*MAHA TET बालमानसशास्त्र संभाव्य प्रश्न*
*1) होकारात्मक व नकारात्मक उदाहरणांचा वापर कोणत्या प्रतिमांनामध्ये केला जातो?*
1)पृच्छा प्रशिक्षण
2)अग्रत संघटन
3)संकल्पना प्राप्ती √
4)उदगामी विचार
*2) बालकांनी अगोदर शिकलेले कौशल्य व नवीन कौशल्य यांच्यात एकसारखेपणा असल्यास त्याचा कोणता परिणाम होतो ?*
1) ऋण संक्रमण
2) सामान्यीकरण संक्रमण
3) धन संक्रमण। √
4)शून्य संक्रमण
*3) मर्मदृष्टी अध्ययनाचा प्रयोग कोणत्या प्राण्यावर करण्यात आला?*
1)चिंपांझी माकड। √
2) मांजर
3)कुत्रा
4)कबूतर
*4) मानसिक वय या संकल्पनेची मांडणी करण्याचे श्रेय खालीलपैकी कोणाकडे जाते?* 1)स्किनर
2)गिलफर्ड
3) अल्फ्रेड बिने √
4)टर्मन
*5) व्यक्तिमत्वाच्या अबोध मनाचा शोध घेण्यासाठी फ्रॉइडने कोणत्या पद्धतीचा वापर केला?*
1)मुलाखत
2) प्रश्नावली
3) मुक्त साहचर्य √
4) अभिरुची शोधिका
*6) बालकांमधील व्यक्तीभेदांचे मापन करण्यासाठी कोणत्या चाचण्या उपयुक्त ठरतात?* 1)बुद्धिमापन चाचणी
2) अभिरुची शोधिका 3)अभिक्षमता चाचणी
4) वरील सर्व √
*7) गणितातील मूलभूत क्रिया कृतिशीलरित्या शिकण्यासाठी अंध मुलांसाठी उपयुक्त साधन कोणते ?*
1)रबर मॅट √
2)हस्ताक्षर मार्गदर्शिका
3)ब्रेल मशीन
4)अबॅकस
*8) लेव व्यागोटस्की यांच्या मते बालकाच्या बौद्धिक विकासात कोणत्या घटकाचा प्रभाव पडतो?*
1)सामाजिक प्रक्रिया
2) सांस्कृतिक संदर्भ
3) भाषा व खेळ
4)वरील सर्व√
*9) विद्यार्थ्यांनी केलेल्या अध्ययन कृतीची प्रशंसा करून त्यास प्रोत्साहन देणे यास कोणते कौशल्य म्हणतात?*
1) प्रश्न
2) प्रबलन √
3) स्पष्टीकरण
4) प्रस्तावना
*10) संप्रेषण प्रक्रियेत विविध कारणांनी बाधा येणे यास काय म्हणतात?*
1)प्रतिक्रिया
2)गोंधळ √
3) पुनर्भरण
4)निः संकेतीकरण
*11) विद्यार्थ्यांमधील* *सर्जनशीलता ,विचारांची* *अभिव्यक्ती यांना कोणत्या प्रश्न*प्रकारातून वाव* मिळतो*
1)लघुत्तरी प्रश्न
2) वस्तुनिष्ठ प्रश्न
3) निबंधात्मक प्रश्न √
4)प्रत्यभिज्ञान
*संदर्भ- © संपूर्ण बालमानसशास्त्र व अध्यापनशास्त्र - डॉ.शशिकांत अन्नदाते(सातवी आवृत्ती),के'सागर पब्लिकेशन्स,पुणे*
*1) होकारात्मक व नकारात्मक उदाहरणांचा वापर कोणत्या प्रतिमांनामध्ये केला जातो?*
1)पृच्छा प्रशिक्षण
2)अग्रत संघटन
3)संकल्पना प्राप्ती √
4)उदगामी विचार
*2) बालकांनी अगोदर शिकलेले कौशल्य व नवीन कौशल्य यांच्यात एकसारखेपणा असल्यास त्याचा कोणता परिणाम होतो ?*
