MPSC SIMPLIFIED(official)
34.4K subscribers
34.8K photos
52 videos
3.69K files
9.49K links
simplified चा टेलिग्राम ग्रुप
(आपल्या मित्रांना जॉईन करा)

+ सिम्प्लिफाइड स्टडी
+newspaper सिम्प्लिफाइड
+job सिम्प्लिफाइड
+daily चालू घडामोडी टेस्ट
+अभ्यास आधारित टेस्ट


https://telegram.me/mpscsimplified
Download Telegram
🟪अम्फान चक्रीवादळ’

• भारताची पूर्व किनारपट्टी आणि बांगलादेश या क्षेत्रामध्ये मे २०२० मध्ये आलेले अम्फान चक्रीवादळ हे अत्यंत तीव्र आणि विध्वंसक चक्रीवादळ होते.

✅ अम्फान चक्रीवादळ तथ्ये
 कालावधी - १६ मे ते २० मे २०२०
 हवामानविषयक मुद्दे -
-सर्वाधिक वेग २६०किमी प्रति तास;
-सर्वात कमी दाब - 925 hPa (mbar); 27.32 inHg

• सुपर सायक्लोन किंवा पाचव्या श्रेणीचे चक्रीवादळ

• प्रभावक्षेत्र —
श्रीलंका, भारत (अंदमान निकोबार द्वीपसमूह, ओदीशा व पश्चिम बंगाल), बांगलादेश, भूतान

• प्रत्यक्ष चक्रीवादळाच्या मार्गामध्ये केरळ, तमिळनाडू आणि आंध्र प्रदेश ही राज्ये नसली तरी त्यांच्यावरही या वादळाचा दुय्यम परिणाम झाला आहे.

 ✅ आर्थिक मुद्दे -
जीवितहानी - १२०; वित्तहानी - १३३९ कोटी डॉलर
 
• आनुषंगिक तथ्ये -
उत्तर हिंदी महासागर क्षेत्रातील आत्तापर्यंतचे सर्वात विध्वंसक व नुकसानकारक चक्रीवादळ, सन १९९९च्या ओदिशा चक्रीवादळानंतरचे पहिलेच Super cyclonic storm म्हणजे पाचव्या किंवा सर्वाधिक श्रेणीचे चक्रीवादळ

✅ मूलभूत संज्ञा आणि संकल्पना - उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळ ही एक अशी वादळ प्रणाली आहे ज्यामध्ये एक मोठे कमी-दाब केंद्र, एक बंद निम्नस्तरीय अभिसरण प्रणाली आणि जोरदार वारा आणि मुसळधार पाऊस निर्माण करणाऱ्या असंख्य वादळांची आवर्त व्यवस्था असते. उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळ यामध्ये दोन संज्ञा समाविष्ट आहेत.

• उष्णकटिबंधीय - यातून वादळांचे भौगोलिक क्षेत्र लक्षात येते. कर्कवृत्त आणि मकरवृत्ताच्या दरम्यानचे क्षेत्र उष्णकटिबंधीय क्षेत्र असले तरी बहुतेक उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे विषुववृत्ताच्या दोन्ही बाजूंना १० अंश अक्षांशादरम्यान उगम पावतात.

• चक्रीवादळ - याचा शब्दश: अर्थ आहे चक्रीय दिशेने फिरणारे वारे. हे वारे आपल्या केंद्राभोवती उत्तर गोलार्धामध्ये घडय़ाळाच्या काटय़ांच्या उलटय़ा दिशेने तर दक्षिण गोलार्धात घडय़ाळाच्या काटय़ांच्या दिशेने फिरतात.

• कोरिआलिस परिणामामुळे दोन्ही गोलार्धामधील वाऱ्यांची दिशा वेगळी असते.

• निर्मिती - ही वादळे तुलनेने उष्ण समुद्री प्रवाह क्षेत्रांमध्ये निर्माण होतात. महासागराच्या पाण्याच्या बाष्पीभवनातून या वाऱ्यांना ऊर्जा मिळते. पाण्याचे उच्च तापमान, उंचीबरोबर वेगाने घटणारे तापमान, उच्च आद्र्रता, वाऱ्यांच्या गतीमध्ये बदल होण्याचे कमी प्रमाण या चक्रीवादळांच्या निर्मितीसाठी आवश्यक भौगोलिक बाबी आहेत.

• तीव्रता आणि तिच्या श्रेणी - चक्रीवादळांच्या श्रेणी किंवा वर्गीकरण त्या त्या क्षेत्रातील हवामान विभागांकडून करण्यात येते. उत्तर हिंदी महासागरातील १०० अंश पूर्व ते ४५ अंश पूर्व या क्षेत्रातील चक्रीवादळांचे श्रेणीकरण किंवा वर्गीकरण भारतीय हवामानशास्त्र विभागाकडून करण्यात येते.

✅ चक्रीवादळांचे नामकरण :
उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे ही साधारणपणे एक आठवडय़ापर्यंत किंवा काही वेळ त्यापेक्षा जास्त दिवस प्रभावी असू शकतात.

• त्यामुळे एखाद्या क्षेत्रात एकाच वेळी एकापेक्षा जास्त चक्रीवादळे कार्यरत असू शकतात. अशा वेळी या वादळांची माहिती, पूर्वसूचना, इशारे प्रसारित करणे व आपत्ती व्यवस्थापन करताना कुठलाही गोंधळ उडू नये म्हणून त्यांना सामान्य भाषेतील नावे देण्यात येतात.

• पारिभाषिक क्लिष्ट संज्ञांपेक्षा ही नावे धोक्याचे इशारे आणि माहितीचे प्रसारण करताना जास्त उपयुक्त आणि प्रभावी ठरतात.

• ही नावे कोणत्याही प्रसिद्ध व्यक्तींची स्मृती म्हणून किंवा तशा हेतूने दिली जात नाहीत. त्या त्या क्षेत्रातील स्थानिक लोकांना परिचित अशी ही नावे असतात जेणेकरून स्थानिक लोकांमध्ये या वादळांची माहिती, पूर्वसूचना, इशारे प्रसारित करणे आणि त्यांना ते चटकन व व्यवस्थितपणे कळणे शक्य व्हावे.

• हिंद महासागरातील चक्रीवादळांची नावे ठरविण्यासाठी जागतिक हवामान परिषदेची क्षेत्रीय समिती (WMO /ESCAP panel) कार्यरत आहे. यामध्ये एकूण १३ देशांचा समावेश आहे (भारत, बांगलादेश, इराण, मालदीव, म्यानमार, ओमान, पाकिस्तान, कतार, सौदी अरब, श्रीलंका, थायलंड, संयुक्त अरब अमिराती आणि येमेन).

• अम्फान हे नाव थायलंडने दिलेल्या सूचीतून देण्यात आले आहे. यानंतर चक्रीवादळे आली तर निसर्ग (बांगलादेशाकडून सुचविलेले), गती (भारताकडून सुचविलेले), निवर (इराणकडून सुचविलेले), बुरेवी (मालदीवकडून सुचविलेले) आणि तौते (म्यानमारकडून सुचविलेले) अशी नावे देण्यात येतील. एकूण १३ देशांकडून देण्यात आलेली प्रत्येकी १३ नावांची सूची वापरण्यात येईल.
महाराष्ट्रात परवानगी असलेल्या आणि नसलेल्या बाबींची माहिती
▪️नासाचे स्पेस एक्स लाँच.

अमेरिकी अंतराळ संस्था नासाने 9 वर्षांनंतर इतिहास रचला आहे.तर फ्लोरिडाच्या केप कनवरल येथील जॉन एफ केनेडी स्पेस सेंटरमधून नासाने स्पेसएक्स डेमो-2 मिशन लाँच केले आहे. अमेरिकेने 9 वर्षांनी त्यांच्या जमिनीवरून अंतराळवीर पाठविले आहेत.तसेच चंद्रावर उतरण्याचे पहिले उड्डाण याच केंद्रावरून करण्यात आले होते.

