SET/NET/TAIT 2026
8.02K subscribers
1.76K photos
3 videos
499 files
1.36K links
महाराष्ट्रातील विविध विद्यापीठातील पीएच.डी प्रवेश परीक्षा(PET), NET-SET परीक्षा, CTET ,TET व TAIT परीक्षा तयारी करण्यासाठी अद्ययावत माहिती व मार्गदर्शन
Download Telegram
अवश्य वाचा
५० टक्के दुःख नक्कीच कमी होईल...!!💐💐

*!!कृतज्ञतेचा निर्देशांक!!*

असंच एकदा एक मासिक चाळताना त्यातील एका लेखामधील एका वाक्याने मला विचारमग्न केलं. आयुष्यातली सकारात्मकता याविषयावरचा तो लेख होता. मूळच्या इंग्रजीमधील लेखामधील ते वाक्य असं होतं; "Sometimes, try calculating your gratitude index in life, you will realize how lucky you are!". *(कधीतरी तुमच्या आयुष्यातील कृतज्ञता निर्देशांक मोजण्याचा प्रयत्न करा आणि तुम्हाला लक्षात येईल की तुम्ही किती नशीबवान आहेत ते!).* मला 'कृतज्ञतेचा निर्देशांक' ही कल्पनाच भन्नाट आवडली. जसं स्टॉक मार्केट मध्ये स्टॉक इंडेक्स किंवा ट्रेडिंग इंडेक्स असतात आणि त्यांच्या मूल्यावरून बाजाराची तब्येत ठरवली जाते, तसाच कृतज्ञताभावनेचे चढउतार मोजणारा हा कृतज्ञता निर्देशांक आपल्या मानसिकतेची तब्येत ठरवू शकेल असं मनात आलं. लगेच माझ्या डोक्यात विचारचक्र सुरु झालं की माझ्या आयुष्यातल्या कृतज्ञता कशा मोजायच्या? कृतज्ञता निर्देशांक कसा ठरवायचा? आणि तो दैनंदिन जीवनात कसा आणायचा?. अधिक विचार केल्यावर मला काही कल्पना सुचल्या त्या अशा;

*१. माझ्या निसर्गदत्त संपदांबद्दल कृतज्ञता मानणे :*
म्हणजे धडधाकट शरीर मिळालं, धडधाकट अवयव मिळाले, विचारी संवेदनशील मन मिळालं, याबद्दल कृतज्ञता बाळगणे. मला लक्षात आलं की धडधाकट शरीर असणं, कार्यक्षम अवयव असणं हे आपण गृहीत धरतो, पण कार्यक्षम डोळ्यांची किंमत नेत्रविहीन व्यक्तींना विचारात घेतलं तर कळेल, धडधाकट हातपायांची किंमत अपंगांना विचारात घेतलं तर कळेल. संवेदनशील विचारी मनाची किंमत मनोरुग्णांची परिस्थिती पाहून कळेल. आणि एकदा हा मुद्दा लक्षात आला की निरोगी, सुदृढ शरीराबद्दल आपोआप कृतज्ञता मनात दाटून येईल.

*२. मला मिळालेल्या नात्यांच्या बाबतीत कृतज्ञता मानणे :*
आपल्याला लाभलेले माता, पिता, बहीण, भाऊ, काका, मामा, आत्या, मावशी आपलं विस्तारित कुटुंब यांच्याबद्दल कृतज्ञता बाळगणे. ही नाती जन्म झाल्यावर आपल्याला सहज मिळतात म्हणून खूप वेळा किंमत नसते आपल्याला. छोट्या छोट्या कारणांनी रुसवे फुगवे धरतो आपण. पण या नात्यांची किंमत अनाथाश्रमात वाढणाऱ्या मुलांना पाहून कळेल. त्यांच्या डोळ्यात मायेचा एका स्पर्शासाठी आसुसलेली व्यथा दिसली की लक्षात येतं की सकाळी उठल्यावर देवाला नमस्कार करून झाल्यावर नमस्कार करण्यासाठी आईवडील असणं हे किती भाग्याचं लक्षण आहे ते. भांडायला, खेळायला, एकत्र वाढायला भावंडं असणं, हट्ट पुरवायला, लाड करायला मामा, काका, मावशी, आत्या असणं याची जाणीवपूर्वक कृतज्ञता बाळगणं इतक्या महत्वाची नाती खचितच आहेत ही.

*३. मला मिळालेल्या साधन संपदेबाबत कृतज्ञता मानणे :*
म्हणजे राहायला घर असणं, घरात सुखसोई असणं, निजायला अंथरून असणे, पांघरायला पांघरूण असणे, घालायला कपडे असणे, अभ्यासाला पुस्तक वह्या मिळणे, चांगल्या शाळेत शिक्षण मिळणे, चवीपरीने खायला मिळणे. जीवनावश्यक गरजा भागवण्यासाठी अर्थार्जनाची प्रतिष्ठित सोय असणे अशा एक नाही अनेक गोष्टीं कृतज्ञता बाळगण्यासारख्या नाहीत का? . चहा थोडा गार झाला तर चिडतो मी. पण वनवासी पाड्यावर गेलं की लक्षात येतं की मुळात जगण्याची धडपड म्हणजे काय असते. दोन वेळच्या भरपेट जेवणाची किंमत काय? थंडी वाऱ्यापासून संरक्षण मिळण्यासाठी गरम कपडे सोडाच पण किमान कपडे असणं याची किंमत किती? या साऱ्या गोष्टी मला सहज मिळाल्या आहेत तर मी याबाबत कृतज्ञता नको का बाळगायला?

*४. माझ्या आयुष्यात आलेल्या इतर माणसांविषयी कृतज्ञता मानणे :*
मला तळमळीने शिकवणारे शिक्षक, मार्गदर्शक, शेजारी पाजारी, आपले फॅमिली डॉक्टर, ड्राइवर, कामवाली मावशी, कचरा घेऊन जाणारी बाई, बिल्डिंगचा वॉचमन अशा एक नाही अनेक व्यक्तींबद्दल जाणीवपूर्वक कृतज्ञता बाळगणे महत्वाचं नाही का?

विचार करू लागलो आणि ही यादी लांबच लांब होऊ लागली. यातून एक जाणवलं की ज्या ज्या गोष्टींमुळे माझं जीवन सुसह्य झालं आहे, सुरळीत झालं आहे, सुखावह झालं आहे त्या त्या प्रत्येक वस्तू, व्यक्ती, परिस्थितीबद्दल मनात दररोज जो कृतज्ञताभाव निर्माण होईल त्यावरून त्यादिवशीचा कृतज्ञता निर्देशांक ठरवायचा. हा कृतज्ञता निर्देशांक मला दररोज जागृत ठेवणं इतकाच नाही तर वाढत ठेवायचा प्रयत्न करायचा आहे. त्यासाठी मी एक उपाय शोधून काढला आहे. जी जी व्यक्ती माझ्या संपर्कात येईल त्या व्यक्तीला शक्यतो संधी शोधून "धन्यवाद" देण्याचा परिपाठ अमलात आणला आहे. सकाळच्या दुधवाल्यापासून ते दररोज घरचा कचरा नेणाऱ्या बाई पर्यंत सगळ्यांना ते जेव्हा समोर येतील तेव्हा "थँक यू" असं ठरवून म्हणण्याची सवय स्वतःला लावून घेतो आहे. अगदी कुठे जात असेन आणि रिक्षा केली तर उतरल्यावर पैसे देