شاید اگر آینده چنان وجود ملموس و منفردی داشت که ذهنی تواناتر می‌توانست آن را تصور کند، آن گاه گذشته این قدر اغواگر نمی‌بود.

از ولادیمیر نابوکوف

▪️Transparent things

#نقل_قول

@kaaghaz

.
چند سطر دربارهٔ ابن‌سینا و زبان پارسی
احسان شواربی

... باید که مر خادمان مجلس بزرگ وی را کتابی تصنیف کنم به پارسی دری که اندر وی اصلها و نکتهای پنج علم از علمهای حکمت پیشینگان گرد آورم به غایت مختصر

– ابن‌سینا، مقدمهٔ دانشنامهٔ علائی


‏از ابن‌سینا دست‌کم دو کتاب به زبان پارسی به روزگار ما رسیده است: دانشنامهٔ علائی و رگ‌شناسی. چند اثر پارسی دیگر نیز به او منسوب است. باقی آثار او مانند قانون و شفا به عربی است که در آن سده‌ها زبان میانجی علم در سرزمین‌های اسلامی بود، چنانکه امروز انگلیسی زبان میانجی علم است.

ابن‌سینا دانشنامهٔ علائی را در اصفهان برای علاءالدوله محمد بن دشمنزیار کاکویه به زبان پارسی نوشت. این کتاب، چنانکه از نامش پیداست، دانشنامه‌ای است در پنج بخش: علم منطق، علم طبیعیات، علم هیئت، علم موسیقی و علم آنچه بیرون از طبیعت است (مابعدالطبیعه).

ابن‌سینا در دانشنامهٔ علائی، همچون بیرونی در التفهیم، برای بسیاری از مفاهیم علمی و فلسفی، به جای واژه‌های رایج عربی، برابرهای پارسی برگزید، مانند: علم انگارش (ریاضیات)، علم برین (مابعدالطبیعه)، علم ترازو (منطق)، اندریافت (ادراک)، ایستاده‌به‌خود (قائم بالذات)، چرایی (علت)، ...

بستناکی (انجماد)، جنبش (حرکت)، جنبش‌دار (متحرک)، بی‌گسستگی (لاینقطع)، بویایی (شامه)، بینایی (باصره)، چشایی (ذائقه)، شنوایی (سامعه)، بسودنی (ملموس)، مایه (ماده)، نهاد (وضع)، چهارسو (مربع)، سه‌سو (مثلث)، شمار (عدد)، سربه‌سر (مساوی)، میانجی (واسطه)، میانگین (متوسط)‌ و جز اینها.

‏بهره‌گیری ابن‌سینا از واژه‌های پارسی بر فیلسوفان و حکیمان هم‌عصر و پس از او مانند ابوعبید جوزجانی، ناصر خسرو، محمد غزالی و افضل کاشانی نیز تأثیر داشت. نه تنها بسیاری از این واژه‌ها به نوشته‌های آنان راه یافت، بلکه خود نیز بر این قیاس واژه‌های پارسی تازه‌ای برگزیدند.

‏در این زمینه نگاه کنید به مقالهٔ زنده‌یاد دکتر محمد معین دربارهٔ لغات فارسی ابن‌سینا و مقالهٔ زنده‌یاد دکتر حسین خطیبی دربارهٔ سبک نثر فارسی ابن‌سینا در جلد دوم جشن‌نامهٔ ابن‌سینا، به کوشش دکتر ذبیح‌الله صفا (تهران: سلسلهٔ انتشارات انجمن آثار ملی).


#یادداشت #زبان_فارسی

@kaaghaz

بریده‌ای از گفت‌وگوی محمدرضا جعفری، مدیر نشر نو و فرزند عبدالرحیم جعفری (بنیانگذار نشر امیرکبیر)، با پژمان موسوی.

لینک گفت‌وگو در یوتیوب

#مصاحبه #سانسور

@kaaghaz

دل رؤیا گرفته؛ چه کابوسی، مگه نه!
نه خورجینی، نه اسبی، نه فانوسی، مگه نه!
نه گلدسته، نه محراب، نه ناقوسی، مگه نه!
بر این تخت شکنجه، نه طاووسی، مگه نه!

در این خواب بدِ بد، من و تو خوب خوبیم.
من و تو شرق و غربیم، شمالیم و جنوبیم.

چه تصویر غریبی؛ همه بی‌سر، مگه نه!
یکی شده با زمین، بال کفتر، مگه نه!
گل قالی سرِ دار پلاسیده، مگه نه!
سر چل‌گیس قصه تراشیده، مگه نه!

