​​#qiziq

🌀 Nazariy fizikada golografik prinsipga nazar

Tasavvur qiling, siz bir xonada o‘tiribsiz va bu xonada sodir bo‘layotgan barcha hodisalar — jismlarning harakati, tovushlar, harorat va hatto sizning fazodagi joylashuvingiz — xonaning devorlariga yozib borilmoqda. Bu shunchaki ularning qisqacha mazmuni emas, balki barcha ma’lumotlarning to‘liq va aniq ko‘rinishi.

Golografik prinsip shuni ta’kidlaydi:

Fazoning ma’lum bir hududida sodir bo‘ladigan barcha narsalar haqidagi to‘liq ma’lumotni o‘sha hududning chegarasi, ya’ni uni o‘rab turgan sirtida saqlash mumkin.

Ammo bu g‘oya nima sababdan paydo bo‘lgan?

Gap qora tuynuklarni o‘rganishdan boshlangan. Fiziklar qora tuynuklarning entropiyaga ega ekanligini aniqladilar. Ammo kutilganidan farqli ravishda, bu entropiya qora tuynukning hajmiga emas, balki uning hodisalar gorizonti yuzasining maydoniga proporsional edi.

Bu juda g‘alati holat edi. Chunki odatda tizimdagi mumkin bo‘lgan holatlar soni uning hajmi bilan ortadi, deb hisoblaymiz, yuza maydoni bilan emas.

Shunda bir g‘oya paydo bo‘ldi:

> Balki butun tabiatda ma’lum bir hajm ichidagi mavjud axborot aslida o‘sha hajmni o‘rab turgan sirtga kodlangan bo‘lishi mumkin.


Qisqacha aytganda:

Agar fazoning ma’lum bir hududini ko‘rib chiqsak, undagi fizik axborotning umumiy miqdori hech qachon shu hudud chegarasining sirtida saqlash mumkin bo‘lgan axborot miqdoridan oshmaydi.

Bundan ham muhimi, o‘sha hajm ichidagi butun fizikani sirtidagi axborotdan qayta tiklash mumkin.

Ya’ni biz tajribada uch o‘lchamli deb qabul qiladigan fazo (va vaqtni ham hisobga olsak, hatto to‘rt o‘lchamli fazo-vaqt) fazo chegarasidagi ikki o‘lchamli ma’lumotlarning uch o‘lchamli tasviriga o‘xshash bo‘lishi mumkin — xuddi gologrammadagi kabi.

AdS/CFT va golografik prinsip

Yigirma yildan ortiq vaqt davomida fiziklar torlar nazariyasi doirasida ushbu g‘oyaning aniq matematik modelini ishlab chiqishdi.

1997-yilda Juan Maldacena tortishish kuchiga ega bo‘lgan besh o‘lchamli olam bilan uning chegarasida joylashgan, tortishish kuchiga ega bo‘lmagan to‘rt o‘lchamli olam o‘rtasida aniq ekvivalentlik mavjudligini ko‘rsatdi.

Bu munosabat AdS/CFT dualiteti deb ataladi.

Ya’ni tortishish kuchiga ega fazoda sodir bo‘layotgan jarayonlar chegaradagi, tortishish kuchi mavjud bo‘lmagan nazariya orqali to‘liq va aynan ekvivalent tarzda ifodalanishi mumkin.

🌌 Bizning olamimiz gologramma bo‘lishi mumkinmi?

Maldacena taklif qilgan model anti-de-Sitter (AdS) deb ataladigan fazoning o‘ziga xos turida qurilgan.

Holbuki, bizning Koinotimiz kuzatuvlarga ko‘ra de-Sitter (dS) fazosiga yaqinroq — ya’ni unda koinotning tezlashib borayotgan kengayishi mavjud.

Shunga qaramay, ko‘plab fiziklar golografik prinsip kvant gravitatsiyasini hamda fazo va vaqtning asl mohiyatini tushunish uchun muhim kalitlardan biri bo‘lishi mumkin, deb hisoblaydi.

Agar bu prinsip haqiqatan ham tabiatning fundamental xususiyati bo‘lsa, unda biz uch o‘lchamli deb boshdan kechirayotgan reallik aslida Koinot chegarasidagi ikki o‘lchamli ma’lumotlardan vujudga kelgan bo‘lishi mumkin.

