Құрметті оқырмандар, бүгінгі дәріс бейсенбіге ауыстырылды! Келесі сейсенбіде де дәріс болмайды, содан кейін 5, 10, 12 және 17 қазанда курстың екінші жартысы бойынша 4 дәріс өтеді.
_
Дорогие читатели, сегодня лекции не будет, она переносится на четверг! В следующий вторник лекции тоже не будет, затем 5, 10, 12 и 17 октября пройдут 4 лекции второй половины курса.

#дәрістер #лекции

Мен жеткілікті түрде шабыттандым да шаттандым, барлық жерде қатысқым келеді, неден бастау керек??? 🤯

Ал, есеп шешуші машина болу үшін көптеген есептер шешу керек. Оларды ашық қолжетімділікте келесі сайттардан табуға болады (барлық сайттар қауіпсіз және тексерілген):
• Мұнда Халықаралық олимпиаданың (IOL) есептерін және лингвистикамен танысу үшін қарапайым есептер таба аласыз.
• Мұнда АҚШ іріктеу олимпиадасының (NACLO) әр жылдарындағы есептері берілген.
• Мұнда Азия-Тынық мұхиты лингвистикалық олимпиадасының (APLO) есептерін таба аласыз.
• Мұнда Дәстүрлі лингвистикалық олимпиаданың есептері сақталған.

Егер есептер оңайдан қиынға қарай дәйекті түрде шешу үшін бір есептер жинағын иемдеңіз келсе, ресейлік есептердің жинағын қарауға болады.

Әртүрлі мәселелерді шешумен қатар, әртүрлі дереккөздерді зерттей отырып, жалпы тілдік көкжиектерді кеңейту де өте пайдалы. Жаңадан бастағандар үшін Ася Перельцвайгтің «Әлем тілдері: Кіріспе» (Languages of the World: An Introduction) кітабын ұсынамыз.
__
Я уже достаточно вдохновил(ся/ась) и преисполнил(ся/ась), хочу везде участвовать, с чего мне начать??? 🤯

Ну, чтобы стать машиной решения задач, нужно прорешать очень много задач. Их можно найти в открытом доступе на следующих сайтах (все сайты безопасны и проверены):
• Здесь можно найти задачи с межнара (IOL) и простые задачи для знакомства с лингвистикой.
• Здесь собраны задачи разных лет отборочной олимпиады США (NACLO).
• Здесь вы можете найти задачи с Азиатско-Тихоокеанской олимпиады (APLO).
• Здесь хранятся задачи с Традиционной олимпиады по лингвистике.

Если же вы хотите один сборник задач, чтобы последовательно решать их от простых к сложным, можете присмотреться к российскому сборнику задач, классифицированных по виду.

Кроме прорешивания разных задач также полезно расширять общий лингвистический кругозор, изучая разные источники. Для начала, советуем вам книгу Аси Перельцвайг: “Языки мира: Введение” (Languages of the World: An Introduction).

🔎 #есептер #задачи

Бүгінгі дәрiсте біз лингвистиканың үлкен бөлімімен танысамыз. Бейнені көргеннен кейін бұл бөлімнің не екенін болжай аласыз ба?🤩
_
Сегодня на лекции поговорим об огромном разделе лингвистики! Сможете ли по видео угадать, что это за раздел?😼

#дәрістер #лекции

Бүгінгі дәрістің сілтемесі:
_
Ссылка на сегодняшнюю лекцию:

Join the meeting: https://meet.google.com/ejs-zimu-xte

Прескриптивизм vs. дескриптивизм ⚡
Аңыздар туралы постта тіл «бұзыла» алмайды деп айтқан болатынбыз. Онымен нені айтқымыз келеді?

Қазіргі лингвистика дескриптивизмді ұстанады. Бұл дегеніміз тіл қандай болса, сол күйінде сипатталады. Бұл прескриптивизмге қарама-қарсы қойылады, себебі онда тілдің қандай болуы керек екендігі қарастырылады.

Тіл үнемі өзгеріп отырады және бұл оның табиғи қасиеті. Балалардың сөйлесу тәсілі ата-аналарының сөйлесуінен сәл өзгеше. Бұл өзгерістер ұрпақтар бойы жинақталады. Мысалы, қазір қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде сөйлеу тәсілі Абай Құнанбайұлы, Александр Пушкин және Уильям Шекспир заманынан өзгеше. Тілдер өзгерді, иә, бірақ бұл өзгерістерге баға бере алмаймыз.

Әдеби тіл қоғамда әрқашан беделге ие және белгілі бір дәрежеде қарым-қатынасты жеңілдетеді. Екінші жағынан, ол тілдің әртүрлілігін басады, тілдің бір нұсқасын екіншісіне қарағанда дұрыс деп атайды. Мұндай тілдік нормалар әдеби стандартқа жақын диалектілердің сөйлеушілері өздерінің сөйлеуіне байланысты өздерін басқа сөйлеушілерден жоғары санайтын кезде кемсітушіліктің көзі бола алады.

Сондықтан біз сіздерге қалай «дұрыс» сөйлеу керектігін көрсетпейміз. Қазір дұрыс деп саналатын нәрсе бірнеше ұрпақтан кейін ескірген нормаға айналуы мүмкін.
_
Прескриптивизм vs. дескриптивизм ⚡
Мы уже говорили в посте про мифы, что язык не может “портиться”. Что мы имеем в виду?

Современная лингвистика придерживается дескриптивизма. Это значит язык описывается таким, какой он есть. Это противопоставляется прескриптивизму, когда приписывается каким язык должен быть.

Язык постоянно меняется и это его естественное свойство. То, как разговаривают дети, немного отличается от того, как разговаривают их родители. Эти изменения накапливаются поколениями. Например, то, как разговаривают на казахском, русском, английском сейчас, отличается от времён Абая Кунанбаева, Александра Пушкина и Уильяма Шекспира. Языки изменились, да, но давать оценку этим изменениям невозможно.

Литературный язык всегда имеет престиж в обществе и в определённой степени облегчает коммуникацию. С другой стороны, он подавляет языковое разнообразие, называя один вариант языка правильнее другого. Такие языковые нормы могут быть источником дискриминации, когда носители диалектов приближённых к литературному стандарту считают, что они лучше других носителей только из-за своей речи.

Поэтому мы не будем указывать вам, как говорить “правильно”. То, что сейчас считается правильным, через несколько поколений уже может считаться устаревшей нормой.

#лингвистика

Сан есімге қатысты есептер 🧮
Мұндай есептерде шешушіге шет тілінің сан есімдері және олардың… жоқ, аудармалардың ұсынылуы мүлде шарт емес. Аудармалар болуы да мүмкін, болмауы да мүмкін. Сан есімдердің өздері, әдетте, тізіммен немесе арифметикалық мысалдар түрінде беріледі.

Есепті шешуді қиындататын тағы бір нәрсе — санау жүйелері барлық тілдерде де ондық санауға негізделмеген. Біздің үйренгеніміз бойынша, санды атау үшін бірліктердің (1-9), ондықтардың (10, 20, 30...), жүздіктердің және т.б. қалай аталатынын білу және оларды сөз тіркестеріне қоса алу жеткілікті. Бірақ әлем тілдерінде бестік, жиырмалық, сегіздік, тіпті жиырма жетілік санау жүйелері де кездеседі. Осы жолы есепте не болатынын ешқашан алдын ала біле алмайсыз.
_
Задачи на числительные 🧮
В таких задачах решающему предлагаются числительные иностранного языка и… нет, переводы есть далеко не всегда. Могут быть, а могут не быть. Сами числительные, как правило, даются либо списком, либо в виде арифметических примеров.

Решение задачи усложняет ещё тот факт, что не во всех языках системы счисления основаны на счёте десятками. Мы привыкли к тому, что, чтобы назвать какое-то число, в основном достаточно знать, как называются единицы (1-9), десятки (10, 20, 30…), сотни и так далее, чтобы потом сложить их в одно словосочетание. Но в языках мира могут встречаться и пятеричная, и двадцатеричная, и восьмеричная, и даже двадцатисемеричная системы счисления. И вы никогда не знаете заранее, что попадётся в задаче на этот раз.

#есептер #задачи

IOL — ең ірі лингвистикалық олимпиада, дегенмен ол жалғыз емес! Бүгін біз ӘРБІР адам қатыса алатын басқа олимпиадалар туралы айтатын боламыз:

• Asia Pacific Linguistics Olympiad (APLO): Азия-Тынық мұхиты лингвистикалық олимпиадасы. Ол сәуір айында өтті. Қазақстан әлі APLO-ға қатысқан жоқ, сондықтан 2024 жылы тұңғыш болуға мүмкіндігіңіз бар 😼
• Традиционная олимпиада по лингвистике: Дәстүрлі лингвистикалық олимпиада. Бұл IOL кезеңіне ресейлік іріктеу олимпиадасы. Оған қатысушылар саны Қазақстандағыдан бірнеше ондаған есе көп. «Традиционка» Ресейде 53 жыл бойы өткізіліп келеді!
• Onling: оқушылар мен студенттерге арналған онлайн-олимпиада. Ақпан айында өткізіледі, 4 сағатқа созылады және 4 тапсырмадан тұрады. Бұл сонымен қатар құнды тәжірибе алуға және өзіңізді жетілдіруге тамаша мүмкіндік!

