This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
📑 Javoblar varaqasini qanday boʻyash kerak?
📹 Testga kirishdan avval barcha abituriyentlar bilishi kerak boʻlgan maʼlumotlar Bilim va malakalarni baholash agentligi tomonidan ushbu videoda e'lon qilindi.
Barcha abituriyentlarga tavsiya qilamiz!
✅ 👇
@KIMYO
📹 Testga kirishdan avval barcha abituriyentlar bilishi kerak boʻlgan maʼlumotlar Bilim va malakalarni baholash agentligi tomonidan ushbu videoda e'lon qilindi.
Barcha abituriyentlarga tavsiya qilamiz!
@KIMYO
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍9
ГЛОССАРИЙ
Oddiy modda
– ximiyaviy elementning erkin xolda mavjud bula oladigan turi.
Murakkab modda
– uzaro ma'lum nisbatlarda birikkan ikki yoki bir necha elementdan tashqil topadi.
Jism
– moddaning fazoda chegaralangan kismi.
Energiya
– jism xarakatining ulchovi.
Bertolidlar
– uzgaruvchan tarkibli birikmalar
Daltonidlar
– uzgarmas tarkibli birikmalar
Allotropiya
– muayyan ximiyaviy element atomlarining ikki yoki bir necha xil oddiy modda xosil qilish xodisalari
Atom ogirlik
– element atomining uglerod birligida ifodalangan ogirligi.
Molekulyar ogirlik
– modda molekulasining uglerod birligida ifodalangan ogirligi
Gramm atom
– elementning atom ogirligiga son jixatdan teng bulib, gramm xisobida olingan miqdori.
Gramm molekula
– moddaning molekulyar ogirligiga son jixatdan teng qilib, gramm xisobida olingan miqdori.
Gramm ekvivalent
– moddaning ekvivalent ogirligiga son jixatdan teng qilib, gramm xisobida olingan miqdori.
Gruppa
– bitta vertikal katorga joylashgan uxshash elementlar katori
Davr
– xar kaysi ishqoriy metalldan galogengacha bulgan elementlar katori.
Massa soni
– atom yadrosi massasini uglerod birlikda takriban ifodalaydigan butun son.
Ximiyaviy element
– uzida muayyan xossalarni mujassamlashtirgan atomlar turi, yadrolarning zaryadlari bir xil bulgan atomlar turi
Izobarlar
– atom ogirliklari bir-biriga teng, lekin yadro zaryadlari boshka-boshka bulgan elementlar.
Izotoplar
– yadro zaryadlari bir xil, lekin atom ogirliklari bir-birlaridan fark qiladigan elementlar.
Termoximiya
– ximiyanig ximiyaviy reaksiyalar vaktida sodir buladigan energetikaviy xodisalarni tekshiruvchi kismi
Ekzotermik reaksiya
– issiklik chikishi bilan boradigan reaksiya.
Endotermik reaksiya
– issiklik yutilishi bilan boradigan reaksiya
Valentlik
– u yoki bu element atomining uz atrofida boshka necha atomni ushlab tura olish kobiliyati.
Molekula
– moddaning mustaqil mavjud bula oladigan eng kichik zarrachasi
Boglanish energiyasi
– ximiyaviy bogni uzib yuborish uchun zarur bulgan energiya miqdori.
Ionlar
– atom yoki molekulalarning elektron berishi yoki kabul qilib olishi natijasida xosil buladigan zarrachalar
Erkin radikallar
– tuyinmagan valentlikka ega bulgan zarrachalar
Faza
– geterogan sistemaning boshka kismlaridan chegara sirtlar bilan ajragan gomogen kismi
Kaytar prosess
– ikki qarama-karshi yunalishda boradigan prosess
Geterogen sistema
– bir-biridan sirt chegaralari bilan ajralgan moddalar sistemasi
Eritma
– ikki yoki undan ortiq komponentlardan iborat gomogen sistema
Katalizator
– reaksiya tezligini uzgartiradigan, lekin reaksiya natijasida ximiyaviy jixatdan uzgarmaydigan modda
Prosent konsentrasiya
– 100 gr. eritmada erigan moddaning grammlar xisobidagi miqdori
Molyar konsentrasiya
– 1 l eritmada erigan moddaning mollar soni
Normal konsentrasiya
– 1 l. eritmada erigan moddaning ekvivalentlar soni
Molyal konsentrasiya
– 1000 gr. erituvchida erigan moddaning mol soni
Titr
– eritmaning 1 millilitrida bulgan eruvchi moddaning ogirlik miqdori
Elektrolitlar
– eritmalari yoki suyuklanmalari elektr tokini utkazadigan moddalar.
Kationlar
– musbat zaryadlangan ionlar
Anionlar
– manfiy zaryadlangan ionlar
Eruvchanlik
– moddaning biror erituvchida eriy olish xususiyati
Diffuziya
– bir modda zarrachalarining ikki modda ichida uz-uzicha bir tekisda taksimlanishi
Indikatorlar
– rangi vodorod ionlarining konsentrasiyasiga qarab uzgaradigan moddalar
Oksidlanish
– biror atom, molekula yoki ion uziga elektron kabul qilish prosessi
Oksidlovchi
–uziga elektron kabul qilgan zarracha
Kaytaruvchi
– uzidan elektron bergan atom, molekula yoki ion
Korroziya
– metallarning xavo, suv, kislota, ishqor va tuzlarning eritmalari ta'sirida yemirilishi
Ingibitorlar
– metall korroziyasini sekinlashtiruvchi moddalar
Oksidlash
– metall sirtida korroziyaga chidamli oksid parda xosil qilish prosessi
Gidridlar
– tarkibida biror element va vodorod bulgan birikmalar
Yonish
– issiklik va yoruglimk chikarish bilan boradigan tez oksidlanish prosessi
Oddiy modda
– ximiyaviy elementning erkin xolda mavjud bula oladigan turi.
Murakkab modda
– uzaro ma'lum nisbatlarda birikkan ikki yoki bir necha elementdan tashqil topadi.
Jism
– moddaning fazoda chegaralangan kismi.
Energiya
– jism xarakatining ulchovi.
Bertolidlar
– uzgaruvchan tarkibli birikmalar
Daltonidlar
– uzgarmas tarkibli birikmalar
Allotropiya
– muayyan ximiyaviy element atomlarining ikki yoki bir necha xil oddiy modda xosil qilish xodisalari
Atom ogirlik
– element atomining uglerod birligida ifodalangan ogirligi.
Molekulyar ogirlik
– modda molekulasining uglerod birligida ifodalangan ogirligi
Gramm atom
– elementning atom ogirligiga son jixatdan teng bulib, gramm xisobida olingan miqdori.
Gramm molekula
– moddaning molekulyar ogirligiga son jixatdan teng qilib, gramm xisobida olingan miqdori.
Gramm ekvivalent
– moddaning ekvivalent ogirligiga son jixatdan teng qilib, gramm xisobida olingan miqdori.
Gruppa
– bitta vertikal katorga joylashgan uxshash elementlar katori
Davr
– xar kaysi ishqoriy metalldan galogengacha bulgan elementlar katori.
Massa soni
– atom yadrosi massasini uglerod birlikda takriban ifodalaydigan butun son.
Ximiyaviy element
– uzida muayyan xossalarni mujassamlashtirgan atomlar turi, yadrolarning zaryadlari bir xil bulgan atomlar turi
Izobarlar
– atom ogirliklari bir-biriga teng, lekin yadro zaryadlari boshka-boshka bulgan elementlar.
