#titan

Saturn yo‘ldoshi Titanda Yerga o‘xshash plitalar tektonikasining turi kashf etildi

Titan mustahkam suv muzidan iborat qalin qobiqqa ega bo‘lib, Yer sayyorasidan tashqari yuzasida suyuqlik bilan to‘ldirilgan ko‘llar va dengizlar mavjud bo‘lgan yagona osmon jismidir. Faqatgina Titandagi bu suyuqlik suv emas, balki metan va etandan iborat.
Tadqiqotchilar fikricha, Titan yuzasidagi yoriqlar Saturn atrofida aylanishi natijasida yuzaga keladigan gelgit (priliv) kuchlanishlari sababli sodir bo‘ladi.
Tadqiqot mualliflarining ta’kidlashicha, ushbu hayratlanarli kashfiyot aniqlangan siljishli yoriqlar Titan yuzasining deformatsiyasida faol mexanizmga aylanayotganini ko‘rsatadi va suyuqliklarning yo‘ldosh yuzasiga chiqishi uchun yo‘l ochib berishi mumkin. Yer ostidan yuzaga suyuqliklarning bunday “transporti” Titaning ehtimoliy yashashga yaroqliligiga ham ta’sir ko‘rsatgan bo‘lishi mumkin.

💠 @koinottilsimi

​​#qiziq

Kritik zichlik yoxud koinot shakli qanday bo'lishi mumkin?

" Kritik zichlik " - bu koinotning kengayishini to'xtatish uchun zarur bo'lgan materiyaning o'rtacha zichligidir. Eynshteyn o'zining umumiy nisbiylik nazariyasida materiyaning tortishish ta'siri, atrofdagi fazoni egri qilishini ko'rsatdi . Moddalar bilan to'la olamda uning umumiy geometriyasi ham, taqdiri ham undagi materiyaning zichligi bilan boshqariladi.

- Agar koinotdagi materiyaning zichligi yuqori bo'lsa (yopiq koinot), o'z-o'zidan tortishish to'xtaguncha kengayishni sekinlashtiradi va oxir-oqibat bir nuqtada yig‘iladi. Yopiq koinotda parallel ya‘ni kesishmaydigan yorug'lik nurlari juda uzoq nuqtada birlashadi . Bu sferik koinot deb ataladi.

- Agar koinotdagi materiyaning zichligi past bo'lsa (ochiq olam), kengayishni to'xtatish uchun o'z-o'zidan tortishish yetarli emas va koinot abadiy kengayishda davom etadi (garchi doimiy pasayish tezligida bo'lsa ham). Ochiq olamda mahalliy parallel yorug'lik nurlari ikki tomonga ajralib ketadi. Bu giperbolik koinot deb ataladi.

-Yuqori va past zichlikdagi moddalarga ega bo'lgan olamlar o'rtasida ya‘ni ,,pichoq qirrasida" muvozanatlashgan holda, parallel yorug'lik nurlari parallel bo'lib qoladigan koinot mavjud . Bu tekis koinot bo‘lib, zichlik "kritik zichlik" deb nomlanadi. Kritik zichlikdagi koinotda kengayish faqat cheksiz vaqtdan keyin to'xtaydi.

Olam uchun kritik zichlik taxminan 10^²⁶ kg/m 3 (yoki kubometr uchun 10 ta vodorod atomi ) ni tashkil qiladi va quyidagicha ifodalanadi:

p =3H²/8 ×pi ×G

Bu yerda H - Xabbl doimiysi va G - Nyutonning tortishish doimiysi

💠 @koinottilsimi

​​#qiziq

🌌 KOINOT UMRINING ENG SO‘NGIDA NIMALAR QOLADI?
(Koinotning sovuq va sokin yakuni)

⏳ 1-bosqich: YULDUZLAR DAVRI TUGAYDI

(~10¹⁴ yil)

🔘Yulduzlar yoqilg‘isini tugatadi
🔘Yangi yulduzlar tug‘ilmaydi
🔘Galaktikalar qorong‘ilashadi

Faqat shular qoladi:

⚪ Oq karliklar
🔵 Neytron yulduzlar
🕳 Qora tuynuklar

❄️ 2-bosqich: SOVUQ KOINOT

(~10¹⁵ – 10³⁹ yil)

