Kechagi savolning javobi:

👉 Hindol.

Izoh: 1518-yil Boburning kichik o‘g‘li tug‘ilgan va unga Hind olinishi hosiyatli bo‘lishi uchun Hindol deb nom bergan.

Barcha javob yuborganlarga rahmat!

Har hafta shu kabi (imkon qadar iqtisodga oid) savollardan berib borsam nima deysiz? Fikrlarni yozib qoldiring.

👉 @Iqtisodplus

​​“Zara”ning antisemitcha pijamalari

2014-yili Ispaniyaning “Zara” kompaniyasi tanqidlar yomg‘iridan so‘ng o‘z do‘konlaridan bolalar pijamalarini olib tashladi – iste’molchilar ko‘kragiga sariq yulduzcha tushirilgan yo‘l-yo‘l pijamalar konslagerlar mahbuslariniki bilan bir xil ekanligini aytishgandi.

Natsistlar Germaniyasi davrida yahudiy mahbuslar olti qirrali sariq yulduz tasviri tushirilgan yo‘l-yo‘l pijamalarni kiyishga majbur bo‘lishgan. “Zara” vakillari bu yulduz yovvoyi Gʻarb sheriflarining yulduzi ekanligini bildirishgan bo‘lsa-da, magazinlar va kompaniya rasmiy saytida bu pijamalar savdosi to‘xtatildi.

Mahsulotdagi elementar detall ham uning savdosiga ta'sir qiladigan zamonda yashayapmiz.

👉 @Iqtisodplus

Amerikalik politolog Jorj Fridman turklarning 2050-yilga borib ta'sir doirasi qanday ko'rinishda bo'lishini prognoz qilibdi.

Turk tili, madaniyati, qoni singishi mumkin bo'lgan hududlar xaritada ko'rsatilgan. Afsuski, O'zbekistonning ham kattagina qismi turklar ta'siri ostida qolishi prognoz qilingan.

Turklar har sohada jiddiy yurishlar qilmoqda. Yaqinda Ispaniyada ham eng ko'p ko'riladigan seriallar ichida turk seriallari yetakchilik qilayotgani aniqlandi. Bizning televideniya ham anchadan beri "turklashib" qoldi... Darhaqiqat, turk ijodkorlarining mahorati "Mendirman Jaloliddin" serialiga qanchalik ta'sir qilganini ko'rdingiz.

Mayda-chuyda narsalar bilan maydalashmagan davlat katta ishlar qilishga qodir albatta.

P/s: Nega xaritada vodiy taraf turklar ta'siri ostiga tushmagan deyishingiz mumkin. Ular Xitoy va Rossiya ta'siri ostida bo'lishadi))

👉 @Iqtisodplus

​Mixail Romm rejissyorligidagi "Oddiy fashizm" ("Обыкновенный фашизм") filmining ssenariy muallifi Maya Turovskaya o'z intervyusida bir voqeani aytib bergan:

Film butun dunyo bo'ylab namoyish etilganidan so'ng, uning ssenariysi asosida kitob tayyorlashadi. Hamma narsa uni nashr qilishga tayyor bo'lib turgan paytda, birdaniga uning chop etilishi bo'yicha "yuqoridan" ta'qiq kelib tushadi.

Rejissyor Romm Brejnevga "Butun dunyo filmni tomosha qilib ulgurgan bo'lsa. Uning kitobini ta'qiqlashning nima keragi bor?" mazmunida xat yozadi. Biroz vaqt o'tib u shunday javob oladi: "Millionlab odam filmni ko'rgan bo'lsa ham uni tezda unutadi. Kitoblarni esa o'qib chiqishadi va o'ylashni boshlashadi."

Kitobning ta'siri kinoning ta'siridan qay darajada ustunligini ko'rsatib beruvchi kichik misol.

👉 @Iqtisodplus

O'zbekistonda kadrlar siyosati umuman to'g'ri yo'lga qo'yilmagan. Men bu turqi-tarovat va qorin bilan kamida bitta tumanda hokim bo'lishim kerak edi))

© Twitterdan.

👉 @Iqtisodplus

​Marketingda yangi mahsulotni sinab ko'rish uchun xaridorga bepul taqdim etish Puppy dog close deb ataladi.

