чиққан. Ибтидоий одамлар тасодифан йиқилган дарахтга рўпара келишганда, ундан оқиб чиққан олтинранг ёпишқоқ суюқликнинг мазасини тотиб кўриб, балки жуда қувонгандирлар. Беҳад ширин, ёқимли ва мазали экан, деб ҳайқирган бўлсалар ҳам ажабмас. Улар албатта, мазкур неъматдан ўз ғорларига олиб кетган бўлсалар керак. Чунки ғорда уларнинг оиласи бўлган!
Асаларилар дарахт ковакларидан ташқари, тоғ қияликларига, унинг ўйдим-чуқур жойларига ҳам ин қуришади.
1919 йилда бир гуруҳ немис олимлари Испаниянинг Аленсия тоғидаги ғаройиб ғорга дуч келишган. Улар ғорнинг тош деворларига бундан 15-20 минг йиллар аввал қандайдир рассом ҳайвонлар, парандалар ва одамлар суратини маҳорат билан чизганини кўришади. Шу билан бирга рассом асалариларни овлаш жараёнини ҳам тасвирлаган эди. Суратларда тоғ бошида осилиб турган қоядан арқон туширилган манзара тасвирланган. Бу арқон, балки лиана – чирмовуқдир. Ундан асалга ишқибоз асалари овчилари қўлида сават тутганча тушиб бораётган экан. Шунингдек, расмларда бошқа бир асал ишқибози ғор ёриғидан асал мумкатакларини саватчасига жойлаш билан машғул бўлиб турган ҳолат тасвирлангани айтилади.
ўордан топилган ушбу тасвирлар – бебаҳо тарихий ҳужжатдир. Расмлар бундан бир неча юз аср муқаддам инсонларнинг асаларилар билан яхши таниш бўлганлигидан гувоҳлик бериб турибди. Булардан ташқари ТУТАНХАМОН қабрида ичида аллақандай модда бўлган идиш топилган.Энг қизиқарлиси шундаки, 3000 йил ўтса-да ўз хусусиятини йўқотмаган бу модданинг асал эканлигини олимлар аниқлашган. Қадимги эронликлар ва скифлар вафот этган давлат арбобларини мўмиёлаштириш учун асалдан фойдаланишган.
Тарихдан яна бир маълумот сақланганки, АЛЕКСАНДР МАКЕДОНСКИЙ нинг вафотидан сўнг унинг жасади асалга ботириб олинган ва кўмиш учун Македониянинг марказий қисмига олиб келинган.
Кимёвий таркиби
Асал биологик, шифобахш хусусияти юқори бўлган озиқ-овқат маҳсулоти қаторига киради. Асалнинг кимёвий таркиби ниҳоятда мураккаб. Унда инсон ҳаёти учун зарур етмишдан ортиқ моддалар мавжуд. Асалнинг асосий қисми углевод: глюкоза, фруктозадан иборатдир. Шунинг учун организмда жуда тез ҳазм бўлади. Асал таркибида фермент-лар борлиги сабабли у шифобахш ҳисобланади. Чунончи, крахмал ва декстринни қандга айлантиради ва диастаза, қандни глюкоза ва фруктозага ўтказувчи инвертаза, пероксид бирикмаларини парчаловчи каталаза каби бир қанча ферментлар мавжуд. Булардан ташқари асал таркибида кальций, фосфор, олтингугурт, йод бирикмалари, мис, хром, никел, қўрғошин, титан, калий, рух каби микроэлементлар бор. Органик кислоталардан олма, сут, лимон кислоталари В1, В6, В2, В3, В5, Е, К, С витаминлари ва биостимуляторлар борлиги аниқланган.
Қуввати
Асалнинг 1 кг да 3150 калория қувват бор. Асал яна турли фармакалогик таъсирга эга. У микробларни ўлдиради. 10 фоизли асал эритмаси билан ингаляция қилинса, нафас йўлларидаги касалликларни тузатади.
Асалари умри
Она асалари болари ромидаги катакларга тухум қўйганидан сўнг орадан 21 кун ўтиб, ишчи асалари дунёга келади. Унинг қанча яшаши, ғумбаклик давридан кейинги меҳнат фаолияти ўз оиласи кучига боғлиқ. Она асалари 15-16 кунда етилиб чиққач, 4-5 йил умр кўради. Унинг серпушт-лик даври дастлабки икки йил ҳисобланади. Эркак асалари эса 24 кундан сўнг дунёга келиб бор-йўғи 6-7 ой яшайди, ишчи асаларилар февраль-мартда дунёга келган бўлса, тахминан 35, июнь ойидагилар 30, асосий асал йиғиш мавсумида пайдо бўлганлари 28-30 кун ва октябрь-ноябрь ойларида дунёга келганлари эса 80-100 кунгача яшайди.
Табиий хусусиятлари
Асал беқиёс антисептик хусусиятларга эга: у узоқ йиллар давомида ўз табиий сифатини тўлиқ сақлаб қолади. У айнимайди, пўпанак боғламайди. Бу ўз вақтида қадимги римликлар томонидан аниқланган. Улар асал ёрдамида узоқ мамлакатлардан келтирилган камёб ов гўштларини асал билан консервалашган. Асал ичига солинган гўшт бир неча йиллар мобайнида ўз сифатини йўқотмаган.
Асал йиғиш
Асалари ўз ҳаёти мобайнида гулшира тўплаш учун 80-130 маротаба парвоз қилади. Асал яхши бўлган бир ёз кунида асаларининг 10-12 марта парвозга чиқишига тўғри келади. Асалари оиласининг 60 фоизи учадиган дала асалариларидан, қолгани эса уя ичидаги юмушларни бажарувчи хизматкор ходимлардан иборат. Мавсум айни қизғин паллада асалари бир учишда 55-70 мг гулшира келтиради. Ундан пастроқ шароитда 40-50 мг, ўртача шароитда 30-35 мг гулшира йиғиб, уясига қайтади. 1 кг асал ҳосил бўлиши учун 1-1,5 кг гача гулчанг сарфланади. Қишдан чиққан асалари атиги битта болачасини, баҳорда туғилганлари эса учтагача болани парвариш қила олади. 100 г асал йиғиш учун ишчи асаларилар 46 минг км йўл босади. Бу 46 минг км масофа ер шарини бутун экватор бўйлаб айланиб чиқиш билан баробардир. Асалари бир кунда 7 минга яқин ўсимлик гулларини чанглата олади.
