O'tgan asr 50-70-yillarida AQShda ayiq va odam o'rtasidagi kurash sport turi modaga kiradi. Ana shunday janglarning eng mashxur ishtirokchisi — "Daxshatli Ted" nomli qora ayiq edi.

Ted birinchi jangini 1950-yil 1-aprelida Nyu-Jersidagi Esberi parkida Toni Galentoga qarshi o'tkazadi va uni mag'lub etadi. Yana 2 ta match revansh natijasi noma'lum. Shundan keyin u bir muddat janglarda qatnashmaydi.

Bu vaqtda mashxur restler Deyv Makkigni (laqabi "Ayiq odam") Tedni boqib oladi va kurashga o'rgatadi. 1958-yilda Torontoda bo'lib o'tgan jang oqshomida 8250 muxlis qarshisida bo'lgan jangda Ted... Makkignini mag'lub etadi.

1959-yilgacha "Daxshatli Ted" 500 dan ortiq janglarda g'alaba qozonadi. U so'nggi jangini 1975-yil 29-martda Makkigniga qarshi o'tkazadi.

Makkigni Ted bilan birga Smoki laqabli ayiqni ham boqib olgan va kurashga o'rgatgan.

Nota bene!📜

Jayralar dilemmasi — psixologiyada qo'llaniladigan metafora bo'lib, odamlar o'rtasidagi munosabatlarga xos qarama-qarshilikni ifodalaydi: jamiyatga bo'lgan ehtiyoj ularni bir-biriga yaqinlashtiradi, xarakterdagi kamchiliklar esa aksincha, uzoqlashtiradi.

Ushbu metafora Artur Shopengauer tomonidan o'ylab topilgan hamda Zigmund Freyd tomonidan ommalashtirilgan.

Sovuq qish kunlarining birida o'z uyalarida yotgan jayralar iliqlik istab bir-biriga yaqinlashishdi. Biroq, ignalari bir-birlariga sanchilganidan keyin, uzoqlashishga majbur bo'lishdi. Issiqlik ilinji ularni yana yaqinlashtirdi va ular yana o'sha yoqimsiz his sabab bir-birlaridan uzoqlashishdi. Shu tariqa ular toki normal masofani topib olguncha mana shunday davom etishdi.

Odamlarda ham shunaqa — jamiyatga bo'lgan ehtiyoj ularni yaqinlashtiradi, biroq, uning ayrim jirkanch xususiyatlari jamiyatdan uzoqlashishga majbur qiladi.

Nota bene!📜

"Pudelmopstaksapincher va boshqa ibratli hikoyalar" ("Der Pudelmopsdackelpinscher und andere besinnliche Erzählungen") - nemis yozuvchisi Ernst Ximer tomonidan yozilgan va 1940-yilda nashr etilgan antisemitistik ruhdagi bolalar kitobi.

Ximerning hikoyalarida jamiyatda shakllangan barcha antisemitik stereotiplar ko'rsatilgan bo'lib, zoomorfik usulda hayvonlardagi salbiy xususiyatlar yahudiylarga ko'chirilgandi. Muallif bolalarni yahudiylarga qarshi urushda faol ishtirok etishga da'vat qilgan va ularni yo'q qilishga chorlagan.

Ernst Ximer o'qituvchi bo'lgan. Uning bundan tashqari yana bir bolalar kitobi — "Zaharli qo'ziqorin" (1938) ham antisemitistik ruxda yozilgan. Kattalar uchun esa, "Yahudiyalar turli xalqlar maqollarida" nomli kitob yozgan. Uning kitoblaridan natsistlar nemis yoshlari ongiga yahudiylarga nisbatan chuqur nafrat uyg'otish vositasi sifatida foydalanishgan.

Nota bene!📜

Izabella di Morra (taxminan 1520-1545/1546) — Uyg'onish davri italyan shoirasi. Uning hayoti haqida ma'lumotlar saqlanib qolmagan. Chunki Izabella akalari tomonidan majburan qal'ada saqlangan.

Izabella Neapol qirolligi tarkibiga kirgan Favale kommunasida aristokratlar oilasida tug'ilgan. Otasi Jovanni Mikele di Morra unda adabiyotga muhabbat uyg'otgan. Izabellaning Markantonio, Ssipion, Detsiy, Kamillo, Sezar va Fabio ismli 6 akasi hamda Portsiya ismli singlis bo'lgan.