Izotoplar
– yadro zaryadlari bir xil, lekin atom ogirliklari bir-birlaridan fark qiladigan elementlar.
Termoximiya
– ximiyanig ximiyaviy reaksiyalar vaktida sodir buladigan energetikaviy xodisalarni tekshiruvchi kismi
Ekzotermik reaksiya
– issiklik chikishi bilan boradigan reaksiya.
Endotermik reaksiya
– issiklik yutilishi bilan boradigan reaksiya
Valentlik
– u yoki bu element atomining uz atrofida boshka necha atomni ushlab tura olish kobiliyati.
Molekula
– moddaning mustaqil mavjud bula oladigan eng kichik zarrachasi
Boglanish energiyasi
– ximiyaviy bogni uzib yuborish uchun zarur bulgan energiya miqdori.
Ionlar
– atom yoki molekulalarning elektron berishi yoki kabul qilib olishi natijasida xosil buladigan zarrachalar
Erkin radikallar
– tuyinmagan valentlikka ega bulgan zarrachalar
Faza
– geterogan sistemaning boshka kismlaridan chegara sirtlar bilan ajragan gomogen kismi
Kaytar prosess
– ikki qarama-karshi yunalishda boradigan prosess
Geterogen sistema
– bir-biridan sirt chegaralari bilan ajralgan moddalar sistemasi
Eritma
– ikki yoki undan ortiq komponentlardan iborat gomogen sistema
Katalizator
– reaksiya tezligini uzgartiradigan, lekin reaksiya natijasida ximiyaviy jixatdan uzgarmaydigan modda
Prosent konsentrasiya
– 100 gr. eritmada erigan moddaning grammlar xisobidagi miqdori
Molyar konsentrasiya
– 1 l eritmada erigan moddaning mollar soni
Normal konsentrasiya
– 1 l. eritmada erigan moddaning ekvivalentlar soni
Molyal konsentrasiya
– 1000 gr. erituvchida erigan moddaning mol soni
Titr
– eritmaning 1 millilitrida bulgan eruvchi moddaning ogirlik miqdori
Elektrolitlar
– eritmalari yoki suyuklanmalari elektr tokini utkazadigan moddalar.
Kationlar
– musbat zaryadlangan ionlar
Anionlar
– manfiy zaryadlangan ionlar
Eruvchanlik
– moddaning biror erituvchida eriy olish xususiyati
Diffuziya
– bir modda zarrachalarining ikki modda ichida uz-uzicha bir tekisda taksimlanishi
Indikatorlar
– rangi vodorod ionlarining konsentrasiyasiga qarab uzgaradigan moddalar
Oksidlanish
– biror atom, molekula yoki ion uziga elektron kabul qilish prosessi
Oksidlovchi
–uziga elektron kabul qilgan zarracha
Kaytaruvchi
– uzidan elektron bergan atom, molekula yoki ion
Korroziya
– metallarning xavo, suv, kislota, ishqor va tuzlarning eritmalari ta'sirida yemirilishi
Ingibitorlar
– metall korroziyasini sekinlashtiruvchi moddalar
Oksidlash
– metall sirtida korroziyaga chidamli oksid parda xosil qilish prosessi
Gidridlar
– tarkibida biror element va vodorod bulgan birikmalar
Yonish
– issiklik va yoruglimk chikarish bilan boradigan tez oksidlanish prosessi
👍12❤1
Fosforesensiya
– moddalarning korongida shu'lalanish xodisasi;
Ruda
– tarkibida metallarning tabiiy birikmalari bulgan tog jinslari
Elektroliz
– elektr toki ta'sirida elektrolit eritmalarda yoki suyuklanmalarda boradigan oksidlanish-kaytarilish prosessi;
Metallurgiya
– sanoatda tabiiy xom-ashyodan metallar ajratib olish usullari xakidagi fan
Xalkogenlar
– O, S, Se Te elementlarning umumiy nomi;
Xalkovodorodlar
– kislorod gruppachasidagi elemetlarning vodorodli birikmalari;
Polimerlanish
– bir xil molekulalarning birikib, bir muncha yirik molekular xosil qilish prosessi;
Silikatlar
– silikat va polisilikat kislotalarning tuzlari;
Alyumosilikatlar
– tarkibida alyuminiy oksid xam buladigan silikatlar.
Adsorbsiya – qattiq modda yoki suyuqlik yuzasida erigan yoki gazsimon mod-dalarning yutilishi
Aktivlik – ionlarning effektiv, tajribada aniqlanadigan konsentratsiyasi bo’lib, u umumiy konsentratsiya bilan aktivlik koeffitsiyentining ko’paytmasiga teng
Akseptor – elektronlarni qabul qilib, erkin orbital va donorning juftlashmagan elektronlari hisobiga kimyoviy bog’lanishni hosil qiluvchi atom (ion yoki atomlar guruhi)
Analitik guruh – bir yoki bir nechta umumiy kimyoviy xossalarga ega bo’lgan kimyoviy birikmalar majmui
Analitik kimyo – moddaning kimyoviy tarkibini aniqlash usullari haqidagi fan
Atom massa (nisbiy) – modda atom massasining uglerod-12 atom massasi 1/12 qismiga nisbati
– moddalarning korongida shu'lalanish xodisasi;
Ruda
– tarkibida metallarning tabiiy birikmalari bulgan tog jinslari
Elektroliz
– elektr toki ta'sirida elektrolit eritmalarda yoki suyuklanmalarda boradigan oksidlanish-kaytarilish prosessi;
Metallurgiya
– sanoatda tabiiy xom-ashyodan metallar ajratib olish usullari xakidagi fan
Xalkogenlar
– O, S, Se Te elementlarning umumiy nomi;
Xalkovodorodlar
– kislorod gruppachasidagi elemetlarning vodorodli birikmalari;
Polimerlanish
– bir xil molekulalarning birikib, bir muncha yirik molekular xosil qilish prosessi;
Silikatlar
– silikat va polisilikat kislotalarning tuzlari;
Alyumosilikatlar
– tarkibida alyuminiy oksid xam buladigan silikatlar.
Adsorbsiya – qattiq modda yoki suyuqlik yuzasida erigan yoki gazsimon mod-dalarning yutilishi
Aktivlik – ionlarning effektiv, tajribada aniqlanadigan konsentratsiyasi bo’lib, u umumiy konsentratsiya bilan aktivlik koeffitsiyentining ko’paytmasiga teng
Akseptor – elektronlarni qabul qilib, erkin orbital va donorning juftlashmagan elektronlari hisobiga kimyoviy bog’lanishni hosil qiluvchi atom (ion yoki atomlar guruhi)
Analitik guruh – bir yoki bir nechta umumiy kimyoviy xossalarga ega bo’lgan kimyoviy birikmalar majmui
Analitik kimyo – moddaning kimyoviy tarkibini aniqlash usullari haqidagi fan
Atom massa (nisbiy) – modda atom massasining uglerod-12 atom massasi 1/12 qismiga nisbati
👍12
📚📚📚📚📚📚📚
7-sinf kimyo olimlar
1.Shtal-flogiston nazariyasi
2.Lomonosov-element va korpuskulalar
3.Dalton-atomistik nazariya
4.Butlerov-organik moddalarning tuzilish nazariyasi
5.Lavuazye-yonish va oksidlanish
6.Mendelyeyev-1869-yil Davriy jadval
7.Broun-1827 molekula
8.Bersilius-kimyoviy belgi element lotincha nomining bosh harfi bn belgilanishi
9.Prust-1808 tarkibning doimiylik qonuni
10.Dalton-1803 karrali nisbatlar qonuni
11.Lomonosov-1748-1760massaning saqlanish qonuni
12.Avogodro-1811 Avogodro qonuni
13.Pristli-1774 O2
14.Van Marum-1875 O3
15.Kavendish-1766 ,,yonuvchi havo" H2
16.Lavuazye-vodorod deb nom beradi
17.Yuriy-1932 deytriy D2
18.Olifamta-1934 tritiy T3
19.Volloston-1820 ekvivalent tushunchasi
📚📚📚📚📚📚📚
8-Sinflar kimyo olimlari
1.Franklend 1853 - valentlik
2.Berselius 1814 - 46 elementdan iborat davriy jadval
3.Kekule 1858 - C atomi 4 valentli ekanini
4.Debereyner 1817-29 triadalar nazariyasi
5.Shankurtua 1862 silindr shaklidagi jadval
6.Nyulends 1865 oktavalar qonuni
7.Rezerford 1911 atomning planetar modeli
8.Bekkerel 1896 radioaktivlik
9.M.S.Kyuri va P.Kyuri 1898 radiy va poloniy ni kash etadi
10.Rezerford 1899 radioaktivlik nurlarni
11.Uilard 1900 gamma nurlarni
12.F.J.Kyuri va I.Kyuri 1934 suniy radioaktivlik
13.Arrenius 1887 elektrolitik dissotsialanish nazariyasi
14.Shveyger 1811 galogen tushunchasini
15.Fersman P-hayot va tafakkur elementi
16.Libix- agrokimyo ga asos solgan
17.Nabiyev - qoraqat fosfatlari asosida superfosfat oliw
7-sinf kimyo olimlar
1.Shtal-flogiston nazariyasi
2.Lomonosov-element va korpuskulalar
3.Dalton-atomistik nazariya
4.Butlerov-organik moddalarning tuzilish nazariyasi
5.Lavuazye-yonish va oksidlanish
6.Mendelyeyev-1869-yil Davriy jadval
7.Broun-1827 molekula
8.Bersilius-kimyoviy belgi element lotincha nomining bosh harfi bn belgilanishi
9.Prust-1808 tarkibning doimiylik qonuni
10.Dalton-1803 karrali nisbatlar qonuni
11.Lomonosov-1748-1760massaning saqlanish qonuni
12.Avogodro-1811 Avogodro qonuni
13.Pristli-1774 O2
14.Van Marum-1875 O3
15.Kavendish-1766 ,,yonuvchi havo" H2
16.Lavuazye-vodorod deb nom beradi
17.Yuriy-1932 deytriy D2
18.Olifamta-1934 tritiy T3
19.Volloston-1820 ekvivalent tushunchasi
📚📚📚📚📚📚📚
8-Sinflar kimyo olimlari
1.Franklend 1853 - valentlik
2.Berselius 1814 - 46 elementdan iborat davriy jadval
3.Kekule 1858 - C atomi 4 valentli ekanini
4.Debereyner 1817-29 triadalar nazariyasi
5.Shankurtua 1862 silindr shaklidagi jadval
6.Nyulends 1865 oktavalar qonuni
7.Rezerford 1911 atomning planetar modeli
8.Bekkerel 1896 radioaktivlik
9.M.S.Kyuri va P.Kyuri 1898 radiy va poloniy ni kash etadi
10.Rezerford 1899 radioaktivlik nurlarni
11.Uilard 1900 gamma nurlarni
12.F.J.Kyuri va I.Kyuri 1934 suniy radioaktivlik
13.Arrenius 1887 elektrolitik dissotsialanish nazariyasi
14.Shveyger 1811 galogen tushunchasini
15.Fersman P-hayot va tafakkur elementi
16.Libix- agrokimyo ga asos solgan
17.Nabiyev - qoraqat fosfatlari asosida superfosfat oliw
👍17
📚Bog' qutubli molekulasi qutubsiz📚
1—Bog' qutubli bo'lishi kerak.
2—Markaziy atom maksimal valentlikka ega bo'lishi kerak.
3—Bog'lar bir xil bo'lishi kerak
(yoki faqat sigma bog')(yoki faqat pi bog') bo'lishi kerak.
4-Markaziy atom bir xil element bilan bog'lanishi kerak.
Masalan:↓
CO2, CH4, CCl4, SO3, BF3, CF4, SiH4, PCl5, BH3, BCl3, AlH3
🔥KUCHLI ASOSLAR :
LiOH; NaOH; KOH; RbOH; CsOH; Ca(OH)2; Sr(OH)2; Ba(OH)2;
——————————————————
💦KUCHLI KISLOTALAR :
H2SO4; HNO3; HCl; HBr; HJ; HMnO4; H2MnO4; H2Cr2O7; H2CrO4; HClO4; HClO3;
——————————————————
✅Kuchli asos + kuchli kislota
👉Eritma Muhiti: neytral
🎯Tuzning gidrolizi: Gidrolizga uchramaydi
pH va pOH: pH=pOH; pH=7; pOH=7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi : H>OH;
——————————————————
✅Kuchli asos va kuchsiz kislota
👉Eritma Muhiti: Asosli ishqoriy
🎯Tuzning gidrolizi: anion boʻyicha gidroliz
pH va pOH: pH>pOH; pOH<7; pH>7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi: H<OH
——————————————————
✅Kuchsiz asos va kuchli kislota
👉Eritma Muhiti: kislotali
🎯Tuzning gidrolizi: Kation boʻyicha gidroliz
pH va pOH: pH<pOH; pH<7; pOH>7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi: H>OH
——————————————————
✅Kuchsiz asos va kuchsiz kislota
👉Eritma Muhiti: Neytral
🎯Tuzning gidrolizi: Ham kation, ham anion boʻyicha gidroliz
pH va pOH: pH=pOH; pH=7; pOH=7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi: H=OH
BIRLIK O'ZGARISHLARI.
