Tez kunda...

"Yolg‘iz sayohat qilayotgan ayol bo‘lganim uchun o‘zim ham deyarli ana shunday shubhali toifaga kirib qolardim, chunki Rossiya maxfiy xizmatiga bizning jins vakillari (ayollar) juda ko‘p jalb qilinar edi. Shu sababli, qayerda duch kelmayin, amaldorlar mendan bir xil savollarni berishdan sira erinishmasdi: «U yerga borishdan sizga nima naf? Gaplashishga bitta ham odam topolmaysiz-ku» (ruslarning kundalik hayotida gaplashib, dildan suhbat qurish juda muhim o‘rin tutadi), «u yerda ko‘radigan hech narsa yo‘q, yo‘llari ham juda azobli» va shu kabi boshqa ko‘plab bema’ni vaj-korsonlarni aytishardi".

@ostonovminbari

1925-yilda nashr etilgan bir sayohat kitobidan Rossiya imperiyasining Turkistondagi poyezdlari haqida bir kichik parcha: "Kichik to‘lov evaziga alohida kupeni to‘liq band qilib olish mumkin edi".

АҚШ давлат котиби Марко Рубионинг Самарқандга ташрифи ортидан Эроннинг бир қатор элчихоналари ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларида ўхшаш постлар ёзди. Уларнинг қисқача мазмуни: Самарқанд — "Эрон мероси", "Эрон маданиятига оид", сен йўқ қилмоқчи бўлаётган маданиятнинг бир қисми. АҚШга қарши ахборий ҳужум қилишга уринаман деб Ўзбекистонга тегиб қўйганини тушунмагандир ҳам у бечоралар.

Мен бу қарашларнинг илдизини тушунтиришга ҳаракат қиламан. Аслида илгари тушунтиргандим — Беруний ҳақидаги туркум постларда, шуни қисқача эслатиб ўтаман десам ҳам бўлади.

Авеста замонларидан бошлаб дастлаб орий, кейин эрон номлари остида қардош тилларда гапирувчи халқлар ва улар яшовчи ҳудудлар тушунилган. Аҳамонийлар давридан бошлаб бу халқлар йирик империялар ва ўзига хос маданият яратган. Шу ҳудудларда яратилган маданиятни Ғарб фани кўпинча Iranian — эроний, IX асрдан сўнг эса, лингва франка ўлароқ кенг тарқалган эроний тиллардан бири — янги форс тили билан боғлаб, Persian деб атайди.

Икки муҳим жиҳат:

- эроний халқлар эгаллаган ҳудудларнинг шарқий қисми илк ўрта асрлардан турклар қўлига ўтиб, кўпроқ Турон деб юритила бошланган, лекин у ерда олдинроқ шаклланган маданият ва эроний тиллар анъанаси давом этгани боис шарқшуносликда барибир Iranian/Persian Culture тушунчаси ўрнашиб қолган;

- форс тилининг ҳам, эроний маданиятнинг ҳам бирламчи марказлари бугунги Эрон ҳудудида бўлмаган; меъморчилик, ёзма маданият Бухорода, Самарқандда, Балхда, Марвда, Нишопурда ривожланган, кейинчалик бугунги Эрон ҳудудларига ёйилган.

Барча "миллий" тарихчиликлар сингари, Эрон расмий тарихчилиги ҳам шарқшуносликда ўрнашган форс ёки эроний маданият тушунчасини ўз давлати номи ва ҳудуди билан боғлайди, ўзини марказ деб ҳисоблайди. Яъни ўтмишдаги вазият бугунги сиёсий чегаралар билан боғланади: бизнинг маданиятимиз, бизнинг ерларимиз, бизнинг меросимиз...

Ваҳоланки, кўп ҳолларда маданий қадриятлар Марказий Осиёдан бугунги Эрон ҳудудига кириб борган. Буни меъморчилик мисолида кўрсак. "Эроний" меъморчиликнинг асосий марказлари Мовароуннаҳр, Хуросон ва бугунги Афғонистоннинг айрим ҳудудлари бўлган. Бу ҳудудда ўзаро боғлиқ меъморчилик мактаблари шаклланган, улар ўхшашлик бинолар қурган.