Асалари "башоратчи"
Асалари ҳаётини узоқ кузатиш асалчилар учун об-ҳаво маълумотларини олдиндан билиш имконини беради. Асаларилар иқлим шароитига нисбатан жуда таъсирчан бўлади. Улар куннинг яхши ёки ёмон бўлишини олдиндан "башорат" қила олади!
Асаларилар уяларини жуда эрта тарк этиши ҳаво очиқ бўлишидан далолатдир. Тонгда асаларилар уясидан учиб чиқмай, визиллаяптими, демак, тушда ёмғир кутаверинг. Ёмғир ёғишидан олдин асаларилар ўз уялари атрофида парвоз қилишади. Ҳаво яхши бўлса, узоқ далаларга учиб чиқишади. Тонгда ёки кундузи асаларилар асалари уяларига шошиб қайтишса, улар уядан учиб чиқишга шошилмаса, демак шамол туради, сўнг ёмғир ёғади. Булутли тонгда асаларилар жиддий асал йиғиш билан шуғулланишса, ҳаво тезда очилиб кетади. Осмонни қора булут қоплаб олганида, асаларилар уяларига кириб кетмаса, ёмғир ёғмайди. Асаларилар парвозининг эрта тугаши, об-ҳаво эртага яхши бўлишини, парвози кеч тугаши, ҳаво узоқ муддат бузилишини билдиради. Асаларилар уя ёриқларини буткул беркитишга киришса, ҳаво совуқ, қаҳратон, қиш қаттиқ келишидан дарак беради. Агар улар ишга қизғин киришмаса, ҳаракатлари суст бўлса, қиш илиқ келади. Кузда асаларилар ўз қутилари туйнукларини мум ва прополис билан мустаҳкамлаб беркитишга киришиб, озгина тешикча қолдирса, бу – қишга яқин қолганлигини билдиради.
Табиий асал қандай бўлади?
Табиий хусусиятлари
Асал беқиёс антисептик хусусиятларга эга: у узоқ йиллар давомида ўз табиий сифатини тўлиқ сақлаб қолади. У айнимайди, пўпанак боғламайди. Бу ўз вақтида қадимги римликлар томонидан аниқланган. Улар асал ёрдамида узоқ мамлакатлардан келтирилган камёб ов гўштларини асал билан консервалашган. Асал ичига солинган гўшт бир неча йиллар мобайнида ўз сифатини йўқотмаган.
Асал йиғиш
Асалари ўз ҳаёти мобайнида гулшира тўплаш учун 80-130 маротаба парвоз қилади. Асал яхши бўлган бир ёз кунида асаларининг 10-12 марта парвозга чиқишига тўғри келади. Асалари оиласининг 60 фоизи учадиган дала асалариларидан, қолгани эса уя ичидаги юмушларни бажарувчи хизматкор ходимлардан иборат. Мавсум айни қизғин паллада асалари бир учишда 55-70 мг гулшира келтиради. Ундан пастроқ шароитда 40-50 мг, ўртача шароитда 30-35 мг гулшира йиғиб, уясига қайтади. 1 кг асал ҳосил бўлиши учун 1-1,5 кг гача гулчанг сарфланади. Қишдан чиққан асалари атиги битта болачасини, баҳорда туғилганлари эса учтагача болани парвариш қила олади. 100 г асал йиғиш учун ишчи асаларилар 46 минг км йўл босади. Бу 46 минг км масофа ер шарини бутун экватор бўйлаб айланиб чиқиш билан баробардир. Асалари бир кунда 7 минга яқин ўсимлик гулларини чанглата олади.
Асалари "башоратчи"
Асалари ҳаётини узоқ кузатиш асалчилар учун об-ҳаво маълумотларини олдиндан билиш имконини беради. Асаларилар иқлим шароитига нисбатан жуда таъсирчан бўлади. Улар куннинг яхши ёки ёмон бўлишини олдиндан "башорат" қила олади!
Асаларилар уяларини жуда эрта тарк этиши ҳаво очиқ бўлишидан далолатдир. Тонгда асаларилар уясидан учиб чиқмай, визиллаяптими, демак, тушда ёмғир кутаверинг. Ёмғир ёғишидан олдин асаларилар ўз уялари атрофида парвоз қилишади. Ҳаво яхши бўлса, узоқ далаларга учиб чиқишади. Тонгда ёки кундузи асаларилар асалари уяларига шошиб қайтишса, улар уядан учиб чиқишга шошилмаса, демак шамол туради, сўнг ёмғир ёғади. Булутли тонгда асаларилар жиддий асал йиғиш билан шуғулланишса, ҳаво тезда очилиб кетади. Осмонни қора булут қоплаб олганида, асаларилар уяларига кириб кетмаса, ёмғир ёғмайди. Асаларилар парвозининг эрта тугаши, об-ҳаво эртага яхши бўлишини, парвози кеч тугаши, ҳаво узоқ муддат бузилишини билдиради. Асаларилар уя ёриқларини буткул беркитишга киришса, ҳаво совуқ, қаҳратон, қиш қаттиқ келишидан дарак беради. Агар улар ишга қизғин киришмаса, ҳаракатлари суст бўлса, қиш илиқ келади. Кузда асаларилар ўз қутилари туйнукларини мум ва прополис билан мустаҳкамлаб беркитишга киришиб, озгина тешикча қолдирса, бу – қишга яқин қолганлигини билдиради.