Muhim eslatma: bu “biz yashayotgan Koinot oddiygina kompyuter ekranidagi 2D tasvirdir” degani emas. Golografik prinsip — kvant gravitatsiyasi va kvant nazariyalaridagi chuqur matematik dualitet haqidagi ilmiy g‘oya; bizning real koinotimiz aynan gologramma ekanligi hozircha isbotlangan fakt emas.

💠 @koinottilsimi

#quyosh

Quyosh tutilishidan lavha

💠 @koinottilsimi

Quyosh haqida faktlar.

Quyoshda oltin mavjud 0.000000000006qismi atomli oltindan iborat albatta bu siz uchun juda ham kichik son bo'lishi tabiiy,ammo bunday katta jismdagi oltin 1.2 milliard kg oltinni tashkil etadi.

Quyoshni chiroq singari o‘chirib qo‘yish imkoni bo‘lsa va bu imkoniyatdan foydalanilsa, bir hafta ichida Yerdagi harorat -18 darajaga, bir yil ichida esa -75 darajaga tushadi va jon saqlash mumkin bo‘lmay qoladi;

· Quyosh massasining 72 foizi vodorod va 26 foizi geliydan iborat. Qolgani arzimas miqdordagi boshqa elementlardir. Har soniyada 700 million (!) tonna vodorod yonib, geliyga aylanadi;


Hisob-kitoblarga ko‘ra, Quyosh o‘zining o‘rta yoshini yashamoqda. Astronomlar ma'lumotlariga qaraganda bu yulduz paydo bo‘lganiga 4,5 milliard yil bo‘lgan va yana taxminan 5 milliard yildan keyin u yonib bitib, avval qizil gigantga, keyin oq karlik yulduzga aylanadi;

💠 @koinottilsimi

#meteorit

Meteorit yomgʻiri

💠 @koinottilsimi

#qiziq

Quyoshning quvvati 384,6 yottavatt (3,8 x 10 ^ 26 Vt) ni tashkil qiladi. Bu son har soniyada Quyoshdan chiqariladigan energiyaning umumiy miqdori hisoblanadi.

Yotta eng katta o'nlik o‘lchov prekfisi hisoblanib, bu o‘nning 24-chi darajasiga yoki bir septillion yoki bir million million million millionga teng sondir.

Ammo bu energiyaning oz qismigina Yerga yetib keladi. Quyoshdan bizga har soatda 430 kvintillion joul energiya yetib keladi.Taqqoslash uchun, insoniyat hozirda yiliga 410 kvintillion joul energiya sarf qiladi.

💠 @koinottilsimi

#qiziq

Qiziqarli fakt

Kosmosdagi eng yaqin qo'shnimiz Proksima Sentavr (u Alfa Kentavr nomi bilan tanilgan uch yulduzli klasterning bir qismi) bizdan 4,2 yorug'lik yili uzoqlikda joylashgan - bu Yerdan Oyga sayohat qilishdan taxminan yuz million marta uzoqroqdir. Unga kosmik kemada borish uchun kamida 25 ming yil kerak bo'ladi. Keyingi qo'shnisi Siriusga ("it yulduz turkumi") erishish uchun yana 4,6 yorug'lik yili yo'l kerak bo'ladi.


💠 @koinottilsimi

#qiziq

Nima uchun Rossiya kosmik kemalari XKSga 3 soatda, qolganlari esa deyarli ikki kunda yetib boradi?

Raketani uchirish paytida kosmik kema va stansiya bir tekislikda bo'lishi kerak. Baykonur uchun bunday sharoitlar Kanaveral burnidagi kosmodromga qaraganda ancha yaxshi . Shunday qilib, Rossiya raketalarining XKS bilan bog'lanish rekordi atigi 3 soatdan ko'proqni tashkil qiladi va American Crew Dragon uchun ulanish vaqti taxminan 17 soatni tashkil qiladi.

Darhaqiqat, kosmik parvozlar mexanikasi juda qiziq va miyyani ancha urintirib qoʻyadigan fandir.

💠 @koinottilsimi

​​#titan

🚀 NASA Saturn yo‘ldoshi — Titanga “uchar amebalar” yuboradi!