नासाचे संचालक जीम ब्राईडेन्स्टीन यांनी सांगितले की, अमेरिकेने 9 वर्षांनी त्यांच्या जमिनीवरून अंतराळवीर पाठविले आहेत.
नासाने यावेळी स्पेसएक्स फाल्कन 9 हे रॉकेट पाठविले आहे. यामध्ये रॉबर्ट बेंहकेन आणि डग्लस हुर्ले हे दोन अंतरालवीर आहेत.तर हे यान पृथ्वीच्या कक्षेबाहेर यशस्वीरित्या गेले असून कॅप्सूल यशस्वीरित्या उघडल्याचे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी जाहीर केले.
▪️BCCI कडून खेलरत्न पुरस्कारासाठी रोहित शर्माच्या नावाची शिफारस.

भारतीय क्रीडा क्षेत्रात मानाचं स्थान असलेल्या खेलरत्न पुरस्कारासाठी रोहित शर्माच्या नावाची शिफारस बीसीसीआयने केली आहे.तर प्रत्येक वर्षी खेलरत्न आणि अर्जुन पुरस्कारांसाठी बीसीसीआय चांगली कामगिरी करणाऱ्या खेळाडूंची नावं पाठवत असते.

2019 विश्वचषकात 5 शतकांसह केलेली धडाकेबाज कामगिरी आणि याचसोबत कसोटी क्रिकेटमध्ये केलेलं दमदार पुनरागमन यामुळे बीसीसीआयने खेलरत्न पुरस्कारासाठी रोहित शर्माच्या नावावर शिक्कामोर्तब केलं आहे.तसेच याव्यतिरीक्त अर्जुन पुरस्कारासाठी शिखर धवन, इशांत शर्मा आणि महिला क्रिकेटपटू दिप्ती शर्मा यांची नावं बीसीसीआयने सुचवली आहे.
⚫️IASST संस्थेच्या वैज्ञानिकांनी जखमांसाठी वनौषधीयुक्त ‘स्मार्ट बँडेज’ विकसित केले.


🔷केंद्र सरकारच्या विज्ञान व तंत्रज्ञान विभागाच्या इन्स्टिटयूट ऑफ अॅडव्हान्सड स्टडी इन सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी (IASST) या संशोधन संस्थेच्या वैज्ञानिकांनी जखमांसाठी “pH-रिस्पॉन्सिव्ह स्मार्ट बँडेज” विकसित केले आहे, जे जखमेसाठी उपयुक्त असून औषधाचा pH टिकुन राहतो.

🔷कापूस आणि ज्यूट यासारख्या स्वस्त आणि टिकाऊ वस्तूंचा वापर करून अतिसूक्ष्म तंत्रज्ञानावर (nanotechnology) आधारित ‘कॉटन पॅच’ विकसित करण्यात आला आहे.

🍀ठळक बाबी..

🔷डॉ. देवाशिष चौधरी यांनी केलेल्या संशोधनात, ज्युट कार्बन डॉट्ससह नॅनो कॉम्पोजिट हायड्रोजेलयुक्त कॉम्पॅक्ट कॉटन पॅच तयार केले गेले. फ्लोरोसंट कार्बन डॉट्सचे सिंथेसाइझिंग करण्यासाठी ज्यूटचा पहिल्यांदाच वापर करण्यात आला आहे आणि ते पसरले जावे यासाठी पाण्याचा वापर करण्यात आला आहे.

🔷कडुलिंबाच्या पानांचा (आझादिराछताइंडिका) अर्क हे नमुना औषध अभ्यासात उदाहरण म्हणून घेतले गेले आहे.उत्तेजक-प्रतिसाद देणाऱ्या या नव्या औषध वितरण प्रणालीमध्ये, ज्युट कार्बन डॉट्स हायड्रोजेल मॅट्रिक्स-कॉटन पॅचमध्ये बंदिस्त केले असून दोन वेगळ्या pH पातळीवर प्रभावीपणे औषध पुरवठा करू शकतात.

🔷जखमेत जीवाणूचा संसर्ग वाढल्यास फॅब्रिकेटेड हायब्रिड कॉटन पॅचचा उत्तेजक-प्रतिसादात्मक गुणधर्म फायद्याचा ठरतो आणि यामुळे खालच्या pH कडे औषध जाते जे या परिस्थितीत अनुकूल असते. कॉटन पॅचचे हे pH-प्रतिसादात्मक वर्तन कार्बन डॉट तयार करताना वेगवेगळ्या मॉलेक्युलर संबंधांमुळे सिस्टममध्ये समाविष्ट केलेल्या जूट कार्बन डॉट्सच्या विशिष्ट वर्तनानुसार आहे.