Izabella yoshligidanoq 3 kichik akasi bilan yomon munosabatda bo'lgan. Ular Izabellaning bilim olishiga berilayotgan e'tiborga hasad qilishgan. Shu sababli keyinchalik singillarini qal'aga qamashgan.

Tutqunda u she'rlar yozgan. Ushbu she'rlarning 13 tasigina bugungacha yetib kelgan. Biroq, shu she'rlarning o'zidanoq Izabellaning XVI asrning eng iste'dodli shoirlaridan biri bo'lgani taxmin qilinadi.

Izabella 1545 yoki 1546-yilda u oila sha'niga dog‘ tushirishda gumonlanib, akalari tomonidan o'ldirilgan.

Nota bene!📜

​​"Bolalar — kattalar illatlarining qurboni" — Moskvadagi Bolotnaya maydonida 2001-yilda shaharning 800 yilligi munosabati bilan yovuzlik va ijtimoiy illatlarga qarshi kurash allegoriyasi sifatida o'rnatilgan kompozitsiya. Muallifi — rassom va haykaltarosh Mixail Shemyakin.

U 15 ta haykaldan iborat bo'lib, markaziy qismda ko'zlari bog'langan 2 ta bolani ko'rish mumkin. Ularning oyoqlari ostida A.S. Pushkinning "Ertaklar" hamda "Rus xalq ertaklari" kitoblarini ko'rish mumkin. Bolalarni kattalarning illatlarini ifodalovchi quyidagi antropomorfik yirtqichlar o'rab olgan:

1. Narkomaniya — qanotlari singan va qo'lida shprits tutgan kal odam;
2. Foxishalik — qurbaqa boshli ayol;
3. O'g'rilik — bir qop pul olib ketayotgan to'ng'iz boshli odam;
4. Alkogolizm — chashka ko'tarib olgan Baxus;
5. Nodonlik — shaqildoq ushlab olgan eshak;
6. Psevdoilm — ko'zlari qalpoq bilan yopilgan, qo'lida novda va ikki boshli ot ko'rinishidagi marionetka bilan tasvirlangan Femida;
7. Zo'ravonlik targ'iboti — qurol sotuvchi odam;
8. Sadizm — karkidon boshli odam;
9. Xotirasi yo'qlar uchun sharmandalik ustuni;
10. Bolalar mehnati ekspluatatsiyasi — qush boshli zavod egasi;
11. Qashshoqlik — sadaqa so'ragan ozg'in ayol;
12. Urush — protivogaz taqqan va zirhli kiyim kiygan temir qanotli odam. Qanotlar narkomaniyaniki bilan bir xil.
13. Befarqlik — tanasi sarkofagga o'xshab ketadigan, hech narsani ko'rmaydigan va eshitmaydigan odam.

Nota bene!📜

Shaxmat terapiyasi — psixoterapiyaning bir turi bo'lib, tashxis qo'yish yoki boshqa uslubda davolash samaraliroq bo'lishi mumkinligini aniqlab olish uchun shifokor bemorga shaxmat o'ynashni taklif qiladi.

Shaxmat terapiyasiga bag'dodlik qomusiy olim Abu Bakr ar-Roziy (852–932) asos solgan deb hisoblanadi.

Shaxmat terapiyasi haqida yozilgan ilk manbada jamiyatdan ajralib qolgan 16 yoshli shizoid bolaning shaxmatga qiziqqanidan keyin ahvoli o'nglangani qayd etilgan.

Tomas Janetiusning tadqiqotlarida shaxmat terapiyasi art-terapiyaning bir turi sifatida keltirilgan.

Bredfordlik Robert Fergyuson tomonidan 7 va 8-sinf o‘quvchilari o‘rtasida o‘tkazilgan besh yillik tadqiqoti shuni ko‘rsatdiki, muntazam ravishda shaxmat bilan shug'ullangan bolalarda imtixon natijalari 17,3 foizga yaxshilangan.

Nota bene!📜

Rassom Iler Jermen Edgar de Ga (Edgar Dega, 19.07.1834, Parij - 27.09.1917, Parij) impressionizm yo'nalishining eng mashxur namoyondalaridan biri hisoblanadi.

Rassomning bir qancha kartinalarida balet tushayotgan raqqosalar tasvirini ko'rish mumkin. Chunki uning ijodida asosiy urg'u nafislik va go'zallikni oddiy uslubda berishga qaratilgan. Dega balet sahnasini shunchalik yorqin ifodalardiki, bu kartinalar uning zamondoshlari tomonidan katta qiziqish bilan kutib olinardi.