NASA Saturnning eng yirik yoʻldoshi — Titanning yerosti sirlarini ochishga moʻljallangan noyob sharsimon aerobotlar loyihasiga 3 million dollar ajratdi.
Titanning oʻta zich atmosferasi bu turdagi apparatlar uchun Yerga qaraganda 100 baravardan ziyod samarali ishlaydi. Eng qizigʻi — robotlarda birorta ham vint yoki dvigatel yoʻq!
Ular ichki bosim hamda gaz hajmini boshqarish orqali xuddi “uchar ameba” kabi oʻz shaklini oʻzgartirib, eng tor tirqishlar va gʻorlarga bemalol sizib kira oladi.

🔍 Loyihaning asosiy jihatlari:

Metan daryolari: Titandagi gʻorlar oddiy gʻorlar emas — ular suyuq metan va etan oqib oʻtuvchi krio-vulqon (muzli vulqon) kanallaridir. Aerobotlar aynan shu qorongʻi tunnellar ichini oʻrganishga moʻljallangan.

Noyob energiya manbai: Apparatlar Quyosh nuridan foydalana olmaydi. Shu bois ularga mitti radioizotop issiqlik manbalari oʻrnatiladi.

Qahraton sovuqqa qarshi: Ushbu manba bir vaqtning oʻzida robot ichidagi havoni isitib koʻtarilish kuchini taʼminlaydi hamda uni Titandagi –179°C darajali daxshatli sovuqdan asraydi.

💠 @koinottilsimi

#kvantmexanikasi

Kuzatuvchilar kvant olamidagi kuchli aktyorlardir. Kvant mexanikasiga ko'ra, zarralar bir vaqtning o'zida turli holatda va joylarda bo'lishi mumkin, bu superpozitsiya deb ataladi.

• Lekin superpozitsiya rejimi kvant zarralari sinovdan o'tayotgan payt kvant tizimi kuzatilmaganda sodir boʻladi.

• Kvant tizimini kuzatganingizda, bu kvant tizimi fazoda yangi holat yoki joyni tanlaydi va superpozitsiya holati yo'qoladi. Biz superpozitsiya holatining yo'qolishini dekogerentlik deb ataymiz. Kvant tizimlarining bunday xatti-harakati laboratoriyalarda ko'p marta tasdiqlangan.


💠 @koinottilsimi

🌍 Sayyoralarning o‘z o‘qi atrofida aylanish tezligi (yulduz sutkasi)

Sayyoralar o‘z o‘qi atrofida aylanishini ularning harakatlanayotgan moddadan shakllanganligi bilan izohlash mumkin. Impuls momentining saqlanish qonuniga ko‘ra, dastlabki harakat sayyora shakllangandan keyin ham saqlanib qolgan va natijada sayyoralarning o‘z o‘qi atrofida aylanishi yuzaga kelgan.

Sayyora qanchalik massiv bo‘lsa, uning shakllanishi uchun shunchalik ko‘p modda kerak bo‘lgan. Moddaning ko‘proq miqdori esa aylanish tezligining ham yuqoriroq bo‘lishini anglatadi.

Yupiter va Saturnning aylanish tezligiga e’tibor bering ular juda tez aylanadi

💠 @koinottilsimi

#qiziqarli

Gravitatsiya va antigravitatsiya

Ba'zida tabiatda odam o'zi bilmagan narsa bor. Shunday qilib, 1988 yilda Viktor Grebennikov tasodifan may qo'ng'izining qanotlari ideal tuzilganligini aniqladi va bu ularga antigravitatsion ta'sir ko'rsatadi.

U qanotlarini bir -birining ustiga qatlay olmaydi, chunki ular magnit kabi qaytarilardi. Ta'sirini videoda ko'rishingiz mumkin. Grebennkovning ta'kidlashicha, shu asosda u shaxsiy transport vositasi yaratgan, tortish kuchiga qarshi platformani ishlab chiqqan va qurgan.

Bu borada juda ko'p bahs -munozaralar bor.

💠 @koinottilsimi

#oy

Oy soyasi 15 km balandlikdan ✈️🌑

To‘liq soyada uzoqroq qolish uchun NASA’ning WB-57F tadqiqot samolyoti 12-avgust kuni Islandiya qirg‘oqlari yaqinida Quyosh tutilishi trayektoriyasi bo‘ylab uchdi. U 50 000 fut — taxminan 15 km balandlikda parvoz qildi.