Табиий асал қандай бўлади?
Баъзан бозордан сотиб олаётган асалимизга шубҳа билан қараймиз. Сабаби кўпчилик асалфурушлар сифатсиз асал сотиб, ундан мўмай даромад олиш мақсадида унга турли хил аралашмалар қўшишади. Бу шудрингли асал, сувли, мевали шарбатлар, крахмалли, лавлагили ёки маккажўхори шиннилари, қандли шарбатлар бўлиши мумкин. Айрим ҳолларда шундай ҳолат бўладики, ноинсоф асалфурушлар асалга бўр ёки қум ҳам қўшишади.
Қалбаки асал сифатининг пастлигини айтмаса ҳам бўлади.Баъзан ундан овқатланиш маҳсулоти сифатида ва айниқса дори сифатида фойдаланиш қатъиян ман этилади.
Асал сотиб олиш учун айрим белги ва ҳолатларни билиш жуда зарурдир:
– табиий асалнинг мазаси ширин, бироз тахир, лекин ёқимли бўлиб, оғиз бўшлиғи шилимшиқ пардасини енгил безовта қилиши мумкин;
– юқори сифатли асал ёқимли, ўзига хос ҳидли бўлади, сув буғида қиздирилганда бу ҳид кучаяди;
– агарда сақлаш натижасида асал турли хил консис-тенцияга эга икки қаватли (пастида шакарли қисми) бўлса, бундай асал керагидан ортиқ миқдорда намликка эга эканлигини билдиради. Бундай асални узоқ сақлаб бўлмайди, чунки у ачиб қолиши мумкин;
– асал тиниқ ва рангсиз, оч қаҳрабо рангида ёки тўқ қаҳрабо рангида, тўқ рангда бўлиши мумкин;
– асалнинг қалбакилигини унинг 30 фоизли эритмасига бир неча йод томчиси (ёки лягол эритмаси) қўшилганда ранги тўқ кўк рангга (тусга) кирганидан билса бўлади. Бу ҳолат асалга крахмал ёки ун қўшилганидан далолат беради. "Пиёниста асал" (бу Кавказ ўлкаси ҳудудларида учрайди) сотиб олмаслик учун уни ҳам бошқалардан ажрата билиш керак: кўринишидан юқори сифатли асалдан фарқи йўқ, аммо ҳиди унчалик сезилмайди, бироз куйган шакар ҳиди анқиб туради (бу асални барча водий ва воҳаларда сотиб юрган асалфурушларда ҳам учратиш мумкин);
– бўр қўшилган асалнинг озгина қисмига сирка ёки кислота қуйиш билан аниқласа бўлади, сабаби бунда асал кўпириб кетади.
Асални қачон истеъмол қилиш мумкин?
Катта ёшдаги соғлом одамлар кунига 100-140 г дан асал истеъмол қилишлари мумкин. Дармондори ва даволовчи парҳез озиқ-овқат маҳсулоти сифатида асални 50-60 г дан истеъмол қилиш лозим. Асални суюлтирилган ҳолатда бир неча соатга бўлиб истеъмол қилиш мақсадга мувофиқдир. Даволаш муддатини икки-икки ярим ой қилиб белгилаш даркор.
Ёш болаларга асални 1 чой қошиқдан бериш мумкин. Яъни 35-50 г дан уч маҳал.
Ёз кунлари асални истеъмол қилишни икки баробар камайтириш зарур, чунки бу вақтда мева ва резавор мевалар истеъмол қилинади.Уларда эса кўплаб қанд моддаси ва фуруктоза бўлади.
Асални овқатланишдан бир ярим-икки соат олдин ёки овқатланишдан сўнг уч соат ўтиб истеъмол қилинса мақсадга мувофиқ бўлади. Ухлашдан аввал ҳам озроқ миқдорда асал истеъмол қилиш организм учун фойдалидир. Ёши катта бўлган ва жисмоний иш билан деярли банд бўлмайдиган одамларга кунига 1-2 чой қошиқ асал истеъмол қилиш кифоядир.
Асал билан биргаликда турли ширинликлар, жумладан, пишириқлар, конфетлар, музқаймоқ, муроббо кабиларни истеъмол қилиш мақсадга мувофиқ келмайди. Гап шундаки, камҳаракат инсонларни бу ҳолатлар семиришга олиб келади ва организмдаги углеводлар мувозанатининг бузилишига сабаб бўлади.
Ширинликларни керагидан ортиқ истемол қилиш эса турли хил касалликлар, жумладан қон босими касаллиги, атеросклероз, юрак мушакларининг сиқилиши, шунингдек, қандли диабетнинг келиб чиқишига сабаб бўлади. Шакарни кўп миқдорда истемол қилиш қонда қанд миқдорининг ошишига олиб келади, бунда углеводларни ҳазм қилдириш учун ўт пуфаги ўзидан инсулин гармонини ишлаб чиқаришга мажбур бўлади. Бундай мажбурият ўт пуфаги катакчаларини чарчатади. Натижада қандли диабет ривожланади.
Сил касалига йўлиққан бемор кунига 100-150 г асал истеъмол қилса, бақувватлашади. Асал иммунитетини ошириб, сил таёқчаларини нобуд қилади.
Ички секреция тизими касалликлари
Қалбаки асал сифатининг пастлигини айтмаса ҳам бўлади.Баъзан ундан овқатланиш маҳсулоти сифатида ва айниқса дори сифатида фойдаланиш қатъиян ман этилади.