1 kg=1000 gr
1 t=1000 kg
1 sent=100 kg
1 gr=1000 mg
Hajimlarda soʻrasa
1m3=1000 l
1sm3=1 ml
1l =1000 ml
1dm3=1 l
1m3=1000000 ml(sm3)
Sm3=ml
:
#foydali
Hajm ✔️
1 m³= 1000 litr
1 dm³ = 1 litr
1 sm³ = 0.001 litr yoki 1 ml
Massa✔️
1 tonna = 1000 kg
1 kg = 1000 gr
1 gr = 1000 mg
Yuza✔️
1 m³ = 1000 dm³
1 dm³ = 1000 sm³
Harorat✔️
0⁰C= 273 K
10⁰C = 273 K + 10
✅Faqat bir valentlik namoyon qiluvchilar
1 Vodorod H 1 -1 ; +1 1
2 Litiy Li 7 +1 1
3 Natriy Na 23 +1 1
4 Kaliy K 39 +1 1
5 Rubidiy Rb 85,5 +1 1
6 Seziy Cs 133 +1 1
7 Kumush Ag 108 +1 1
8 Ftor F 19 -1 1
✅✅Faqat ikki valentlik namoyon qiluvchilar
9 Berilliy Be 9 +2 2
10 Kislorod O 16 -2 ; -1 ; +2 2
11 Magniy Mg 24 +2 2
12 Kalsiy Ca 40 +2 2
13 Rux Zn 65 +2 2
14 Stronsiy Sr 88 +2 2
15 Kadmiy Cd 112 +2 2
16 Bariy Ba 137 +2 2
✅✅✅Faqat uch valentlik namoyon qiluvchilar
17 Bo’r B 11 -3 ; +3 3
18 Alyuminiy Al 27 +3 3
19 Skandiy Sc 45 +3 3
🔥🔥O’zgaruvchan valentlik namoyon qiluvchilar🔥🔥
20 Uglerod C 12 -4 ; +2 ; +4 2 ; 3 ; 4
21 Azot N 14 -3 +1 +2 +3 +4 +5 3 ; 4
22 Kremniy Si 28 -4 ; +2 ; +4 2 ; 4
23 Fosfor P 31 -3 +1 +3 +4 +5 3 ; 5
24 Oltingugurt S 32 -2 +4 +6 2 ; 4 ; 6
25 Titan Ti 48 +3 ; +4 2 ; 3 ; 4
26 Xrom Cr 52 +2 ; +3 ; +6 2 ; 3 ; 6
27 Marganes Mn 55 +2 +3 +4 +6 +7 2 ; 3 ; 4 ; 6 ; 7
28 Temir Fe 56 +2 ; +3 ; +6 2 ; 3 ; 6
29 Mis Cu 64 +1 ; +2 1 ; 2
30 Mishyak As 75 -3 ;+3 ; +5 3 ; 5
31 Qalay Sn 119 +2 ; +4 2 ; 4
32 Platina Pt 195 +2 ; +4 ; +6 2 ; 4 ; 6
33 Oltin Au 197 +1 ; +3 1 ; 3
34 Simob Hg 201 +1 ; +2 1 ; 2
35 Qo’rg’oshin Pb 207 +2 ; +4 2 ; 4
36 Xlor Cl 35,5 -1 +1 +3 +5 +7 1 ; 3 ; 5 ; 7
3
7 Brom Br 80 -1 +1 +3 +5 +7 1 ; 3 ; 5 ; 7
38 Yod I 127 -1 +1 +3 +5 +7 1 ; 3 ; 5 ; 7
⭕️⭕️Valentlik namoyon qilmaydiganlar
⭕️⭕️ Inert gazlar:
He ( 4 ) Ne ( 20 ) Ar ( 40 ) Kr ( 84 ) Xe ( 131 ) Rn ( 222 )
⭐Ayrim kimyoviy moddalarning temperatura🌡yordamida parchalanish reaksiyalari 📌
🌡 2KMnO4 → 2K2MnO4 + MnO2 + O2;
🌡 2NaNO3 →2NaNO2 + O2;
🌡 2AgNO3 → 2Ag + 2NO2 + O2;
🌡 2Mg(NO3)2 → 2MgO + 4NO2 + O2;
🌡 CaCO3 → CaO + CO2;
🌡 4HNO3 → 4NO2 + O2 + 2H2O;
🌡 2NaHCO3 → Na2CO3 + H2O + CO2;
🌡 Cu(OH)2 → CuO + H2O;
🌡 Ca(HCO3)2 → CaCO3 + H2O + CO2;
🌡 (NH4)2CO3 → 2NH3 + H2O + CO2;
🌡 NH4Cl → NH3 + HCl;
🌡 NH4NO3 → N2O + 2H2O;
🌡 (NH4)2Cr2O7 → N2 + Cr2O3 + 4H2O;
@KIMYO
1—Bog' qutubli bo'lishi kerak.
2—Markaziy atom maksimal valentlikka ega bo'lishi kerak.
3—Bog'lar bir xil bo'lishi kerak
(yoki faqat sigma bog')(yoki faqat pi bog') bo'lishi kerak.
4-Markaziy atom bir xil element bilan bog'lanishi kerak.
Masalan:↓
CO2, CH4, CCl4, SO3, BF3, CF4, SiH4, PCl5, BH3, BCl3, AlH3
🔥KUCHLI ASOSLAR :
LiOH; NaOH; KOH; RbOH; CsOH; Ca(OH)2; Sr(OH)2; Ba(OH)2;
——————————————————
💦KUCHLI KISLOTALAR :
H2SO4; HNO3; HCl; HBr; HJ; HMnO4; H2MnO4; H2Cr2O7; H2CrO4; HClO4; HClO3;
——————————————————
✅Kuchli asos + kuchli kislota
👉Eritma Muhiti: neytral
🎯Tuzning gidrolizi: Gidrolizga uchramaydi
pH va pOH: pH=pOH; pH=7; pOH=7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi : H>OH;
——————————————————
✅Kuchli asos va kuchsiz kislota
👉Eritma Muhiti: Asosli ishqoriy
🎯Tuzning gidrolizi: anion boʻyicha gidroliz
pH va pOH: pH>pOH; pOH<7; pH>7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi: H<OH
——————————————————
✅Kuchsiz asos va kuchli kislota
👉Eritma Muhiti: kislotali
🎯Tuzning gidrolizi: Kation boʻyicha gidroliz
pH va pOH: pH<pOH; pH<7; pOH>7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi: H>OH
——————————————————
✅Kuchsiz asos va kuchsiz kislota
👉Eritma Muhiti: Neytral
🎯Tuzning gidrolizi: Ham kation, ham anion boʻyicha gidroliz
pH va pOH: pH=pOH; pH=7; pOH=7
H+ va OH- ionlarining molyar konsentratsiyasi: H=OH
BIRLIK O'ZGARISHLARI.