🔘Oq karliklar sovib, qora karlikka aylanadi
🔘Sayyoralar muzlab, kosmos bo‘ylab uchadi
🔘Materiya harakati deyarli yo‘q

🧨 3-bosqich: PROTONLAR HAM YO‘Q BO‘LADI

(agar proton parchalanishi mavjud bo‘lsa)
(~10³⁴ – 10⁴⁰ yil)

🔘Atomlar yemiriladi
🔘Modda strukturalari yo‘qoladi

Faqat shular qoladi:

⚛ elementar zarrachalar
💡 juda kam energiyali nurlanish

🕳 4-bosqich: QORA TUYNUKLAR DAVRI

(~10⁶⁷ – 10¹⁰⁰ yil)

Koinotda eng oxirgi yirik obyektlar qora tuynuklar boʻladi.

Lekin ular ham:

Xoking nurlanishi orqali
sekin-asta bug‘lanadi

Eng oxirida: 💥 oxirgi qora tuynuk ham yo‘qoladi

🌑 5-bosqich: KOINOTNING OXIRI

Issiqlik o‘limi (Heat Death)

Endi koinotda:

❌ yulduz yo‘q
❌ sayyora yo‘q
❌ qora tuynuk yo‘q


Faqat:

🔘juda past energiyali fotonlar
🔘neytrinolar
🔘deyarli mutlaq sovuqlik (≈0 K)

⛔ Hech qanday jarayon bo‘lishi uchun energiya yo‘q.

Eng soʻnggida @koinottilsimi kanali ham yoʻqlikka yuz tutadi

💠 @koinottilsimi

#asteroid

Ushbu rasmda Yerga yaqin joylashgan Ryugu asteroidi vizual ravishda Parijning kattaligi bilan taqqoslangan. Agar diqqat bilan qarasangiz, Eyfel minorasining konturini asteroid soyasida ko'rishingiz mumkin.

Ushbu kosmik ob'ekt vaqti-vaqti bilan Yerga nisbatan juda yaqin masofaga keladi. Shunday qilib, 2033- yil 21- dekabrda Ryugu sayyoramizdan taxminan 7 million kilometr uzoqlikdan uchib oʻtadi.

💠 @koinottilsimi

#io

Bu mog'orlangan pishloq emas, balki Yupiterning tabiiy yo'ldoshi Io 🌋

Surat 1996- yilda Galileo kosmik kemasi tomonidan olingan.

💠 @koinottilsimi

#qiziq

Vaqt paradokslari turkumidan

Bilking paradoksi:

Ushbu paradoksda inson kelajak qanday bo'lishini biladi va kelajakni imkonsiz qiladigan ishni qiladi.

Masalan, siz kelajakka borish uchun mashina qurasiz va sizning taqdiringiz Aziza ismli qizga uylanish bo'lganini va nikoh umuman muvaffaqiyatsiz bo'lganini ko'rasiz, lekin siz ataylab Kamolaga uylanishga qaror qilib, kelajagingizni imkonsiz qilasiz.

Paradoks mazmuni shunday:

👉 Agar siz Kamolaga uylansangiz, siz ko‘rgan kelajak yuz bermaydi.
👉 Agar ko‘rgan kelajak yuz bermasa, siz uni ko‘rmagan bo‘lishingiz kerak edi.

💥 Mana shu mantiqiy halqa — Bilking paradoksi.

💠 @koinottilsimi

#news

❗️🚀👩‍🚀SpaceX Marsga uchishni kechiktirdi va bor e’tiborini Oyga qaratadi — The Wall Street Journal

Ilon Maskning SpaceX kompaniyasi avvalroq 2026 yilga rejalashtirilgan Mars missiyasini noma’lum muddatga surdi. Endi kompaniya NASA dasturi doirasida birinchi navbatda Oyga e’tibor qaratadi.

2027 yil mart oyida Oy yuzasiga uchuvchisiz apparatni qo‘ndirish rejalashtirilmoqda.

Bu qaror NASA tomonidan bo‘layotgan bosim va kompaniyaning ustuvor maqsadlari o‘zgargani sababli qabul qilingan.

SpaceX Marsga qaytishdan oldin Oy infratuzilmasini rivojlantirishni maqsad qilgan.

Demak, "Qizil sayyora"ni zabt etish biroz kutib turadigan bo‘ldi.