نترس از این سیاهی
تو شب‌تابی، مگه نه!
نترس از مرگ دریا
خود آبی، مگه نه!

در این خواب بد بد، من و تو خوب خوبیم.
من و تو شرق و غربیم، شمالیم و جنوبیم.

هنوز دست تو تنها خودِ سازه، مگه نه!
با تو جمعهٔ دلگیر چه دل‌بازه، مگه نه!
صدای تو بی‌پایان، سرآغازه، مگه نه!
خواب این شرم شرقی چقدر نازه، مگه نه!

– شهیار قنبری

مسعود یوسف حصیرچین، مترجم خوشفکر، چند روزی است که در بازداشت به سر می‌برد – یکی از هزاران...

شعر معروف «عقاب» از آلفرد لرد تنیسن، به ترجمهٔ علی اسدالهی (شاعر) که او نیز در بازداشت است – یکی از هزاران...

فشارد به چنگ آنک او پاره‌سنگ،
در آفاقِ خالی، به نزدیکِ خورشیدِ زرینه‌رنگ،
بـاِستاده و در کبودآسمان گشته غرق.

ز تیغِ قلل بنگرد با دو دیده،
خروشیده‌دریا به زیرش خزیده،
فرود آید او همچو یک‌ رعدوبرق.
‌

بلشویک‌ها به انترناسیونالیسم مارکسیستی پایبند بودند و ناسیونالیسم را آگاهی کاذبی می‌دانستند. با وجود این از جاذبه‌اش برای مردم آگاه بودند و می‌دانستند که اگر در صدد نابودی آن برآیند، گرایش به رشد نشان می‌دهد. از این رو می‌کوشیدند مرتکب این اشتباه نشوند. راهبردشان ناسیونالیسم‌های غیرروس بود، نه‌تنها با استفادهٔ اداری از زبان‌های بومی و کمک به فرهنگ‌های ملی، بلکه همچنین با تأسیس ادارات جداگانهٔ منطقه‌ای، که از سطح جمهوری (مثل اوکراین) آغاز می‌شد و تا شوراهای روستایی پیش می‌رفت (تعدادی ناحیهٔ خودمختار یهودی، بلاروسی، روسی لتونیایی، یونانی و غیره در دل جمهوری اوکراین شکل گرفت). این یکی از تناقض‌نماهای شوروی بود که ساختارهای اداری‌اش نه‌تنها از هویت‌های ملی حمایت می‌کردند، بلکه به ایجاد آن‌ها کمک هم می‌کردند.

▪️تاریخ فشردهٔ اتحاد شوروی | شیلا فیتس‌پاتریک | ترجمهٔ حسن افشار | نشر مرکز | ۲۲۴ ص. رقعی، شومیز

#بریده_کتاب

@kaaghaz

‏آنچه در طلبش هستیم اغلب از دست می‌گریزد، و این بیش از همه در نویدبخش‌ترینِ اوقات رخ می‌دهد؛ آرزوهامان اغلب آن گاه به بار می‌نشینند که هیچ امیدی بدان‌ها نیست و یأس بیش از پیش در دل‌ها خانه کرده است.

از شکسپیر

▪️ All's well that ends well, act 2, scene 1

#نقل_قول

@kaaghaz

ولادیمیر نابوکوف، پدر اَبَرمتن
نوشتهٔ مایکل بیروت
ترجمهٔ مهرداد اصیل

اواخر عید که کمی از تب و تاب اخبار جنگ کم شد، پوشهٔ متن‌های کوتاه را باز کردم و دو سه تایی را تفنّنی و محض رفع بی‌کاری ترجمه کردم؛ از جمله جستاری از مایکل بیروت دربارهٔ رمان آتش رنگ‌باختهٔ ولادیمیر نابوکوف.