1 kg=1000 gr
1 t=1000 kg
1 sent=100 kg
1 gr=1000 mg
Hajimlarda soʻrasa
1m3=1000 l
1sm3=1 ml
1l =1000 ml
1dm3=1 l
1m3=1000000 ml(sm3)
Sm3=ml
:
#foydali
Hajm ✔️
1 m³= 1000 litr
1 dm³ = 1 litr
1 sm³ = 0.001 litr yoki 1 ml
Massa✔️
1 tonna = 1000 kg
1 kg = 1000 gr
1 gr = 1000 mg
Yuza✔️
1 m³ = 1000 dm³
1 dm³ = 1000 sm³
Harorat✔️
0⁰C= 273 K
10⁰C = 273 K + 10
✅Faqat bir valentlik namoyon qiluvchilar
1 Vodorod H 1 -1 ; +1 1
2 Litiy Li 7 +1 1
3 Natriy Na 23 +1 1
4 Kaliy K 39 +1 1
5 Rubidiy Rb 85,5 +1 1
6 Seziy Cs 133 +1 1
7 Kumush Ag 108 +1 1
8 Ftor F 19 -1 1
✅✅Faqat ikki valentlik namoyon qiluvchilar
9 Berilliy Be 9 +2 2
10 Kislorod O 16 -2 ; -1 ; +2 2
11 Magniy Mg 24 +2 2
12 Kalsiy Ca 40 +2 2
13 Rux Zn 65 +2 2
14 Stronsiy Sr 88 +2 2
15 Kadmiy Cd 112 +2 2
16 Bariy Ba 137 +2 2
✅✅✅Faqat uch valentlik namoyon qiluvchilar
17 Bo’r B 11 -3 ; +3 3
18 Alyuminiy Al 27 +3 3
19 Skandiy Sc 45 +3 3
🔥🔥O’zgaruvchan valentlik namoyon qiluvchilar🔥🔥
20 Uglerod C 12 -4 ; +2 ; +4 2 ; 3 ; 4
21 Azot N 14 -3 +1 +2 +3 +4 +5 3 ; 4
22 Kremniy Si 28 -4 ; +2 ; +4 2 ; 4
23 Fosfor P 31 -3 +1 +3 +4 +5 3 ; 5
24 Oltingugurt S 32 -2 +4 +6 2 ; 4 ; 6
25 Titan Ti 48 +3 ; +4 2 ; 3 ; 4
26 Xrom Cr 52 +2 ; +3 ; +6 2 ; 3 ; 6
27 Marganes Mn 55 +2 +3 +4 +6 +7 2 ; 3 ; 4 ; 6 ; 7
28 Temir Fe 56 +2 ; +3 ; +6 2 ; 3 ; 6
29 Mis Cu 64 +1 ; +2 1 ; 2
30 Mishyak As 75 -3 ;+3 ; +5 3 ; 5
31 Qalay Sn 119 +2 ; +4 2 ; 4
32 Platina Pt 195 +2 ; +4 ; +6 2 ; 4 ; 6
33 Oltin Au 197 +1 ; +3 1 ; 3
34 Simob Hg 201 +1 ; +2 1 ; 2
35 Qo’rg’oshin Pb 207 +2 ; +4 2 ; 4
36 Xlor Cl 35,5 -1 +1 +3 +5 +7 1 ; 3 ; 5 ; 7
3
7 Brom Br 80 -1 +1 +3 +5 +7 1 ; 3 ; 5 ; 7
38 Yod I 127 -1 +1 +3 +5 +7 1 ; 3 ; 5 ; 7
⭕️⭕️Valentlik namoyon qilmaydiganlar
⭕️⭕️ Inert gazlar:
He ( 4 ) Ne ( 20 ) Ar ( 40 ) Kr ( 84 ) Xe ( 131 ) Rn ( 222 )
⭐Ayrim kimyoviy moddalarning temperatura🌡yordamida parchalanish reaksiyalari 📌
🌡 2KMnO4 → 2K2MnO4 + MnO2 + O2;
🌡 2NaNO3 →2NaNO2 + O2;
🌡 2AgNO3 → 2Ag + 2NO2 + O2;
🌡 2Mg(NO3)2 → 2MgO + 4NO2 + O2;
🌡 CaCO3 → CaO + CO2;
🌡 4HNO3 → 4NO2 + O2 + 2H2O;
🌡 2NaHCO3 → Na2CO3 + H2O + CO2;
🌡 Cu(OH)2 → CuO + H2O;
🌡 Ca(HCO3)2 → CaCO3 + H2O + CO2;
🌡 (NH4)2CO3 → 2NH3 + H2O + CO2;
🌡 NH4Cl → NH3 + HCl;
🌡 NH4NO3 → N2O + 2H2O;
🌡 (NH4)2Cr2O7 → N2 + Cr2O3 + 4H2O;
@KIMYO
👍23
✅ KIMYO OLIMLAR HAQIDA MA’LUMOTLAR:
📌1-Martda I.A.Kablukov elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasini kashf etdi.
📌751-yilda Samarqanddaqog'oz ishlab chiqarish yo'lga qo'yilgan.
📌1620-yilda A.Salaerituvchilarni suvli, kislotali, yog'li sinflarga ajratdi.
📌1718-yilda E.Joffrua moddalarning o'xshashlik jadvalini tuzdi.
📌1748-yilda rus olimi M.V.Lomonosov retortada tajriba olib borib, massaning saqlanish qonunini izohlashga harakat qilgan.
📌1756-yilda fransuz olimi A.Lavuazye tajribalar asosida massaning saqlanish qonunini asoslab berdi.
📌1799-yilda fransuz olimi J.Prust tomonidan taklif etilgan tarkibning doimiylik qonuni1809-yilda ko'pchilik tomonidan e'tirof etildi.
📌1803-1804- yillarda Djon Daltonatom-molekular ta'limotni rivojlantirdi va atom massa haqidagi tushunchani fanga kiritdi.
📌1807-yilda Shved olimi Ya.Berselius tirik organizmdan olingan moddalarni organik moddalar deb atashni taklif qildi.
📌1811- yilda nemis kimyogari I. Shveyger fanga "galogen" tushunchasini kiritgan bo'lib, "tuz" va "hosil qiluvchi" degan ma'nolarni bildiradi.
📌1811-yilda Italiyaning Turin universiteti professori A.Avagadro o'zining Avagadro qonuniga asos soldi.
📌1813-yilda shved kimyogari Berseliyusning taklifiga ko'ra kimyoviy belgi - element lotincha nomining bosh harfi yoki bosh harfiga keyingi harflardan birini qo'shib yozish bilan ifodalanadi.
📌1814- yilda Y.Ya. Berselius 46 elementning atom massalari asosida kimyoviy elementlar jadvalini tuzdi.
📌1817-1829- yillarda Debereyner elementlarni triadalarga, ya'ni o'xshash uchtadan iborat tabiiy oilalarini tuzdi.
📌1823-yilda Yu.Libix va F.Vyoller tomonidan izomeriya hodisasi ochildi.
📌1824-yilda Berseliusning shogirdi nemis kimyogari F.Veller laboratoriya sharoitida disiandan o'simlik organizmida uchraydigan oksalat kislotani, 1828-yilda esa oddiy anorganik tuz - ammoniy sianiddan hayvon organizmida hosil bo'ladigan mochevina (karbomid)ni sintez qildi.
📌1827-yilda ingliz olimi Broun mikroskopda suyuqlikdagi qattiq zarrachalarning harakatini kuzatganda, ular uzluksiz harakat qilishini aniqlagan. Hozirda bu harakat Broun harakati deb ataladi.
📌1827-yilda shved olimi I.Ya.Berseliusorganik birikma va organik kimyo tushunchalarini fanga kiritdi.
📌1837-yilda B.S.Yakobi elektroliz yordamida relyefli buyumlardan nusxa olish(galvanoplastinka) kashf qildi.
📌1840- yilda nemis kimyogari Yu.Libix "Kimyoning dehqonchilikka tadbiqi" kitobida o'simliklarning oziqlanishi uchun N, P, K elementlarini tutgan tuzlar va shuningdek, boshqa elementlar tutgan moddalar zarur ekanligini tushuntirib bergan. U agrokimyo faniga asos solgan, o'simliklarning mineral oziqlanish nazariyasini taklif etgan, tuproqqa mineral o'g'itlar solish yo'li bilan madaniy o'simliklar hosildorligini oshirishga doir tavsiyanomalar bergan.
📌1842-yilda rus olimi N.N.Zinin nitrobenzoldan anilinni sintez qildi.
📌1852(1858)- yilda Franklend valentlik tushunchasini fanga kiritdi.
📌1857-yilda A.Kekuleuglerodning 4 valentliligini aniqladi.
📌1857-yilda A.Kuper va A.Kekulelar tomonidan uglerod atomlarining bir-biri bilan bog'lana olish qobiliyati aniqlandi.
📌1858-yilda A.Kuper tomonidan atomlarning ulanish kimyoviy kuchini belgilash uchun valentshtrixi fanga kiritildi.
📌1860-yilda Karlsrueda bo'lib o'tgan kimyogarlarning xalqaro syezdida "Atom" va "Molekula" tushunchalari aniqlashtirildi.
📌1861- yilda A.M. Butlerovorganik birikmalarning tuzilish nazariyasini kashf etdi.
📌1861-yilda rus olimi A.M.Butlerov paraformaldegiddan shakarsimon moddani sintez qildi.
📌1862- yilda A.de-Shankurtua kimyoviy elementlarning silindr shaklidagi jadvalini yaratdi.
📌1864- yilda Yu.L. Meyer elementlarning atom massalari ortib borishiga asoslangan jadvalni taklif qilgan.
📌1865- yilda J. Nyulends elementlar ekvivalentlariga asosangan oktavalar qonunini taklif etgan.
👇👇👇👇
@KIMYO
📌1-Martda I.A.Kablukov elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasini kashf etdi.
📌751-yilda Samarqanddaqog'oz ishlab chiqarish yo'lga qo'yilgan.
📌1620-yilda A.Salaerituvchilarni suvli, kislotali, yog'li sinflarga ajratdi.
📌1718-yilda E.Joffrua moddalarning o'xshashlik jadvalini tuzdi.
📌1748-yilda rus olimi M.V.Lomonosov retortada tajriba olib borib, massaning saqlanish qonunini izohlashga harakat qilgan.
📌1756-yilda fransuz olimi A.Lavuazye tajribalar asosida massaning saqlanish qonunini asoslab berdi.
📌1799-yilda fransuz olimi J.Prust tomonidan taklif etilgan tarkibning doimiylik qonuni1809-yilda ko'pchilik tomonidan e'tirof etildi.
📌1803-1804- yillarda Djon Daltonatom-molekular ta'limotni rivojlantirdi va atom massa haqidagi tushunchani fanga kiritdi.
📌1807-yilda Shved olimi Ya.Berselius tirik organizmdan olingan moddalarni organik moddalar deb atashni taklif qildi.
📌1811- yilda nemis kimyogari I. Shveyger fanga "galogen" tushunchasini kiritgan bo'lib, "tuz" va "hosil qiluvchi" degan ma'nolarni bildiradi.
📌1811-yilda Italiyaning Turin universiteti professori A.Avagadro o'zining Avagadro qonuniga asos soldi.
📌1813-yilda shved kimyogari Berseliyusning taklifiga ko'ra kimyoviy belgi - element lotincha nomining bosh harfi yoki bosh harfiga keyingi harflardan birini qo'shib yozish bilan ifodalanadi.
📌1814- yilda Y.Ya. Berselius 46 elementning atom massalari asosida kimyoviy elementlar jadvalini tuzdi.
📌1817-1829- yillarda Debereyner elementlarni triadalarga, ya'ni o'xshash uchtadan iborat tabiiy oilalarini tuzdi.
📌1823-yilda Yu.Libix va F.Vyoller tomonidan izomeriya hodisasi ochildi.
📌1824-yilda Berseliusning shogirdi nemis kimyogari F.Veller laboratoriya sharoitida disiandan o'simlik organizmida uchraydigan oksalat kislotani, 1828-yilda esa oddiy anorganik tuz - ammoniy sianiddan hayvon organizmida hosil bo'ladigan mochevina (karbomid)ni sintez qildi.
📌1827-yilda ingliz olimi Broun mikroskopda suyuqlikdagi qattiq zarrachalarning harakatini kuzatganda, ular uzluksiz harakat qilishini aniqlagan. Hozirda bu harakat Broun harakati deb ataladi.
📌1827-yilda shved olimi I.Ya.Berseliusorganik birikma va organik kimyo tushunchalarini fanga kiritdi.
📌1837-yilda B.S.Yakobi elektroliz yordamida relyefli buyumlardan nusxa olish(galvanoplastinka) kashf qildi.
📌1840- yilda nemis kimyogari Yu.Libix "Kimyoning dehqonchilikka tadbiqi" kitobida o'simliklarning oziqlanishi uchun N, P, K elementlarini tutgan tuzlar va shuningdek, boshqa elementlar tutgan moddalar zarur ekanligini tushuntirib bergan. U agrokimyo faniga asos solgan, o'simliklarning mineral oziqlanish nazariyasini taklif etgan, tuproqqa mineral o'g'itlar solish yo'li bilan madaniy o'simliklar hosildorligini oshirishga doir tavsiyanomalar bergan.
📌1842-yilda rus olimi N.N.Zinin nitrobenzoldan anilinni sintez qildi.
📌1852(1858)- yilda Franklend valentlik tushunchasini fanga kiritdi.
📌1857-yilda A.Kekuleuglerodning 4 valentliligini aniqladi.
📌1857-yilda A.Kuper va A.Kekulelar tomonidan uglerod atomlarining bir-biri bilan bog'lana olish qobiliyati aniqlandi.
📌1858-yilda A.Kuper tomonidan atomlarning ulanish kimyoviy kuchini belgilash uchun valentshtrixi fanga kiritildi.
📌1860-yilda Karlsrueda bo'lib o'tgan kimyogarlarning xalqaro syezdida "Atom" va "Molekula" tushunchalari aniqlashtirildi.
📌1861- yilda A.M. Butlerovorganik birikmalarning tuzilish nazariyasini kashf etdi.
📌1861-yilda rus olimi A.M.Butlerov paraformaldegiddan shakarsimon moddani sintez qildi.
📌1862- yilda A.de-Shankurtua kimyoviy elementlarning silindr shaklidagi jadvalini yaratdi.
📌1864- yilda Yu.L. Meyer elementlarning atom massalari ortib borishiga asoslangan jadvalni taklif qilgan.
📌1865- yilda J. Nyulends elementlar ekvivalentlariga asosangan oktavalar qonunini taklif etgan.
👇👇👇👇
@KIMYO
👍13
📌Kislotalar nomlanishi
⚠️ Kislotalar "IUPAC" ning 1979 - yilda qabul qilgan nomenklaturasiga asosan nomlanadi:
🔘 Kislorodsiz kislotalarnig nomi kislota hosil qilgan element nomiga - "id" qo'shimchasi qo'shib aytiladi : HF - ftorid, HBr - bromid ...
🔘 Kislorodsiz kislotalarda element turli valentlik (yoki oksidlanish darajalari) namoyon qilsa - eng past oksidlanish darjasida bo'lsa, "gipo" - old qo'shimchasi va "it" qo'shimchasi qo'shiladi: HClO - gipoxlorit, HBrO - gipobromit, HIO - gipoyodit kislota deyiladi;
🔘 O'rtacha oksidlanish darajasida bo'lsa, "it" qo'shimchasi qo'shib aytiladi ; HClO2 - xlorit, H2SO3 - sulfit, HNO2 - nitrit, H3PO3 - fosfit.
🔘 Yuqori oksidlanish darjasida bo'lsa, kislota hosil qiluvchi element nomiga - "at" qo'shimchasi qo'shib aytiladi; H2CO3 - karbonat, H2SiO3 - silikat, H2SO4 - sulfat, HNO3 - nitrat.
🔘 Kislota hosil qiluvchi elementlarning juda yuqori oksidlanish darajasini ko'rsatish uchun (+7) "per" old qo'shimchasi qo'shib kislota nomi aytiladi: HCl(+7)O4 - perxlorat, HMnO4 - permangana;
🔘 Bir element bir xil oksidlanish darajasida turli tarkibli kislotalar hosil qilsa, vodorod atomlari (aniqrog'i suv molekulalari) soni kami - "meta", vodorod atomlari ko'piga "orto" - old qo'shimchasi qo'shib aytiladi: HP(+5)O3 - metafosfat, H3P(+5)O4 - ortofosfat, H2SiO3 - metasilikat, H4SiO4 - ortosilikat;
🔘 Agar kislota bir xil tarkibli kislotaning ikkita molekulasi birikib, bir molekula suv chiqib ketishidan ( qizdirish natijasida ) hosil bo'lgan bo'lsa, uning nomiga " di" ("piro") qo'shimchasi qo'shib aytiladi: H4P2O7 - pirofosfat kislota (yoki difosfat kislota), H2Cr2O7 - dixromat kislota.
⚠️ Kislotalar "IUPAC" ning 1979 - yilda qabul qilgan nomenklaturasiga asosan nomlanadi:
🔘 Kislorodsiz kislotalarnig nomi kislota hosil qilgan element nomiga - "id" qo'shimchasi qo'shib aytiladi : HF - ftorid, HBr - bromid ...
🔘 Kislorodsiz kislotalarda element turli valentlik (yoki oksidlanish darajalari) namoyon qilsa - eng past oksidlanish darjasida bo'lsa, "gipo" - old qo'shimchasi va "it" qo'shimchasi qo'shiladi: HClO - gipoxlorit, HBrO - gipobromit, HIO - gipoyodit kislota deyiladi;
🔘 O'rtacha oksidlanish darajasida bo'lsa, "it" qo'shimchasi qo'shib aytiladi ; HClO2 - xlorit, H2SO3 - sulfit, HNO2 - nitrit, H3PO3 - fosfit.
🔘 Yuqori oksidlanish darjasida bo'lsa, kislota hosil qiluvchi element nomiga - "at" qo'shimchasi qo'shib aytiladi; H2CO3 - karbonat, H2SiO3 - silikat, H2SO4 - sulfat, HNO3 - nitrat.
🔘 Kislota hosil qiluvchi elementlarning juda yuqori oksidlanish darajasini ko'rsatish uchun (+7) "per" old qo'shimchasi qo'shib kislota nomi aytiladi: HCl(+7)O4 - perxlorat, HMnO4 - permangana;
🔘 Bir element bir xil oksidlanish darajasida turli tarkibli kislotalar hosil qilsa, vodorod atomlari (aniqrog'i suv molekulalari) soni kami - "meta", vodorod atomlari ko'piga "orto" - old qo'shimchasi qo'shib aytiladi: HP(+5)O3 - metafosfat, H3P(+5)O4 - ortofosfat, H2SiO3 - metasilikat, H4SiO4 - ortosilikat;
🔘 Agar kislota bir xil tarkibli kislotaning ikkita molekulasi birikib, bir molekula suv chiqib ketishidan ( qizdirish natijasida ) hosil bo'lgan bo'lsa, uning nomiga " di" ("piro") qo'shimchasi qo'shib aytiladi: H4P2O7 - pirofosfat kislota (yoki difosfat kislota), H2Cr2O7 - dixromat kislota.
👍9
⚡️⚡️ DAVRIY SISTEMA ⚡️⚡️
🟢Davriy sistemani D.I.Mendeleyev 1869 – yilda kashf qilgan.
🟣Davriy sistemani uzun va qisqa variant mavjud. Hozirgi kunda davriy sistemaning 500 dan ortiq shakli mavjud.
⚫️Uzun varianti 1869 – yil 1- mart kuni kashf qilingan.
Bu variantni kamchiligi ixcham emasligi va bo'sh kataklarning borligidir.
🟡 Qisqa varianti 1870 – yil dekabr oyida kashf qilindi.
Bu variantni kamchiligi o’xshash bo’lmagan elementlar bitta guruhda joylashganligidir.
❇️ Davriy sistemada 7 ta davr, 8 ta guruh mavjud.
Davr – ishqoriy metalldan boshlanib, inert gazlar bilan tugaydigan gorizantal qatorga aytiladi.
⚫️Davrlar katta va kichik davrlarga bo’linadi.
Kichik davr – bitta qatordan tashkil topgan davrlar.
Katta davr – ikki qatordan tashkil topgan davrlar (juft qatorida faqat metallar, toq qatorida metall va metall maslar joylashgan)
( Bunga sabab elementlarning oksidlanish darajasi ).
Kichik davrlarga I, II va III davrlar kiradi
❗️Katta davrlarga IV, V, VI va VII davrlar kiradi.
🟪Guruh – kimyoviy xossalari o'xshash, katta va kichik davrlarni o'z ichiga olgan vertikal qatorga ayitiladi.
Guruhlar asosiy va qo’shimcha (yonaki) ga bo’linadi. (bunga sabab atomning elektron tuzilishidir)
Asosiy guruh – bog’ hosil qilishda faqat eng tashqi qabatdagi elektronlar qatnashadi (s va p oila kiradi)
Qo’shimcha (yonaki) – bog’ hosil qilishda eng tashqi va tashqaridan bitta oldingi qavatdagi elektronlar ham ishtirok etadi. (d va f oila kiradi).
◾️ IA guruh – ishqoriy metallar (Li – Fr)
IIA guruh – ishqoriy – yer metallar (Ca, Sr, Ba)
IIIA guruh – bor guruhchasi (B – Tl)
IV A guruh uglerod guruhchasi (C – Pb)
VA guruh azot guruhchasi yoki «piniktogen» (N-Bi)
VIA guruhchasi «Halkogenlar» ya'ni ruda hosil qiluvchi
VIIA guruhchasi «Galogenlar» ya'ni tuz hosil qilivchi VIIIA guruhchasi inert (nodir, asl) gazlar (He – Rn).
✅Davriy sistemada elementlarning oxirigi elektroni qaysi orbitalga tushishiga ko’ra 4 ta oilaga kiradi.
1) s – elementlar (qizil) 14 ta
2) p – elementlar (sariq) 36 ta
3) d – elementlar (ko’k) 40 ta
4) f – elementlar (yashil) 28 ta
🔘Mendaleyevgacha davriy sistema tuzishga harakat qilgan olimlar elementning muhum xossasi deb valentlik yoki ekvivalentni olishdi.
Nyulends – ekvivalentlariga asoslanib oktavalar qonuni
Berselius – 46 ta elementni atom massalari asoslanib
Shankurtua – silindr shakldagi jadval
Joffura – moddalarni o’xshashlik jadvalini tuzdi
Meyer – atom massalari ortib borishiga asoslanib faqat 27 ta elementdan iborat davriy jadval tuzgan.☑️
📝Zamonaviy davriy qonuni – kimyoviy elementlar va ular hosil qilgan oddiy va murakkab moddalarning xossalari ularning yadro zaryadlari ortib borishiga davriy bog’liqdir. (Mozli atom massani yadro zaryadga almashtirishni taklif qilgan.)
〽️Mendeleyev ekobor (Ga), ekoalyuminiy (Sc) va ekosilitsiyni (Ge) bashorat qildi.
1875-yil Lekok de-Buabadron – Galliyni
1879-yil Nilson – skandiyni
1886-yil Vinkler Germaniyni kashf qildi.
Bashorat qil:(Fr, Ra, Ac, Sc, Ga, Ge, Pa, Po, Tc, Re, At).✅
Bizning manzil: 👇🏻
@KIMYO
🟢Davriy sistemani D.I.Mendeleyev 1869 – yilda kashf qilgan.