🔷हायब्रीड कॉटन पॅचच्या अशा उत्तेजक-प्रतिसाद वर्तनाचा विकास जखमेसाठी ते स्मार्ट ड्रेसिंग किंवा मलमपट्टी म्हणून वापरण्याचा मार्ग सुकर झाला. पॅच तयार करण्यासाठी कॉटन आणि ज्यूट यासारख्या स्वस्त आणि टिकाऊ साहित्याचा वापर केल्यामुळे संपूर्ण प्रक्रिया जैव-संगत, बिन विषारी, कमी खर्चाची आणि टिकाऊ झाली आहे.
⚫️विराट कोहली एकमेव भारतीय खेळाडू

✅फोर्ब्सच्या 2020 च्या यादीत सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या खेळाडूंच्या यादीत भारतीय संघाचा कर्णधार विराट कोहली हा एकमेव श्रीमंत भारतीय ठरला.तर विराटची एकूण कमाई 2.6 कोटी डॉलर इतकी आहे.

✅तसेच कोहली 100 खेळाडूंच्या यादीत 66 व्या स्थानावर आहे. मागच्यावर्षी तो 100 व्या तसेच 2018 ला 83 व्या स्थानावर होता.कोहलीने 2.4 कोटी डॉलर जाहिराती आणि ब्रॅन्ड या माध्यमातून तर 20 लाख डॉलरची कमाई वेतन आणि पुरस्कारातून केली आहे.

✅फोर्ब्सने शुक्रवारी जाहीर केलेल्या यादीत पोर्तुगालचा फुटबॉलपटू ख्रिस्टियानो रोनाल्डो (105 मिलियन डॉलर) , लियोनेल मेस्सी (104 मिलियन डॉलर), नेमार (95.5 मिलियन डॉलर)आणि अमेरिकेचा बास्केटबॉलपटू लेब्रॉन जेम्स(88.2 मिलियन डॉलर) हे अव्वल पाच स्थानावर आहेत.तर फोर्ब्स 1990 पासून श्रीमंतांची यादी जाहीर करीत आहे.
🔳ला-लीगा फुटबॉल 11 जूनपासून.

स्पॅनिश फुटबॉल लीग म्हणजेच ला-लीगा तीन महिन्यांच्या कालावधीनंतर 11 जूनपासून सुरू होत आहे. 2020-21 मोसमाला 12 सप्टेंबरपासून सुरुवात होईल, असे स्पॅनिश क्रीडा परिषदेने स्पष्ट केले.

तर स्पेनमधील दोन स्पर्धाच्या उर्वरित 11 फेऱ्यांना सुरुवात करण्यावर स्पॅनिश फुटबॉल महासंघ आणि ला-लीगाचे एकमत झाले आहे. यंदाचा मोसम 19 जुलैला समाप्त होईल.तसेच बेटिस विरुद्ध सेव्हिला यांच्यात होणाऱ्या सामन्याने करोनानंतरच्या मोसमाला 11 जूनपासून सुरुवात होईल.
🟪नासाच्या करोना व्हेंटिलेटर्सचा परवाना पुण्याच्या भारत फोर्जला.

नासाने करोना उपचारांसाठी तयार केलेले व्हेंटिलेटर्स बनवण्याचा परवाना पुणे,हैदराबाद व बंगळुरू येथील कंपन्यांना देण्यात आला आहे.

तर भारतातील ज्या कंपन्यांना हा परवाना मिळाला त्यात पुण्याची भारत फोर्ज लि., बेंगळुरूची अल्फा डिझाइन टेक्नॉलॉजीज प्रा. लि. व हैदराबादची मेधा सव्हरे ड्राइव्हज प्रा.लि यांचा समावेश आहे.