Асал сотиб олиш учун айрим белги ва ҳолатларни билиш жуда зарурдир:
– табиий асалнинг мазаси ширин, бироз тахир, лекин ёқимли бўлиб, оғиз бўшлиғи шилимшиқ пардасини енгил безовта қилиши мумкин;
– юқори сифатли асал ёқимли, ўзига хос ҳидли бўлади, сув буғида қиздирилганда бу ҳид кучаяди;
– агарда сақлаш натижасида асал турли хил консис-тенцияга эга икки қаватли (пастида шакарли қисми) бўлса, бундай асал керагидан ортиқ миқдорда намликка эга эканлигини билдиради. Бундай асални узоқ сақлаб бўлмайди, чунки у ачиб қолиши мумкин;
– асал тиниқ ва рангсиз, оч қаҳрабо рангида ёки тўқ қаҳрабо рангида, тўқ рангда бўлиши мумкин;
– асалнинг қалбакилигини унинг 30 фоизли эритмасига бир неча йод томчиси (ёки лягол эритмаси) қўшилганда ранги тўқ кўк рангга (тусга) кирганидан билса бўлади. Бу ҳолат асалга крахмал ёки ун қўшилганидан далолат беради. "Пиёниста асал" (бу Кавказ ўлкаси ҳудудларида учрайди) сотиб олмаслик учун уни ҳам бошқалардан ажрата билиш керак: кўринишидан юқори сифатли асалдан фарқи йўқ, аммо ҳиди унчалик сезилмайди, бироз куйган шакар ҳиди анқиб туради (бу асални барча водий ва воҳаларда сотиб юрган асалфурушларда ҳам учратиш мумкин);
– бўр қўшилган асалнинг озгина қисмига сирка ёки кислота қуйиш билан аниқласа бўлади, сабаби бунда асал кўпириб кетади.
Асални қачон истеъмол қилиш мумкин?
Катта ёшдаги соғлом одамлар кунига 100-140 г дан асал истеъмол қилишлари мумкин. Дармондори ва даволовчи парҳез озиқ-овқат маҳсулоти сифатида асални 50-60 г дан истеъмол қилиш лозим. Асални суюлтирилган ҳолатда бир неча соатга бўлиб истеъмол қилиш мақсадга мувофиқдир. Даволаш муддатини икки-икки ярим ой қилиб белгилаш даркор.
Ёш болаларга асални 1 чой қошиқдан бериш мумкин. Яъни 35-50 г дан уч маҳал.
Ёз кунлари асални истеъмол қилишни икки баробар камайтириш зарур, чунки бу вақтда мева ва резавор мевалар истеъмол қилинади.Уларда эса кўплаб қанд моддаси ва фуруктоза бўлади.
Асални овқатланишдан бир ярим-икки соат олдин ёки овқатланишдан сўнг уч соат ўтиб истеъмол қилинса мақсадга мувофиқ бўлади. Ухлашдан аввал ҳам озроқ миқдорда асал истеъмол қилиш организм учун фойдалидир. Ёши катта бўлган ва жисмоний иш билан деярли банд бўлмайдиган одамларга кунига 1-2 чой қошиқ асал истеъмол қилиш кифоядир.
Асал билан биргаликда турли ширинликлар, жумладан, пишириқлар, конфетлар, музқаймоқ, муроббо кабиларни истеъмол қилиш мақсадга мувофиқ келмайди. Гап шундаки, камҳаракат инсонларни бу ҳолатлар семиришга олиб келади ва организмдаги углеводлар мувозанатининг бузилишига сабаб бўлади.
Ширинликларни керагидан ортиқ истемол қилиш эса турли хил касалликлар, жумладан қон босими касаллиги, атеросклероз, юрак мушакларининг сиқилиши, шунингдек, қандли диабетнинг келиб чиқишига сабаб бўлади. Шакарни кўп миқдорда истемол қилиш қонда қанд миқдорининг ошишига олиб келади, бунда углеводларни ҳазм қилдириш учун ўт пуфаги ўзидан инсулин гармонини ишлаб чиқаришга мажбур бўлади. Бундай мажбурият ўт пуфаги катакчаларини чарчатади. Натижада қандли диабет ривожланади.
Сил касалига йўлиққан бемор кунига 100-150 г асал истеъмол қилса, бақувватлашади. Асал иммунитетини ошириб, сил таёқчаларини нобуд қилади.
Ички секреция тизими касалликлари
Қандли диабетда шакарни асал билан алмаштириш мақсадга мувофиқдир. Бунда асални суткасига 50-100 г дан истеъмол қилиш лозим. Кечқурунлари эса 1 ош қошиқ асални бир стакан сувда эритиб ичиш тавсия этилади. Биринчи ва иккинчи даражали ички секреция бези (буқоқ) хасталигида ҳафтада бир марта фақат тенг миқдордаги гречиха асали, майдаланган ёнғоқ ҳамда гречиха кукуни аралашмасидан истеъмол қилиб туришлари мумкин. Даво муддати – олти ҳафта.
Ортиқча вазнда эрталаб наҳорга 100 мл қайнатилган сувга бир ош қошиқ асал солиб ичиш керак. Шундан сўнг икки соат давомида ҳеч нарса истеъмол қилинмайди. Кечқурун уйқудан олдин икки соат аввал шу муолажа такрорланади. Даволаш муддати – бир ой. Гипертериоз (қалқонсимон без фаолиятининг кучайиши) хасталигида 300 г майдаланган ёнғоқ бўлаклари, 100 г буғда пиширилган ва бўтқа ҳолатига келтирилган саримсоқ, 50 г кукун ҳолатига келтирилган арпабодиён мевалари, 1 кг асал яхшилаб аралаштирилади. 1 ош қошиқдан истеъмол қилинади (тугагунча).
Асаб касалликларида
Ётишдан олдин асал эритилган бир стакан сув ичилса, асаб касалликларига яхши наф беради. Беморда бош оғриши, тез чарчаш, жаҳлдорлик каби аломатлар йўқолади.
Неврозда алой шарбати, қизил вино, асал 1:2:2 нисбатда олиниб аралаштирилади ва қоронғи жойда бир ҳафта қўйилади (вақти-вақти билан аралаштириб турилади). Масаллиқни бир ош қошиқдан овқатланишдан ярим соат олдин 2-3 ой мабайнида ҳар куни 3 маҳал истеъмол қилинади.
