♨️ *ताम्हिणी घाटात हेमिडॅक्टिलस पालीच्या नव्या प्रजातीचा शोध*
महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांचे यश
नागपूर : महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांनी सरिसृप संशोधन क्षेत्रात पुन्हा एकदा पालीची नवीन प्रजाती शोधली आहे. पुण्यातील ताम्हिणी घाटातून हेमिडॅक्टिलस पालीच्या नव्या प्रजातीची नोंद घेण्यात आली. या नव्या प्रजातीचे वर्णन करणारे संशोधन ‘झुटाक्सा’ या आंतरराष्ट्रीय संशोधन पत्रिके त शुक्र वारी प्रसिद्ध झाले.
पुण्यातील ताम्हिणी घाट आणि महाराष्ट्राच्या रायगड जिल्ह्य़ात हेमिडॅक्टिलस पोटजातीच्या पालीची ही नवी प्रजाती सापडली आहे. ताम्हिणी घाटावरून या नव्या प्रजातीला ‘हेमिडॅक्टिलस ताम्हिणीएन्सीस’ असे नाव देण्यात आले आहे. ज्या सामान्यपणे ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ किं वा ‘बेसॉल्ट रॉक गेको’ म्हणून ओळखली जाते. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ ही सर्वात मोठय़ा भारतीय हेमिडॅक्टिलस गेको(पाल) पैकी एक आहे. ही प्रामुख्याने रात्रीच्यावेळी सक्रि य असते. नवीन प्रजाती प्रामुख्याने बेसॉल्ट खडकाच्या निर्मितीशी संबंधित आहे. या खडकाशेजारी असणाऱ्या सिमेंटवर त्या क्वचितच आढळतात. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ आणि ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ या दोन्ही प्रजातीत आकार आणि दिसण्याबाबत बरेच साम्य असल्यामुळे ओळखीबाबत गोंधळ उडाला होता. ‘हेमिडॅक्टिलस अॅरॉनबाउर्स’ ही नाणेघाटावरून सापडलेली दुसरी प्रजाती आहे. या दोन्ही ठिकाणावरून सापडलेल्या पालींच्या नमुन्यांचे तपशीलवार आणि तुलनात्मक वर्गीकरण तसेच अनुवंशिक अभ्यास ठाकरे वाईल्डलाईफ फाउंडेशनच्या अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे व ईशान अग्रवाल या सरिसृप संशोधकांनी केला. २०१९ मध्ये के लेल्या या अभ्यासात त्यांना असे दिसून आले की, ताम्हिणी लोकसंख्या आकृ तीबंधानुसार आणि अनुवांशिकदृष्टय़ा ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ पेक्षा वेगळी आहे.
नाणेघाटावरील ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ विज्ञानासाठी एक वेगळी प्रजाती असू शकते. त्यानंतर हा अभ्यास या वर्षांच्या सुरुवातीला झुटॉक्सा संशोधन पत्रिके ला सादर करण्यात आला. त्याच्या पुनरावलोकनानंतर मागील महिन्यात तो स्वीकारला गेला आणि शुक्र वारी त्यात प्रसिद्ध झाला.
ही नवीन प्रजाती सध्या ताम्हिणी घाटावर स्थायिक आहे. उत्तर पश्चिम घाटाच्या उच्च जैवविविधता असणारी जी सह्य़ाद्री म्हणून प्रसिद्ध आहे याठिकाणी विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि प्राणी देखील आहेत. आता या नवीन स्थानिक प्रजातीच्या शोधामुळे सह्य़ाद्रीच्या या भागावर पुन्हा एकदा लक्ष जाईल आणि त्याच्या संरक्षण व संवर्धनाच्या दृष्टीने पावले उचलली जातील. - अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे, ईशान अग्रवाल.
महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांचे यश
नागपूर : महाराष्ट्रातील तरुण संशोधकांनी सरिसृप संशोधन क्षेत्रात पुन्हा एकदा पालीची नवीन प्रजाती शोधली आहे. पुण्यातील ताम्हिणी घाटातून हेमिडॅक्टिलस पालीच्या नव्या प्रजातीची नोंद घेण्यात आली. या नव्या प्रजातीचे वर्णन करणारे संशोधन ‘झुटाक्सा’ या आंतरराष्ट्रीय संशोधन पत्रिके त शुक्र वारी प्रसिद्ध झाले.