Темурийлар даврида Мовароуннаҳр мактабининг роли кучайиб, халқаро аҳамиятга эга дурдоналар қурилган. Темурийларга хизмат қилган усталар кейинчалик Сафавийлар ва Усмонлиларга хизмат қилиб, маҳаллий анъаналарни у ерга олиб боришган.

Эроннинг тарихий қиёфасини яхши сақлаган машҳур маданий маркази бор — Исфаҳон. Исфаҳоннинг аксар машҳур бинолари Самарқанддагидан кейин, Темурий меъморчилиги таъсирида қурилган. Умуман, Темурий меъморчилиги Сафавийлар, Усмонлилар ва Бобурийлар меъморчилигига катта таъсир ўтказган. Шайбонийлар ва кейинги ўзбек хонликлари меъморчиликлари эса Темурийлар меъморчилигининг бевосита давомидир.

"Эроний маданият", "эроний меъморчилик" тушунчалари билан баҳслашмаган тақдиримизда ҳам, бу меъморчиликнинг асосий ўчоқлари Марказий Осиёда бўлиб чиқяпти. Яъни бугунги Эрон — бу маданиятнинг бир бўлаги холос; бошқа ҳудудларга маданиятни экспорт қилган тарихий маданий марказ эмас. Бу икки минтақани бирлаштирган сиёсий марказлар эса доим Марказий Осиёда бўлган. Ë Теҳрондан, Табриздан туриб Самарқандни бошқарган бирорта сулолани эслай оласизларми? Охирги 1,5 минг йил давомида доим бунинг тескариси бўлган.

Шундай экан, бугунги Эрон расмий ташкилотлари "бу бизнинг маданий меросимиз", "бизга тегишли меъморчилик" дейиши ҳам тарихий фактларни бузиб кўрсатиш, ҳам сиёсий кўрликдир.

@AsanovEldar

Ovora bo'lib, ogohlantirib yurmanglar, odamlar o'rganib bo'ldi.

Oldin kirillda yurgan kanallar endi lotinga o'tyapti ekan, men esa boshidan lotinda edim, sodiq edim, prinsipial tarzda lotinda yuritdim. "Odam yig'olmaysan, lotinda o'qishmaydi" deyishsa ham lotinda qoldim va bugun mening safdoshlarim ham ko'paya boshladi. Lotin alifbosining mustahkamlanishiga hissa qo'shganimdan xursandman😁😁

PS: bu piar post emas) aytib qo'ydimda))

XX asr boshidagi Markaziy Osiyo hayotidan bir parcha: "Bu tirband bozor ichida piyoda yurgan kimsani arang uchratasiz. Xuddi Irlandiya janubidagi odamlar singari, o‘zini hurmat qilgan hech bir mahalliy erkak to‘rt oyoqli biror ulovsiz — hatto u arzimagan eshak bo‘lsa ham — ko‘chada ko‘rinishni o‘ziga ep ko‘rmasdi. Ba’zan bitta jonivor ustida ikki, hatto uch kishining minib olganiga ko‘zingiz tushadi. Mittigina otchaning orqasiga mingashib olgan uchinchi odamning unga qanday qilib yopishib ketayotgani men uchun doimo yechilmas bir jumboq bo‘lib kelgan".

Endi bildim, nega mashinaparast ekanligimizni.

@ostonovminbari

Aslida, telefonda keragi yo'q bunaqa botlarning. O'zi bor hamma klaviaturada.

Kompyuterda ham şart emas hech qanday ortıqça programma örnatiş. Turk tılını örnatıb bosaverasızlar menga öxşab. Nımasını bunça muammo qılyapsızlar, hayronman!

@ostonovminbari

Top! https://youtube.com/shorts/GGZIORRT_VU?si=lDhk4U2JgXIS9sEp

Tashqi ishlar vazirligiga tasannolar!

@ostonovminbari

Ballon d'Or Toshkent vaqti bilan 23:30 da qizil yo'lak ochiladi, soat 01:00da esa marosim boshlanadi. Ikki soat davom etadi. Demak soat 3ga yaqin kim yutganini bilib olamiz.

Men va mening muammolarim: