#venera

🪐 Venera va hayot: peptidlar “do‘zaxiy” kislotaga bardosh beradi 🧪

Venera zich bulutlar ostida yashiringan, uning yuzasida esa harorat yuzlab darajaga yetadi va bosim okean tubidagidek nihoyatda yuqori. Ammo sayyora yuzasidan o‘nlab kilometr balandlikdagi bulut qatlamlarida harorat va bosim Yer sharoitiga nisbatan ancha yaqin. Biroq u yerda nihoyatda yemiruvchi sulfat kislota hukmron.

Yangi laboratoriya natijalari shuni ko‘rsatdiki, oqsillarning qisqa bo‘laklari — peptidlar — Venera bulutlariga o‘xshash o‘ta kislotali muhitda saqlanib qolishi mumkin.

Bu hayot mavjudligining isboti emas. Ammo bu muhim ishora: biokimyoning asosiy “g‘ishtchalari” bunday kislotali muhitda darhol parchalanib ketmaydi va nazariy jihatdan kislotali aerozollarda turli kimyoviy reaksiyalarda ishtirok etishi mumkin.

Venera bulutlarida faol kimyoviy jarayonlar va organik moddalar izlari bor-yo‘qligini aniqlash uchun u yerda to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchovlar o‘tkazish va mavjud bo‘lsa, energiya manbalarini aniqlash kerak.

🌋 Venera yuzasida hayot mavjudligi deyarli istisno qilinadi. Ammo uning bulutlarida hayot nazariy jihatdan mumkin va yangi natijalar bu g‘oyani biroz bo‘lsa-da, yanada jiddiyroq ko‘rib chiqishga sabab bo‘lmoqda.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#kvant
🌌 Qurt teshiklari va kvant sirlari: ER = EPR gipotezasi
Ilmiy fantastika filmlaridagi fazoni qisqartiruvchi "qurt teshigi" (wormhole) tushunchasi va kvant olamidagi gʻalati bogʻliqliklar aslida bitta narsaning ikki xil koʻrinishi boʻlishi mumkinmi?
Keling, bu jumboqni qisqacha koʻrib chiqamiz:
🔹 Oʻtmishdagi ikki asos (1935):
Enshteyn-Rozen koʻprigi (ER): Albert Enshteyn va Natan Rozen fazo-vaqt egilib, bir-biridan uzoq nuqtalarni birlashtirishi mumkinligini koʻrsatishgan.
EPR hodisasi: Oʻsha yili olimlar bir-biridan milliardlab yorugʻlik yili uzoqlikdagi zarrachalar ham bir zumda bir-biri bilan aloqada boʻlishi mumkinligini (kvant oʻralashuvi) ta'kidlashgan.
2013-yilda olimlar Xuan Maldasina va Leonard Saskind "ER = EPR" gipotezasini oʻrtaga tashlashdi. Unga koʻra, koinotdagi oʻsha oʻzaro bogʻlangan har bir juft zarrachalar aslida kichik, koʻrinmas qurt teshigi orqali birlashgan boʻlishi mumkin.
Hozircha bu gʻoya tajribada toʻliq tasdiqlanmagan. Biroq, u fanning ikki ashaddiy dushmani — koinotni boshqaruvchi umumiy nisbiylik nazariyasi bilan eng kichik zarrachalar olamini oʻrganuvchi kvant mexanikasini birlashtirishi mumkin boʻlgan eng jozibali nazariyalardan biri boʻlib qolmoqda.
💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

Shunday gaplar.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#mars

Marsdagi chang bo'roni.

2018-yilda Curiosity apparati tomonidan suratga tushirilgan 🛰

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

So'nggi 4500 yil davomida ro'yxatga olingan meteorit tushishlarining xaritasi 🪨

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

🌌 Astronomlar koinotdagi eng yirik tuzilmalardan birini aniqlashdi!

Olimlar Kipu deb nomlangan supertuzilmani kashf etishdi. U 1,3 milliard yorug‘lik yilidan ortiq masofaga cho‘zilgan. Uning massasi taxminan 200 kvadrillion Quyosh massasiga teng bo‘lib, bu uni bizga ma’lum bo‘lgan eng ulkan kosmik tuzilmalardan biriga aylantiradi.

