💵 "Ұлттық қор – балаларға": 2025 жылы әр баланың шотына қанша доллар аударылатыны белгілі болды

Бүгінгі Сенат отырысында Қаржы министрі Мәди Такиев бұл көлем 118-120 доллар, ал Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов 130 доллар болып қалатынын бажайлады.

"Былтыр 1 ақпанда алғаш рет 7 миллионға жуық баланың әрқайсысының шотына 100 доллар 52 центтен есептеп салдық. Бүгінде қаражат доллармен есептеледі. Екіншіден, ол сома қосымша инвестицияланады. Сондықтан ол өсіп отыр. Енді инвестициялық кіріске келсек, биыл біз 2,6 пайызбен санадық. Енді келесі жылы жалпы 3 пайызға инвестициялық өсім болады деп болжап отырмыз. Балалардың санын ескере отырып, 1 қаңтарда бұл сома 118-120 доллар көлемінде болатын шығар деген болжам бар. Бірақ 1 ақпанға дейін күте тұрайық. Дұрыстап есептеп, сол кезде нақты цифрды айтамыз", – деді Қаржы министрі.

Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов әріптесінің сөзін қолдады.

"Әр балаға 130 доллардан болып қалады. Бірақ, 1 қаңтарға дейін қанша бала дүниеге келеді, қаншауы 18 жасқа толады, осының бәрін әлі есептеу керек. Тиісті ақпаратты сол кезде хабарлаймыз. Ол ақша инфляциядан қорғалған, өйткені қаражат доллармен сақтаулы", – деді Сүлейменов.

Арнаға тіркелуді ұмытпаңыз👇

https://t.me/dalafinance

⚡️ Академик Жұмаділдаев: Назарбаевтың тұсында Есімовке дейін "Еңбек ері" атанды...

Қазақтілді ортаға сыйлы, "абстрактілі тақырыптардан" аулақ жүретін академик Асқар Жұмаділдаевтың айтуынша Назарбаевтың ғалымдарға бүйрегі бұра бермейтін.

DALA INSIDE түнеукүні Тоқаевтың қолынан марапат алған ғалымның Assyltas арнасына берген сұхбатын шолып шыққан еді.

Республика күні қарсаңында президент Тоқаев Асекеңді "Қазақстанның Еңбек Ері" атағымен марапаттаған. Ғалымның айтуынша, бұл оның тұңғыш мемлекеттік ордені.

Ғалым ескі Қазақстанның дәуірлеп тұрған шағында да мұндай сый-құрметке ұсынылғанын жасырмайды, алайда әлдебір себеппен санаттан сызылып қала берген.

"Менде медаль болғанымен, мемлекеттік ордендер жоқ екен. Академия мені "Құрмет" орденіне ұсыныпты. Қомсынбағаным емес, "мұны жас балалар да алып жатыр ғой, олармен жағаласып жүргенім жарамас" деп едім, сөйтсем заң сондай екен. "Құрметті" кеудеңе таққасын, тағы бес жыл күтесің. Бірақ кейін Президенттің пәрменімен бұл шешім өзгертіліпті. Ақыр соңында, "Қазақстанның Еңбек Ері" атағын алдым", – дейді Асекең.

Ғалым сол күнгі Астана көшесіндегі кептелістің кесірінен Ақордаға автобуспен баруға мәжбүр болған.

"Такси шақырып едім келмеді. Амал жоқ, автобусқа міндім. Бір студенттер танып қалып, сәлемдесті. Бір сағатқа жуық жүріп, Ақордаға әрең жеттім. Сол аралықта құттықтап қоңырау шалғандар көп болды, бірақ не үшін құттықтап жатқанын өзім білмеймін", – деп еске алды ол.

Академиктің айтуынша экс-президенттің ғалымдарға бүйрегі бұра бермейтін. Назарбаевтың заманында ғылым-білім қуған қауымға мұндай атақ сирек берілетін.

Ескі Қазақстанның кезінде Назарбаевтың немере інісі Ахметжан Есімовке дейін берілген "Еңбек ері" ғалымдарды айналып өте берген.

"Менің орденімнің арғы бетінде 52 саны таңбаланып тұр. Осы сәтке дейін бұл төсбелгі 52 адамның кеудесіне тағылыпты. Соның тең жартысын Назарбаев табыстаған екен. Бірақ Есімовке, ірі холдинг басшыларына, ұстаздарға, дәрігерлерге, ақын-жазушыларға берген екен. Ғалымдарға бұйырмаған. Мүмкін, осы санаттағы алғашқы лауреат мен шығармын", - дейді академик.

Бұған дейін сұхбатының бірінде Асқар Жұмаділдаев мырза "қазаққа ақын емес, технократ керек" деп, еліміздің технологиялық дамуға мұқтаж екенін атап өткен еді. Ғалымның экс-президентті ашық сынаған кезін еске түсіре алмай тұрмыз.

Дегенмен, Назарбаев билігінің соңында "шикізат емес, ақыл сататын заман туды" деген Жұмаділдаев Үкіметтің "ата-бабамыздың барлық байлығын бытырлатып сатып жатқанын" сынаған еді.

Бізге тіркелуді ұмытпаңыз👇

https://t.me/dalainside

Демалыс күндері Алматы мен Астанада не істейміз? Күндерді қалай қызықты және тегін өткізуге болады?

Оның жауабын алу үшін "Үйде жатпа!" телеграм арнасына жазылыңыздар!

