Кәкімжан Қазыбаев - Сұрапыл

Жазушының бұл романында Кеңес өкіметінің Қазақстандағы, дәлірек айтқанда Жетісу жеріндегі саясатының асырасілтеушілік, рухани сауатсыздық жағдайында іске асырылу салдарынан жергілікті халықтың көрген адам төзгісіз қиындықтары мен сұрапыл азаптары нақты деректер арқылы шынайы суреттеледі.

🥣 Кремльдегі кешкі аста Тасмағамбетовтың саяси карьерасы талқыланған

Нұрсұлтан Назарбаевтың Кремльге жасаған биылғы жорығында АТБ Банк бойынша гарантиялар, Өзбекстанды Еуразиялық Одаққа ресми тартудың мүмкіндіктері мен Иманғали Тасмағамбетовтың болашағы сөз болған. Ресей протоколындағы инсайдер көп ақпаратпен бөлісе алмаса да, осы негізгі үш тақырыпты астарлап жеткізді.

Ресейдегі Азия-Тынық мұхит банкі Назарбаевқа қарайды. Соңғы жылдары банк табысты бола бастады. Биылғы болжам бойынша таза табысы 16 миллиард рубль шамасында болуы тиіс. Бұл 100 миллиард теңгеден асады. «Назарбаев 2028 жылдан қалдырмай барлық бизнес активтерін Ресейге шоғырландырғысы келеді. Сондықтан Қазақстанның бірінші президентіне Ресейдің санкциядан босағаны аса қажет», - дейді, DALA INSIDE тілдескен екінші дереккөз.

«Назарбаев барлық бизнес активтерін Ресейге көшіріп, оларды АТБ Банк төңірегіне шоғырландырып, АТБ Групп дегендей басқарушы холдинг жасай алады. Бұл егер Қазақстанда оның активтері тым қатты қысым көре бастаған жағдайға әзірленіп қойылған сценарий. Путиннен өзі дүниеден өтіп кеткен жағдайда, АТБ-ны талан-таражға салдырмай балаларының иелігінде қалдыруды сұрағаны анық. Егер Ресейге салынған санкциялар жойылатын болса, биыл 20 жасқа толған Тауман Нұрсұлтанұлы банкке иелік етуге дайын. Бірақ қазіргі жағдайда ол өзін Батыс үшін токсик саналатын активтермен байланыстырғысы келмейді», - дейді, дереккөз.

Назарбаев үшін ең ұтымды вариант – өзіне жақын адамның Қазақстан билігіне келгені болып тұр. Онда бизнесінің барлығын Ресейге көшіріп әуре болмайды. Кремльдегі кешкі кездесуде Тасмағамбетовтың саяси болашағының сөз болуы осы амбициядан туған дүниелер. ОДКБ төрағалығын босатып берген Иманғали Тасмағамбетов Путинге Қазақстандағы келесі президенттік сайлауға қатысамын деген нақты уәдесін бере қойған жоқ. Кремль Тастан бұған қатысты жауабын 2026 жылдан қалдырмай айтуын өтінген деген ақпарат бар.

«Бұл жолы Тасмағамбетов президенттік амбициясынан түбегейлі бас тартуы мүмкін. Соңғы жылдары оның ел басқаруға деген көзқарасы біршама өзгерді. Физикалық белсенділігі, саяси жауапкершілігі көп президенттік жұмыстан көрі оған бос уақыты бар, өзінің сүйікті жазу, архив істерімен айналысқан көбірек ұнап жүр. Сондықтан Қазақстан тарапы беделді халықаралық қордың басшылығын ұсынса, Тасмағамбетов қарсы болмауы тиіс», - дейді, дереккөз.

Бұл жағдайда Кремль өзінің запастағы варианты Мәулен Әшімбаевпен жұмыс істеп көруге тырысады. Мәскеудегі аналитиктер Әшімбаевтың келесі президент болуға потенциалы жоғары деп есептеп отыр.

Кешкі аста Владимир Путин Өзбекстанмен интеграциясын күшейту мәселесін көтеріп, Назарбаевтың осы бағыттағы қолдауын сұраған. Әбішұлының Өзбек президенті Шавкат Мирзиёевке қаншалықты сөзі өтері белгісіз. Бірақ ол уәдені орындауға тырысып, Мирзиёевке қоңырау шалып та үлгерді. Енді Назарбаев Путинмен келесі жылы мамыр айында кездесіп, бір шәй ішуге уағдаласқан. Әбішұлының оған дейін Ресей соғысын тоқтатып, санкциялар қамытын шешеді деген үміті бар.

Бір нәрсені мойындау керек. Назарбаев Путинге ақыл-кеңесін айтқанда, үнемі тезірек бейбіт келісімге келу қажеттігін ескертіп отырады. Жалпы Назарбаев соғысуды жан-тәнімен жек көретін адам. Оған бейбіт заманда өмір сүру, тыныш бизнес істеу, тірліктер мен жобалар жасау қатты ұнайды.

https://t.me/dalainside

🤜 Маңғыстау облысында бұрын Мәжіліс депутаттығына кандидат болған азамат соққыға жығылды

28 желтоқсан күні Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласында «Өзенмұнайгаз» компаниясының белсендісі, бұрын Мәжіліс депутаттығына кандидат болған Мұратбай Жұмағалиев соққыға жығылды.

Маңғыстау облыстық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, 28 желтоқсан күні таңғы сағат 04:10-да Жаңаөзен қалалық ауруханасына М.Жұмағалиев жеткізілген. Ауруханаға түскен кезде оның жағдайы өте ауыр еді.

Алдын ала қойылған диагнозы: жабық бас-ми жарақаты, мидың шайқалуы, маңдай тұсы мен бет аймағында екі жақты көптеген сырылу жарақаттары бар. Жағдайының ауырлығына байланысты науқас жансақтау бөліміне жатқызылды, деп хабарлады Маңғыстау облыстық денсаулық сақтау басқармасы.

Кейін науқас травматология және нейрохирургия бөліміне ауыстырылған. Қазіргі уақытта оның өміріне қауіп төніп тұрған жоқ.

Оқиға бойынша полиция қылмыстық іс қозғады. М.Жұмағалиевті өзінің туысы соққыға жыққаны анықталды.

— Оқиға түнгі уақытта Жаңаөзен қаласындағы жеке тұрғын үйлердің бірінде ер адам мен оның туысы (жиені) бірге спирттік ішімдік ішіп отырған кезде болған. Олардың арасында тұрмыстық жанжал шығып, арты төбелеске ұласты. Нәтижесінде ер адам дене жарақатын алып, ауруханаға жеткізілді, — деп мәлімдеді Маңғыстау облыстық полиция департаменті.

Полиция өкілдері алкогольді шамадан тыс тұтыну, агрессия көрсету, сондай-ақ жеке және отбасылық-тұрмыстық жанжалдарды күш қолдану арқылы шешуге ұмтылу қоғамға қауіпті әрекет екенін атап өтті. Олар мұндай құқық бұзушылықтар үшін туыстық деңгейіне немесе тараптардың жеке қарым-қатынасына қарамастан, заң алдында жауапкершілік көзделетінін және кінәлі тұлғалар қылмыстық жауапқа тартылатынын ескертті.

Мұратбай Жұмағалиев Жаңаөзен мұнайшыларының наразылық акцияларын бірнеше рет ұйымдастырған азамат ретінде белгілі. 2023 жылы ол бір мандаттық округ бойынша Мәжіліс депутаттығына кандидат болып қатысты. Бірақ Еділ Жаңбыршиннен ұтылып қалған болатын.

🛢️🇺🇲 Chevron Қазақстанда қалатын болды

DALA INSIDE дереккөзінің сөзінше, алдын-ала консультацияларда Қазақстан Chevron компаниясының Теңіз кенішіндегі жұмысын жалғастыра беруіне принципиалды келісімін бірден берген. Шеврон болса Қазақстанмен контрактты ұзартуды өзінің негізгі стратегиялық тапсырмасының бірі деп бекітіп қойған. Бір сөзбен айтқанда, екі тарап та ортақ жұмыстың жалғаса бергенін қалап отыр.

Бірақ келесі контракт 40 жылдық ұзақ мерзімге созылмауы тиіс, дейді дереккөз.

«Қазақстан 20-25 жылдық келісім-шарт нобайын ойластырып отыр. Шеврон болса кемінде 30 жылға шарт жасасқысы келеді. Тараптардың арасында осындай техникалық түйткілдер бар. Бірақ бастысы принципиалды келісімге қол жеткізілгендіктен, мұндай техникалық мәселелер тез шешіледі», - дейді, дереккөз.

Қазақстан тарапы біріккен кәсіпорын - Теңізшевройл басшылығына отандық мамандардың көбірек тартылуын сұраған. Шамамен 2028 жылы қазіргі директоры Уильям Якобидің орнын қазақстандық маман басуы мүмкін. Бұл жағынан алғанда Шеврон тарапынан проблема жоқ.

Теңіз мұнай кеніші бойынша Қазақстан мен Шеврон арасындағы 40 жылдық ғасыр контракты 2033 жылы аяқталады. 2028 жылға дейін тараптар осы келісімді ұзарту мәселесін шешуі тиіс. Теңіз кен орны Chevron компаниясына оның әлемдік дәлелденген мұнай қорының шамамен 23%-ын береді. Теңіз сияқты алпауыт кеніштер ұзақ уақыт бойы жоғары өндіріс деңгейін ұстап тұра алады.

Шевронның мұнай қорының шамамен тең жартысы АҚШ-та орын тепкен. Ол негізінен сланц бассейндерінде орналасқан. Ал сланцтың игеру мерзімі тым қысқа. Мысалы, 7-9 жылдан кейін сланц кеніші қысымды ұстамай, мұнай бермей қояды. Сонымен қатар, Шеврон Қарашығанақта да үлес ұстап отыр. Ол жердегі лицензиясы 2037 жылға дейін жарамды. Егер Chevron Теңізден айырылса, компанияның болашағы үлкен күмән тудырар еді. Сондықтан АҚШ алпауыты үшін мәселені қазір шешіп тастап, белгілі-бір гарантияға ие болған аса тиімді.

Қазір Теңіз кенішін игеріп жатқан Теңізшевройл бірлескен кәсіпорнында Шеврон 50%, ExxonMobil - 25%, Қазақстан - 20% және Лукойл 5% үлеске ие. Әу баста ТШО 50 де 50 болып, Шеврон мен Қазақстан арасында қылдай тең бөлінген болатын. Бірақ 1994-1996 жылдары Қазақстан өз үлесінің жартысын (ТШО-ның 25 пайыз үлесін) бір миллиард долларға ExxonMobil-ға сатып жіберді. Одан кейін Лукойлға 5% үлес берді. Енді Лукойл санкцияға ұшырағандықтан ТШО-дағы үлесі бойынша мәселені 11 күннің ішінде шешуі тиіс. Егер Лукойл сатып алушы таппаса, онда Қазақстан осы үлеске негізгі кандидат бола алады.

Chevron Венесуэладағы әлемдегі ең ірі мұнай қорын игеруге қатыса ма? Егер Шеврон бұл мүмкіндікке қол жеткізсе, болашақта олар үшін Теңіз мұнайының стратегиялық маңызы төмендеуі мүмкін. Себебі Венесуэладағы дәлелденген мұнай қоры Теңіз кенішін он орап алады. Және Шеврон үшін АҚШ-қа жақын жердегі кенішке иелік ету керемет логистикалық перспектива ашпақ. Бұл фактор американдықтардың Теңіз кеніші бойынша келіссөздердегі позициясын нығайтып тұр.

https://t.me/dalainside

🤌 Мәскеудегі қазақ лоббиі Владимир Соловьевты «орнына қою» мәселесін ақылдасты

Мәскеудегі қазақ лоббиі Қазақстан мен Ресей арасындағы климаттың жылы және тұрақты болуына мүдделі. Себебі, Ресейде қазақ олигархтарының үлкен инвестициялары мен бизнестері бар. Владимир Соловьев сынды Z-пропагандистер екі жақты бизнес аһуалға тек қана кедергі келтіруде. DALA INSIDE дереккөзінің сөзінше, ол үлкен қаржылық топтарға ұнамай отыр.