«Kipu» nomi inklarning qadimgi tugunli yozuv tizimi nomidan olingan. Kashf etilgan tuzilma ham tarmoqlangan ip yoki tugunli arqonga o‘xshaydi. 🧶

Galaktikalarning Kipu ichidagi harakati Xabbl doimiysini — Koinotning kengayish tezligini — o‘lchashga ta’sir qilishi mumkin.

Ajablanarlisi shundaki, bunday ulkan tuzilma ham Koinotning tuzilishini tushuntiruvchi Lambda-CDM modeli bilan mos keladi.

Vaqt o‘tishi bilan Kipu parchalanishi mumkin, ammo hozircha u qorong‘u materiya va galaktikalar evolyutsiyasini o‘rganish uchun noyob tabiiy laboratoriya hisoblanadi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#yulduz

🌌 Galaktikamizdagi eng tezkor yulduz — S301 aniqlandi!

Somon Yo‘lining markazida S301 deb nomlangan yulduz aniqlangan. U Sagittarius A* nomli qora tuynuk atrofida 25 000 km/s tezlikda harakatlanadi — bu yorug‘lik tezligining qariyb 8% iga teng! 🚀

S301 qora tuynuk atrofida to‘liq bir marta aylanish uchun atigi 8,7 yil sarflaydi. U boshqa ma’lum yulduzlarga qaraganda qora tuynukka yanada yaqinroq masofadan o‘tadi.

Bu ekstremal orbital harakat olimlarga qora tuynukning aylanish tezligini bevosita o‘lchash imkonini berishi mumkin. Bu esa Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi uchun muhim sinov bo‘ladi. 🕳️🔭

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#yer

🌍 Sharqiy Afrika qit’adan ajralib bormoqda.

🔹 Afrikaning sharqiy qismida joylashgan kontinental tektonik plitaning harakati tufayli kelajakda Somali, Uganda, Tanzaniya, Mozambik va Keniya hududlari Afrika qit’asidan ajralib, undan uzilib ketishi mumkin.

Natijada bu hududlar Hind okeani o‘rtasida alohida qit’aga aylanishi ehtimoli bor. 🌊

🔸 Yoriqlarning paydo bo‘lishi va chuqur ko‘llarning shakllanishi Uganda va Tanzaniya chegaralari atrofida sodir bo‘layotgan geologik jarayonlarning belgilaridan biri bo‘lib, Sharqiy Afrikaning kelajakda qit’adan ajralish jarayonini ko‘rsatadi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#news

🔭 Olimlar Oyda ulkan giperteleskop yaratish rejalarini oshkor qilishdi.

Yerdan kosmik kuzatuvlar bilan bog'liq qiyinchiliklarga qaramay, Oy kuzatuvlar uchun juda istiqbolli alternativ sifatida qaralmoqda.

Rejaga koʻra giperteleskop Oydagi krater yuzasida joylashgan asosiy oyna sifatida bir qator nometalllardan tayyorlanadi.
Keyin teleskopning detektor majmuasi - Arecibo rasadxonasi detektorlari asosiy koʻzgu ustiga kabellarda osib qo'yish rejalashtirilmoqda

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

"Kapillyar oqim testi" dasturi doirasida, geometriya va sirt tortish kuchi yordamida, olimlar shunday idishni ishlab chiqdikki, u suyuqliklarni hatto Xalqaro Kosmik Stansiyasida (XKS) ham ushlab turishi mumkin.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#yulduz

Yulduzlar qanday ovoz chiqaradi

Ma'lum bo'lishicha, yulduzlar tovush chiqarishi mumkin. Aniqrog‘i, chuqur fazoda yulduzlarning miltillashi, masalan, “lazer quroli” yoki shamolning uvillashi kabi ovoz berishi mumkin.

Bu dahshatli, ammo hayratlanarli tovushlar yulduz yadrosidagi pulsatsiyalanuvchi gaz to'lqinlari tufayli yuzaga keladi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