Күнтізбеңізді жаңартып, қатысыңыз, барлығына сәттілік⚡️
_
IOL — самая масштабная олимпиада по лингвистике, однако, далеко не единственная! Сегодня расскажем о других олимпиадах, участие в которых может принять КАЖДЫЙ желающий:

• Asia Pacific Linguistics Olympiad (APLO): Азиатско-тихоокеанская лингвистическая олимпиада. Она проводится в апреле. Казахстан ещё на ней не участвовал, так что у вас есть шанс быть первопроходцами в 2024 году 😼
• Традиционная олимпиада по лингвистике: российская отборочная олимпиада на IOL, количество участников на которой в несколько десятков раз больше, чем в Казахстане. “Традиционка,” как её называют в России, проводится уже 53 года!
• Onling: онлайн-олимпиада для школьников и студентов. Проводится в феврале, длится 4 часа и содержит 4 задачи. Также является отличным шансом получить ценный опыт и прокачать себя!

Обновляйте свой календарь и участвуйте, желаем всем удачи ⚡️

#олимпиада

Бүгін біз сіздерді қызықты дәрісте күтеміз, бірақ әзірге не туралы екенін айтпайық. Суреттен дәріс тақырыбын болжай аласыз ба? :)
------
Сегодня мы ждем вас на увлекательной лекции, посвященной... пока не скажем, чему. Сможете угадать тему лекции по картинке? :) 

Бүгінгі дәрістің сілтемесі:
-----
Ссылка на сегодняшнюю лекцию:

https://meet.google.com/bju-wfbc-tjw

Мұнда өткен аптадағы дәрістің бейнежазбасы жатыр, сонымен қатар біздің ары қарай дамуымыз үшін кері байланыс формасын толтыруға шақырамыз! 💛
_
Здесь находится запись лекции с прошлой недели, а также предлагаем вам заполнить форму обратной связи! 💛

#дәрістер #лекции

Мұнда бүгінгі дәрістің бейнежазбасы жатыр, сонымен қатар біз ары қарай дамуымыз үшін кері байланыс формасын толтыруға шақырамыз! Шатастырмайсыздар деп үміттенеміз💛
_
Здесь находится запись сегодняшней лекции, а также предлагаем вам заполнить форму обратной связи! Надеемся, что вы не запутались💛

#дәрістер #лекции

Марқылды көрбікші лермелік жітешікті алтып сауқарды да үмгір баңғышты лапыртқан деген сөйлемнен не түсінуіміз керек еді? 🎣

Жауап: қазақ тілінің өзімізге таныс грамматикасына сүйене отырып, бір сөздің мағынасын түсінбей-ақ болып жатқан оқиғаның суретін елестете аламыз. Бұған морфология – сөз таптары, олардың категориялары мен сөз тұлғаларын зерттейтін тіл білімінің саласы – себепті.

Дәрістің негізгі тұстарын қайталайық:
1️⃣ Тілдер грамматикалық мағыналарды аффикстер арқылы білдіре алады, онда оларды синтетикалық және полисинтетикалық деп атаймыз. Сондай-ақ мағыналар функционалдық сөздер арқылы берілуі мүмкін, онда оларды аналитикалық және оқшаулау деп атаймыз.
2️⃣ Тілдегі морфологияның көлемін Гринберг индексі арқылы өлшеуге болады
3️⃣ Бір аффикс бірнеше мағынаны білдіре алады
4️⃣ Әр тілде грамматикалық мағыналардың бірегей жиынтығы бар, сондықтан белгісіз тілді талдағанда тек таныс грамматикалық категорияларға ғана сене алмайсыз.
—
Что же мы должны были понять из предложения Марқылды көрбікші лермелік жітешікті алтып сауқарды да үмгір баңғышты лапыртқан? 🎣

Ответ следующий: мы можем представить картину происходящего, не понимая значения ни одного слова, опираясь на знакомую нам грамматику казахского языка. Это происходит благодаря морфологии – разделе лингвистики, изучающего части речи, их категории и формы слов.

Повторим ключевые моменты лекции:
1️⃣ Языки могут выражать грамматические значения при помощи аффиксов, тогда мы называем их синтетическими и полисинтетическими. Также значения могут быть выражены служебными словами, тогда мы называем их аналитическими и изолирующими.
2️⃣ Количество морфологии в языке можно измерить с помощью индекса Гринберга
3️⃣ Один аффикс может выражать несколько значений
4️⃣ Набор грамматических значений у каждого языка уникален, поэтому нельзя полагаться только на знакомые грамматические категории при анализе неизвестного языка

#лингвистика #дәрістер #лекции