Ёки 100 г асални 4 стакан қайнатиб хона ҳароратидаги совитилган сувда эритиб, икки ош қошиқдан овқатланишдан 30-40 дақиқа олдин истеъмол қилинади.Даволаш муддати – икки ҳафта.
Тутқаноқ касаллигида эса 10 ош қошиқ мойчечак гулларига 500 мл олма сиркаси, 5 ош қошиқ асал қўшилади ва ёпиқ идишда буғ устига бир дақиқа қўйилади.Тайёр маҳсулотни чорак стакандан уч маҳал истеъмол қилинади.
Абу Али ибн Сино айтадики, кўпиги олинган асал ел пайдо қилмайди, кўпиги олинмагани эса ел пайдо қилиб, ични суради. Агар кўпиги олиниб, илитиб ичилса, томоқ хилтларини юмшатади. Қайнатилгани ични юргизмайди. Сув билан қайнатилгани сийдикни кўпроқ ҳайдайди.
Қон камайиши хасталикларида
Ўттиз кун давомида ҳар куни эрталаб кундузи ва кечқурун гречихадан олинган асал қўшилган сут ичиш керак (бир стакан сутга бир ош қошиқ асал солинади). Бу қон қуюлишга қарши кўмак беради. Ўз вақтида қилинса, бу ҳолат анемиянинг ҳам олдини олади.
Қуйидаги шифобахш ичимликнинг камқонликда нафи жуда катта: 800 мл қайнаган сувда 180 г асал эритилади. Аралаштириш давомида унга асалари овқати (перга) қўшилади. Бир неча кун мобайнида бу эритма ферментациядан ўтказилади.Тайёр ичимлик 150 г дан овқатланишдан 30 дақиқа олдин ичилади. Ушбу восита ёшартириш хусусиятига ҳам эгадир.
Бундан ташқари, камқонликни даволашда асал ва ёнғоқ аралашмасидан ҳам фойдаланилади. Майдаланган ёнғоққа гул, яхшиси гречихадан олинган асал қўшилиб, қуйилгунча аралаштирилади. Даволаниш – 40-45 кун давом этади.
Аёллар касалликларида
Климаксда 150 г алой шарбатини 300 г қайнатилмаган, бироқ иссиқ асал билан аралаштириб, бир сутка сақланади. Вақти-вақти билан чайқатилиб турилади. Сўнг иситиб, докадан сузиб олинади. Нонуштадан бир соат олдин 5-10 г дан истеъмол қилинади.
Ҳайз маромини тартибга келтириш учун тенг миқдорда аччиқ шувоқ ва асал аралашмасидан 1 чой қошиқдан кунига 3 маҳал овқатланишдан олдин сув билан бирга ичилади.
Ҳомиладор ва эмизикли аёлларда қон босимининг ошишида тенг миқдорда асал, ерқалампир, сабзи ва лимон шарбатларини аралаштириб, қоронғи, салқин жойда сақланади. Кунига икки маҳал овқатланишдан 1 соат олдин 2 чой қошиқдан истеъмол қилинади.
Заҳарга қарши восита
Асални қизил гул ёғи билан қўшиб қиздириб ичилса, газандалар чақишида ва афюн ичиб заҳарланганда яхши даводир. Қайнатилган асал заҳарларга (қарши) фойдали бўлиб, уни еб кўрган киши харбақнинг зараридан қутилади: ҳидлаганда ва уни еб акса урганда ўткир асал бирданига ҳушдан кетказади ва одамдан совуқ тер чиқади. Бундай ҳолда: тузланган балиқ ейиш ва асал суви ичиб қайт қилиш лозим бўлади.
Ортиқча вазнда эрталаб наҳорга 100 мл қайнатилган сувга бир ош қошиқ асал солиб ичиш керак. Шундан сўнг икки соат давомида ҳеч нарса истеъмол қилинмайди. Кечқурун уйқудан олдин икки соат аввал шу муолажа такрорланади. Даволаш муддати – бир ой. Гипертериоз (қалқонсимон без фаолиятининг кучайиши) хасталигида 300 г майдаланган ёнғоқ бўлаклари, 100 г буғда пиширилган ва бўтқа ҳолатига келтирилган саримсоқ, 50 г кукун ҳолатига келтирилган арпабодиён мевалари, 1 кг асал яхшилаб аралаштирилади. 1 ош қошиқдан истеъмол қилинади (тугагунча).
Асаб касалликларида
Ётишдан олдин асал эритилган бир стакан сув ичилса, асаб касалликларига яхши наф беради. Беморда бош оғриши, тез чарчаш, жаҳлдорлик каби аломатлар йўқолади.
Неврозда алой шарбати, қизил вино, асал 1:2:2 нисбатда олиниб аралаштирилади ва қоронғи жойда бир ҳафта қўйилади (вақти-вақти билан аралаштириб турилади). Масаллиқни бир ош қошиқдан овқатланишдан ярим соат олдин 2-3 ой мабайнида ҳар куни 3 маҳал истеъмол қилинади.
Ёки 100 г асални 4 стакан қайнатиб хона ҳароратидаги совитилган сувда эритиб, икки ош қошиқдан овқатланишдан 30-40 дақиқа олдин истеъмол қилинади.Даволаш муддати – икки ҳафта.
Тутқаноқ касаллигида эса 10 ош қошиқ мойчечак гулларига 500 мл олма сиркаси, 5 ош қошиқ асал қўшилади ва ёпиқ идишда буғ устига бир дақиқа қўйилади.Тайёр маҳсулотни чорак стакандан уч маҳал истеъмол қилинади.
Абу Али ибн Сино айтадики, кўпиги олинган асал ел пайдо қилмайди, кўпиги олинмагани эса ел пайдо қилиб, ични суради. Агар кўпиги олиниб, илитиб ичилса, томоқ хилтларини юмшатади. Қайнатилгани ични юргизмайди. Сув билан қайнатилгани сийдикни кўпроқ ҳайдайди.