Алматыда сізді түрлі қызықты көрмелер, фестиваль, кинокөрсетілім, жәрмеңке, ал Астанада көрме күтіп тұр. Осының барлығы тегін. Уақыттары мен өтетін орны сізге қолайлы.

Сілтеме төменде
https://t.me/uidezhatpa

Жеңіс құтты болсын, Қазақ елі!

Қазақстандық аралас жекпе-жек шебері Шавкат Рахмонов Лас-Вегастағы T-Mobile аренасында өткен UFC 310 турнирінің қосалқы басты жекпе-жегінде ирландиялық Иэн Гэрриді төрешілердің бірауызды шешімімен жеңіп, кәсіби мансабындағы 19-шы жеңісіне қол жеткізді.

Бұл оның UFC ұйымындағы жетінші жеңісі болып табылады. Ал Иэн Гэрри үшін бұл алғашқы жеңіліс болды.

UFC президенті Дана Уайттың мәлімдеуінше, Рахмонов пен Гэрри арасындағы жекпе-жектің жеңімпазы жартылай орта салмақ дәрежесіндегі чемпион Белал Мухаммадқа қарсы титулдық кездесуге шығуға мүмкіндік алады.

Айта кетейік, бастапқыда Шавкат Рахмонов UFC 310 турнирінің басты жекпе-жегінде Белал Мухаммадпен кездесуі тиіс еді, алайда чемпионның сүйек инфекциясына байланысты операция жасатуына орай бұл кездесу кейінге шегерілді.

Жекпе-жек 8 желтоқсан күні таңертең Қазақстан уақытымен өтті. Бұл кездесуде Рахмонов өзінің шеберлігін тағы да дәлелдеп, жанкүйерлерін қуантты.

Электронды кітаптар

⚡️ Танымал заңгер Шерзаттың ағасының өліміне қатысты пікір білдірді...

Белгілі заңгер әрі қоғам белсендісі Айгүл Орынбек Талғардағы трагедия кезінде қаза тапқан Шерзат Болаттың ағасының өліміне байланысты DALA INSIDE-қа пікір білдірді. Ол бұл оқиға тек бір отбасының трагедиясы емес, бүкіл қоғамның қабырғасын қайыстырып кетті дейді.

Айгүл Орынбектік сөзінше, қылмыстық оқиға орын алғаннан кейін, отбасы мүшелері ауыр психологиялық жүктеме түседі.

"Әсіресе, мұндай жағдайда психологтардың көмегі өте маңызды. Өкінішке қарай, біздің қоғамда адам өлімі орын алған жерлерде психологтардың жүйелі түрде жұмыс істемеуі күрделі мәселе болып қала береді.

Жас баланың қайтыс болуы отбасының ішкі қарым-қатынасында ауыртпашылық туғызды.

Мұндай жағдайда, “егер сол түні бұлай істемегенде”, “мен кінәлімін” сияқты өзара айыптаулар мен ішкі күйзелістер сөзсіз пайда болады. Осылайша, отбасы мүшелері бір-бірін немесе өздерін кінәлап, жағдайды одан әрі ауырлатуы мүмкін", - дейді заңгер редакция тілшісіне берген жауабында.

Бұл оқиғада, атап айтқанда, мылтықтың ағасының қолында болғаны туралы мәліметтер бар.

"Егер ол оқиға орнына қаруды алып келген болса, оның өзін-өзі кінәлі сезінуі мүмкін. Ішкі кінәлау сезімі оны осындай қадамға итермелеуі ықтимал. Алайда, бұл жағдай тек тергеу барысында толық анықталуы керек.

Дәл қәзір тергеу кезінде қысым жасалған-жасалмағаны туралы сұрақ қоғамда алаңдаушылық тудырады. Егер мұндай жайт орын алған болса, бақылаушы органдар, атап айтқанда прокуратура, бұл жағдайға тиісті құқықтық баға беруі тиіс. Бұл оқиғаның қоғам бақылауында екенін ұмытпаған жөн. Ашықтық пен әділдік принциптері қатаң сақталуы керек", - дейді Айгүл Орынбек.

Заңгер мұндай ауыр жағдайларда отбасына тек адвокаттың емес, психологтардың да көмегі қажет екенін атап өтті.

"Қайғыға душар болған адамдарға кәсіби психологиялық қолдау көрсету олардың ауыр жағдайдан шығуына және қателіктер мен қайталанатын трагедиялардың алдын алуға ықпал етеді. Біз бұл оқиғаны тек қайғы ретінде емес, қоғамдағы маңызды мәселелерді көрсететін жағдай деп қабылдауымыз керек. Отбасыға көмек көрсетіп, тергеудің әділдігіне қол жеткізу - тек құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті", - дейді Айгүл Орынбек.

Еске салайық, бүгін Алматы облысында Шерзат Болаттың ағасы Нұрқанат Ғайыпбаев өлі табылған еді. Полиция департаментінің алдын ала деректері бойынша, ол суицид жасаған. Оған дәлел ретінде полицейлер Нұрқанаттың туысына мессенджер арқылы жазған хатын жария етті.

Хабарламада ол туысқандарымен қоштасып, жиенінің жанына жерлеуді сұраған. Бұл бойынша қылмыстық іс қозғалды.

Шерзат Болат тарапының адвокаты Саида Тәуекелова жасөспірімнің ағасының өлі табылуына қатысты мәлімдеме жасаған.

Бұған дейін бірқатар телеграм-каналдарда “Шерзат Болаттың ағасы төбелес кезінде қаруды бірінші алып шыққан, сол үшін өзін айыпты сезініп, өз-өзіне қол салған” деген ақпарат тараған-ды.