Puppy dog close — bu mahsulot yoki xizmatni bir necha kun davomida sinab ko'rish imkoniyatini beradigan savdo texnikasi. Bu mijozlar bitimni tuzishga rozi bo'lishidan oldin bepul sinov yoki sinov muddatini taqdim etadi. Ushbu uslub bosimni yengillashtiradi va mijozlar bilan ishonchli munosabatlarni rivojlantiradi.

Aniqlanishicha, sotib olish majburiyatisiz mahsulotni sinab ko'rishga imkon berish — ixtiro qilingan eng kuchli savdo usullaridan biridir. Bu usul to'g'ri ishlatilganda juda samarali marketing vositasi bo'lishi mumkin.

Atamaning kelib chiqishi

Puppy dog close metodi uy hayvonlari savdosi bilan shug'ullanadigan savdo vakillari foydalanadigan usulga asoslangan. Tasavvur qiling: biror oila o'z farzandi bilan hayvonlar sotiladigan do'konga keladi. Kuchukchani sotib olishga ikkilanib qolishadi va ehtimol, o'ylab ko'rish uchun ketishadi (ular kamdan-kam hollarda qaytib kelib sotib oladi).

Ammo agar sotuvchi oilaga kuchukchani olib ketishi va agar u ma'qul kelmasa hech qanday savollarsiz qaytarib berishlari va to'liq pulni qaytarib olishlari mumkinligini uqtirib, uyiga olib ketishni taklif qilsalar-chi? Qanday qilib bunga yo'q deb ayta olasiz? Har bir inson yangi xaridni yaxshi ko'radi va uni qaytarib berishga hojat qolmaydi.

Bu shunday ishlaydi. Siz xaridorlarga bir muncha vaqt ishlatish uchun narsalar berasiz, ular ko'nikishadi, keyin usiz yashay olmaydilar va uni sotib olishlari kerak bo'ladi.

Qanday qilib bu usulni qo'llagan holda muvaffaqiyatga erishish mumkin?

Avvalo mijozlaringizga mahsulotingizni sinab ko'rish imkoniyatini beruvchi ushbu usulni o'z biznes sohangizga tadbiq qilish haqida o'ylab ko'ring. Ularni uylariga yoki ishxonalariga mahsulotingizni yetkazib, undan foydalanish, u bilan yashashlariga yoki kichik namunalar yoki demolaridan ishlatib ko'rishiga imkon bering, shunda ular mahsulotingizning to'liq versiyasini sotib olish uchun qaytishni xohlaydi. Odatda bu usul sinov muddatini aniq taqdim qilganingizda ishlar edi.

Unutmang, marketingning bu usuli hissiyotlar bilan bevosita aloqador usuldir!

👉 @Iqtisodplus

Gerberning omadsiz yurishi

Bolalar ovqatlarini ishlab chiqaruvchi Gerber kompaniyasi yaxshi niyatlar bilan o'z mahsulotini Markaziy Afrika davlatlarida sotishni boshlaydi, ammo tez orada mahalliy bozorning o'ziga xosligini yaxshi o'rganmaganligi sababli xatoga yo'l qo'yganligini tushunib yetadi.

Ma'lum bo'lishicha, Afrikaning aksariyat aholisi savodsiz bo'lganligi sababli mahalliy oziq-ovqat kompaniyalari tovar etiketkasiga uning ichida nima bo'lsa, o'sha narsaning rasmini joylashtirishga o'zaro kelishib olishgan edi. Gerber tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar idishida esa bolachaning boshi tasvirlangan bo'lgan.

Marketingda mahalliy qadriyatlar, an'analar va mentalitetning o'rni kuchli ekanligiga yana bir misol.

👉 @Iqtisodplus

Antiqa reklama usuli

Braziliyaning "Korintians" jamoasi o'yinlardan birida antiqa reklama usulini namoyish qilgan. O'yin boshida futbolchilarning formasida sponsor nomi yo'q edi va bu joy shunchaki oq lenta yopishtirilgandek bo'lib turgandi.

