тасодифлар йоқ бу дунёда, учрашмадик иккимиз бекор, Аллохимнинг режаларида биз англамас буюк хикмат бор

📌1 yosh atrofida

⚫ Bola hali ko‘p tovushlarni bilmaydi, lekin ongli ravishda “m”, “b”, “p”, “d”, “t” kabi oson lab-tish tovushlari chiqara boshlaydi.
⚫ “ma-ma”, “ba-ba”, “pa-pa” kabi oddiy bo‘g‘inlarni takrorlaydi.
⚫ Ba’zan a, o, i, e, u unli tovushlarni ravon aytadi.

📌1,5–2 yosh

⚫ So‘zlashuv tez rivojlanadi.
⚫ Lab tovushlari: m, b, p
⚫ Tish-lab tovushlari: f, v (hali to‘liq emas, lekin eshitiladi)
⚫ Til oldi: t, d, n
⚫So‘zlari ko‘payib boradi, lekin talaffuz hali “bolacha” uslubida bo‘ladi (masalan, “suv” o‘rniga “tuv”).

📌2–3 yosh

⚫ Unli tovushlar deyarli to‘liq shakllanadi: a, o, u, i, e.
⚫Til oldi va yon tovushlar chiqadi: s, z, ts, l.
⚫Hali qiyin tovushlar (sh, ch, r) yaxshi chiqmasligi mumkin.
⚫Gap tuzishda aktiv rivojlanadi.

📌3–4 yosh

⚫ Shovqinli tovushlar shakllanadi: sh, zh, ch, j.
⚫ “S–Sh” farqi endi paydo bo‘la boshlaydi.
⚫ “R” tovushi odatda chiqmagan bo‘ladi yoki noto‘g‘ri aytiladi (masalan, “r” o‘rniga “l” yoki “y”).
⚫So‘z boyligi juda kengayadi.

📌4–5 yosh

⚫ Ko‘pchilik tovushlar to‘liq chiqadi: m, b, p, t, d, n, s, z, l, sh, ch, j, f, v, k, g, x, q.
⚫“R” tovushi endi chiqishi kerak, lekin ko‘p bolalarda hali ham qiyin bo‘lib qoladi.
⚫Gaplarni grammatik to‘g‘riroq tuza boshlaydi.

📌5–6 yosh

⚫ Barcha tovushlar normada to‘liq shakllanadi.
⚫ “R” tovushi 5 yosh oxiri – 6 yosh boshiga kelib to‘liq chiqishi shart.
⚫ Bola so‘zlarni aniq, tushunarli aytadi, tovushlar aralashib ketmaydi.
⚫ Maktabga tayyorlik davrida nutq deyarli to‘liq bo‘ladi.

https://t.me/logoped77

📍Nutq rivojlanishi normativlari (Р.Е. Левина, Т.Б. Филичева, Л.С. Волкова, O‘zbekiston logopedik qo‘llanmalari va klinik kuzatuvlarga) asoslangan.

📌 Aniq qilib:

⚪ 1–2 yosh: unli tovushlar va eng oson undoshlar (m, b, p, t, d, n).

⚪ 2–3 yosh: s, z, l paydo bo‘ladi.

⚪ 3–4 yosh: sh, ch, j, k, g, x chiqadi.

⚪ 4–5 yosh: deyarli hamma tovushlar bor, lekin r yo‘q bo‘lishi mumkin.

⚪ 5–6 yosh: barcha tovushlar, jumladan r ham chiqishi shart.

https://t.me/logoped77

1️⃣ Postanovka (qo‘yish) – tovushni to‘g‘ri artikulyatsiya bilan chiqarishni o‘rgatish.
2️⃣ Mustahkamlash – avval bo‘g‘in, so‘z, gap, matnlarda ishlatib odatga aylantirish.
3️⃣ Differensatsiya – oxirida uni boshqa tovushlardan ajratish (masalan, “s–sh”, “ch–sh” bilan chalkashtirmaslik).
https://t.me/logoped77

🗂 “Sh” tovushiga mashg‘ulot rejasi

1️⃣ Postanovka bosqichi (tovushni qo‘yish)

Maqsad: Bola to‘g‘ri artikulyatsiya yordamida “sh” tovushini chiqarishni o‘rganadi.

🔹 Artikulyatsiya mashqlari:

“Ot og'zi” — lablarni cho‘chchaytirib, biroz ochib turish.

“Sichqon qulog‘i” — tilni keng qilib, oldinga chiqarmay dam olish holatida ushlash va boshqa artikulatsion mashqlar

“Sham” — shamni “sh-sh-sh” deb o‘chirib ko‘rish.

“Qor uchquni” — og‘izdan havoni asta chiqarib “sh” ovozini uzaytirish.


🔹 Bo‘g‘inlarda aytish:

sha–sho–shu–she–shi

ash–osh–ush–esh–ish


🔹 So‘zlarning boshlanishida:

shar, sham, shapkа, shokolad, shifokor

https://t.me/logoped77

2️⃣ Mustahkamlash bosqichi (so‘z va gaplarda qo‘llash)

Maqsad: Bola “sh” tovushini so‘z, gap va kichik matnlarda mustaqil qo‘llay oladi.

🔹 So‘z boyitish:

Boshlanishida: sham, shar, shifokor, shokolad

O‘rtasida: ashula, eshik, kishan, tashvish

Oxirida: tish, ish, qish, quyosh


🔹 Gaplarda ishlatish:

“Shirin shokolad yedim.”

“Sharshara shovullab oqmoqda.”

“Quyosh charaqladi.”


🔹 O‘yinli mashqlar:

“Sh tovushini top” — gapdan “sh” tovushli so‘zlarni ajratish.

“Sh hikoyasi” — 2–3 gapdan iborat kichkina hikoya tuzish, ichida “sh” bo‘lishi shart.


🔹 Tez aytishlar:

“Sharshara shovullab sharillatdi.”

“Shirin shashlik shovqin bilan pishdi.”

https://t.me/logoped77

3️⃣ Differensatsiya bosqichi (farqlash)

Maqsad: Bola “sh” tovushini “s”, “ch”, “j” tovushlaridan ajrata oladi.

🔹 Eshitish mashqlari:

Logoped tovushlarni ketma-ket aytadi: s–sh–s–sh. Bola eshitganini ko‘rsatadi.

So‘zlarda farqlash: suv–shuv, sir–shir, sumka–shumka.


🔹 Minimal juftliklar:

choy–shoy, chumoli–shumoli

joja–sho‘ja, jin–shin


🔹 Gaplarda ajratish:

“Sardor suv ichdi.”

“Shahnoza sham yoqdi.”


🔹 O‘yinli mashqlar:

“Kim tezroq?” — “sh” bilan boshlanadigan 3 ta so‘z topish.

“S-top, Sh-bor” — gapni eshitib, “s” bo‘lsa bola o‘tiradi, “sh” bo‘lsa qo‘l ko‘taradi.

https://t.me/logoped77

Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ,
🎉🎉🎉🎉🎉🎉🎉🎉🎉🎉🎉

Аввало, сиз, азизларни, сизларнинг тимсолингизда устоз деган шарафли номни улуғлаб келаётган юртимиздаги барча инсонларни умумхалқ байрами – Ўқитувчи ва мураббийлар куни билан чин қалбимдан самимий муборакбод этаман. Аллоҳ таборака ва таоло устоз ва мураббийларни ёш авлод тарбияси йўлида қилаётган меҳнатларини улуғ ажру мукофотлар билан сийласин.

https://t.me/logoped77