بیروت طراح گرافیک مشهوری است و جستارها و یادداشت‌های خوبی هم در این زمینه می‌نویسد. او در این متن کوتاه ادعا می‌کند: «راستش تردید دارم که این بحث را دوباره مطرح کنم، اما اجازه می‌فرمایید ادعا کنم که آتش رنگ‌باخته در حیطه‌ی طراحی [design] می‌گنجد و اثر دیگری، مثلاً لولیتا، را باید به عنوان هنر برشمرد؟»

متن کامل را این جا، در سایت نشر بامداد، بخوانید

#جستارومقاله

@kaaghaz

کاش بازگشت را بهانه‌ای بود
یا سوگ شاعر را گشایشی
کاش تشنه‌ی شوریده در سرابی نو می‌نگریست
یا توفان در ساعتی سزاوار درمی‌رسید

به تو رشک می‌برم، به تو
به تو که در سپیده‌دمِ شعفْ جوان بوده‌ای
و هرگز مجال نیافته‌ای
که به افسون‌های نادمیده دل خوش داری
و از نقاب‌های دریده به شگفت آیی

چه کنم که باور کنی؟
نه مرا از نواختن پرده‌ای نو پروایی بود
و نه نغمه‌گران را بر لب دریغایی
لیک ماه رخ ننمود
و هر اختری که پی افگندیم
نیک نیامد

شاید نجات در اشک بود و نمی‌دانستیم
شاید بیگانگی‌مان نشانِ بُرنایی بود
و دیوانگی‌مان گُواهِ دانایی
اما ای گسیخته از منّتِ تن،
ای گریخته در تمنای تداعی،
سوگند می‌خورم که خون تابناک تو
هم طلسم تیره‌چشمان را خواهد شکست
و هم رونق دروغزنان را.

علیرضا اسماعیل‌پور- ۱۴۰۴/۱۲/۱

دستبرد به تناول خدایان
قاسم هاشمی‌نژاد

چه خوب است زاده شدن در روزگار فساد؛ چراکه می‌توانید، در قیاس با دیگران، به ثمن بخس شهرتی در فضیلت به دست آرید.

▨ مونتنی

#نقل_قول

@kaaghaz

دموکراتیک کردن اسلام؛ جنبش‌های اجتماعی و چرخش پسااسلام‌گرا (٢٠٠۶)، اثر مهم آصف بیات، نگاه ما را از «ماهیت اسلام» به سوی مبارزه‌های اجتماعی و سیاسی مسلمانان می‌برد: مبارزات زنان، جوانان، دانشجویان، روشنفکران و جنبش‌های اجتماعی که در کشاکش با قدرت، به دین و سیاست معناهای تازه می‌دهند.

این کتابِ شاخص در مطالعات خاورمیانه با تمرکز بر ایران و مصر، مفاهیمی چون اسلام‌گرایی، پسااسلام‌گرایی، جنبش اجتماعی و دموکراسی را از خلال تجربه‌های تاریخی و سیاسی منطقه بازخوانی می‌کند. در واقع، اهمیت کتاب بیات اینجاست که تفسیری جامعه‌شناسانه از اسلام در جنبش‌های سیاسی ایران و مصر ارائه می‌دهد.

دموکراتیک کردن اسلام
جنبش‌های اجتماعی و چرخش پسااسلام‌گرایانه
آصف بیات
ترجمهٔ مریم وحدتی
نشر پاریا

کتابی برای همهٔ کسانی که می‌خواهند رابطهٔ دین، سیاست، جامعه و دموکراسی را از نو به پرسش بگیرند.
برای تهیهٔ کتاب، می‌توانید به ایمیل نشر پاریا به نشانی زیر پیام بفرستید.
pariahecole@gmail.com
این کتاب در ۳۶۰ صفحه منتشر شده است.

کتاب خرده مقالات را پیش از عرضهٔ سراسری در شهرکتاب آنلاین تهیه کنید.

خرده مقالات مجموعهٔ بیست مقاله در مباحث لغوی، ادبی، و تاریخی است و بخشی از تازه‌ترین پژوهش‌های دکتر سیّد احمد رضا قائم‌مقامی را در این زمینه‌ها در بر می‌گیرد.

این کتاب اولین عنوان از سلسله کتاب‌هایی است که نشر بامداد با عنوان پژوهشهای ایرانی منتشر خواهد کرد.

خرده مقالات در ابتدای هفتهٔ آینده به صورت سراسری منتشر خواهد شد. علاقه‌مندان می‌توانند تا پیش از پخش سراسری، این کتاب را از شهرکتاب آنلاین و شهرکتاب مرکزی با ۱۰ درصد تخفیف تهیه کنند.

خرید از شهرکتاب آنلاین


▨ خرده مقالات: بیست مقاله در مباحث لغوی، ادبی، و تاریخی
نوشتهٔ سید احمد رضا قائم‌مقامی

۲۸۳ صفحه/ شومیز، رقعی/ چاپ اول ۱۴۰۵ / ۹۷۰ هزار تومان