O'yinning ikkinchi yarmida futbolchilar terlashadi va forma markazida sponsor nomi paydo bo'la boshlaydi. Bu orqali "Omo Sports" kir yuvish poroshogi reklama qilingan edi. Reklamaning mazmuni kiyimga biroz namlik tegishi bilan u ochila boshlaydi, qabilida edi.

Reklamani minglab muxlislar jonli tarzda va oynai jahon orqali tomosha qilishgan, reklamaning bu noodatiy usuli esa gazeta va internet saytlarida aylangan. Natijada mahsulot savdosi anchagina oshgan. Marketologlarga tasanno!

👉 @Iqtisodplus

​Xitoy iqtisodiyoti oxirgi 25 yilda shunaqa tez o'sdiki, bunaqa davrda bu tempdagi o'sish rekord hisoblanadi.

Xo'sh, bu davr ichida Xitoy iqtisodiyotining yutuqlari va kamchiliklari nimalarda bo'ldi?

Maqolada shu savollarga qisqacha javob olasiz.

👉 @Iqtisodplus

​Van Gog — Dronli kecha

2 kun oldin Xitoyning Tyanszin shahrida 600 ta dron ishtirokida misli ko'rilmagan shou tashkil etilibdi. Ushbu shouda mashhur rassom Vinsent Van Gogning ijodi dronlar harakati yordamida namoyish qilingan.

Postimpressionistning "Yulduzli kecha", "Kungaboqar" va "Van Gogning avtoportreti" kabi mashhur kartinalari osmon uzra qayta tiklangan. Yarim soat davom etgan shou Ginnesning Rekordlar kitobiga ushbu turdagi eng uzun animatsiya sifatida kirdi.

Marhamat, siz ham san'at va texnika hamohangligidan bahra oling!

@Iqtisodplus

​Buni biznes deyishadi...

Barchamiz DELL kompaniyasining kompyuter olamidagi obro'sidan xabardormiz. Ammo ular dunyo miqyosida shuhrat qozonishdan oldin qilgan xatosidan xabaringiz bormi?

DELL hali hozirgi paytdagidek mashhur bo'lmagan paytlar. Kompyuter bozoriga kirib borishni maqsad qilgan yangi kompaniya. Birinchi navbatda ular ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishni o'ylashadi. Buning uchun ishchi kuchi narxi past mamlakatlarda kompyuterning turli qismlarini yig'ishni reja qilishadi.

Kompyuterni to'liq yig'ish ishlari esa Tayvanda amalga oshishi kerak edi. Tayvanliklar uchun esa bu juda muhim bo'lgan, sababi yangi ish o'rinlari bilan ta'minlanish va biznesda katta tajribalarga ega Garvard mutaxassislaridan ish o'rganish taklifiga kim ham yo'q deydi axir?!

Tayvanliklar nima qilishdi?

Gap shundaki, o‘sha paytda DELL kompaniyasi tayvanliklarni 24 soat ish bilan ta’minlashga yetadigan buyurtmalar bilan ta’minlab bera olmas edi. Arzon ishchi kuchi, bolalar mehnatidan foydalangan Tayvan kompaniyasi uchun 24 soatlik ish kuni muhim edi. Ular ishchilarni ish bilan ta’minlashga majbur edi.

Shunda ular DELL kompyuterlarini sotish bilan shug‘ullanuvchi uchinchi bir kompaniyaga taklif bilan chiqishadi. Sifati DELL kompyuterlaridan kam bo‘lmagan, lekin narxi ancha arzon noutbuklarni sotish bo‘yicha uchinchi kompaniya bilan shartnoma imzolashadi.

Tushunyapsiz-a? Ya’ni, DELL tayvanliklarga 1000 ta kompyuterga buyurtma berdi, lekin tayvanliklarning 3000 ta kompyuter ishlab chiqarishga salohiyati bor. Xo‘sh, qolgan 2000 ta kompyuterni nima qilish kerak?

Albatta, sotish kerak, lekin DELL bundan xabar topmasligi kerak. Mana shunday qilib dunyo ASUS kompyuterlarini tanishni boshladi.

👉 @Iqtisodplus

​Plastik kartalar tarixi

U ovqatlanish uchun keldi, lekin o'zi bilan pul olishni esdan chiqargan edi.