Адвокат Тәуекелова бұл нұсқаны жоққа шығарып отыр.

“Біз Нұрқанатты өлтіруге оқталу фактісі бойынша тергеу органдарына өтініш жібердік. Күдіктілер Нұрқанатқа дене жарақаттарын келтіріп, 3-4 мәрте жамбасы мен төсіне пышақ сұққан. Аталған әрекеттер адамды өмірінен айыруға тікелей бағытталған, яғни нақты ниетпен жасалған деп есептейміз”, - дейді адвокат.

DALA INSIDE жағдайды бақылауда ұстауда. Бізге тіркелуді ұмытпаңыз👇

https://t.me/dalainside

Құпия құжаттың кілтипаны: Есекеев Тоқаевтың атынан бұйрық таратқан ба?

Осындай атпен Exclusive-те жарық көрген мақала DALA INSIDE-тың назарын аударды. Зерттеуде президент кеңесшісі Қуанышбек Есекеевтің Тоқавтың атынан берілгендей етіп таратқан бұйрықтарының заңдылығы мен мақсаттарына күмән келтіріледі. Мақаланы ықшамдап ұсынғанды жөн көрдік...

2024 жылғы 6 желтоқсанда вице-премьер Серік Жұманғарин төрағалық еткен кеңесте тауарларды маркировкалау және олардың қозғалысын бақылау мәселелері қарастырылады.

Бұл жиынға мемлекеттік органдардың өкілдері қатысқан, алайда таңбалауға тікелей тартылған кәсіпкерлер бұл талқылаудан тыс қалған.

Араға үш күн салып «Атамекен» ҰКП төрағасының орынбасары Тимур Жаркенов кәсіпкерлермен кездесіп, вице-премьер кеңесінде талқыланған мәселелерді түсіндірген.

Осы кезде бір қызық жайт анықталған: жиналғандардың ешбірі президент Тоқаевтың тауарларды таңбалау туралы тапсырмасы бар екенін растай алмаған. 2020 жылғы Еуразиялық экономикалық кеңестегі баяндамасынан басқа, ресми құжат табылмаған.

Тек Қуанышбек Есекеевтің қараша айының соңында Тоқаевтың атына жазған қызметтік хаты ғана болған.

«Қазақтелекомның» экс-төрағасы, қазіргі Президент кеңесшісі өз ұсынысында тауарларды таңбалау жүйесін күшейтуді және әкімшілік жауапкершілікті қатаңдатуды ұсынған...және Ресейдің тәжірибесін алға тартқан.

Ол Ресейдегі тәжірибені мысалға келтіре отырып, бұл жүйе арқылы салықтық түсімдердің артқанын және көлеңкелі экономиканың қысқарғанын дәлелдегісі келген.

"Бірақ бұл деректер шынайы нәтижеге сай келмейді. Ресейде таңбалау жүйесі салықтық түсімді арттырғаннан гөрі, тауарларға жалған таңбаларды жаппай сатудың жаңа нарығын қалыптастырды. Ресейдегі кәсіпкерлер бұл жүйеге қарсы петициялар ұйымдастырып, оның бизнесті күйрететінін ашық мәлімдеді", - деді осы тұста жиынға қатысқан сарапшылар.

Бұдан бөлек, Есекеевтің қызметтік жазбасында "кассалық алшақтық" туралы мәселе көтерілген. Алайда, заңгер Айна Қайдарованың айтуынша, "кассалық алшақтық" тек бухгалтерлік есепте қолданылатын термин, оның таңбалау жүйесімен байланысы жоқ. Бұл жерде мәселе нақты салықтық бақылаудың әлсіздігі мен кеден қызметінің жеткіліксіз жұмысында жатыр.

Сонымен қатар, Есекеев қызметтік жазбасында "кейбір кәсіпкерлер тауарларды шикізат ретінде декларациялау арқылы таңбалаудан жалтаруда" деген пікір білдірген.

"Бірақ бұл мәселе импорттаушыларға емес, кеден қызметіне бағытталуы тиіс. Кейбір деректерде таңбалау жүйесінің шығындары шағын және орта бизнес үшін айтарлықтай ауыртпалық туғызатыны анықталған. Таңбалау шығындарына байланысты көптеген кәсіпкерлердің бизнесі тоқтап қалу қаупі бар", - дейді осы Exclusive.

Президент Тоқаев 2020 жылы Еуразиялық экономикалық кеңесте тауарларды таңбалауға қатысты абай болуға шақырып, бұл үдерістің бизнеске теріс әсерін ескерткен еді. Соған қарамастан, таңбалау міндетін белсенді түрде енгізу жалғасып келеді. Бұл шараның артында кімдердің пайда көретіні жайлы сұрақ туындайды.

❗️Exclusive-тің жазғанындай таңбалау жүйесінің жалғыз операторы ретінде «Қазақтелеком» компаниясы бекітілген.

Кәсіпкерлердің айтуынша, таңбалау жүйесінің басты мақсаты көлеңкелі экономиканы қысқарту емес, монополиялық құрылымдардың мүддесін қорғау. Бұл жүйе арқылы түскен қаражат мемлекет емес, жеке компаниялардың шотына ауып жатыр.

Бизнесмендердің пікірінше, Президенттің 2020 жылғы ескертулері мен монополияны жою туралы тапсырмаларын ескере отырып, таңбалау саясаты қайта бағалануы керек. Ең бастысы бұл үдерістің артында кімдер пайда көріп отырғанын қоғам ашық білуі тиіс.