1) ऋण संक्रमण
2) सामान्यीकरण संक्रमण
3) धन संक्रमण। √
4)शून्य संक्रमण
*3) मर्मदृष्टी अध्ययनाचा प्रयोग कोणत्या प्राण्यावर करण्यात आला?*
1)चिंपांझी माकड। √
2) मांजर
3)कुत्रा
4)कबूतर
*4) मानसिक वय या संकल्पनेची मांडणी करण्याचे श्रेय खालीलपैकी कोणाकडे जाते?* 1)स्किनर
2)गिलफर्ड
3) अल्फ्रेड बिने √
4)टर्मन
*5) व्यक्तिमत्वाच्या अबोध मनाचा शोध घेण्यासाठी फ्रॉइडने कोणत्या पद्धतीचा वापर केला?*
1)मुलाखत
2) प्रश्नावली
3) मुक्त साहचर्य √
4) अभिरुची शोधिका
*6) बालकांमधील व्यक्तीभेदांचे मापन करण्यासाठी कोणत्या चाचण्या उपयुक्त ठरतात?* 1)बुद्धिमापन चाचणी
2) अभिरुची शोधिका 3)अभिक्षमता चाचणी
4) वरील सर्व √
*7) गणितातील मूलभूत क्रिया कृतिशीलरित्या शिकण्यासाठी अंध मुलांसाठी उपयुक्त साधन कोणते ?*
1)रबर मॅट √
2)हस्ताक्षर मार्गदर्शिका
3)ब्रेल मशीन
4)अबॅकस
*8) लेव व्यागोटस्की यांच्या मते बालकाच्या बौद्धिक विकासात कोणत्या घटकाचा प्रभाव पडतो?*
1)सामाजिक प्रक्रिया
2) सांस्कृतिक संदर्भ
3) भाषा व खेळ
4)वरील सर्व√
*9) विद्यार्थ्यांनी केलेल्या अध्ययन कृतीची प्रशंसा करून त्यास प्रोत्साहन देणे यास कोणते कौशल्य म्हणतात?*
1) प्रश्न
2) प्रबलन √
3) स्पष्टीकरण
4) प्रस्तावना
*10) संप्रेषण प्रक्रियेत विविध कारणांनी बाधा येणे यास काय म्हणतात?*
1)प्रतिक्रिया
2)गोंधळ √
3) पुनर्भरण
4)निः संकेतीकरण
*11) विद्यार्थ्यांमधील* *सर्जनशीलता ,विचारांची* *अभिव्यक्ती यांना कोणत्या प्रश्न*प्रकारातून वाव* मिळतो*
1)लघुत्तरी प्रश्न
2) वस्तुनिष्ठ प्रश्न
3) निबंधात्मक प्रश्न √
4)प्रत्यभिज्ञान
*संदर्भ- © संपूर्ण बालमानसशास्त्र व अध्यापनशास्त्र - डॉ.शशिकांत अन्नदाते(सातवी आवृत्ती),के'सागर पब्लिकेशन्स,पुणे*
♨️ *ताम्हिणी घाटात हेमिडॅक्टिलस पालीच्या नव्या प्रजातीचा शोध*
महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांचे यश
नागपूर : महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांनी सरिसृप संशोधन क्षेत्रात पुन्हा एकदा पालीची नवीन प्रजाती शोधली आहे. पुण्यातील ताम्हिणी घाटातून हेमिडॅक्टिलस पालीच्या नव्या प्रजातीची नोंद घेण्यात आली. या नव्या प्रजातीचे वर्णन करणारे संशोधन ‘झुटाक्सा’ या आंतरराष्ट्रीय संशोधन पत्रिके त शुक्र वारी प्रसिद्ध झाले.