Allaqachon yaratilgan yoki yaqin kelajakda quriladigan raketalar 🚀‌‌

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#mars

Marsda to'rt fasl bor

Yer singari, Marsda ham to'rt fasl bor. Ammo har bir fasl shartli ravishda uch oyga bo'lingan Yerdan farqli o'laroq, Marsdagi har bir faslning davomiyligi sayyoraning yarim shariga bog'liq.
Mars yili 668,59 sol (sol- mars kunlari shunday deb ataladi) davom etadi, bu taxminan 687 Yer kuniga teng va Yer yilidan deyarli ikki baravar uzun. Qizil sayyoraning shimoliy yarim sharida bahor yetti Yer oyi, yoz olti, kuz 5,3 Yer oyi, qish esa to‘rt oydan bir oz ko‘proq davom etadi.
Shimoliy yarim sharda Mars yozi juda sovuq. Ko'pincha bu yerda yilning shu davrida harorat -20 darajadan oshmaydi. Marsning janubiy yarim shari biroz issiqroq – u yerda harorat o‘sha mavsumda Selsiy bo‘yicha +30 darajagacha ko‘tarilishi mumkin. Bunday harorat kontrasti ko'pincha eng kuchli chang bo'ronlarini keltirib chiqaradi.‌‌

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#texnologiya

🇨🇳 Xitoylik muhandislar kosmik chiqindilardan himoyalanishning noodatiy usulini taklif qilishdi 👍

Ular ichiga suv to‘ldirilgan ko‘plab “alyuminiy tuxumlar”dan tashkil topgan konstruksiya yaratishdi.

🔹 Bu qanday ishlaydi?

Kosmik chiqindi konstruksiyaga urilganda, alyuminiy qobiqlar birin-ketin deformatsiyalanadi. Shu orqali zarba kuchining bitta nuqtada jamlanib qolishiga yo‘l qo‘yilmaydi.

Natijada zarba energiyasi bir nechta elementlar orasida taqsimlanib, himoya samaradorligi oshadi.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#kvant

🧩 50 YILLIK SIR YECHILISHI MUMKIN: YANGI ZARRACHA TOPILDIMI?

🔬 Xitoylik fiziklar glyubol (glueball) deb ataladigan, ilgari faqat nazariyada mavjud bo‘lgan g‘ayrioddiy zarrachaga kuchli dalillar topdi.

⚛️ Eng qizig‘i — glyubol kvarklardan emas, faqat glyuonlardan tashkil topgan. Glyuonlar esa kuchli yadroviy kuchni tashuvchi zarrachalardir.

💥 Olimlar elektron va pozitronlarni to‘qnashtirish orqali X(2370) deb atalgan zarrachani o‘rganib, uning glyubol bo‘lishi mumkinligini aniqlashgan.

🤯 Agar bu tasdiqlansa, bu faqat kuch tashuvchilaridan tashkil topgan ilk ma’lum zarracha bo‘ladi!

📊 Hozircha fiziklarning ishonchi — 90%. Yakuniy tasdiq uchun qo‘shimcha tajribalar kerak.

💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#neytronyulduz

📹 Neytron yulduzlar massiv yulduzning yoqilg'isi tugashi va uning tashqi qobigi yadrosi tomon qulashi natijasida hosil bo'ladi.Shundan soʻng yadroga qulagan atom shunchalik qattiq siqiladigi har bir proton elektronni neytronga aylantiradi va Qasoskorlar kinosidagi Torning bolgʻasi kabi tabiatdagi eng zich materiya hosil boʻladi ( Qora tuynukni inobatga olmaganda)


🛰 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#qiziq

Yer orbitasida 5 ta oy bo'lganda nima bo'lardi?


💠 @koinottilsimi
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖

DBT.uz - binokl va teleskoplar do'koni

#kvant

Torlardan ham kichikroq yoki torlarning zamirida yotuvchi tuzilmalar haqida quyidagi asosiy ilmiy gipotezalar mavjud:

1. Fazo-vaqt koʻpigi (Spacetime Foam)

Kvant mexanikasi va umumiy nisbiylik nazariyasini birlashtirishga urinuvchi gipotezaga (Jon Uyler gipotezasi) koʻra, Plank oʻlchamlarida fazo silliq emas, balki gʻovakli va uzluksiz oʻzgarib turuvchi "koʻpik" koʻrinishiga keladi.
Gʻoya: Torlardan ham kichik miqyosda modda emas, balki fazo va vaqtning oʻzi uzliksiz tartibsiz tebranadi, mitti mikro-qurt tuynuklari (wormholes) va qora tuynuklar paydo boʻlib yoʻqoladi.