Қон камайиши хасталикларида
Ўттиз кун давомида ҳар куни эрталаб кундузи ва кечқурун гречихадан олинган асал қўшилган сут ичиш керак (бир стакан сутга бир ош қошиқ асал солинади). Бу қон қуюлишга қарши кўмак беради. Ўз вақтида қилинса, бу ҳолат анемиянинг ҳам олдини олади.
Қуйидаги шифобахш ичимликнинг камқонликда нафи жуда катта: 800 мл қайнаган сувда 180 г асал эритилади. Аралаштириш давомида унга асалари овқати (перга) қўшилади. Бир неча кун мобайнида бу эритма ферментациядан ўтказилади.Тайёр ичимлик 150 г дан овқатланишдан 30 дақиқа олдин ичилади. Ушбу восита ёшартириш хусусиятига ҳам эгадир.
Бундан ташқари, камқонликни даволашда асал ва ёнғоқ аралашмасидан ҳам фойдаланилади. Майдаланган ёнғоққа гул, яхшиси гречихадан олинган асал қўшилиб, қуйилгунча аралаштирилади. Даволаниш – 40-45 кун давом этади.
Аёллар касалликларида
Климаксда 150 г алой шарбатини 300 г қайнатилмаган, бироқ иссиқ асал билан аралаштириб, бир сутка сақланади. Вақти-вақти билан чайқатилиб турилади. Сўнг иситиб, докадан сузиб олинади. Нонуштадан бир соат олдин 5-10 г дан истеъмол қилинади.
Ҳайз маромини тартибга келтириш учун тенг миқдорда аччиқ шувоқ ва асал аралашмасидан 1 чой қошиқдан кунига 3 маҳал овқатланишдан олдин сув билан бирга ичилади.
Ҳомиладор ва эмизикли аёлларда қон босимининг ошишида тенг миқдорда асал, ерқалампир, сабзи ва лимон шарбатларини аралаштириб, қоронғи, салқин жойда сақланади. Кунига икки маҳал овқатланишдан 1 соат олдин 2 чой қошиқдан истеъмол қилинади.
Заҳарга қарши восита
Асални қизил гул ёғи билан қўшиб қиздириб ичилса, газандалар чақишида ва афюн ичиб заҳарланганда яхши даводир. Қайнатилган асал заҳарларга (қарши) фойдали бўлиб, уни еб кўрган киши харбақнинг зараридан қутилади: ҳидлаганда ва уни еб акса урганда ўткир асал бирданига ҳушдан кетказади ва одамдан совуқ тер чиқади. Бундай ҳолда: тузланган балиқ ейиш ва асал суви ичиб қайт қилиш лозим бўлади.
Асаларичилик -қадимий соҳа. Бу ҳақидаги дастлабки маълумотлар эрамиздан аввалги Миср тиббиётига оид асарларда, Зардуштийларнинг муқаддас «Авесто»сида, Ҳинд халқининг «Ҳаёт» китобида, Тиббиётнинг «Жуд-жи»фанида учрайди. Ҳатто Хомер, Демокрит, Аристотель, Гиппократ каби дунё алломалари ҳам кўпгина касалликларни даволашда асалнинг аҳамияти беқиёслигини қайд этишган. Буюк бобомиз Абу Али Ибн Сино асалари маҳсулотларидан 500, Абу Райхон Беруний 300 турдаги дори-дармон тайёрлагани ҳақида маълумот бор.
Асаларичилик соҳасининг асосий маҳсулоти асал ҳисобланиб, соҳадан иккиламчи маҳсулот сифатида қуйидагилар олинади: асалари сути, перга, асалари захари, прополис, асалари муми. Ушбу маҳсулотларнинг халқ хўжалигида аҳамияти жуда юқоридир.
Асалари сути
Асалари сути биологик стимулятор хусусиятига эга, гипотрофия ва гипотания касалликларини, аёллардаги лактация бузилишини даволашда, сиркасидан озиқ-овқат саноатида турли тузламалар тайёрлашда қўлланилади. Асалари сути кўплаб тирик организмларнинг ўсишини тезлаштириб, вазнини оширади. Қанд, эритроцитлар, глюкоза, гемоглабин, глобулинлар миқдорини кўпайтириб, холестерин ва нейтрофиллар миқдорини камайтиради ва шу орқали атеросклероз касалликларининг олдини олади ҳамда даволайди. Миядаги қон ҳаракатини яхшилаб, қондаги аскорбин кислотасини келтиради. Жинсий имкониятларни ривожлантириб, организмнинг репродуктив имкониятларни яхшилайди. Соҳада ари сутини ишлаб чиқиш учун асалари оилаларидан тарбиячи оилаларни тузиш лозим ва 18-24 соатли қуртларни пайванд қилиб, тарбиячи оилаларга бериб, уч кундан кейин пайванд қилинган қуртларни олиб ташлаб сутни жамғариб, консервация қилиш мумкин.
Перга
Асаларилар гулчангини мумкатакларда йиғиб, асал билан аралаштириб, перга тайёрлайди, бу ҳом-ашёдан қишда озиқланиш ва гумбакларни озиқлантиришда фойдаланадилар. Тиббиётда унданошқозон-ичак, жигар касалликларини, анемия ҳамда қон босими бўлган беморларни даволашда қўлланилади. Гулчанг таркибида кўплаб миқдорда глукоза, фруктоза, турли хил витаминлар, кислоталар ҳамда микро ва макро элементлар мавжуд. Гўшт ва тухумга нисбатан гулчангда аминокилоталар миқдори 5-7 маротаба кўпдир. Олинган гулчанг 600 ºС ҳароратда 2 соат мобайнида леофил аппаратида қуритилади ва истеъмолга жўнатилади.