पुण्यातील ताम्हिणी घाट आणि महाराष्ट्राच्या रायगड जिल्ह्य़ात हेमिडॅक्टिलस पोटजातीच्या पालीची ही नवी प्रजाती सापडली आहे. ताम्हिणी घाटावरून या नव्या प्रजातीला ‘हेमिडॅक्टिलस ताम्हिणीएन्सीस’ असे नाव देण्यात आले आहे. ज्या सामान्यपणे ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ किं वा ‘बेसॉल्ट रॉक गेको’ म्हणून ओळखली जाते. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ ही सर्वात मोठय़ा भारतीय हेमिडॅक्टिलस गेको(पाल) पैकी एक आहे. ही प्रामुख्याने रात्रीच्यावेळी सक्रि य असते. नवीन प्रजाती प्रामुख्याने बेसॉल्ट खडकाच्या निर्मितीशी संबंधित आहे. या खडकाशेजारी असणाऱ्या सिमेंटवर त्या क्वचितच आढळतात. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ आणि ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ या दोन्ही प्रजातीत आकार आणि दिसण्याबाबत बरेच साम्य असल्यामुळे ओळखीबाबत गोंधळ उडाला होता. ‘हेमिडॅक्टिलस अॅरॉनबाउर्स’ ही नाणेघाटावरून सापडलेली दुसरी प्रजाती आहे. या दोन्ही ठिकाणावरून सापडलेल्या पालींच्या नमुन्यांचे तपशीलवार आणि तुलनात्मक वर्गीकरण तसेच अनुवंशिक अभ्यास ठाकरे वाईल्डलाईफ फाउंडेशनच्या अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे व ईशान अग्रवाल या सरिसृप संशोधकांनी केला. २०१९ मध्ये के लेल्या या अभ्यासात त्यांना असे दिसून आले की, ताम्हिणी लोकसंख्या आकृ तीबंधानुसार आणि अनुवांशिकदृष्टय़ा ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ पेक्षा वेगळी आहे.
नाणेघाटावरील ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ विज्ञानासाठी एक वेगळी प्रजाती असू शकते. त्यानंतर हा अभ्यास या वर्षांच्या सुरुवातीला झुटॉक्सा संशोधन पत्रिके ला सादर करण्यात आला. त्याच्या पुनरावलोकनानंतर मागील महिन्यात तो स्वीकारला गेला आणि शुक्र वारी त्यात प्रसिद्ध झाला.
ही नवीन प्रजाती सध्या ताम्हिणी घाटावर स्थायिक आहे. उत्तर पश्चिम घाटाच्या उच्च जैवविविधता असणारी जी सह्य़ाद्री म्हणून प्रसिद्ध आहे याठिकाणी विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि प्राणी देखील आहेत. आता या नवीन स्थानिक प्रजातीच्या शोधामुळे सह्य़ाद्रीच्या या भागावर पुन्हा एकदा लक्ष जाईल आणि त्याच्या संरक्षण व संवर्धनाच्या दृष्टीने पावले उचलली जातील. - अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे, ईशान अग्रवाल.
महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांचे यश
नागपूर : महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांनी सरिसृप संशोधन क्षेत्रात पुन्हा एकदा पालीची नवीन प्रजाती शोधली आहे. पुण्यातील ताम्हिणी घाटातून हेमिडॅक्टिलस पालीच्या नव्या प्रजातीची नोंद घेण्यात आली. या नव्या प्रजातीचे वर्णन करणारे संशोधन ‘झुटाक्सा’ या आंतरराष्ट्रीय संशोधन पत्रिके त शुक्र वारी प्रसिद्ध झाले.