DALA INSIDE жағдайды бақылауда ұстауда. Бізге тіркелуді ұмытпаңыз👇

https://t.me/dalainside

Демалыс пен мереке күндері Алматы мен Астанада не істейміз? Күндерді қалай қызықты және тегін өткізуге болады?

Оның жауабын алу үшін "Үйде жатпа!" телеграм арнасына жазылыңыздар!

Алматыда сізді түрлі қызықты көрмелер, жәрмеңке мен Christmas Night Market, ал Астанада көрме күтіп тұр. Осының барлығы тегін. Уақыттары мен өтетін орны сізге қолайлы.

Еске саламыз, "Үйде жатпа!" арнасында белсенді пікір қалдырған бес оқырманға еліміздің кез-келген қаласынан 2 кино немесе театр билетін сыйлаймыз (сеанс, күн және уақытты өзіңіз таңдайсыз), немесе 10 000 теңгеге кітап сатып алуға сертификат беріледі. Сонымен қатар, айдың ең ақылды пікірі номинациясы бар. Пікірлердің саны мен сапасы бойынша қорытынды әр айдың бірінші күні шығарылады. Баршаңызға жақсы демалыс пен сәттілік тілейміз!

Сілтеме төменде
https://t.me/uidezhatpa

🔥 "Өзге Қазақстан" операциясы: Шерзат ісінен екінші Қаңтар жасаудың әрекеттері басталды

Ескі Қазақстанның олигархтары мен ықпалды шенеуіктерінің биылғы мамыр айынан бері «Өзге Қазақстан» атты бейресми жасырын ұйым құрып, бір жерге топтаса бастағанын жазған болатынбыз. Олардың идеологтары Талғардағы Шерзат ісін триггер ретінде алып, 16 желтоқсан күні жастарды көтеру үшін Тик-ток пен Инстаграм желісінде "За Шерзата" кампаниясын бастады. Кампанияға 300 миллион теңгедей қаржы бөлінген.

"Координаторлар штабы жұмыс бағытын екіге бөлді. Фронталды топ активистерден құралған. Олар аудиториясы үлкен блогерлер, әншілер мен танымал адамдарды "отписка" жасаймыз деп бопсалап, Шерзат ісіне қатысты пікір білдіруге итермелеуде. Оларға ертеңге дейін дедлайн қойылған. Ал екінші бэк-офис программистер мен монтаж мамандарынан тұрады. Олар әлеуметтік желілерге Қаңтар оқиғасындағы, Астана-Челси футбол матчындағы жанкүйерлер маршының видеоларын монтаждап, адамдар Шерзат ісіне қатысты жиналуда деп келтіріп, дезинформация жасауда", - дейді, DALA INSIDE дереккөзі.

"Өзге Қазақстан" жасырын ұйымының белсенділігі қазан айынан бері күрт артты. Қазір олардың қолында кемінде 500 белсенді аккаунт жинақтап отырған кәсіби ботоферма бар. Негізгі электораты жастар және кәсіподақтар болып табылады.

Соңғы уақытта «Өзге Қазақстан» ірі кәсіпорындардағы кәсіподақтармен астыртын байланысын күшейткенін жазған болатынбыз. Егер қаладағы тик-ток жастар көтерілсе, ізін ала әлеуметтік талап қойған жұмысшыларды көтеру жоспары да болуы мүмкін. Моноқалалар мен ірі кәсіпорындарда кемінде екі миллион адамнан асатын топ бар. Бұл үлкен күш.

Мәскеудегі Путин мен Назарбаев кездесуінің 16 желтоқсанға үш күн қалғанда өтуі де тегін емес.

DALA INSIDE бұл бағытты үнемі назарда ұстап отырады. Бізге жазылып алыңыздар 👇

https://t.me/dalainside

🔥 "Өзге Қазақстан" операциясы: Шерзат ісінен екінші Қаңтар жасаудың әрекеттері басталды

Ескі Қазақстанның олигархтары мен ықпалды шенеуіктерінің биылғы мамыр айынан бері «Өзге Қазақстан» атты бейресми жасырын ұйым құрып, бір жерге топтаса бастағанын жазған болатынбыз. Олардың идеологтары Талғардағы Шерзат ісін триггер ретінде алып, 16 желтоқсан күні жастарды көтеру үшін Тик-ток пен Инстаграм желісінде "За Шерзата" кампаниясын бастады. Кампанияға 300 миллион теңгедей қаржы бөлінген.

"Координаторлар штабы жұмыс бағытын екіге бөлді. Фронталды топ активистерден құралған. Олар аудиториясы үлкен блогерлер, әншілер мен танымал адамдарды "отписка" жасаймыз деп бопсалап, Шерзат ісіне қатысты пікір білдіруге итермелеуде. Оларға ертеңге дейін дедлайн қойылған. Ал екінші бэк-офис программистер мен монтаж мамандарынан тұрады. Олар әлеуметтік желілерге Қаңтар оқиғасындағы, Астана-Челси футбол матчындағы жанкүйерлер маршының видеоларын монтаждап, адамдар Шерзат ісіне қатысты жиналуда деп келтіріп, дезинформация жасауда", - дейді, DALA INSIDE дереккөзі.

"Өзге Қазақстан" жасырын ұйымының белсенділігі қазан айынан бері күрт артты. Қазір олардың қолында кемінде 500 белсенді аккаунт жинақтап отырған кәсіби ботоферма бар. Негізгі электораты жастар және кәсіподақтар болып табылады.