2. Kvant halqalari va Spin tarmoqlari (Loop Quantum Gravity)

Halqali kvant gravitatsiyasi (LQG) nazariyasida torlar oʻrnini fazo-vaqt atomlari egallaydi.
Gʻoya: LQG nazariyasiga koʻra fazo va vaqt uzluksiz emas, balki kvantlangan (diskret). Fazo-vaqt oʻzidan koʻra kichikroq boʻlmagan eng mitti "fazoviy hajmlar" va ularni bogʻlovchi Spin tarmoqlari (Spin Networks) tugunlaridan iborat. Bu tugunlarning oʻlchami Plank uzunligiga teng va ulardan kichikroq masofa olamda mavjud emas.

3. Preonlar nazariyasi (Preon Theory)

Dastlab kvarklar va leptonlarni tashkil etuvchi gipotezaviy sub-zarrachalar sifatidagi Preonlar modeli ilgari surilgan.

Gʻoya: Agar torlar fundamental boʻlmay chiqsa, ularning oʻrnida yanada kichikroq nuqtaviy zarrachalar — preonlar yotishi mumkin. Biroq, kvant mexanikasining Aniqsizlik printsipiga koʻra, zarrachani Plank miqyosidagi oʻlchamga siqish uchun unga ulkan energiya berish kerak, bu esa preonni gʻayritabiiy darajada ogʻir (massali) qilib qoʻygani sababli bu gipoteza muammolarga duch kelgan.

4. Axborot va Kvant bitlari (It from bit / Quantum Information)

Jon Uyler va zamonaviy fiziklar (masalan, Leonard Sasskind) tomonidan ilgari surilgan gipoteza.
Gʻoya: Olamdagi eng fundamental tub obyekt modda ham, tor ham, fazo ham emas — u Kvant axborotidir (Qubit). Bu gʻoyaga koʻra, torlar va materiya shunchaki eng quyi darajadagi kvant axborotlarining (0 va 1 holatlarining) golografik va matematik koʻrinishidir.

5. Tarmoqli matritsalar (M-nazariyadagi Matritsa modellari)

Torlar nazariyasining davomi boʻlmish M-nazariyada 1 oʻlchamli torlar yagona fundamental obyekt emas.
Gʻoya: BFSS Matritsa modeliga koʻra, torlar va branalarning negizida 0-brana (D0-branes) deb ataluvchi, noldan iborat oʻlchamdagi matritsaviy obyektlar yotadi. Ularning oʻzaro murakkab jamlanmasi 1 oʻlchamli torlarni va koʻp oʻlchamli fazoni hosil qiladi.

💠 @koinottilsimi

#oy

Tadqiqotchilar Oy tuprog‘idan milliardlab yillar avval mavjud bo‘lgan o‘zga sayyoraliklarning texnologik sivilizatsiyalari izlarini qidirishni taklif qildi. Bu haqda SETI instituti xabar berdi.

Olimlarning fikricha, texnologik sivilizatsiyalar tomonidan yaratilgan mikroskopik va uzoq vaqt saqlanib qoladigan zarrachalar yulduzlararo fazo orqali tarqalib, Oy yuzasidagi regolitga (chang-tosh aralashmasi) tushgan bo‘lishi mumkin.

Tadqiqotchilar Oyni bunday izlarni qidirish uchun Yerga qaraganda qulayroq joy deb hisoblaydi. Chunki Oyda atmosfera, oqib turgan suv va faol geologik jarayonlar mavjud emas. Shu sababli uning yuzasi milliardlab yillar davomida kosmosdan kelgan moddalarni nisbatan o‘zgarmagan holda saqlab kelgan.

Tadqiqotda bunday zarrachalarni aniqlash uchun zamonaviy mikroskopiya, tomografiya, spektroskopiya hamda sun’iy intellekt yordamidagi tasvir tahlilidan foydalanish mumkinligi ko‘rsatilgan. Olimlar taxminan 1 kub metr Oy regolitini batafsil tekshirish orqali galaktikada ilgari mavjud bo‘lgan texnologik sivilizatsiyalar haqidagi muayyan ilmiy xulosalarga kelish mumkinligini hisoblagan.

Tadqiqotchilar hozircha Oydan o‘zga sayyoralik texnologiyalarga oid biror dalil topilganini da’vo qilmayapti. Ularning ta’kidlashicha, yangi ish bunday izlarni izlashni amaliy jihatdan tekshirish mumkinligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot kelajakda NASA'ning Artemis dasturi, Xitoyning Chang'e missiyalari va boshqa Oy ekspedisiyalari orqali Yerga olib kelinadigan namunalarni o‘rganish orqali sinovdan o‘tkazilishi mumkin.

💠 @koinottilsimi