Асалари заҳари
Асалари заҳари қадимдан ҳалқ табобатида даволаш мақсадида қўлланиб келинган. Ҳозирги кунда тиббиётда радикулит, бод, бронхиал астма, қон томирларини кенгайтириш ва модда алмашишини яхшилаш каби касалликларни даволашда ишлатилмоқда ҳамда апиказон, апизатрон, вирапин ва ҳоказо дори-дармонлар ишлаб чиқилмоқда. Заҳар олишнинг кўпгина усуллари бўлиб, энг самарали усул бу -электр усулидир.
Прополис
Прополис таркибида 18 дан ортиқ микро ва макро элементлар ҳамда ферментлар мавжуд. Прополис елимсимон модда бўлиб, уядаги арилар кирадиган тешикчаларни кичрайтиришда ва ортиқча тешикларни суваб беркитишда ишлатилади. Прополис тўқималарининг регенирация жараёнини тезлаштиришда, куйгандан кейинги чандиқларни кичрайтиришда, оғриқни қолдиришда, ёғларни консервация қилишда, эндокрин безлар фаолиятини тиклашда, замбуруғлар, бактериялар ва вирусларниўлдиришда, терини ультрабинафша нурлардан ҳимоя қилишда ва ҳоказоларда фойдаланилади.
Асалари муми.
Асалари муми парфюмерия ва косметикада, лак-буёқ олишда, амалий ва тасвирий санъатда кенг қўлланилади. Табобатда минг йиллар давомида қўлланиб келинаётган ушбу восита асалари уяси бўлиб, одамлар ҳам озуқа, ҳам шифо учун истеъмол қиладиган асал айнан ана шу уяларда жамланади.
Унинг уч хили бор:
Асаларичилик соҳасининг асосий маҳсулоти асал ҳисобланиб, соҳадан иккиламчи маҳсулот сифатида қуйидагилар олинади: асалари сути, перга, асалари захари, прополис, асалари муми. Ушбу маҳсулотларнинг халқ хўжалигида аҳамияти жуда юқоридир.
Асалари сути
Асалари сути биологик стимулятор хусусиятига эга, гипотрофия ва гипотания касалликларини, аёллардаги лактация бузилишини даволашда, сиркасидан озиқ-овқат саноатида турли тузламалар тайёрлашда қўлланилади. Асалари сути кўплаб тирик организмларнинг ўсишини тезлаштириб, вазнини оширади. Қанд, эритроцитлар, глюкоза, гемоглабин, глобулинлар миқдорини кўпайтириб, холестерин ва нейтрофиллар миқдорини камайтиради ва шу орқали атеросклероз касалликларининг олдини олади ҳамда даволайди. Миядаги қон ҳаракатини яхшилаб, қондаги аскорбин кислотасини келтиради. Жинсий имкониятларни ривожлантириб, организмнинг репродуктив имкониятларни яхшилайди. Соҳада ари сутини ишлаб чиқиш учун асалари оилаларидан тарбиячи оилаларни тузиш лозим ва 18-24 соатли қуртларни пайванд қилиб, тарбиячи оилаларга бериб, уч кундан кейин пайванд қилинган қуртларни олиб ташлаб сутни жамғариб, консервация қилиш мумкин.
Перга
Асаларилар гулчангини мумкатакларда йиғиб, асал билан аралаштириб, перга тайёрлайди, бу ҳом-ашёдан қишда озиқланиш ва гумбакларни озиқлантиришда фойдаланадилар. Тиббиётда унданошқозон-ичак, жигар касалликларини, анемия ҳамда қон босими бўлган беморларни даволашда қўлланилади. Гулчанг таркибида кўплаб миқдорда глукоза, фруктоза, турли хил витаминлар, кислоталар ҳамда микро ва макро элементлар мавжуд. Гўшт ва тухумга нисбатан гулчангда аминокилоталар миқдори 5-7 маротаба кўпдир. Олинган гулчанг 600 ºС ҳароратда 2 соат мобайнида леофил аппаратида қуритилади ва истеъмолга жўнатилади.
Асалари заҳари
Асалари заҳари қадимдан ҳалқ табобатида даволаш мақсадида қўлланиб келинган. Ҳозирги кунда тиббиётда радикулит, бод, бронхиал астма, қон томирларини кенгайтириш ва модда алмашишини яхшилаш каби касалликларни даволашда ишлатилмоқда ҳамда апиказон, апизатрон, вирапин ва ҳоказо дори-дармонлар ишлаб чиқилмоқда. Заҳар олишнинг кўпгина усуллари бўлиб, энг самарали усул бу -электр усулидир.
Прополис
Прополис таркибида 18 дан ортиқ микро ва макро элементлар ҳамда ферментлар мавжуд. Прополис елимсимон модда бўлиб, уядаги арилар кирадиган тешикчаларни кичрайтиришда ва ортиқча тешикларни суваб беркитишда ишлатилади. Прополис тўқималарининг регенирация жараёнини тезлаштиришда, куйгандан кейинги чандиқларни кичрайтиришда, оғриқни қолдиришда, ёғларни консервация қилишда, эндокрин безлар фаолиятини тиклашда, замбуруғлар, бактериялар ва вирусларниўлдиришда, терини ультрабинафша нурлардан ҳимоя қилишда ва ҳоказоларда фойдаланилади.
Асалари муми.
Асалари муми парфюмерия ва косметикада, лак-буёқ олишда, амалий ва тасвирий санъатда кенг қўлланилади. Табобатда минг йиллар давомида қўлланиб келинаётган ушбу восита асалари уяси бўлиб, одамлар ҳам озуқа, ҳам шифо учун истеъмол қиладиган асал айнан ана шу уяларда жамланади.