Соңғы уақытта «Өзге Қазақстан» ірі кәсіпорындардағы кәсіподақтармен астыртын байланысын күшейткенін жазған болатынбыз. Егер қаладағы тик-ток жастар көтерілсе, ізін ала әлеуметтік талап қойған жұмысшыларды көтеру жоспары да болуы мүмкін. Моноқалалар мен ірі кәсіпорындарда кемінде екі миллион адамнан асатын топ бар. Бұл үлкен күш.

Мәскеудегі Путин мен Назарбаев кездесуінің 16 желтоқсанға үш күн қалғанда өтуі де тегін емес.

DALA INSIDE бұл бағытты үнемі назарда ұстап отырады. Бізге жазылып алыңыздар 👇

https://t.me/dalainside

💵Қазіргі заманда ақшаны үнемдеу ғана емес, оны көбейту мен тиімді пайдалану да маңызды. Ол үшін қаржылық сауаттылықты арттырып, нарық жаңалықтарына сақ қарау қажет.

🔍 Бұл тақырыпта ақпараттың көптігінен көз сүрінеді. Бірақ сауатты, түсініктілерінің көбі орыс тілінде. Ана тілімізде сапалы контент жүргізетіндер аз. Сол аздың ішінен, қарасаң көңілің тоятын ТЕЛЕГРАМ КАНАЛ тауып алдым. Қаржы әлеміндегі ең маңызды ақпараттарды, талдаулар мен кеңестерді кереметтей ұсынады. Керемет дейтінім, инфографика жасап, түсінуге ыңғайлы етеді. Оған қоса кәсіби сарапшылардың пікірін ұсынып, көбіміз түсіне бермейтін статистиканы ұғынықты етіп, «миға құйып» береді.

📈 Экономика мен инвестициялар туралы соңғы жаңалықтар мен сараптаманы алғашқылардың бірі болып білгіңіз келсе «EGEMEN FINANCE» каналына тіркеліңіз.

💡Ақшаңызды үнемдететін, трендтерден таса қалдырмайтын, баю жолдарын көрсететін, экономикалық білім беретін, инвестиция игілігін нұсқайтын, қаржы қағидаларын түсіндіретін – https://t.me/egemenfinance

📧 Қосылыңыз, қаржылық болашағыңызды бірге қалыптастырайық!

⚽ Қош бол, Черчесов. Жаңа президент қазақ футболына революция жасамақ

Бүгін Қазақстан футбол федерациясының жаңа президенті болып Марат Омаров сайланды. Ол туралы инсайдты біз өткен айда берген болатынбыз.

"Марат Омаров келесі аптада футболдан ұлттық құрама бас бапкері Станислав Черчесовты орнынан алады. Оның контрактындағы өтемақыны (шамамен 1 миллион доллар) меценат Тимур Турлов өз қалтасынан төлеуі мүмкін", - дейді, DALA INSIDE дереккөзі.

Жаңа президент құрама бапкері ретінде Нұрбол Жұмасқалиевті көріп отырған сияқты. Жұмасқалиев қазір "Тобыл" футбол клубын жаттықтырады және бапкер ретінде мықты тәжірибе жинады. Талғат Байсуфиновқа қарағанда Жұмасқалиевтің психологиялық аурасы мықты. Ол ойыншыларға тиімді мотивация бере алады.

Футбол федерациясын басқаратын Марат Омаров бір жағынан Бәсекелестікті қорғау агенттігінің басшысы. Ол енді агенттіктен кете ме, жоқ па, ол жағы белгісіз. Марат Омаров кезінде кәдімгідей кәсіби деңгейде футбол ойнаған.

Қазақ футболының толық тазалауға ұшырайтынын осының алдында жазған едік. Клубтарда тиын жасап жүрген агенттер мен функционерлер жаппай тексеріле бастады. Антикор мен Қаржы мониторингі агенттігі футбол спецификасын түсінетін консультанттар тауып, мәселені аяғына дейін жеткізбек. ФИФА рейтингінде Қазақстан Тәжікстан мен Суданнан қалып қалғандықтан, құраманы жаңа деңгейге жеткізу бойынша үлкен жоспар қабылданып отыр.

Қойылған міндет - тез арада 2026 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу ойындарына дайындықты бастау. Марат Омаровқа барлық қажетті жағдай жасалатын болады. Бастысы, ол нәтиже көрсетуі керек.

Футбол жаңалықтарынан қалыс қалмаңыз👇

https://t.me/dalainside

🛬 Қара жәшікке талас: Астанаға Баку мен Мәскеу қоңыраулары жиіледі

Ақтау маңындағы әуе апатынан кейін "қара жәшік" маңайындағы ойындар басталды. Сарапшыларда ұшаққа Грозный маңындағы Наур ауданында тұрған әуе қорғаныс жүйесінің зымыраны әсер етті деген күдік бар. Олай болып жатса Кавказдағы ең үлкен ел Әзірбайжан Ресеймен контактыларын барынша азайтуы мүмкін. Және Ресейге халықаралық әуе рейстері қысқаратыны анық.

"Қара жәшік осы сұрақтарға жауап бере алады. Әзірбайжан тарапы расшифровканың барлық кезеңдеріне қатысып, тергеудің барынша шынайы өтуіне мүдделі. Олар ұшаққа соққының қайдан келгенін анықтағысы келеді", - дейді, DALA INSIDE дереккөзі.