"Meni raqqosalar rassomi deb atashadi. Balerinalar men uchun doimo mato va harakat uyg'unligini tasvirlashdagi ilhom manbai bo'lgan" - deb yozgan Dega xotiralarida.

Vafot etganidan keyin rassom Monmartrga dafn etilgan. Hozirga qadar ziyoratga kelgan balerinalar Deganing qabriga huddi Mariya Talonining qabrida bo'lgani kabi puantlarini tashlab ketishadi.

Nota bene!📜

AQShda hukumat darajasida ham, oddiy odamlar orasida ham 1 sentlik tanga, ya'ni pennini muomalardan chiqarish kerakmi yoki yo'q degan baxslar yuradi.

Gap shundaki, ushbu tangalarni ishlab chiqarish davlatga ularning qiymatidan qimmatroqqa tushadi. Natijada hukumat yaratilgan har bir penni uchun pul yo'qotadi.

Bu borada Kongressga bir nechta qonun loyihalari kiritilgan bo'lsa-da, ularning hech biri tasdiqlanmagan.

AQShda oxirgi marta 1857-yilda yarim sentlik tangalar muomaladan chiqarilgan. O'sha paytda 1 ta yarim sentlik tanga ishlab chiqarish bugungi kunga qiymatida 16 sentga tushardi.

Nota bene!📜

​​Mariya Taloni (23.04.1804, Stokgolm - 22.04.1884, Marsel) — XIX asrda yashagan mashxur balet raqqosalaridan biri.

Mariyaning otasi italiyalik baletmeyster Filippo Taloni edi. Avvaliga uning qomati ham, tashqi ko'rinishi ham baletga unchalik mos kelmagan. Biroq ota qizining balerina bo'lishi uchun astoydil harakat qilardi.

Mariya 1822-yilda "Yosh nimfaning Terpsixora saroyiga qabuli" baletida debyut qilgan. U o'sha davr balerinalariga xos bo'lgan og'ir liboslar hamda pariklardan, shuningdek, ortiqcha makiyajdan voz kechib, sahnaga oddiygina yengil kiyimda chiqadi.

1827-yildagi Venetsiya karnavalidan keyin Mariya mashxur bo'lib ketadi va keyingi bir necha yil davomida butun Yevropa bo'ylab gastrollarda qatnashadi. Uning raqslari nafosat va go'zallik timsoliga aylanadi.

1832-yilda Mariya graf de Vuazenga turmushga chiqsa-da, o'z familiyasi bilan chiqishlar qilishda davom etgan. Bir muddat rus knyazi Aleksandr Trubetskiy bilan birga yashaydi va undan o'g'il farzand ham ko'radi. Qiziq tomoni, keyinchalik Trubetskiy Mariyaning Vuazendan tug'ilgan qiziga uylangan.

Balerina 1859-yilda Parijga qaytib, umrining oxirigacha fransuz balet maktabini yuksaltirishga yordam bergan.

U 1884-yilda Marselda vafot etgan va avvaliga Sen-Sharl, keyinroq esa Per-Lashez qabristoniga dafn etilgan. Biroq ko'pchilik uning qabrini Monmartrdan izlaydi va u yerdagi onasi Sofiya Talonining qabri bilan adashtirishadi. Yosh balerinalar orasida ushbu qabrga o'zlarining birinchi puantlarini qoldirib ketish an'anasi yuzaga kelgan.

Mariyaning qabrtoshida shunday so'zlar yozilgan: "Ey yer, unga og'irlik tashlama, chunki u sening ustingda juda ham yengillik bilan yurgan..."

Nota bene!📜

Sirano de Berjerak (Erkyul Savinyen Sirano de Berjerak, 06.03.1619, Parij - 28.07.1655, Sannua) — fransuz shoiri, yozuvchi va faylasufi. Ilmiy fantastika "ota"laridan biri hisoblanadi. Shuningdek, Edmon Yolg'ondan Rostanning "Sirano de Berjerak" (1897) pyesasi qahramoni.

Sirano Bove kollejida Molyer bilan taxsil olgan. Keyinchalik qirollik gvardiyasiga yollanib, Muzon (1639) hamda Arras (1640) qamallarida qatnashgan. Janglardan birida jarohatlangan. Garchi uning jarohati bitib ketgan bo'lsa-da, oradan yillar o'tib aynan shu jarohat asoratidan vafot etgan.

Berjerak Edmun Rostan pyesasi qahramoni sifatida ham mashxur. Ushbu asar tufayli "Sirano" ismi uzun burunli, shuningdek, haqiqiy gaskon - shoir va duelyantlarni ifodalovchi so'zga aylangan.

Nota bene!📜

Uyqudagi ayol — turli davlatlarda joylashgan va ko'rinishi uxlab yotgan ayolni eslatib yuboradigan tog'larga berilgan nom.

Masalan:
1. AQShdagi Susitna, Timpanogos va Tamalpais tog'lari uxlab yotgan ayolni, Jazoirdagi Chenua tog'i esa cho'zilib yotib olgan xomilador ayolni eslatib yuboradi;
2. Xitoydagi Danxua hamda Pokistondagi Kohat tog'i tashqi ko'rinishi sabab "Uyqudagi go'zal" nomini olgan;
3. Martinikadagi Morne Larcher tepaligi "La femme couchée" ("Uxlayotgan ayol") nomi bilan ham mahxur;
4. Norvegiyadagi Den Sovende Dronning tog'i nomi "Uyqudagi qirolicha", Panamadagi La India Dormida tog'i nomi "Uxlayotgan hindu", Perudagi La Bella Durmiente tog'i nomi esa "Uyqudagi go'zal" degan ma'no anglatadi.
5. Filippinning Kalinga provinsiyasida Uyqudagi go'zal nomli tog' bor;

Shuningdek, Kvebekda "La Noyee" ("Cho'kib ketgan ayol"), Ispaniyada "La Mujer Muerta" hamda "Turó de la Dona Morta" ("O'lgan ayol"), Britaniya Virjiniya orollarida esa "Virgin Gorda" ("Semiz bokira") nomli tog'la ham bor.

Nota bene!📜

"Ahmoqlar oltini" (inglizcha "Fool's Gold Loaf") — Denverdagi "Colorado Mine Company" restoranlarida tayyorlanadigan sendvich. Non (buxanka) ichini qovurilgan cho'chqa go'shti (bekon), uzum jelesi, yeryong'oq moyi hamda sariyog' bilan to'ldirish orqali tayyorlanadi.

Ushbu taom Elvis Presli tufayli mashxur bo'lib ketgan. Devid Adlerning "Elvis Preslining hayoti va oshxonasi" nomli kitobida qayd etilishicha, Elvis va uning do'stlari shaxsiy samolyotlarida Greyslenddan Denverga uchib borib, 30 ta sendvich sotib olishar hamda uyga qaytguncha ularni mazza qilib tanovul qilishardi.

Garchi bu to'qima hikoya bo'lsa-da, ushbu sendvichga bo'lgan qiziqish yildan-yilga oshib bormoqda.

Grem Vudning aytishicha, bu sendvichni "Colorado Mine Company" restorani egalari Sindi va Bak Skottlar o'ylab topgan. Keyinchalik Presli shaxsiy oshpazi tayyorlab berishi uchun sendvich retseptini ulardan so'rab olgan.

Nota bene!📜

​​Berserk (skandinavcha "ber" - "ayiq", "serker" - "teri") — qadimgi nemis va skandinav mifologik jangchilari.

Berserklar janglardagi vaxshiyliklari bilan ajralib turishgan. Bu vaxshiylik ularning jangdan oldin zaharli qo'ziqorin bo'lmish muxomordan tayyorlangan damlama yoki ko'p mirqdorda spirtli ichimlik ichib olishlari bilan izohlanadi.

Berserklar haqidagi ilk ma'lumot Torbyorn Xornlovi tomonidan yozilgan qirol Xaraldning Xavrsfyord jangidagi (872-yil) g'alabasiga bag'ishlangan asarda tilga olingan. Unda aytilishicha, berserklar — ayiq terisini yopingan bir guruh telba jangchilar, daxshatli xayqiriq bilan qilich silkitgancha dushman tomon otilishgan. Garchi, dushman tig'lari ularni yaralasa-da, ular og'riq xis qilishmasdi.

Snorri Sturlusonning asarlaridan birida berserklar biroz boshqacha ta'riflangan: Odinning ayiq yoki buqadek baquvvat hamda hech qanday qalqonsiz jangchilari huddi quturgan it yoki bo'ri kabi dushmanga tashlandilar. Ular odamlarni o'ldirar, na olov va na temir ularga zarar yetkaza olardi. Bunday jangchilar — berserk deb atalardi.