पुण्यातील ताम्हिणी घाट आणि महाराष्ट्राच्या रायगड जिल्ह्य़ात हेमिडॅक्टिलस पोटजातीच्या पालीची ही नवी प्रजाती सापडली आहे. ताम्हिणी घाटावरून या नव्या प्रजातीला ‘हेमिडॅक्टिलस ताम्हिणीएन्सीस’ असे नाव देण्यात आले आहे. ज्या सामान्यपणे ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ किं वा ‘बेसॉल्ट रॉक गेको’ म्हणून ओळखली जाते. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ ही सर्वात मोठय़ा भारतीय हेमिडॅक्टिलस गेको(पाल) पैकी एक आहे. ही प्रामुख्याने रात्रीच्यावेळी सक्रि य असते. नवीन प्रजाती प्रामुख्याने बेसॉल्ट खडकाच्या निर्मितीशी संबंधित आहे. या खडकाशेजारी असणाऱ्या सिमेंटवर त्या क्वचितच आढळतात. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ आणि ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ या दोन्ही प्रजातीत आकार आणि दिसण्याबाबत बरेच साम्य असल्यामुळे ओळखीबाबत गोंधळ उडाला होता. ‘हेमिडॅक्टिलस अॅरॉनबाउर्स’ ही नाणेघाटावरून सापडलेली दुसरी प्रजाती आहे. या दोन्ही ठिकाणावरून सापडलेल्या पालींच्या नमुन्यांचे तपशीलवार आणि तुलनात्मक वर्गीकरण तसेच अनुवंशिक अभ्यास ठाकरे वाईल्डलाईफ फाउंडेशनच्या अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे व ईशान अग्रवाल या सरिसृप संशोधकांनी केला. २०१९ मध्ये के लेल्या या अभ्यासात त्यांना असे दिसून आले की, ताम्हिणी लोकसंख्या आकृ तीबंधानुसार आणि अनुवांशिकदृष्टय़ा ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ पेक्षा वेगळी आहे.
नाणेघाटावरील ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ विज्ञानासाठी एक वेगळी प्रजाती असू शकते. त्यानंतर हा अभ्यास या वर्षांच्या सुरुवातीला झुटॉक्सा संशोधन पत्रिके ला सादर करण्यात आला. त्याच्या पुनरावलोकनानंतर मागील महिन्यात तो स्वीकारला गेला आणि शुक्र वारी त्यात प्रसिद्ध झाला.
ही नवीन प्रजाती सध्या ताम्हिणी घाटावर स्थायिक आहे. उत्तर पश्चिम घाटाच्या उच्च जैवविविधता असणारी जी सह्य़ाद्री म्हणून प्रसिद्ध आहे याठिकाणी विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि प्राणी देखील आहेत. आता या नवीन स्थानिक प्रजातीच्या शोधामुळे सह्य़ाद्रीच्या या भागावर पुन्हा एकदा लक्ष जाईल आणि त्याच्या संरक्षण व संवर्धनाच्या दृष्टीने पावले उचलली जातील. - अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे, ईशान अग्रवाल.
📙 *जवळच्या नात्यातील व्यक्तीशी लग्न केल्यास काही दुष्परिणाम होतात का ?* 📙
एखाद्या व्यक्तीचे शरीर त्याच्या पेशीतील गुणसूत्रांवरच अवलंबून असते. मातापित्यांकडून मुलाला ही गुणसूत्रे मिळत असतात. त्यामुळेच मुलाचे डोळे आई वा वडिलांसारखे असतात. ते कोणासारखे तरी (आई, वडील, मामा, काका इ.) दिसते. हे होण्याचे कारण म्हणजे रक्ताचे नाते असणाऱ्या लोकांमधील गुणसूत्रात साम्य असते. हे साम्य ते एकाच वा सारखी गुणसूत्रे असणाऱ्या पूर्वजांचे वंशज असतात म्हणून असते. मेंडेलच्या अनुवंशिकतेच्या सिद्धांतानुसार प्रत्येक गुणधर्मासाठी, जसे हिरवे डोळे, गुणसूत्रांचा संच असतो. त्यात सर्वस्व गाजवणारे (Dominant) व दबावाला बळी पडणारे (recessive) असे दोन प्रकार असतात. दोन वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची गाठ पडली, तर तिसराच गुण तयार होतो. एक वर्चस्व गाजवणारे व दुसरे दबावाला बळी पडणारे गुणसूत्र आले, तर वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची सरशी होते व त्याप्रमाणे बालकात गुणात दिसून येतात. वेगवेगळ्या समाजातील लोक एक एकत्र आल्यास त्यांच्यात असणारी गुणसूत्रे विविध प्रकारची असतात. साहजिकच त्यांच्यातील वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांचाच संकर होऊन निरोगी समाज जन्माला येतो.