तसेच भारतीय कंपन्यांशिवाय इतर अठरा कंपन्यांना हे परवाने देण्यात आले असून त्यात आठ अमेरिकी व तीन ब्राझिलियन कंपन्यांचा समावेश आहे.दी नॅशनल अ‍ॅरोनॉटिक्स अँड स्पेस अ‍ॅडमिनिस्ट्रेशन (नासा) ही स्वतंत्र संस्था असून ती अवकाश संशोधनाला वाहिलेली आहे.

तर अमेरिकेतील रुग्णांसाठी दक्षिण कॅलिफोर्नियातील जेट प्रॉपल्शन प्रयोगशाळेत नासाने एक व्हेंटिलेटर तयार केला होता. तेथील अभियंत्यांनी तयार केलेल्या या व्हेंटिलेटरला ‘व्हायटल’ असे म्हटले आहे.

तर एक महिन्यात तो तयार करण्यात आला व त्याला अमेरिकेच्या अन्न व औषध प्रशासनाने 30 एप्रिल रोजी परवानगी दिली होती. व्हायटल म्हणजे ‘व्हेंटिलेटर इंटरव्हेन्शन टेक्नॉलॉजी अ‍ॅक्सेसिबल लोकली’नावाचे उपकरण असून त्याचे सुटे भाग पुरवठा साखळ्यात उपलब्ध आहेत.

गंभीर रुग्णांवर उपचारासाठी हा व्हेंटिलेटर वापरला जातो. त्याची रचना लवचीक असून त्यात सुधारणाही करता येतात.
🟪संसर्गाच्या प्रसारावर देखरेख ठेवण्यासाठी विज्ञान व तंत्रज्ञान विभागाचे नवे तंत्रज्ञान ‘मॉडेल'

भारत सरकारच्या विज्ञान व तंत्रज्ञान विभागाने भविष्यात उद्भवणाऱ्या संसर्गजन्य रोगांवर देखरेख ठेवण्यासाठी तसेच आरोग्य यंत्रणेची सज्जता आणि इतर उपाययोजनांबाबत निर्णय घेण्यासाठी मदत म्हणून ‘कोविड-19 इंडियन नॅशनल सुपर मॉडेल’ उपक्रम राबवत आहे.

सरकार संसर्ग क्षमता आणि जीवितहानीवर बारीक लक्ष ठेवून आहे, परंतु रोगावरील देखरेख वाढवण्यासाठी तसेच प्रसाराचा अंदाज वर्तवण्यासाठी एक मजबूत पूर्वसूचना प्रणाली तयार करणे अत्यावश्यक आहे. कोविड-19 संबंधी अंदाज आणि देखरेखीसाठी असंख्य गणितीय मॉडेलची DST-SERB (विज्ञान व अभियांत्रिकी संशोधन मंडळ) आणि अन्य संस्थांद्वारे प्रायोजित विश्लेषकांकडून चाचपणी केली जात आहे.

🔴ठळक बाबी..

हवामानविषयक घटनांच्या आपत्ती व्यवस्थापन नियोजनासाठी गणितीय मॉडेल्सचा वापर भारत पूर्वीपासून करीत आहे. त्यातून प्रेरणा घेत विभागाने या क्षेत्रातल्या तज्ज्ञांचा शोध घेण्यासाठी आणि संपूर्ण देशासाठी एक मॉडेल तयार करण्यासाठी अभ्यास सुरु केला आहे, जो पुरावा-आधारित अंदाजासाठी आवश्यक कठीण चाचण्या काळजीपूर्वक घेणार आणि हवामानाचा अंदाज घेणाऱ्या समुदायांमध्ये ज्याचा नियमितपणे वापर करता येणार.

मॉडेल संपूर्णपणे केवळ कोविड-19 संबंधित माहितीवर अवलंबून असेल आणि माहितीतला नवीन कल जाणून घेऊन त्यातून शिकण्यासाठी 'बिल्ट-इन' घटक देखील असणार. हे यशस्वी पुरावा-आधारित गणितीय व सांख्यिकीय अंदाज मॉडेल एकत्रित करणार तसेच संसर्गजन्य रोगाच्या प्रसाराच्या अंदाजासाठी सर्वोत्तम पूर्वसूचित विश्लेषणाचा यात समावेश असणार आहे.
या सुपरमॉडेलचा वापर भारत तसेच जगभरातल्या धोरणकर्त्यांद्वारे संसर्ग प्रसाराच्या दराबाबत अंदाज वर्तवण्यात येणाऱ्या अडचणींवर मात करण्यासाठी केला जाऊ शकतो; त्यामुळे साथीच्या आजाराला आळा घालता येणार.
🔳 सुरक्षा परिषद निवडणुकीत भारताची उमेदवारी निश्चित