Hozirgi kunda ingliz tilida "berserk" degan so'z bo'lib, u "quturib ketmoq", "es-hushini yo'qotmoq" degan ma'no anglatadi.

Bundan tashqari, qadimgi skandinav afsonalarida ulfxednar nomli jangchilar ham bo'lib, ular bo'ri terisi (skandinavcha "ulfr" - "bo'ri", "*hedin*" - "teri". Bo'ri Fenrirga sig'inishgan) yopinib yurishgan.

Xristanlik kirib kelishi bilan, XII asrda berserk va ulfxednar kabi "yovvoyi" harbiy bo'linmalar bekor qilingan.

Nota bene!📜

Buyuk tarjimonlik harakati (inglizcha "The Great Translation Movement") — 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi bilan paydo bo'lgan internet kampaniyasi.

Kampaniya tashkilotchilari — Reddit va Twitter kabi g'arb ijtimoiy tarmoqlarining xitoylik foydalanuvchilari bo'lib, ular Weibo, Douyin (xitoycha TikTok) hamda WeChat kabi Xitoy ijtimoiy tarmoqlaridagi rossiyaparast, antiamerikan hamda antiyapon materiallarni chet tillariga tarjima qilish bilan shug'ullanishgan.

The Guardian nashri yozishicha, XXR hukumati Rossiya-Ukraina mojarosi bo‘yicha pozitsiyasini oshkora ifoda etmagani sababli "Buyuk tarjimonlik harakati" chet ellik siyosatchilar uchun Xitoyning pozitsiyasini tushunishda yordam beruvchi muhim manbaga aylangan.

Nota bene!📜

Sibaris (yoki Sibarida) — miloddan avvalgi 720-yilda axey va trezinlar tomonidan asos solingan Qadimgi Grek shahri.

Shaharning qachon va qanday paydo bo'lgani haqida aniq ma'lumotlar yo'q. Antonin Liberalning Nikandr poemasiga asoslanib yozishicha, delfiyaliklar Lamiya yoki Sibarida nomli maxluqqa qurbonlik keltirish uchun Kirfa g'origa Alkioneyni tashlab ketishadi. Biroq, Yefremning o'g'li Evribat kelib qoladi va maxluqni jarga uloqtirib, Alkioneyni qutqaradi.

Maxluq qulagan joydan "Sibarida" nomli buloq otilib chiqadi.

Qulay geografik joylashuv tufayli shaharda savdo-sotiq yaxshi rivojlangan. Shu tufayli sibarisliklar hashamdor hayot kechirishgan. Bu esa keyinchalik "sibarit" so'zi dabdabali hayot kechiruvchi odamlarni anglatuvchi so'zga aylanishiga sabab bo'lgan.

Miloddan avvalgi 510-yilda Sibaris Krotona bilan urushda mag'lub bo'ladi va vayron qilinadi.

Nota bene!📜

Amedeo Karriso (Amedeo Raul Karriso Larretape; 12.06.1926, Rufino, Santa-Fe - 20.03.2020, Buenos ayres) — argentinalik darvozabon.

Karriso 1945-68-yillarda "River Pleyt" jamoasida o'ynagan va 5 karra mamlakat chempioni, 9 karra vitse-chempioni hamda 5 karra bronza medali sohibiga aylangan. Terma jamoa safida 20 ta o'yinda qatnashgan. Ayniqsa, Braziliyaga qarshi baxslarda futbol qiroli Peleni bir necha bor yakkama-yakka vaziyatlarda to'xtatib qolgani bilan mashxurlikka erishgan.

Karriso qo'lqop bilan maydonga chiqqan birinchi Janubiy Amerikalik darvozabon hisoblanadi. Shuningdek, u raqib hujumini to'xtatish uchun jarima maydonchasini tark etadigan va hujumchi oyog'i ostiga o'zini otadigan dastlabki darvozabon ham edi.

O'yin uslubi tufayli jamoadoshlari Karrisoni "Tarzan" deb chaqirishgan.