Ha, kredit kartasi ham xuddiki boshqa buyuk ixtirolar va kashfiyotlar singari tasodifan o'ylab topilgan. Voqea bunday bo'lgan edi...)

Nyu-Yorklik Frenk Maknamara ismli biznesmen (Hamilton Kredit Korporatsiyasi nomli moliyaviy kompaniya rahbari) 1949-yilda o'z do'stlari bilan Nyu-Yorkdagi restoranlardan biriga ovqatlanish uchun kirishadi. Suhbat chog'ida Frenkning kompaniyasining mijozi bo'lgan bir odam bilan bog'liq ko'ngilsiz moliyaviy hodisani eslashadi.

Bu odam (Frenkning mijozi) o'zi uchun bir necha magazinlarda kredit daftarcha ochirgan edi. Bir safar undan do'stlari qarz so'rashadi. U pul bermaydi, balki asosiy qarz bilan birgalikda ma'lum bir foiz evaziga o'z kredit daftaridan foydalanish uchun ruxsat beradi. Natijada uning nomidan magazinlardan olingan xaridlar shu darajada ko'payib ketadiki, qarzdorlar — do'stlari bu pullarni turli sabablarga ko'ra qaytara olishmadi. Ushbu omadsiz holat bu odamni Hamilton Kredit Korporatsiyasidan, ya'ni Frenk Maknamaradan qarz olishga majbur qilgan edi...

Xullas Frenk va uning do'stlari ushbu voqeani eslashadi va ovqatlanib bo'lib, uyga qaytishga hozirlanadi. Frenk o'z hamyonini olmoqchi bo'ladi va birdaniga uni uyida qoldirgani esiga tushadi. U hisobni to'lash uchun xotiniga qo'ng'iroq qilishi va pul olib kelishini aytishi kerak edi...

Ushbu holat va hozirgina eslab turgan mijozi bilan bog'liq voqea Frenkning ajoyib g'oyaga qo'l urishiga sabab bo'ladi — universal kredit kartasi! Faqat bunisi sanoqli magazinlar uchun emas, barcha savdo muassasalari va restoranlar uchun amal qilar edi. Ushbu g'oya bugungi kunda ko'rib turganimizdek, kredit kartalari (plastik karta) tarixining asosini tashkil etadi.

👉 @Iqtisodplus

Ayni paytda YouTube platformasida Mars sayyorasidan jonli efir namoyish qilinmoqda. Jezero krateriga 18-fevral sanasida qo'ngan apparat jami 687 Yer kuni davomida qizil sayyorani tadqiq etar ekan.

Yerning yangi filialini jonli efirda tomosha qilish uchun quyidagi linkka kirasiz:

https://www.youtube.com/watch?v=w9zFaCNXTCY

👉 @Iqtisodplus

Tushunib bo'lmas insoniyat

Yer yuzining suvsizlikdan aziyat chekayotgan hududlariga suv olib borish uchun insoniyatda yetarlicha pul mavjud emas go'yoki. Lekin Marsdan suv qidirish uchun millionlab pullarni sarflashmoqda...

👉 @Iqtisodplus

​Qiziq tadqiqotlardan biri

Gari Uells va Richard Petti ismli marketing tadqiqotchilari qiziq eksperimant o'tkazishgan. Ular reklama roliklardagi vertikal harakatlarning mijozga ta'sirini o'rganishgan.

Misol uchun, tennis to'pining yerda sakrashi yoki bolg'aning mixga urilishi kabi harakatlar — vertikal holatlarga misol bo'la oladi. Izlanish natijasi shuni ko'rsatganki, bunday harakatlar bevosita mijozning o'sha mahsulotni sotib olishga bo'lgan xohishini oshirar ekan. Chunki bu kabi harakatlar namoyish etilayotganda unga parallel ravishda mijoz ham "Ha" qabilida bosh irg'ashi holati kuzatilgan. Turetta sindromi bilan og'riganlar bundan mustasno albatta.

P/s: Bu tadqiqotga Trimol reklamasidagi bolg'aning urilishi aloqador emas. Aksincha, bu reklama odamlarga aks ta'sir etishi ehtimoli katta))

© M. Gladuell — "Burilish pallasi. Qanday qilib kichik o'zgarishlar global o'zgarishlarga olib keladi" kitobidan.

