#qiziq

XKS uchun orbitani qanday hisoblashdi?

Olimlar bir qator omillarni hisobga olishga majbur bo'lishadi. Ulardan birinchisi va asosiylari nurlanishning odamga ta'siri va ruxsat etilgan dozani hisoblashdir.

Orbitani hisoblashda ikkinchi omil bu XKS uchun ekipaj va yuklarni etkazib berish kemalarining dizayni. Masalan, soyuzlar va progresslar 460 km balandlikka uchish uchun sertifikatlangan.

Amerikalik "Shatllar" 390 km balandlikka chiqa olmaydilar, shuning uchun ilgari ulardan foydalanganda XKS orbitasi 330-350 km dan oshmas edi.Shatl parvozlari to'xtatilganidan so'ng, atmosfera ta'sirini minimallashtirish uchun orbitaning balandligi ko'tarila boshladi.

Bunda iqtisodiy parametrlar ham hisobga olingan. Orbita qanchalik baland bo'lsa, shunchalik uzoqroq uchiladi, shunga ko'ra ko'proq yoqilg'i va kamroq zarur yuk stansiyaga yetkaziladi.

💠 @koinottilsimi

#factchecking

Koʻplab yangiliklarda ushbu rasm sirli 3I Atlas tasviri deb joylanmoqda.Aslida bu tasvir NGC 4414 spiral galaktikasining Hubble kosmik teleskopi tomonidan olingan surat hisoblanadi.

Hubble kosmik teleskopi 1990-yilda uchirilgan va koinotni kuzatish uchun mo'ljallangan.

U ultrabinafsha, ko'rinadigan va infraqizil nurlanish diapazonlarida yuqori aniqlikdagi tasvirlarni olishga qodir.

Hubble teleskopi astronomiyada ko'plab muhim kashfiyotlarga sabab bo'lgan.

Teleskopning nomi astronom Edvin Hubble sharafiga qo'yilgan.

💠 @koinottilsimi

#taklif

Koinot haqida yana qanday tesha tegmagan mavzularda poslar yozishimni xohlaysiz?

Kommentariyada yozib qoldiring.

💠 @koinottilsimi

#kinotime

🎬 Kosmos odami (2024)
🎞 Sifat: FULL HD (1080P)
🇺🇿 O'zbek tilida (TV DUBLAJ)
🌟Reyting: 5.8 ball

💠 @koinottilsimi

#qoratuynuk

Barcha spiral galaktikalarning o'rtasida qora tuynuk bormi?

Hech kim aniq bilmaydi, lekin ko'pchilik spiral galaktikalarda o'ta massiv qora tuynuklar, ba'zan esa birdan ortiq bo'lishi mumkin.

Ushbu noaniqlikning ikkita sababi bor. Birinchidan , biz koinotdagi barcha spiral galaktikalarni jismonan tekshira olmaymiz.

Ikkinchidan , nazariy jihatdan, galaktikalar markazida qora tuynuk bo'lishi shart emas.

Xuddi shunday, qora tuynuklar erta koinotda galaktikalarning paydo bo'lishi uchun juda muhim bo'lgan bo'lishi mumkinligi haqida aniq dalillar mavjud. Bunday holda , ixcham supermassiv jismlar nafaqat spiral galaktikalar o'rtasida, balki boshqa barcha galaktikalarda ham joylashishi mumkin.

💠 @koinottilsimi

⚡️Xitoyliklar dunyoda birinchi bo’lib orbitada tovuq qanotlarini qovurishdi — buning uchun maxsus kosmik pechni ishlab chiqishga to’g’ri keldi.

Oddiy pech u yerda ishlamaydi: tortishish kuchi yo’q bo’lgan sharoitda issiq havo bir nuqtada qotadi va oziq-ovqat bir tomondan yonadi, ikkinchi tomoni esa xom bo’lib qoladi.