Nota bene!📜

Barbizon maktabi (fransuzcha "École de Barbizon") — fransuz peyzajist-rassomlar guruhi. O'z nomini Fontenblo o'rmonidagi Barbizon qishlog'idan olgan. Parij va Barbizon o'rtasida temir yo'l qatnovi yo'lga qo'yilgach ko'plab rassomlarning bu qishloqqa kelishi osonlashgan. Natijada ular tomonidan yaratilgan peyzajlar Yevropada peyzaj sa'nati rivojlanishiga katta ta'sir ko'rsatgan.

Barbizon maktabi asoschisi — Pyer Etyen Teodor Russo edi. U birinchi marta Fonteblyu o'rmoniga eskiz chizish uchun 1828-yilda kelgan. 1848-yilda u jiyani Jorj Sanddan turmush qurish taklifiga rad javobini olgach, do'stining taklifi bilan Barbizonga kelgan va o'zining bir qator shedevr asarlarini yaratgan. Shundan keyin bu yerda do'stlari uchun mashg'ulotlar tashkil qila boshlagan.

Barbizon maktabining taniqli vakillari oraisda Jyul Dyupre, Narsis Dias, Jan Fransua Mille, Sharl Fransua Dobini hamda Konstan Troyon kabilarni sanash mumkin.

Nota bene!📜

Xempton-Kort labirinti — Buyuk Britaniyadagi Xempton-Kort saroyida tirik o'simliklar yordamida tashkil etilgan labirint. Ushbu turdagi saqlanib qolgan eng qadimgi ingliz labirinti hisoblanadi. Taxminan 1/3 akr maydonni egallagan labirint qirol Vilgelm III uchun 1689-1695-yillarda Jorj London hamda Genri Uayz tomonidan tayyorlangan.

Labirint bo'ylab harakatlanish ancha oson — markaz yetib olich uchun o'rtacha 20 daqiqa talab etiladi.

Xempton-Kort labirinti — Jerom Klapka Jeromning 1899-yilda yozilgan "Qayiqda uch odam va itni hisobga olmaganda" hikoyasida eslab o'tilgan. Shuningdek, Keron Shildsning "Larrining tungi bazmi" (1997) romani qahramoni Larri Ueller to'y kuni Xempton-Kort labirintini bir o'zi sayr qiladi va keyingi hayotini labirintlar yaratishga bag'ishlaydi.

Amerikalik psixolog Edmund Senford (1859-1924) Xempton-Kort labirintidan ilhomlanib, laboratoriya kalamushlarining o'zlashtirish qobiliyatini eksperimental o'rganish uchun labirintlardan foydalanishni taklif qilgan.

Nota bene!📜

​​Pechak (yoki chirmovuq) ligasi — AQSh shimoli-sharqidagi yettita shtatda joylashgan sakkizta xususiy universitet birlashmasi. Bu nom ushbu universitetlardagi eski binolar atrofida o'sadigan pechaklardan kelib chiqqan. Ligaga kiruvchi universitetlar ta’lim sifatining yuqoriligi bilan ajralib turadi.

Ushbu liga dastavval 1954-yilda 8 universitet o'rtasidagi sport uyushmasi (NCAA Division I) sifatida tashkil etilgan. "Pechak ligasi" termini esa jurnalist Stenli Vudvord tomonidan ancha yillar ilgari — 1933-yil 14-oktyabrda ishlatilgan. Biroq, termin keyinchalik barcha 8 universiteni birgalikda ifodalovchi termin sifatida ishlatila boshlagan.

Ligaga kiruvchi universitetlar AQShdagi eng yaxshi universitet va kollejlar reytingida top-15'da turadi. Bundan tashqari, liga universitetlari dunyodagi eng boy akademik muassasalar (2014-yilda Garvard va Yel universitetlari endaumentlari 36,4 va 23,9 mlrd dollar) bo'lib, bu ularga eng yaxshi talabalar va professorlarni jalb qilish imkonini beradi.

Liga a'zolari (alifbo tartibida):
1. Braun universiteti (Providens, Rod-Aylend, 1764);
2. Dartmund kolleji (Xanover, Nyu-Gempshir, 1769);
3. Garvard universiteti (Kembrij, Massachusets, 1636);
4. Kolumbiya universiteti (Nyu-York, Nyu-York 1754);
5. Kornell universiteti (Itaka, Nyu-York, 1865);
6. Pensilvaniya universiteti (Filadelfiya, Pensilvaniya, 1740);
7. Prinston universiteti (Prinston, Nyu-Jersi, 1746);
8. Yel universiteti (Nyu-Xeven, Konnektikut, 1701).

Nota bene!📜