पुण्यातील ताम्हिणी घाट आणि महाराष्ट्राच्या रायगड जिल्ह्य़ात हेमिडॅक्टिलस पोटजातीच्या पालीची ही नवी प्रजाती सापडली आहे. ताम्हिणी घाटावरून या नव्या प्रजातीला ‘हेमिडॅक्टिलस ताम्हिणीएन्सीस’ असे नाव देण्यात आले आहे. ज्या सामान्यपणे ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ किं वा ‘बेसॉल्ट रॉक गेको’ म्हणून ओळखली जाते. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ ही सर्वात मोठय़ा भारतीय हेमिडॅक्टिलस गेको(पाल) पैकी एक आहे. ही प्रामुख्याने रात्रीच्यावेळी सक्रि य असते. नवीन प्रजाती प्रामुख्याने बेसॉल्ट खडकाच्या निर्मितीशी संबंधित आहे. या खडकाशेजारी असणाऱ्या सिमेंटवर त्या क्वचितच आढळतात. ‘ताम्हिणी रॉक गेको’ आणि ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ या दोन्ही प्रजातीत आकार आणि दिसण्याबाबत बरेच साम्य असल्यामुळे ओळखीबाबत गोंधळ उडाला होता. ‘हेमिडॅक्टिलस अॅरॉनबाउर्स’ ही नाणेघाटावरून सापडलेली दुसरी प्रजाती आहे. या दोन्ही ठिकाणावरून सापडलेल्या पालींच्या नमुन्यांचे तपशीलवार आणि तुलनात्मक वर्गीकरण तसेच अनुवंशिक अभ्यास ठाकरे वाईल्डलाईफ फाउंडेशनच्या अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे व ईशान अग्रवाल या सरिसृप संशोधकांनी केला. २०१९ मध्ये के लेल्या या अभ्यासात त्यांना असे दिसून आले की, ताम्हिणी लोकसंख्या आकृ तीबंधानुसार आणि अनुवांशिकदृष्टय़ा ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ पेक्षा वेगळी आहे.
नाणेघाटावरील ‘अॅरोनबाउर्स रॉक गेको’ विज्ञानासाठी एक वेगळी प्रजाती असू शकते. त्यानंतर हा अभ्यास या वर्षांच्या सुरुवातीला झुटॉक्सा संशोधन पत्रिके ला सादर करण्यात आला. त्याच्या पुनरावलोकनानंतर मागील महिन्यात तो स्वीकारला गेला आणि शुक्र वारी त्यात प्रसिद्ध झाला.
ही नवीन प्रजाती सध्या ताम्हिणी घाटावर स्थायिक आहे. उत्तर पश्चिम घाटाच्या उच्च जैवविविधता असणारी जी सह्य़ाद्री म्हणून प्रसिद्ध आहे याठिकाणी विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि प्राणी देखील आहेत. आता या नवीन स्थानिक प्रजातीच्या शोधामुळे सह्य़ाद्रीच्या या भागावर पुन्हा एकदा लक्ष जाईल आणि त्याच्या संरक्षण व संवर्धनाच्या दृष्टीने पावले उचलली जातील. - अक्षय खांडेकर, तेजस ठाकरे, ईशान अग्रवाल.
📙 *जवळच्या नात्यातील व्यक्तीशी लग्न केल्यास काही दुष्परिणाम होतात का ?* 📙
एखाद्या व्यक्तीचे शरीर त्याच्या पेशीतील गुणसूत्रांवरच अवलंबून असते. मातापित्यांकडून मुलाला ही गुणसूत्रे मिळत असतात. त्यामुळेच मुलाचे डोळे आई वा वडिलांसारखे असतात. ते कोणासारखे तरी (आई, वडील, मामा, काका इ.) दिसते. हे होण्याचे कारण म्हणजे रक्ताचे नाते असणाऱ्या लोकांमधील गुणसूत्रात साम्य असते. हे साम्य ते एकाच वा सारखी गुणसूत्रे असणाऱ्या पूर्वजांचे वंशज असतात म्हणून असते. मेंडेलच्या अनुवंशिकतेच्या सिद्धांतानुसार प्रत्येक गुणधर्मासाठी, जसे हिरवे डोळे, गुणसूत्रांचा संच असतो. त्यात सर्वस्व गाजवणारे (Dominant) व दबावाला बळी पडणारे (recessive) असे दोन प्रकार असतात. दोन वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची गाठ पडली, तर तिसराच गुण तयार होतो. एक वर्चस्व गाजवणारे व दुसरे दबावाला बळी पडणारे गुणसूत्र आले, तर वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची सरशी होते व त्याप्रमाणे बालकात गुणात दिसून येतात. वेगवेगळ्या समाजातील लोक एक एकत्र आल्यास त्यांच्यात असणारी गुणसूत्रे विविध प्रकारची असतात. साहजिकच त्यांच्यातील वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांचाच संकर होऊन निरोगी समाज जन्माला येतो.
एकाच समाजात वारंवार लग्न होत गेल्याने त्या समाजातील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचा संकर होऊन कमी प्रतीचे गुणधर्म मुलाबाळांत येतात. रक्ताचे नाते असलेल्या व्यक्तींनी परस्परांशी लग्न केले तर गुणसुत्रांमधील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचे गुण मुलाबाळांत येतात. वेडसरपणा, कोड, रक्ताचे विकार, मधुमेह, मज्जासंस्थेचे विकार असे अनेक रोग, अशाप्रकारे लग्न केलेल्या व्यक्तींच्या मुलांना होऊ शकतात. त्यामुळे काका पुतणी, मामा भाची, बहीण भाऊ अशी लग्ने होऊ देऊ नयेत; हेच बरे.
*डाॅ. अंजली दिक्षित व डाॅ. जगन्नाथ दिक्षित यांच्या पुस्तकातुन*
संकलक - दिपक तरवडे
एखाद्या व्यक्तीचे शरीर त्याच्या पेशीतील गुणसूत्रांवरच अवलंबून असते. मातापित्यांकडून मुलाला ही गुणसूत्रे मिळत असतात. त्यामुळेच मुलाचे डोळे आई वा वडिलांसारखे असतात. ते कोणासारखे तरी (आई, वडील, मामा, काका इ.) दिसते. हे होण्याचे कारण म्हणजे रक्ताचे नाते असणाऱ्या लोकांमधील गुणसूत्रात साम्य असते. हे साम्य ते एकाच वा सारखी गुणसूत्रे असणाऱ्या पूर्वजांचे वंशज असतात म्हणून असते. मेंडेलच्या अनुवंशिकतेच्या सिद्धांतानुसार प्रत्येक गुणधर्मासाठी, जसे हिरवे डोळे, गुणसूत्रांचा संच असतो. त्यात सर्वस्व गाजवणारे (Dominant) व दबावाला बळी पडणारे (recessive) असे दोन प्रकार असतात. दोन वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची गाठ पडली, तर तिसराच गुण तयार होतो. एक वर्चस्व गाजवणारे व दुसरे दबावाला बळी पडणारे गुणसूत्र आले, तर वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांची सरशी होते व त्याप्रमाणे बालकात गुणात दिसून येतात. वेगवेगळ्या समाजातील लोक एक एकत्र आल्यास त्यांच्यात असणारी गुणसूत्रे विविध प्रकारची असतात. साहजिकच त्यांच्यातील वर्चस्व गाजवणाऱ्या गुणसूत्रांचाच संकर होऊन निरोगी समाज जन्माला येतो.
एकाच समाजात वारंवार लग्न होत गेल्याने त्या समाजातील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचा संकर होऊन कमी प्रतीचे गुणधर्म मुलाबाळांत येतात. रक्ताचे नाते असलेल्या व्यक्तींनी परस्परांशी लग्न केले तर गुणसुत्रांमधील दबावाला बळी पडणाऱ्या गुणसूत्रांचे गुण मुलाबाळांत येतात. वेडसरपणा, कोड, रक्ताचे विकार, मधुमेह, मज्जासंस्थेचे विकार असे अनेक रोग, अशाप्रकारे लग्न केलेल्या व्यक्तींच्या मुलांना होऊ शकतात. त्यामुळे काका पुतणी, मामा भाची, बहीण भाऊ अशी लग्ने होऊ देऊ नयेत; हेच बरे.
*डाॅ. अंजली दिक्षित व डाॅ. जगन्नाथ दिक्षित यांच्या पुस्तकातुन*
संकलक - दिपक तरवडे