👉 @Iqtisodplus

"Har qanday katta boylik ortida jinoyat yashiringan bo‘ladi"

Ehtimol siz "Cho‘qintirgan ota" romanining epigrafi sifatida ishlatilgan ushbu iborani ko‘rgan bo‘lsangiz kerak. Bu ibora muallifi fransuz yozuvchisi Onore de Balzak (1799-1850) bo‘lib, "Gorio ota" romanida ilk bora qo‘llangan. Keyinchalik Ilf va Petrov "Oltin buzoqcha" asarida bu iborani "Zamonaviy barcha katta boyliklar eng nohaq yo‘llar bilan qo‘lga kiritilgan" tarzida qo‘llashadi.

———

Roppa-rosa bir yil oldin shu ma'lumotni kanalga joylagan ekanman.

Insoniyat bor ekan, bu ibora o'z kuchini yo'qotmasa kerak. Xuddi tarixiy kinolardagi kabi, boylik dardida adolatpeshalikni niqob qilgan muttaham jinoyatchi shovvozlar ilgari ham bo'lgan, hozir ham.

👉 @Iqtisodplus

🇯🇵 Kunchiqar yurt - Yaponiya o'z avtosanoati bilan mashhur bo'lsada, ko'pgina yaponlar o'z sog'lig'i uchun foydani o'ylagan holda, shuningdek tirbandliklar uchun vaqt sarflamaslik maqsadida velosipedni ma'qul ko'rishadi. Transportning bu turi uchun infratuzilma ham yetarlicha yaratilgan.

Videoda Yaponiyadagi velosipedlar uchun mo'ljallangan yer osti parkovkasini ko'rishingiz mumkin. Shunchaki ajoyib!

P/s: Har qanday rivojlanishning yakuni — uning ibtidosidir.

👉 @Iqtisodplus

​Marketing va irqchilik

Kiyim-kechak savdosi bilan shug’ullanadigan H&M kompaniyasi haqida eshitgan bo’lsangiz kerak. U g’arb olamida juda mashhurlaridan hisoblanadi. Ana shu kompaniya 2018-yilning boshlarida “qovun” tushirib qo’ydi.

Gap shundaki, kompaniya 2018-yilning 7-yanvar sanasida “Chakalakzordagi eng zo'r maymun” (Coolest monkey in the Jungle) deb nomlangan o’zining navbatdagi yangilangan kiyimlar kolleksiyasini namoyish qildi.

Ko’rinishdan oddiy bir qora tanli bolakay H&M ning qaytarma qalpoqli kiyimini kiyib reklama qilyapti deyish mumkin. Bu yerda kompaniya “Coolest monkey in the Jungle” so’zlari tushurilgan kiyimni reklama qilishda qora tanli bolakayning tanlagani xato edi. Chunki bu ko’rinishdagi reklama qora tanli insonlarning nafsoniyatiga tegib, irqchilikni targ’ib qilayotganga o’xshardi.

H&M ning bu mahsuloti dastlab ijtimoiy tarmoqlarda va so’ngra ommaviy axborot vositalarida virus kabi tarqala boshladi. Bu kompaniya boshiga qora kunlar keldi degani edi. Mahsulot qora tanli odamlar g’azabiga ko’proq duchor bo’ldi. Ko’zga ko’ringan mashhur insonlardan tortib, oddiy odamlar uchun ham ushbu mavzu muhokamasi kun tartibiga aylangan edi.

H&M bilan hamkorlik qiladigan modellar, yulduzlar va boshqalar o’zaro hamkorlikni to’xtatishini o’z sahifalarida bildirib o’tishdi va kompaniya mahsulotlari uchun boykotlar e’lon qilina boshlandi.

“Boykot. Bu yerda hech qanday kechirimli holat yo’q. Sizning kopmaniyangiz ongli ravishda nima qilayotganini yaxshi bilar edi" — Twitter foydalanuvchilardan biri .