Унинг уч хили бор:
Асалари қанчадан- қанча йўл босиб, гул ва гиёхлар бағридан саралаб йиққан ва авайлаб олиб келган нектарини ана шу уяларда жамлаб, асалга айлантиради. Асали олинган уялар ҳам инсон соғлиги учун асқотади. Биз асалари уяси деб атаётганимиз табобатда «асалари муми»номини олган. Ушбу неъмат қизил, сариқ рангга мойил бўлиб, юмшоқ ёғли ҳамда хушбўйлиги билан ҳам эътиборини тортади. Қолаверса, унинг янгисидан асалнинг ҳиди келади.
Бу ўша асал қиёмига етадиган хоналар устидаги пардалар бўлиб, уларда асал бўлмайди. Бу яхши-ю ёмонликда ўртачадир.
Бу тури «таслит» номи билан машҳур бўлиб, ранги қора. Асаларилар уни уясини бало-қазолардан асровчи модда сифатида, тиббиёт тили билан айтганда, инфекциялардан мухофаза қилгандек, уясидаги асалдонлар деворларига суркайди. Бошқа мумларга қараганда муолажа учун унчалик самарали эмас.
Асалари муминининг мижози иккинчи даражада иссиқ ва ҳўлликда мўътадилдир. Қуввати бир йилгача муқаррар бўлади.
Шифобахшлик хислатлари: унинг умумий хусусияти бадандаги қуюқ моддалар ва шишларни таҳлил қилувчидир. Кераксиз моддаларни пиширувчи ва бадандаан чиқариб ҳайдашга тайёрловчи ҳамда асабни юмшатувчи ҳисобланади. Шунингдек. Малҳамлардаги ислоҳ қилувчилик ва сақловчилик ҳислатларига эга.
Унинг 2 граммини буғдой донасига ўхшатиб кесиб, кунжут ёғида ивитиб ичилса, ички заҳмлар, жумладан, меъда ва ўпка захмлари, ичакларнинг яллиғланиши ва эски ичкетарга шифо бўлади. Шунингдек, бадандаги заҳарларни даф этади. Кўкрак ичидаги аъзолар дарди, йўтал ва сил касаллигига даво бўлади. Баданнинг турли жойларида қотиб қолган сутни таҳлил қилади ва шифо бағишлайди. Томоқ оғриғи ва ҳалқум тилчаларини бартараф этаиб, овозни мусаффо қилади.
Асалари мумининг ўзидан кулча ясаб, аёллар сийнасига қўйиб боғланса, сутнинг сийна учида қотиб қолиш олдини олади ва қотган шишларга боғланса, уларни таҳлил қилади, юмшатади. Асалари муми шифо учун аввал оқартириб, кейин истеъмол қилинади: мумни идишга солиб, унинг устидан қайнаган сув қуйилади. Мум оқаргунча муттасил қайнатилади. Асрлар давомида табобатда ишлатилган асалари мумининг оқартириш амалиётида кенг фойдаланилган.
Бу ўша асал қиёмига етадиган хоналар устидаги пардалар бўлиб, уларда асал бўлмайди. Бу яхши-ю ёмонликда ўртачадир.
Бу тури «таслит» номи билан машҳур бўлиб, ранги қора. Асаларилар уни уясини бало-қазолардан асровчи модда сифатида, тиббиёт тили билан айтганда, инфекциялардан мухофаза қилгандек, уясидаги асалдонлар деворларига суркайди. Бошқа мумларга қараганда муолажа учун унчалик самарали эмас.
Асалари муминининг мижози иккинчи даражада иссиқ ва ҳўлликда мўътадилдир. Қуввати бир йилгача муқаррар бўлади.
Шифобахшлик хислатлари: унинг умумий хусусияти бадандаги қуюқ моддалар ва шишларни таҳлил қилувчидир. Кераксиз моддаларни пиширувчи ва бадандаан чиқариб ҳайдашга тайёрловчи ҳамда асабни юмшатувчи ҳисобланади. Шунингдек. Малҳамлардаги ислоҳ қилувчилик ва сақловчилик ҳислатларига эга.
Унинг 2 граммини буғдой донасига ўхшатиб кесиб, кунжут ёғида ивитиб ичилса, ички заҳмлар, жумладан, меъда ва ўпка захмлари, ичакларнинг яллиғланиши ва эски ичкетарга шифо бўлади. Шунингдек, бадандаги заҳарларни даф этади. Кўкрак ичидаги аъзолар дарди, йўтал ва сил касаллигига даво бўлади. Баданнинг турли жойларида қотиб қолган сутни таҳлил қилади ва шифо бағишлайди. Томоқ оғриғи ва ҳалқум тилчаларини бартараф этаиб, овозни мусаффо қилади.
Асалари мумининг ўзидан кулча ясаб, аёллар сийнасига қўйиб боғланса, сутнинг сийна учида қотиб қолиш олдини олади ва қотган шишларга боғланса, уларни таҳлил қилади, юмшатади. Асалари муми шифо учун аввал оқартириб, кейин истеъмол қилинади: мумни идишга солиб, унинг устидан қайнаган сув қуйилади. Мум оқаргунча муттасил қайнатилади. Асрлар давомида табобатда ишлатилган асалари мумининг оқартириш амалиётида кенг фойдаланилган.
Табиий асал🍯
🐝Асаларилар томонидан йиғилган табиий 🍯асални Сизга таклиф этамиз.
✅Асал нархи 60000 сўм.
🐝Асаларилар уйқуга кетган, асал захирамиз ЧЕГАРАЛАНГАН.
🏎Тошкент шахри бўйлаб етказиб бериш БЕПУЛ.
☎️ҚЎНҒИРОҚ ҚИЛИНГ
+99897 4000413 Лазиз.
🐝Асаларилар томонидан йиғилган табиий 🍯асални Сизга таклиф этамиз.
✅Асал нархи 60000 сўм.
🐝Асаларилар уйқуга кетган, асал захирамиз ЧЕГАРАЛАНГАН.
🏎Тошкент шахри бўйлаб етказиб бериш БЕПУЛ.
☎️ҚЎНҒИРОҚ ҚИЛИНГ
+99897 4000413 Лазиз.