💠 @koinottilsimi

​​#kvant_fizikasi

"Noaniqlik printsipi" ning asosiy xatosini tuzatish

Ba'zi odamlar noaniqlik tamoyilini tushuntirishda asosiy xatoga yo'l qo'yishadi. Ular ko'pincha noaniqlik printsipini kuzatuvchi effekti bilan xato qilishadi. Kuzatuvchi effekti - kvant tizimini kuzatish yoki yaxshiroq aytganda, uni o'lchash natijasida yuzaga keladigan hodisa. Ya'ni, kvant sistemasi o'lchanganda, u buziladi va natijada uning dastlabki holati (o'lchovdan oldingi holati) o'zgaradi. Aslida, kuzatuvchining ta'siri ham (detektor kabi) superpozitsiya printsipining natijasidir.

Odamlar (jumladan, Geyzenbergning o'zi) tizimga qarab, yorug'lik fotonlari elektronlarga uriladi va ularning o'rnini o'zgartiradi, bu bizning o'lchovlarimizda noaniqlikni keltirib chiqaradi, deb noto'g'ri fikr yuritdilar. Ammo bu hodisaning noaniqlik printsipiga hech qanday aloqasi yo'q, chunki kvant zarrasi harakatining joylashuvi va o'lchamiga oid noaniqlik har doim kuzatuvchi yoki o'lchash moslamasi mavjudligidan qat'iy nazar sodir bo'ladi. Shunday ekan, noaniqlik tabiatning o'ziga xos xususiyati ekanligini va uning kuzatuvchiga hech qanday aloqasi yo'qligini unutmaylik.‌‌


💠 @koinottilsimi

📱iPhone'lar kosmosga uchadi.

NASA orbitada smartfonlardan foydalanishga ruxsat berdi. Zamonaviy qurilmalar rasman XKS'ga Crew-12 missiyasi bilan va Oyga Artemis 2 bilan jo‘natiladi.

Ilgari agentlik eskirgan texnikadan (2016-yilgi iPod Touch kabi) foydalanardi, chunki zamonaviy qurilmalar radiatsiya ta’sirida tez ishdan chiqishi mumkin deb hisoblangan. Polaris Dawn va Fram2 xususiy missiyalarining muvaffaqiyatidan so‘ng qoidalar qayta ko‘rib chiqildi. Bu missiyalarda zamonaviy smartfonlar va MacBook Pro muammolarsiz ishlagan.

Zamonaviy qurilmalar astronavtlarga tez va sifatli kontent yaratib, uni keng auditoriyaga ulashish imkonini beradi.

💠 @koinottilsimi

#oy

Nega oy Gravitatsiya tufayli yerga qulab tushmaydi?

Oy Yerga qulamaydi, chunki u doimiy ravishda erkin tushish holatidadir. Demak, Oy tortishish kuchi ta’sirida Yer atrofida egri chiziq bo‘ylab harakatlanmoqda. Yerning tortishish kuchi Oyni tortadi, doimo uning yo'nalishini o'zgartiradi va uning to'g'ridan-to'g'ri Yerga tushishiga to'sqinlik qiladi.

Bundan tashqari, Oy Yerning tortishish kuchini muvozanatlash uchun etarli orbital tezligiga ega. Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, Oy yetarlicha tez harakat qiladi, shuning uchun uni Yerga tortadigan tortishish kuchiga uni tortib oladigan markazdan qochma kuch qarshi turadi. Natijada, Oy Yer atrofida barqaror orbitada qoladi.

Shuni ta'kidlash kerakki, juda uzoq vaqt davomida Oyning orbitasi Yer va Oy o'rtasidagi to'lqin kuchlari tufayli asta-sekin kattalashadi. Bu oy asta-sekin Yerdan uzoqlashayotganini anglatadi. Biroq, bu jarayon milliardlab yillar davomida sodir bo'ladi va oyning Yerga tushishiga tahdid solmaydi.

💠 @koinottilsimi

#foton

Fotonlar vaqtni sezmaydilar

Foton nuqtai nazaridan, vaqt mavjud emas. Nur uchun vaqt yo'q. U chiqariladi va yuzlab trillionlab yillar davomida yashashi mumkin, lekin foton uchun uning "uchishi" va reabsorbsiyasi o'rtasida vaqt o'tmaydi.

Yorug'lik fotonlari hech qanday masofani "sezmaydilar".‌‌

💠 @koinottilsimi