Vaziyat shu darajaga borib yetdiki, Afrika davlatlaridagi fuqorolar namoyish qilish uchun ko’chaga chiqishdi va kompaniyaning Janubiy Afrika Respublikasidagi yirik do’konlariga “hujum” qila boshlashdi. Kompaniya do’konlari vayronaga aylandi. Vaziyat o’ta jiddiylashib ketganidan so’ng kompaniya rasman uzr so’rab chiqdi.

H&M reklamalarni tarmoqlardan o’chirdi va bu mahsulot savdosini ham to’xtatdi. Natijada, H&M brendi qadrsizlandi, kompaniya aksiyalari tushib ketdi, odamlar xafa bo’lgan, kompaniyadan ko’ngillari qolgan edi. Bu holatga ko’p bo’lmadi va hanuz biron bir kompaniya qandaydir irqchilikka aloqador xato qilib qo’ysa, albatta H&M ning bu tarzda “qovun” tushirib qo’ygani yodga olinadi va bu tarixdagi “dahshatli” marketing xatolaridan biri bo’lib qolsa ajab emas.

👉 @Iqtisodplus

Rossiya magazinlarida sotilayotgan tuz mahsulotlari etiketkasida odamlarni qiziqtiradigan kreativ nomlar paydo bo'lmoqda. Bu nomlar "Tuz" ya'ni ruscha "Соль" so'zi ustiga qurilgan bo'lib, mashhur aktyorlarning ismi tarkibiga aylanmoqda.

Masalan, Xolli Berri, Nikol Kidman yoki Salma Xayek kabi mashhurlar ismi qanday o'zgarganini rasmdan ko'rishingiz mumkin. Marketologlar nimalarni o'ylab topishmaydiya))

Bundan biznikilar ham ilhomlanishmasa bo'ldi, savdo rastalarimizda Yultuz Usmonova, Tuzal Shaydo, Tuzaffar Mirzarahimov kabi nomlar paydo bo'lib qolsa-a...

👉 @Iqtisodplus

​​Keniyalik yuguruvchi Abel Mutay marra chizig‘iga atigi bir necha metr qolganida belgilarda adashib, manzilga yetib keldim, deb o‘ylab, yugurishdan to‘xtadi. Undan keyinda kelayotgan ispaniyalik Ivan Fernandez raqibining xatosini tushunib, keniyalik yengil atletikachiga yugurishni davom ettirishi zarurligini aytib, baqira boshladi. Mutay ispan tilini tushunmagani bois hayron edi.

Fernandez Mutayning oldiga kelib, uni g‘alaba chizig‘i tomon itarib keldi. Bu holatni qiziqish bilan kuzatayotgan muxbirlardan biri Ivandan marraga birinchi bo‘lib yetib kelish o‘rniga, nega raqibiga yo‘l berganini so‘radi.

"Men doim bir-birimizning qo‘limizdan tutib, g‘alaba sari borishga yordam beradigan odamlar yashaydigan jamiyatni orzu qilaman", javob berdi Ivan Fernandez.

"Lekin naq bo‘lib turgan g‘alabani raqibiga tortiq qilish sportchilarga xos emas", bo‘sh kelmadi muxbir ham.

"Unga g‘oliblikni men tortiq qilganim yo‘q, zotan u g‘olib bo‘lib bo‘lgan edi".

"Qoidaga ko‘ra, sizda ham g‘olib bo‘lish imkoniyati bor edi", dedi boshqa muxbir.

"Unda mening g‘olibligim nimaga loyiq bo‘lar edi? Unda g‘oliblik medalining qadri qanchalik bo‘lardi? Meni kuzatayotgan onam bu ishimdan qanday holga tushar edi? Gʻolib bo‘lish -- yoqimli, ammo xato qilgan odamga ko‘maklashish — undan sharafliroq."

Ivan Fernandez bizga hayotning muhim saboqlaridan birini o‘rgatdi — hech qaysi g‘alaba halollikdan ustun bo‘la olmaydi. Boshqalarning ojiz tomonlaridan foydalanadiganlar ko‘payib borayotgan bu zamonda, bunday hayotiy hikoyalarning ahamiyati yanada oshadi.

© Shuhrat Sattorov tarjimasi va tahriri, Feruz Allaev kanalidan olindi.

👉 @Iqtisodplus