Қазақстан бұл іске халықаралық сарапшыларды тартып, зерттеудің ашық болуын қалап отыр. Себебі, әлем қауымдастығы осы жағдайға көз тігуде. Бүгін Ақтауға Embraer өндірушісі мен Бразиялияның CENIPA орталығының мамандары ұшып келді. Және бұл іске негізгі халықаралық орган - ИКАО тартылуы тиіс.

"Қазақстанға барынша халықаралық сарапшыларды тартып, өзі нейтралды позицияда қалу тиімді. Кремльдің саяси ойындарына араласып кетпеу керек. Астана оны жақсы түсінеді", - дейді, дереккөз.

Енді ұшақ апатына қатысты түрлі спекуляциялар басталатын болады. DALA INSIDE мәселені жіті бақылап отырмақ👇

https://t.me/dalainside

💸 Плюс 3,2 триллион теңге – минус 2,7 миллиард доллар. Ұлттық Қор парадоксы

Қаржы министрлігі 2024 жыл бойынша Ұлттық қордың кассалық есебін жариялады. 2024 жылдың басында Ұлттық Қорда 29,85 триллон теңгеге шақ активтер болған. Ол кездегі 454,56 бағамымен есептегенде, валютада сома 65,67 миллиард доллар болды. Бір жыл көлемінде Ұлттық Қорға 8,8 триллион теңге түсіп, бюджет қажеттілігі үшін 5,6 триллион теңге алынған. Сонда Ұлттық Қор теңгелей 3,2 триллион теңгеге толығып, 2025 жылдың басында кассада 33,06 триллион теңге жатты.

Алайда, биылғы жылдың басында доллардың ресми бағамы 525,11 болғанын ескерсек, доллармен Ұлттық Қор активтері 62,96 миллиардқа шығып тұр. Сонда біз теңгемен өскенімен, доллармен санағанда кері кетіп барамыз.

Және Қаржы министрлігі Ұлттық Қор шығыны есебіне бюджетті қаржыландыру үшін сатып алынған 467,4 миллиард теңгені қоспағандығын ескеру керек. Сонда жалпы алғанда Ұлттық Қордан бюджетке 6 триллион теңгедей қаржы алынғанын байқауға болады. Бұрын-соңды, тіпті пандемия кезінде мұндай қаржы жаратылмаған болатын.

Үкіметке Ұлттық Қор активтерін алдағы жылдары 100 миллиард долларға дейін жеткізу міндеті қойылған. Оны орындау үшін трансферттерді азайтып, керісінше табысты көбейту керек.

https://t.me/dalainside

🇲🇫🇰🇿 Француздар Қазақстанға мұқтаж болып отыр

Францияның түрлі компаниялары қазақ-француз дипломатиялық серпілісін пайдалануға ниетті. Қазір екі ел басшылары – Қасым-Жомарт Тоқаев пен Эммануэль Макрон арасында өзара сенім мен түсіністік аурасы орнап, ол инвестиция және бизнеске өз жемісін беруде.

"Қазақстанның еліміздегі барлық салаларға инвестиция құюға шақырғанын, оның ішінде перспективасы мол геологиялық барлау, метал өңдеу салалары бар екенін француздың іскер қауымдастығы қызу талқылап жатыр", - дейді, DALA INSIDE дереккөзі.

Араларында көп ретте бос тұрған Қазақстанның инвестициялық нарығына тез жетейік деген компаниялар да пайда болды. Мысалы, француздың Imerys компаниясы сирек минералдарға қатысты стратегиялық жоспарларын жүзеге асыру үшін Астанадан қолдау іздеуде. Олардың басшылығы былтыр Қазақстан Президендінің Парижге мемлекеттік сапары аясындағы іскерлік кездесулерге қатысқан екен.

Ал 5 қарашада Imerys компаниясының бас директоры Алессандро Дацца француз-казақ инвестициялары жөніндегі дөңгелек үстелде Alstom, Vicat, Airbus Group, Orano, Air Liquide, TotalEnergies және EDF компанияларымен бір қатарда отырған. Ол кезде Қазақстан делегациясын Сауда және өнеркәсіп министрі Қанат Шарлапаев пен Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиев бастап алып келген.

Бір сөзбен айтқанда Imerys Қазақстанға инвестор ретінде келіп, біздегі сирек металдарды өндіру, қайта өңдеу және барлау жқмыстарын жүргізгісі келеді. Оның қадамын басқа француз ойыншылары да бақылап отыр.

Бірақ еліміздің сирек металдар бойынша нарығы АҚШ алпауыттарының да назарында екенін ұмытпауымыз керек. Егер барлау бойынша қандай да бір позитивті жаңалықтар пайда болса, қазақ жеріне америка инвестициялары ағылуға дайын.

Қазақстан 2025 жылы тікелей инвестицияларға аса зәру болып отыр. Себебі, бұл мәселеде біз 2024 жылы ақсаңдап қалдық. Геология, барлау, сирек металдар сынды бағыттар арқылы елімізге мол инвестиция тарту мүмкіндігі бар. Биыл дипломатияны пайдаланып, инвестиция ағынын молайтатын боламыз.

https://t.me/dalainside

💵 «Ақ» пен «Көк» доллар проблемасы. Қазақстан оны шеше ала ма?

Оңтүстік-Шығыс Азия мен Африка елдері, әсіресе Тайланд, Вьетнам мен Египетке саяхаттап баратын туристер ондағы валюта айырбастау бекеттерінде долларға қатысты түрлі бағамдарға тап болуда. Бұл елдерде 2013 жылдан бері басылған, жаңа дизайндағы, көк түсті доллардың бағамы қымбат әрі тиімді болады да, ескі ақ банкноттағы доллардың құны төмендеу келеді.

Осыған қатысты, қазір елімізде валюта айырбастау бекеттері мен банктерде доллар сатып алатын отандастарымыз жаңа көк банкнотаны талап етуде. Ақ долларды ешкім алғысы келмейді. Тиісінше ақ доллар жинақталып, көк доллар дефициті сезіле бастады. Бұл проблеманы шешу үшін біздегі біршама жекеменшік қаржы ұйымдары ақ доллар қабылдауға шамамен 2% комиссия орнатқан.

Теңгемен мұндай проблема болса, оны Ұлттық Банк эмиссия орталығы ретінде тез шешіп тастар еді. Бірақ долларды АҚШ-тағы Федералды резерв жүйесі басады. Біздің монетарлы органдар доллардың банкнотасына қатысты жағдайға бақылау орната алмайды.

Жалпы бізде доллар банкнотасының ескілігіне қатысты проблема жоқ еді. АҚШ өз кезегінде тіпті 110 жыл бұрын басылған доллар банкнотасын заңды ақша құралы деп табады және қабылдай береді. «АҚШ ескі банкноттарды мойындаудан бас тартады» деген жел сөз жыл сайын пайда болса да, ФРС тарапынан ешқашан бұған қатысты ресми мәлімдеме жасалған емес.

Тайланд, Вьетнам, Мысыр сынды елдердің қаржы ұйымдарында доллардың барлық дизайндағы валютасының жалған/растығын тексеру жүйесі әлсіз. Олар соңғы жабдықтарын жаңалағанда, тек көк долларды анықтай алатын құрылғыларға иек артқан болатын. Тиісінше, әлемнен миллиондаған турист ағылып, түрлі дизайн мен номиналдағы доллар сағат сайын келіп жатқандықтан, жалған ақша айналымынан қорғану үшін «көк доллар сенімді, ал ақ доллар сенімсіз» деген ұғым қалыптасқан. Доллар бағамының банкнота дизайнына байланысты бекітіліп жатқаны да сол себептен.

Демек, ақ пен көк доллар проблемасын біздің шетелге саяхаттайтын туристер әкеліп отыр. Оның масштабы ұлғая беретін болса, Ұлттық Банк бір реттік шара аясында банктер мен қаржы ұйымдарына ақ долларды АҚШ-қа жіберіп, оны көк долларға ауыстрып алуға рұқсат беруі мүмкін. Сол кезде елдегі барлық ақ доллардан құтылып алу керек.

https://t.me/dalainside

⚖️ Инфляция VS алтын-валюта қоры. Ертең Қазақстан "Айна" операциясын бастамақ

Осы аптада Ұлттық Банк экономиканың қызып бара жатқанын мойындады. Мұндай жағдайда инфляция өршіп кетуі тиіс. Себебі айналымдағы теңге массасы мен біз нақты шығаратын тауар мен қызмет көлемі сәйкес келмейді. Экономикада басы артық теңге көп. Осы проблеманы шешу үшін Ұлттық Банк алтын операцияларында "айна" режиміне көшетін болды.

Бұл нені білдіреді? Енді не болады? Оған дейін жағдай қандай еді?

Қазақстандағы алтын компаниялары жылына орта есеппен 130 тонна Доре құймасын өндіреді. Доре деген - құрамында 70% алтын бар қорытпа. Оны слитокке айналдыру үшін, ол аффинаж, яғни тазарту, қалыпқа құю процесінен өтеді. Астана қаласында осындай аффинаж зауыты бар. Ол Цюрих мен Лондон халықаралық бағалы металдар биржаларының сертификатын алған. Осы зауытта жасалған слиткалар әлемдік нарықта еркін сатыла алады.

Заң бойынша қазақ жерінен алтын өндіретін компаниялар, осы Доре құймаларының барлығын Ұлттық Банкке ғана сатуы тиіс. Өздері шетелге сата алмайды. Ұлттық Банк өзі бекіткен баға бойынша теңгемен Дорені сатып алады. Ары қарай аффинаж жасап, слиткаларды әлемдік биржаларда валютаға сатады. Біраз бөлігін өзінің алтын-валюта қорына тығып қояды. Ал кәсіпорындардан Дорені сатып алатын теңгені Ұлттық Банк станокты қосып, қағазға басып шығарып келген. Осы арқылы қарапайым айтсақ, ауадан ақша жасап, алтын-валюта қорын 45,8 миллиард долларға дейін жеткізіп алды. Оның 23,8 миллиард доллары алтын слиткалары түрінде сақталып жатыр.

Бұл мемлекеттің қаржылық қауіпсіздігі үшін жаман емес еді. Бірақ алтын үшін жаңағы басып шығарған триллиондаған теңгелер экономикадағы артық ақша массасын көбейтіп, қыздырып жатыр. Енді салқындату үшін алтын сатудан түскен долларлар жинақталмай, Қазақстан қор биржасында теңгеге айырбасталатын болады. Ол теңге кәсіпорындарға Доре құймасы үшін төленіп отырмақ. Яғни алтын сатып алу үшін теңге бұдан былай станокта басып шығарылмайтын болады. Сол арқылы артық ақша массасы азаюы тиіс.

Осы конверттеу инфляцияны ауыздықтаумен бірге теңге бағамына үлкен көмек болмақ. Тағы да 2-3 миллиард доллар биржа арқылы өтсе, доллар курсы сабасына түседі. "Айна" операциясымен қатар арнайы валюта режимінің іске қосылатынын есепке алсақ, онда ақпан айынан бастап теңгенің қайта күшейіп, инфляцияның азаюын көруіміз тиіс.

USGS жариялайтын алтын өндіретін елдер рейтингінде Қазақстан 6-шы орында. 2023 жылы біз 130 тонна алтын өндірдік. Қазір біздің жерімізде шамамен 20 мың тонна алтын қоры бар. Ол 25-30 жылға жетеді деп шамаланған.

https://t.me/dalainside

🛢️ SOCAR тілін табу. Мұнай жоспарына Ақтауда құлаған ұшақ көмектесе ме?

Қазақстан биыл Баку-Тбилиси-Жейхан құбыры арқылы 20 миллион тонна мұнай жөнелтуді жоспарлап отыр. Бұл өткен жылғы 1,4 миллион тоннадан 13 есе көп. Осы арқылы еліміздің Ресей аумағы арқылы жүретін КТК құбырына тәуелділігі біршама төмендемек.

Былтыр еліміз 68 миллион тонна мұнайды экспортқа шығарды. Оның 56 миллион тоннасы КТК құбыры арқылы жөнелтілді. Алайда Ресейге санкциялардың күшеюі мен украин дрондарының Новороссийскідегі терминалды зақымдау тәуекелі артып барады. Осындай кезде тек КТК-ға тәуелді болып қалмау үшін Қазақстан тасымал қуаты бойынша шамалас Баку-Тбилиси-Жейхан құбырына иек артқан болатын.

Осы мақсатта еліміз 2023 жылы Каспий аумағында мұнай таситын танкерлер сатып алды. Олар біздің Каспийдегі кен орындарынан шыққан мұнайды тиеп, теңізбен Әзірбайжанға жеткізіп, ондағы БТЖ жүйесіне құюы тиіс.

Осы ретте, БТЖ құбырына операторлық ететін Әзірбайжанның SOCAR мемлекеттік мұнай-газ компаниясы қазақ мұнайын көп көлемде қабылдауға қарсылық білдіргендей еді. Себебі KEBCO сортты мұнайдың күкірті көбірек және БТЖ құбырларына салмақ түсіреді.

Алайда Қазақстан Ақтауда құлаған AZAL ұшағына қатысты кәсіби қимылдағандықтан, Бакуден мұнай компаниясына қазақ бауырларды ренжітпеу туралы пәрмен түскен. Осының арқасында БТЖ-ға қанша мұнай тиегіміз келсе де бізге жол ашылды.

https://t.me/dalainside

🇰🇿🤝🇨🇳 Чуньлин дәуірі: Қазақ - Қытай дипломатиясы жаңа векторды таңдай ма?

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қытай Халық Республикасының Қазақстандағы жаңадан тағайындалған елшісі Хань Чуньлинді қабылдады. Президент "Қазақстан Қытай Халық Республикасымен жан-жақты стратегиялық ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге айрықша мән береді" деді. Бейжіннің Хань Чуньлин сынды бәсі биік тұлғаны Қазақстанға жібергені тегін емес. Қытай Қазақстанның экономика мен инфрақұрылымдық алып жобаларда сенімді серік болатынына нақты сенген тәрізді.

Хань Чуньлин - инвестициялық типті елшілерге жатады. Ол бизнес процестерге жақын, қаржы, сауда, экономика, құрылыс салаларында еркін жүзеді. Және Қазақстанға оның Қытаймен байланысы қарқынды дамып жатқан уақытта келді.

Соңғы 6 жылда Қазақстан мен Қытай басшылары жеті рет өзара сапар алмасқан. Қазақстан "Біртұтас Қытай" саясатын қатаң ұстанатынын, Тайванды мойындамайтынын Бейжіңге нақты мәлімдеп, компартияны қатты қуантқан еді. Қытайдың Астанаға саяси сенімі жоғары. Олар сенсе ғана инвестиция салатын халық.

Өткен жылы екі ел арасындағы тауар айналымы рекорд орнатып, 40 миллиард АҚШ долларынан асты. Қытай Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі болып отыр. Былтыр Сиань қаласындағы көлік-логистикалық терминал ресми түрде жұмыс істей бастады. Қазақстан арқылы өтетін Қытай-Еуропа жүк пойыздарының саны 10 мыңнан асып, бұл көрсеткіш 2023 жылмен салыстырғанда 20 күн бұрын орындалды.

Екі мемлекет сауда-экономикалық ынтымақтастық бағдарламасын жүзеге асырудың Жол картасын орындап, экономика мен сауда, инвестиция, өндіріс және энергетика сияқты дәстүрлі салалардағы ынтымақтастықты тереңдетіп келеді. Транскаспий халықаралық көлік дәлізі мен үшінші қытай-қазақ шекаралық темір жолының құрылысын жеделдетуге күш салуда.

Хань Чуньлин осыған жаңа леп бергісі келеді. Одан бөлек атом саласында да қазақ-қытай әріптестігі орнауы ғажап емес. Себебі уран өндіру мен оны байытуда екі ел мықты байланыс жасап отыр. Қазақстан қазір Қытайдағы бүкіл АЭС-терге уран таблеткасын әзірлеп, экспортқа жіберіп отыр.

Қытайлық компаниялардың Қазақстанда алапат күн электр станциясын салатын жоспары туралы ақпарат бар. Чуньлин дәуірінде осындай мегажобаларды көретін сияқтымыз.

https://t.me/dalainside