करोनाचा प्रादुर्भाव पाहता संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेने आपल्या पाच अस्थायी जागांसाठी पुढील महिन्यात नवीन निवडणूक प्रक्रिये अंतर्गत निवडणूक घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. 'एशिया पॅसिफिक' जागेसाठी एकमेव दावेदार असल्याने ही जागा भारताला मिळण्याचे निश्चत मानले जात आहे.

करोनाच्या पार्श्वभूमीवर १९३ सदस्यांच्या महासभेने शुक्रवारी पूर्ण बैठकीऐवजी गुप्तमतदान प्रक्रियेद्वारे निवडणूक घेण्यासंबंधी निर्णय घेतला. या निर्णयानुसार सुरक्षा परिषदेच्या अस्थायी सदस्यांची निवड, तसेच आर्थिक आणि सामाजिक परिषदेच्या सदस्यांची निवड पूर्ण बैठकीशिवाय जून २०२०मध्ये करण्यात येणार आहे.

पाच अस्थायी सदस्यांसाठी २०२१-२२ या सत्रासाठी १७ जून रोजी निवडणूक होणार होती. भारत हा अस्थायी सदस्याच्या जागेवरील उमेदवार असून, एशिया पॅसिफिक गटातील एकमेव उमेदवार असल्यामुळे भारताचा विजय निश्चित मानला जात आहे.

गेल्या वर्षी जूनमध्ये एशिया पॅसिफिक गटातील भारताच्या उमेदवारीला ५५ सदस्यांनी एकमताने अनुमोदन दिले होते. यात चीन आणि पाकिस्तानचाही समावेश आहे. भारताच्या दृष्टिकानातून पाहायचे झाले तर, निवडणूक प्रक्रियेत कोणताही बदल केला तरी भारताच्या उमेदवारीवर परिणाम होणार नाही.
⚫️ करोनाचा बॉलिवूडला धक्का; प्रसिद्ध संगीतकार वाजिद खान यांचे मुंबईत निधन

▪️अभिनेता सलमान खानच्या जवळच्या संगीतकारांपैकी एक असलेल्या साजिद-वाजिद जोडीतील एक तारा निखळला आहे. वाजिद खान यांचे निधन झाले आहे. वाजिद यांना हृदयविकार आणि किडनीचा त्रास होता. त्यात त्यांची करोना चाचणीही पॉझिटिव्ह आली होती.

▪️बॉलिवूडमधील सध्याच्या आघाडीच्या संगीतकार जोड्यांपैकी एक असलेल्या साजिद-वाजिद जोडीतील वाजिद खान यांचे मुंबईतील चेंबूर येथील रुग्णालयात निधन झाले आहे. ते ४२ वर्षांचे होते.

▪️'दबंग', 'वॉन्टेड', 'वीर', 'नो प्रॉब्लेम', 'गॉड तुस्सी ग्रेट हो', 'पार्टनर' यासह सलमानच्या विविध चित्रपटांची गाणीही वाजिद यांनी गायली होती. साजिद-वाजिद जोडीने 'एक था टायगर', 'दबंग', 'दबंग २', 'दबंग ३', 'पार्टनर', 'सन ऑफ सरदार', 'रावडी राठोड', 'हाउसफुल २' यांसारख्या अनेक हिट चित्रपटांना संगीत दिलं आहे.
साजिद-वाजिद जोडगोळीचा नेहमीच बॉलिवूडमध्ये दबदबा राहिला. टीव्हीवरील प्रसिद्ध 'सारेगमप २०१२', 'सारेगमप सिंगिंग सुपरस्टार' शोसाठी या जोडीने परीक्षक म्हणून काम पाहिले होते. आयपीएल-४ चं थीम सॉंग 'धूम धूम धूम धडाका' याच जोडगोळीने संगीतबद्ध केल