🟣Davriy sistemani uzun va qisqa variant mavjud. Hozirgi kunda davriy sistemaning 500 dan ortiq shakli mavjud.
⚫️Uzun varianti 1869 – yil 1- mart kuni kashf qilingan.
Bu variantni kamchiligi ixcham emasligi va bo'sh kataklarning borligidir.
🟡 Qisqa varianti 1870 – yil dekabr oyida kashf qilindi.
Bu variantni kamchiligi o’xshash bo’lmagan elementlar bitta guruhda joylashganligidir.
❇️ Davriy sistemada 7 ta davr, 8 ta guruh mavjud.
Davr – ishqoriy metalldan boshlanib, inert gazlar bilan tugaydigan gorizantal qatorga aytiladi.
⚫️Davrlar katta va kichik davrlarga bo’linadi.
Kichik davr – bitta qatordan tashkil topgan davrlar.
Katta davr – ikki qatordan tashkil topgan davrlar (juft qatorida faqat metallar, toq qatorida metall va metall maslar joylashgan)
( Bunga sabab elementlarning oksidlanish darajasi ).
Kichik davrlarga I, II va III davrlar kiradi
❗️Katta davrlarga IV, V, VI va VII davrlar kiradi.
🟪Guruh – kimyoviy xossalari o'xshash, katta va kichik davrlarni o'z ichiga olgan vertikal qatorga ayitiladi.
Guruhlar asosiy va qo’shimcha (yonaki) ga bo’linadi. (bunga sabab atomning elektron tuzilishidir)
Asosiy guruh – bog’ hosil qilishda faqat eng tashqi qabatdagi elektronlar qatnashadi (s va p oila kiradi)
Qo’shimcha (yonaki) – bog’ hosil qilishda eng tashqi va tashqaridan bitta oldingi qavatdagi elektronlar ham ishtirok etadi. (d va f oila kiradi).
◾️ IA guruh – ishqoriy metallar (Li – Fr)
IIA guruh – ishqoriy – yer metallar (Ca, Sr, Ba)
IIIA guruh – bor guruhchasi (B – Tl)
IV A guruh uglerod guruhchasi (C – Pb)
VA guruh azot guruhchasi yoki «piniktogen» (N-Bi)
VIA guruhchasi «Halkogenlar» ya'ni ruda hosil qiluvchi
VIIA guruhchasi «Galogenlar» ya'ni tuz hosil qilivchi VIIIA guruhchasi inert (nodir, asl) gazlar (He – Rn).
✅Davriy sistemada elementlarning oxirigi elektroni qaysi orbitalga tushishiga ko’ra 4 ta oilaga kiradi.
1) s – elementlar (qizil) 14 ta
2) p – elementlar (sariq) 36 ta
3) d – elementlar (ko’k) 40 ta
4) f – elementlar (yashil) 28 ta
🔘Mendaleyevgacha davriy sistema tuzishga harakat qilgan olimlar elementning muhum xossasi deb valentlik yoki ekvivalentni olishdi.
Nyulends – ekvivalentlariga asoslanib oktavalar qonuni
Berselius – 46 ta elementni atom massalari asoslanib
Shankurtua – silindr shakldagi jadval
Joffura – moddalarni o’xshashlik jadvalini tuzdi
Meyer – atom massalari ortib borishiga asoslanib faqat 27 ta elementdan iborat davriy jadval tuzgan.☑️
📝Zamonaviy davriy qonuni – kimyoviy elementlar va ular hosil qilgan oddiy va murakkab moddalarning xossalari ularning yadro zaryadlari ortib borishiga davriy bog’liqdir. (Mozli atom massani yadro zaryadga almashtirishni taklif qilgan.)
〽️Mendeleyev ekobor (Ga), ekoalyuminiy (Sc) va ekosilitsiyni (Ge) bashorat qildi.
1875-yil Lekok de-Buabadron – Galliyni
1879-yil Nilson – skandiyni
1886-yil Vinkler Germaniyni kashf qildi.
Bashorat qil:(Fr, Ra, Ac, Sc, Ga, Ge, Pa, Po, Tc, Re, At).✅
Bizning manzil: 👇🏻
@KIMYO
👍16👀4👨💻3❤2
KIMYONI ENG KERAKLI MAVZULARI (3-KUNLIK REJA)
1. Terminlar manosi
2. Olimlar nomi bilan boradigan reaksiyalar
3. Davriy sistema
4. Elektron ko‘chish
5. Gibridlanish jadvali
6. Kristall panjara turlari
7. Kimyoviy bog‘lanish
8. Ionlarga sifat reaksiyasi (9-sinf)
9. Metallarga kislotalar ta‘siri (HCl ; H2SO4; HNO3)
10. Biogen elementlar va mineral o‘g‘itlar (8- sinf)
11. Cho‘yan po‘lat ishlab chiqarish
12. Suvning qattiqligi
13. Galogen / O2 / N2 / C / ishqoriy va ishqoriy yer metallari
14. Radioktiv izotoplar (11-sinf)
15. Anorganik moddalarning eng muhim sinflari
15. Organik moddalarning ishlatilishi , sifat reaksiyalari (10- sinf)
16. Elementlar kimyosi
17. Uglevodorodlar nomi formulasi
18. Aminokislatalar nomi formulasi
19. Murakkab efirlar hidlari
20. Glukozani bijg‘ishi
21. Rasmli laboratoriyalar
22. Olimlar qilgan ishlari
23. Matematik arifmetik amallari bajara olishlik
24. Reaksiyalari tenglash
25. Uglevodlar nomi formulasi
26...
Ps: Shu mavzularni takrorlab qo'ying sizga imtihonda katta yordam beradi. Bilimingizga bilim qo‘shilsin!
👌Tuzuvchi Kimyo Repititori
Rasulov Muslimbek
@KIMYO
1. Terminlar manosi
2. Olimlar nomi bilan boradigan reaksiyalar
3. Davriy sistema
4. Elektron ko‘chish
5. Gibridlanish jadvali
6. Kristall panjara turlari
7. Kimyoviy bog‘lanish
8. Ionlarga sifat reaksiyasi (9-sinf)
9. Metallarga kislotalar ta‘siri (HCl ; H2SO4; HNO3)
10. Biogen elementlar va mineral o‘g‘itlar (8- sinf)
11. Cho‘yan po‘lat ishlab chiqarish
12. Suvning qattiqligi
13. Galogen / O2 / N2 / C / ishqoriy va ishqoriy yer metallari
14. Radioktiv izotoplar (11-sinf)
15. Anorganik moddalarning eng muhim sinflari
15. Organik moddalarning ishlatilishi , sifat reaksiyalari (10- sinf)
16. Elementlar kimyosi
17. Uglevodorodlar nomi formulasi
18. Aminokislatalar nomi formulasi
19. Murakkab efirlar hidlari
20. Glukozani bijg‘ishi
21. Rasmli laboratoriyalar
22. Olimlar qilgan ishlari
23. Matematik arifmetik amallari bajara olishlik
24. Reaksiyalari tenglash
25. Uglevodlar nomi formulasi
26...
Ps: Shu mavzularni takrorlab qo'ying sizga imtihonda katta yordam beradi. Bilimingizga bilim qo‘shilsin!
👌Tuzuvchi Kimyo Repititori
Rasulov Muslimbek
@KIMYO
👍50💯11👏3🤔2