📌 Geoscience & Exploration Central Asia 2026: форумда жер қойнауын пайдалану саласындағы заңнаманың өзекті мәселелері талқыланды

Астанада өткен Geoscience & Exploration Central Asia 2026 халықаралық геологиялық форумы аясында «Жер қойнауын пайдалану саласындағы заңнама: өзекті мәселелер» тақырыбында панельдік сессия болды.

Сессия мемлекеттер, сарапшылар қауымдастығы және өнеркәсіп өкілдері арасындағы ашық диалог алаңына айналды.

Қатысушылар Орталық Азия елдерінде көмірсутектер мен қатты пайдалы қазбалар саласын реттеуді, оның ішінде жер қойнауын пайдалану заңнамасын жетілдірудің негізгі бағыттарын қарастырды.

Барлау мен өндіруге инвестиция тартудың құқықтық тетіктеріне, сондай-ақ көмірсутек және тау-кен салаларындағы экологиялық және әлеуметтік стандарттарға ерекше назар аударылды.

Талқылауға Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Иран Шархан, сондай-ақ мемлекеттік және халықаралық ұйымдардың, салалық қауымдастықтар мен бизнес өкілдері қатысты.

Сессия барысында Иран Шархан минералдық-шикізат базасын толықтыру мәселесін шешу мақсатында заңнамалық реформа жүргізілгенін, осы орайда «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Кодекс қабылданғанын атап өтті. Аталған Кодекске Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асыруға, инвестициялық тартымдылықты арттыруға және саланы реттеу ісін жетілдіруге бағытталған маңызды өзгерістер енгізілген.

«Мемлекет басшысы өз Жолдауларында және сөйлеген сөздерінде жасанды интеллект енгізу жолымен жер қойнауын пайдалану құқығын қарапайым және ашық түрде бөлу, жер қойнауын пайдалану реформасын жалғастыру қажеттігін бірнеше рет атап өтті. Жалпы, реформа жаппай геологиялық барлау жұмыстарына инвестиция тартатын мүлде жаңа бәсекелі ортаны қалыптастыруды көздейді.Реформаның алғашқы нәтижелері геологиялық барлауға салынған инвестиция көлемінің еселене (2,5 есе) артқанын көрсетті: 2019-2024 жылдары 1 млрд АҚШ долларыболса, ал 2012-2017 жылдары бұл көрсеткіш 400 млн долларды құраған. Геологиялық барлау үшін аумақтар ашық, Қазақстанға юниорлық компаниялар мен әлемдік алыптар келді. Егер 1991 жылдан 2018 жылға дейінгі кезеңмен салыстырсақ, Кодекс күшіне енгеннен кейін геологиялық барлауға құқық беру 6 есеге өсті», – деді Иран Шархан.

Вице-министрдің мәліметінше, қазіргі уақытта қатты пайдалы қазбаларды барлауға шамамен 3 мың лицензия берілген. Бұл іске Cove Capital (АҚШ), Rio Tinto (Аустралия), Teck Resources (Канада), Fortescue (Аустралия), Barrick Gold (Канада), First Quantum Minerals (Канада), Ivanhoe Mines (Канада) сияқты ірі шетелдік тау-кен компаниялары тартылған.

"Қазақстанда қазіргі уақытта Arras Minerals, East Star Resources, Pallas Resources, Sarytogan Graphite сияқты шетелдік компаниялар жұмыс істеп жатқанын атап өткен жөн. Аталған компаниялар геологиялық барлауға

кемінде 40 млрд теңге салуды жоспарлап отыр. Сонымен қатар, барлау басталғаннан бастап кен орнын табуға дейінгі орташа кезең 3 жылдан 5 жылға дейін созылатынын ескерсек, кен орындарын "ашудың" күтілетін нәтижесі 2026-2028 жылдары көрінеді", – деп нақтылады Иран Шархан.

Сондай-ақ вице-министр қазіргі уақытта Мемлекет басшысының 2026 жылға қарай ел аумағын геологиялық-геофизикалық зерделеуді 2,2 млн шаршы шақырымға жеткізу жөніндегі тапсырмасын орындау бойынша белсенді жұмыс жүргізіліп жатқанын атап өтті.

Оның сөзіне қарағанда, талдаудың сапасын арттыру мақсатында "Ұлттық геологиялық қызмет" АҚ базасында зертханалар ғана емес, қор қоймасы, керноқойма және әкімшілік корпус та кіретін сертификатталған зертханалық кешен құрылмақ. Оны іске қосу 2028 жылдың желтоқсанына жоспарланған.

Айта кетейік, Қазақстанның минералдық-шикізат базасына 10 мыңға жуық кен орны кіреді, оның ішінде: 1 009 – қатты пайдалы қазбалар кен орны; 359 – көмірсутектер; 3 700-ден астам кең таралған пайдалы қазбалар және 4 931 – жер асты сулары. Пайдалы қазбалардың негізгі түрлері бойынша қорлардың жалпы көлемі: алтын – 2,3 мың тонна, мұнай – 4,3 млрд тонна, газ – 3,8 трлн текше метр, көмір – 33,5 млрд тонна, темір – 26,7 млрд тонна.

📌 Geoscience & Exploration Central Asia 2026: на форуме обсудили актуальные вопросы законодательства в сфере недропользования

В рамках Международного геологического форума в Астане - Geoscience & Exploration Central Asia 2026 - состоялась панельная сессия на тему «Законодательство в недропользовании: актуальные вопросы».

Сессия стала площадкой для открытого диалога между государством, экспертным сообществом и индустрией.

Участники рассмотрели ключевые направления совершенствования законодательства в сфере недропользования, включая регулирование в области углеводородов и твердых полезных ископаемых в странах Центральной Азии.

Особое внимание было уделено правовым механизмам привлечения инвестиций в разведку и добычу, а также вопросам экологических и социальных стандартов в углеводородной и горнодобывающей отраслях.

В обсуждении приняли участие вице-министр промышленности и строительства РК Иран Шархан, а также представители государственных и международных организаций, отраслевых ассоциаций и бизнеса.

В ходе сессии Иран Шархан отметил, что для решения проблемы восполнения минерально-сырьевой базы проведена законодательная реформа, принят Кодекс «О недрах и недропользовании». Так, в Кодекс о недрах были внесены значительные поправки, направленные на реализацию поручений Главы государства, повышение инвестиционной привлекательности и совершенствование регулирования отрасли.

«Глава государства в Посланиях и выступлениях неоднократно подчеркивал необходимость продолжения реформы недропользования, способствуя простому и прозрачному распределению прав на недропользование, в том числе путем внедрения искусственного интеллекта. В целом, реформа нацелена на создание совершенно новой конкурентной среды, привлекающей инвестиции в массовую геологоразведку. Первые результаты реформы показали кратно возросшие инвестиции в геологоразведку (в 2,5 раза): 1 млрд долларов США за 2019–2024 годы против 400 млн долларов до реформы в 2012–2017 годов. Открыта территория для геологоразведки, в Казахстан пришли юниорные компании и мировые гиганты. Если сравнить период с 1991 по 2018 годы, с введением в действие Кодекса о недрах, предоставление права на геологоразведку возросло в 6 раз», - сказал Иран Шархан.

Так, по данным вице-министра, в настоящее время выдано около 3 тыс. лицензий на разведку ТПИ, привлечены иностранные горнорудные компании такие как Cove Capital (США), Rio Tinto (Австралия), Teck(Канада), Fortescue (Австралия), Barrick Gold (Канада), First Quantum (Канада), Ivanhoe(Канада) и др.

«Необходимо отметить, что в Казахстане уже работают иностранные компании, такие как, Arras Minerals, East Star Resources, PallasResources, Sarytogan Graphite. Указанные компании планируют вложить в разведку не менее 40 млрд тенге. Вместе с тем, учитывая, что средний период от начала разведки до обнаружения месторождения занимает от 3 до 5 лет, ожидаемый результат «открытия» месторождений – 2026-2028 годы», - уточнил Иран Шархан.

Также вице-министр указал, что в настоящее время активно ведется работа по исполнению поручения Главы государства по доведению геолого-геофизической изученности территории страны до 2,2 млн квадратных километров к 2026 году.

По словам вице-министра, для повышения качества аналитики будет создан сертифицированный лабораторный комплекс на базе АО «Национальная геологическая служба», который включает не только лаборатории, но и фондохранилище, кернохранилище и административный корпус. Запуск планируется в декабре 2028 года.

Отметим, что минерально-сырьевая база Казахстана включает порядка 10 тыс. месторождений, из них: 1 009 месторождений твердых полезных ископаемых; 359 - углеводородов; более 3 700 - общераспространенных полезных ископаемых и 4 931 - подземных вод. Общий объем запасов по основным видам полезных ископаемых составляет: золото – 2,3 тыс. тонн, нефть – 4,3 млрд тонн, газ – 3,8 трлн кубометров, уголь – 33,5 млрд тонн, железо – 26,7 млрд тонн.

Ерубаев Қанат Бақытбекұлы - ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі Геология комитеті төрағасының м.а.

➖

Ерубаев Канат Бахытбекович -
и.о. председателя Комитета геологии Министерства промышленности и строительства РК

@minpromstroykz

Ерлан Галиев, Председатель Правления АО «Национальная геологическая служба»

➖

Ерлан Галиев,«Ұлттық Геологиялық қызмет» АҚ Басқарма төрағасы

@minpromstroykz

Geoscience & Exploration Central Asia 2026 алғашқы халықаралық геологиялық форумы

➖

Первый международный геологический форум Geoscience & Exploration Central Asia 2026

#GeoscienceCentralAsia #GECA2026 #Геология #ЦентральнаяАзия #МПСРК