To’g'ri pishishini ta'minlash uchun pechga maxsus ventilyatorlar, shuningdek, yog’ning butun stansiya bo’ylab tarqalishini oldini oluvchi murakkab filtrlash tizimi o’rnatildi.

💠 @koinottilsimi

#mars

Nima uchun Quyosh botishi paytida Marsdagi osmon ko'k rangga aylanadi, garchi sayyoraning o'zi qizil rangga ega bo'lsa ham? 🤔

Mutaxassislarning fikriga ko'ra, bu 40 kilometr balandlikka ko'tariladigan juda katta chang qatlami bilan bog'liq.

Suratlar Curiosity Rover tomonidan Geyl kraterida olingan 📷‌‌

💠 @koinottilsimi

#voyajer

«Voyajer-1» 2026-yil noyabr oyida Yerga nisbatan bir yorugʻlik kuni masofasini bosib o‘tadi 🔘

Bu zond inson tomonidan yaratilgan eng uzoqdagi obyektga aylanadi — u 25,9 milliard kilometr uzoqlikka va undan yuborilgan signal bir sutkada Yerga yetib keladi.

«Voyajer-1» bortida esa Yerning tasvirlari va tovushlari aks etgan xabar joylashgan bo‘lib, u minglab yillar davomida yulduzlararo fazoda saqlanib qoladi.

💠 @koinottilsimi

#kashfiyot

🔭 Tarixdagi eng uzoq galaktika — “Kentavr”

Jeyms Webb kosmik teleskopi CEERS U-100588 deb nomlangan nihoyatda uzoq ob’yektni aniqladi, u shartli ravishda “Kentavr” deb atalmoqda.
(Suratdagi o‘ng tomonda kattalashtirilgan kichik nuqta — aynan o‘sha obyektdir.)

Dastlabki ma’lumotlar tahliliga ko‘ra, bu obyektning qizillikka siljish (redshift) qiymati taxminan z ≈ 32 bo‘lishi mumkin.
Bu shuni anglatadiki, biz uni koinot atigi 90 million yil yosh bo‘lgan paytdagi holatida ko‘ryapmiz.

Agar bu qiymat spektroskopiya orqali tasdiqlansa, “Kentavr” hozircha kuzatilgan eng uzoq galaktika bo‘ladi — bu natija avvalgi rekordlardan deyarli ikki baravar uzoq.

Uning nuri bizga taxminan 13,6 milliard yil davomida yo‘l bosib kelgan, koinot kengayishini hisobga olganda, uning hozirgi masofasi ehtimol 33 milliard yorug‘lik yili atrofidadir.
Agar bu kashfiyot tasdiqlansa, u birinchi galaktikalarning shakllanishi haqidagi tushunchamizni tubdan o‘zgartiradi.

💠 @koinottilsimi

#qiziq

Quyosh tizimida Alfa Sentavradan kelgan bo‘laklar bo‘lishi mumkin 😍

Kanadalik astronomlar hisoblashicha, so‘nggi 110 million yil ichida diametri 100 metrdan katta bo‘lgan taxminan 1 millionta zarracha eng yaqin yulduz tizimi — Alfa Sentavradan Quyosh tizimining Oort bulutiga kirib kelgan bo‘lishi mumkin.

Oort buluti — Quyosh tizimini o‘rab turgan ulkan sfera shaklidagi mintaqa bo‘lib, u muzli jismlar bilan to‘la. Aynan shu joydan ko‘plab uzoq davrli kometalar Yerga qarab uchib keladi.

Shuningdek, 3,3 mikrometr atrofidagi kichikroq zarrachalar ham yulduzlararo makonni bosib o‘tgan bo‘lishi mumkin, biroq ularni aniqlash juda qiyin. Tadqiqotchilar hisoblashicha, har yili Alfa Sentavradan kelgan o‘nlab bo‘laklar Yer atmosferasida yonib, meteorlarga aylanadi.

Bu bo‘laklar astronomlarga o‘sha yulduz tizimidagi ekzoplanetalarning tarkibi haqida qimmatli ma’lumotlar berishi mumkin.

💠 @koinottilsimi

#texnologiya

Italiyaliklar Oy va Mars uchun guruch navlarini yetishtirishdi

Italiyalik olimlar 4 yil davom etgan "oy guruch" loyihasi doirasida yangi guruch turini yaratdilar. Birinchi natijalar 9 oylik ishdan keyin taqdim etildi. Yangi nav uchta universitetning sa'y-harakatlari bilan olingan: Milan, Rim (La Sapienza) va Neapolitan (im. Federiko II), Italiya kosmik agentligi ko'magida. O'simlik mitti bo'lib, balandligi 10 sm gacha, lekin ayni paytda u yuqori hosil va yuqori protein tarkibiga ega, bu go'sht yetishmasligi sharoitida juda muhimdir.

Guruch kosmik koloniyalarda: oyda yoki Marsda, shuningdek Yerning qiyin sharoitlarida (cho'llarda, Arktikada yoki yopiq bazalarda) yetishtirishni hisobga olgan holda yaratilgan. Olimlarning ta'kidlashicha, yerdagi sun'iy mikrogravitatsiya sharoitida ishlash kosmosdagi qimmat tajribalarga qaraganda yaxshiroq natijalar beradi

Oziqlanishdan tashqari, o'simlik uzoq ekspeditsiyalarda kosmonavtlarning psixologik holatini saqlashga yordam berishi kerak

💠 @koinottilsimi

​​#kvant

⏳ VAQT BIR YO‘NALISHLIMI? KVANT DUNYOSI BOSHQA NARSA DEYAPTI!

Ko‘pchilik uchun vaqt — bu bir yo‘nalishli yo‘l. U o‘tmishdan kelajakka tomon oqadi.
Biz o‘tgan voqealarni eslaymiz, lekin kelajakni hali bilmaymiz. Shunday ekan, vaqtning oqimi aniq, to‘g‘rimi?
Ammo kvant fizikasida hamma narsa bunchalik oddiy emas. 😮

🔹 Kvant darajada zarrachalar bir vaqtning o‘zida bir nechta holatda bo‘lishi mumkin — bunga superpozitsiya deyiladi.

Bu holatda ular go‘yo vaqt bo‘ylab oldinga ham, orqaga ham “harakat” qilayotgandek ko‘rinadi.

🔹 Ba’zi fizika nazariyalariga ko‘ra, kelajakdagi voqealar hatto o‘tgan zamonga ta’sir qilishi ham mumkin.
Bunday g‘oyaga retro-sababchanlik deyiladi — ya’ni sabab va oqibat o‘rtasidagi chiziq ikki yo‘nalishda ishlaydi.
Albatta, bu hali isbotlanmagan, ammo bu g‘oya vaqtning tabiatini chuqurroq tushunishimiz uchun yangi eshiklar ochmoqda.
Biz uchun vaqt — biryo‘nalishli oqim.
Ammo kvant olami uchun — u ehtimollar okeani, unda “kecha” va “ertaga” bir-biriga aralashib ketgan.

🧠 Sizningcha, vaqt faqat oldinga harakat qiladimi yoki u aslida ikki yo‘nalishli bo‘lishi mumkinmi?

💠 @koinottilsimi

#kvantmexanikasi

O‘lcham va tezlik o‘zgarishi bilan boshqa fizika qonunlari ishlay boshlaydi.

Klassik mexanika
Kvant mexanikasi
Relativistik mexanika
Kvant maydon nazariyasi

💠 @koinottilsimi

​​#kvantmexanikasi

Nega tortishish kuchi boshqa uchta asosiy kuchga qaraganda ancha zaifroq ?

Aytish mumkinki, tortishish to'rtta ma'lum kuchlar orasida eng sirli kuch bo'lib, u ham nisbiylik va kvant mexanikasining qonunlari o'rtasida ziddiyat keltirib chiqaradi.
Ammo bizni qiziqtiradigan narsa shundaki, gravirtatsiya, olamlarga yoki boshqa o'lchamlarga kirish eshigi bo'lishi mumkin!

M nazariyasiga ko'ra, bizning koinotimiz ko'p o'lchovli qobiq yoki superfazodagi uch o'lchovli tizim bo'lib, uning o'lchamlari koinotimizning uch o'lchamidan tashqarida hisoblanadi.

Gravitatsiyaning tabiatdagi boshqa kuchlarga qaraganda kuchsizroq ekanligini tushuntiruvchi gipotezalardan biri shundaki, umumiy nisbiylik nazariyasiga ko'ra fazo-vaqt geometriyasining egriligidan kelib chiqadigan tortishish kuchining bir qismi boshqa o'lchamlardagi koinotga ham tarqalishi mumkin. Ko'p o'lchovli fazoga tarqalgan gravitatsiyaning faqat kichik qismi bizning koinotimizga ta'sir ko'rsatadi.Shuning uchun gravitatsiya kuchi nisbatan kuchsiz.

💠 @koinottilsimi

​​#news

Xitoyning Tianven-1 apparati birinchi marta yulduzlararo 3i/ATLAS kometasini suratga oldi

Xitoyning Tianven-1 missiyasi orbiteri o'zining yuqori aniqlikdagi kamerasi yordamida yulduzlararo 3i/ATLAS ob'ektini muvaffaqiyatli kuzatdi. Bu haqda Xitoy milliy kosmik boshqarmasi (CNSA) xabar berdi.

Kuzatuv paytida qurilma ob'ektdan taxminan 30 million kilometr uzoqlikda edi, bu kosmik tadqiqotlar tarixidagi yulduzlararo jismga eng yaqin yondashuvlardan biriga aylandi. Yer tizimi tomonidan olingan va qayta ishlangan ma'lumotlar ob'ektning aniq kometa xususiyatlarini ko'rsatdi.

Ushbu tajriba Tianven-1 kengaytirilgan dasturining muhim bosqichini belgilaydi va may oyida yerga yaqin asteroiddan namunalar olish va asosiy kamar kometasini o'rganish maqsadida ishga tushirilgan Tianven-2 missiyasini tayyorlash uchun qimmatli texnik tajriba bo'lib xizmat qiladi.

2025-yil 1-iyulda kashf etilgan 3i/ATLAS ob'ekti Quyosh tizimiga tashrif buyurgan fanga ma'lum bo'lgan uchinchi yulduzlararo ob'ekt bo'ldi.

Olimlarning fikriga ko'ra, bu ob'ekt somon yo'li markazi yaqinidagi qadimgi yulduzlar atrofida paydo bo'lgan va uning yoshi taxminan uch milliarddan 11 milliard yilgacha bo'lgan — bu Quyosh tizimining yoshidan oshib ketishi mumkin. Bu 3I/atlasni ekzosayyoralarning tarkibi va evolyutsiyasini, shuningdek, yulduzlarning dastlabki tarixini o'rganish uchun noyob namunaga aylantiradi va unga ajoyib ilmiy qiymat beradi.‌‌

💠 @koinottilsimi

🚀 Amerikaning Blue Origin kompaniyasi dunyoda SpaceX'dan keyin ikkinchi bo’lib haqiqiy missiya davomida raketaning birinchi blokini muvaffaqiyatli qaytarib qo’ndirishga erishdi.

Kechasi kompaniya NASA'ning ikkita tadqiqot sun’iy yo‘ldoshini Marsga jo’natdi, so‘ngra Atlantika okeanidagi suzuvchi platformaga 17 qavatli uy kattaligidagi tezlashtiruvchi blokni qo‘ndirdi.

Endilikda kompaniya SpaceX kabi muntazam ravishda ko’p martalik raketalarni uchirishni yo’lga qo’ymoqchi.

💠 @koinottilsimi