एकाच समाजात वारंवार लग्न होत गेल्याने त्या समाजातील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचा संकर होऊन कमी प्रतीचे गुणधर्म मुलाबाळांत येतात. रक्ताचे नाते असलेल्या व्यक्तींनी परस्परांशी लग्न केले तर गुणसुत्रांमधील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचे गुण मुलाबाळांत येतात. वेडसरपणा, कोड, रक्ताचे विकार, मधुमेह, मज्जासंस्थेचे विकार असे अनेक रोग, अशाप्रकारे लग्न केलेल्या व्यक्तींच्या मुलांना होऊ शकतात. त्यामुळे काका पुतणी, मामा भाची, बहीण भाऊ अशी लग्ने होऊ देऊ नयेत; हेच बरे.
*डाॅ. अंजली दिक्षित व डाॅ. जगन्नाथ दिक्षित यांच्या पुस्तकातुन*
संकलक - दिपक तरवडे
एखाद्या व्यक्तीचे शरीर त्याच्या पेशीतील गुणसूत्रांवरच अवलंबून असते. मातापित्यांकडून मुलाला ही गुणसूत्रे मिळत असतात. त्यामुळेच मुलाचे डोळे आई वा वडिलांसारखे असतात. ते कोणासारखे तरी (आई, वडील, मामा, काका इ.) दिसते. हे होण्याचे कारण म्हणजे रक्ताचे नाते असणाऱ्या लोकांमधील गुणसूत्रात साम्य असते. हे साम्य ते एकाच वा सारखी गुणसूत्रे असणाऱ्या पूर्वजांचे वंशज असतात म्हणून असते. मेंडेलच्या अनुवंशिकतेच्या सिद्धांतानुसार प्रत्येक गुणधर्मासाठी, जसे हिरवे डोळे, गुणसूत्रांचा संच असतो. त्यात सर्वस्व गाजवणारे (Dominant) व दबावाला बळी पडणारे (recessive) असे दोन प्रकार असतात. दोन वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची गाठ पडली, तर तिसराच गुण तयार होतो. एक वर्चस्व गाजवणारे व दुसरे दबावाला बळी पडणारे गुणसूत्र आले, तर वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची सरशी होते व त्याप्रमाणे बालकात गुणात दिसून येतात. वेगवेगळ्या समाजातील लोक एक एकत्र आल्यास त्यांच्यात असणारी गुणसूत्रे विविध प्रकारची असतात. साहजिकच त्यांच्यातील वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांचाच संकर होऊन निरोगी समाज जन्माला येतो.
एकाच समाजात वारंवार लग्न होत गेल्याने त्या समाजातील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचा संकर होऊन कमी प्रतीचे गुणधर्म मुलाबाळांत येतात. रक्ताचे नाते असलेल्या व्यक्तींनी परस्परांशी लग्न केले तर गुणसुत्रांमधील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचे गुण मुलाबाळांत येतात. वेडसरपणा, कोड, रक्ताचे विकार, मधुमेह, मज्जासंस्थेचे विकार असे अनेक रोग, अशाप्रकारे लग्न केलेल्या व्यक्तींच्या मुलांना होऊ शकतात. त्यामुळे काका पुतणी, मामा भाची, बहीण भाऊ अशी लग्ने होऊ देऊ नयेत; हेच बरे.
*डाॅ. अंजली दिक्षित व डाॅ. जगन्नाथ दिक्षित यांच्या पुस्तकातुन*
संकलक - दिपक तरवडे