«Жабық есік жағдайында талқыланды. Осы аптада Кремльге жақын олигарх Сулейман Керимов арқылы Владимир Соловьевке Қазақстанға мүлде тиіспеуін сыпайы түрде ескертуі тиіс. Соловьев ақылға көнбесе, Тигран Кеосаян сценарийін қайталап, Соловьевті өмірден «аластатып» жіберу вариантын қарастыруы мүмкін. Бірақ бұл ең ақырғы нұсқа. Оған дейін жеткізбейтін сияқты. Пропагандист Сулейман Керимовтен қатты қорқады», - дейді, дереккөз.

Қазақстандық капиталдың Ресейдегі негізгі активтері банк саласынан қонақүйлер желісіне дейін созылып, өте ауқымды империяны құрайды. Азия-Тынық мұхит банкі Нұрсұлтан Назарбаевқа, The Carlton, Mövenpick, Pana отельдер желісі Болат Өтемұратов пен Қайрат Итемгеновке тиесілі. Сонымен бірге қазақ акционерлері КАМАЗ бен ГАЗ өндірістік топтарында өз үлестерін ұстап отыр. Осы капитал үшін Қазақстан мен Ресейдің арасы тыныш болып, түрлі саяси ойындардан аулақ жүргені тиімді. Себебі олар әзірбайжан бизнесінің Мәскеуде біршама позициясынан айрылып қалғанын өз көзімен көрді.

Мәскеулік пропагандистер анда-санда Қазақстанға тиісіп тұруды әдетке айналдырған. Кеосаян, Симоньян, Мардан, Федоров, Соловьевтар 2022 жылдан бері бұл тақырыпта тым еркінсіп кетті. Кейбір кезде Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі нота жолдап жүрді.

Мұндай саяси интригалар бизнеске де ұнамайды. Себебі, инвестициялық ахуал нашарлап, капиталдың қауіпсіздігіне қатер төнеді. Сол себепті Соловьев мәселесі осы аптада шешілуі тиіс.

https://t.me/dalainside

Шымкент қаласының кәсіпкері Бақыт Қалмен бірнеше жылдан бері әділдік іздеп, табалдырығын тоздырмаған мекемесі жоқ екенін айтады. Оның сөзінше, қалада «тоқсаныншы жылдардың әдісі» қайта жанданып, ұйымдасқан қылмыстық топ тарапынан қысым көрген. Алайда полиция, прокуратура және сот органдары істен қылмыс құрамын таппай, істі жауып тастаған, деп хабарлайды Todayinfo.kzақпарат агенттігі.

Қарыз жанармайдан басталған жанжал

Бақыт Қалмен 2023 жылы Шу ауданынан алған мемлекеттік тендер аясында жұмыс істеп жүрген. Жұмысты уақытында аяқтау үшін жанар-жағар май жетіспей, танысы, кәсіпкер Тәжіхан Ерназаровтан 3 миллион теңге көлемінде қарыз сұраған. Ерназаров ақшамен емес, жанармаймен көмектесе алатынын айтқан.
Алайда, Қалмен 33 миллион теңгелік жұмысын аяқтап, қаржы түсуі тиіс күні Ерназаровтың атынан Ерзах Турегелдиев келіп, кәсіпкерді қорқытып, бопсалай бастаған. Ол өзін 23 миллион теңге қарызсың деп мәлімдеп, ақшаның қашан түсетінін анықтаған соң, толық 33 миллионды иемденуді жоспарлаған.

«Крыша» ұсынып, кейін ұрып-соғып, ақшаны тартып алған

Осы кезеңде Ерзах Турегелдиев кәсіпкерге Төрехали Абдазимовты ертіп келеді. Төрехали өзін «көмектесем, ешкімге қарыз емессің, сені қорғаймын» деп таныстырған. Алайда, Қалменнің есепшотына 33 миллион теңге түскен күні оны ұрып-соғып, қаражатты жалған құжаттар арқылы сот орындаушының көмегімен үшінші тұлға – кәсіпкер Нышан Ержановтың есепшотына аудартқан.
Нышан Ержанов тергеу барысында берген жауабында қарама-қайшылыққа жол берген. Ол Қалменнің өзіне қарыз екенін айтқанымен, сотта Бақыт Қалмен бұл мәліметтің жалған екенін ресми құжаттармен дәлелдеген. Алайда сот бұл дәлелдерге назар аудармаған.

Көлік пен пәтер де қолдан кеткен

Бақыт Қалменнің есепшоттары бұғаттаулы болғандықтан, оның Ravon R3 автокөлігі қол астында жұмыс істеген Ақарыс Мәжитбековтың атына рәсімделген. Көлік автоломбардта 1,2 миллион теңгеге кепілде тұрған.
Кәсіпкердің айтуынша, Төрехали Абдазимов бұл көлікті де күш қолдану арқылы тартып алған. Қалменді ұрып-соғып, көлікті Төрехалидің атына өткізуге мәжбүрлеген. Кейін автокөлік оның әйелінің атына жазылған.
Бұдан кейін Төрехали кәсіпкердің әйелі Әсем Қалменнің атындағы Нұрсәт шағын ауданындағы екі бөлмелі пәтерді иемденген. Ол үшін Бақыт Қалменді тағы да соққыға жығып, заңды түрде ажырасуға мәжбүрлеген. Отбасы «бәрінен құтыламыз» деген үмітпен пәтерді Төрехалидің жұбайы Биғігүл Бердібекованың атына рәсімдеген.

400 миллион теңгелік «қарыз» және балаға қоқан-лоқы

Оқиға мұнымен аяқталмаған. Бақыт Қалменнің айтуынша, Төрехали Абдазимов оны өмірінде көрмеген, танымайтын адамдарға 400 миллион теңге қарызбындеген қолхаттарды нотариус арқылы жаздыруға мәжбүрлеген. Кейін бұл құжаттарды «арыздансаң, мойныңа іліп беремін» деп қорқыту құралына айналдырған.
Сонымен қатар, кәсіпкердің сөзінше, Төрехали ватсап арқылы қоңырау шалып, Ерзах Турегелдиевке тапсырма берген. Аудиожазбада «бұның баласы 64-мектепте оқиды, барып балаларын өлтір» деген қоқан-лоқы айтылғаны көрсетілген.

«Әділдік таппасам, Ақорда алдына барамын»

Амалы таусылған Бақыт Қалмен полицияға арызданған. Алайда құқық қорғау органдары істі бірнеше рет «қылмыс құрамы жоқ» деп тоқтатқан. Соттар мен прокуратура да кәсіпкердің уәждерін қолдамаған.

Кәсіпкердің адвокаты Бауыржан Исаковтың айтуынша, іс басынан бастап біржақты қаралған.

«Тергеу де, сот та, прокуратура да ақтау бағытымен жүрген. Сот үкімінде куәлардың айтпаған сөздері айтқандай етіп жазылған. Аудио және бейнематериалдар дәлел ретінде қабылданбады. Біз әділдікке жету үшін соттың барлық сатысынан өтеміз. Қоғам назар аудармаса, бұл іс жабулы күйінде қала береді», – дейді адвокат.

Ал Бақыт Қалмен егер заң аясында әділдікке қол жеткізе алмаса, Ақорда алдына барып өзін өртейтінінмәлімдеп отыр.