Kameralar bulutlar va suv bug‘laridan yuqorida Quyosh tojini (koronasini) tasvirga oldi. Kadrda soyaning qorong‘i osmoni, chap tomonda Venera, o‘ng tomonda esa Yupiter va Merkuriy ko‘rinadi.

💠 @koinottilsimi

#texnologiya

🛰 “Voyajer” zondlari Quyosh tizimi chetidagi “plazma devori”dan o‘tdi

“Voyajer-1” va “Voyajer-2” kosmik apparatlari gelio pauzani — Quyosh shamoli yulduzlararo muhit bilan to‘qnashadigan chegarani kesib o‘tdi.

Har ikkala zond ham Yerdan 20 milliard kilometrdan ko‘proq uzoqlashgan va hozirgacha o‘z kuzatuvlari haqida ma’lumot yuborishda davom etmoqda.

💠 @koinottilsimi

#saturn

🪐 Saturnning janubiy qutbida bulutlardan iborat ulkan “dekagon” aniqlandi

Saturn atmosferasining janubiy qutbida juda noyob ko‘pburchak shaklidagi ulkan bulutli tuzilma topildi. U sayyoraning shimoliy qutbidagi mashhur olti burchak — “geksagon”ga o‘xshaydi.
Shimoliy geksagonning diametri taxminan 32 000 km bo‘lib, u “Voyajer” apparatlari ma’lumotlari asosida 1988-yilda aniqlangan.
Endi astronomlar janubiy qutbda bundan ham ulkan tuzilmani ko‘rishdi. U 2023-yilda “Hubble” teleskopi olgan suratlarda birinchi marta aniq ko‘ringan.
Janubiy “dekagon” 10 ta tomonga ega va uning umumiy uzunligi taxminan 167 820 km. Har bir tomoni o‘rtacha 16 782 km ga teng.
Eng qizig‘i, bu ulkan shakl juda sekin aylanadi — bir marta to‘liq aylanishi taxminan 800 kun davom etadi.
Olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, bu shakl Saturn atmosferasidagi kuchli oqim ichida “qamalib qolgan” ulkan to‘lqin sababli paydo bo‘lgan bo‘lishi mumkin.
🌪️ Shimoliy geksagon ancha barqaror bo‘lsa, janubiy dekagonning tomonlari vaqt o‘tishi bilan yorqinlashib yoki xiralashib bormoqda. Bu esa uning o‘zgarayotganini ko‘rsatadi.
🔭 Olimlar endi uning kelajagini kuzatishadi: u parchalanib ketadimi yoki aksincha, yanada kuchayadimi?
Buning javobi ayniqsa 2032-yilda, Saturnning janubiy kengliklarida Quyosh nuri eng kuchli bo‘ladigan davrda ma’lum bo‘lishi mumkin.

💠 @koinottilsimi

#venera

Veneraning tabiiy yo‘ldoshi bo‘lgan bo‘lishi mumkin, ammo sayyoraning o‘zi uni yo‘q qilgan!

Olimlar yo‘ldoshning qanday yo‘qolib ketganini modellashtirishdi: uning tortishish kuchi Venerada to‘lqinlarni yuzaga keltirgan va vaqt o‘tishi bilan sayyoraning aylanishini sekinlashtirgan. Yo‘ldosh esa asta-sekin Veneraga yaqinlashib, oxir-oqibat parchalanib ketgan.

Bugungi kunda “do‘zax sayyorasi” Veneraning birorta ham tabiiy yo‘ldoshi yo‘q. Holbuki, u hajmi va massasi jihatidan Yerga juda o‘xshash. 🌍🪐

💠 @koinottilsimi

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
Reklama linki uchun joy

#yupiter

🪐 YUPITERDA 3000 KM CHUQURLIKDAGI SHAMOLLAR! 🌪

Yupiterdagi oq va to‘q rangli chiziqlar — bulutli zonalar va belbog‘lar deb ataladi.

🌪 Ular orasidagi kuchli jet oqimlari 400 km/soatgacha tezlikda harakatlanadi.

Eng hayratlanarlisi: bu oqimlar sayyora atmosferasiga taxminan 3000 km chuqurlikkacha kirib boradi!

Yupiterning go‘zal chiziqlari aslida ulkan atmosfera harakatining izlaridir. 🌌

💠 @koinottilsimi

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
Reklama linki uchun joy

#qiziq

Yana bir goʻzal taqqoslash

💠 @koinottilsimi

➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni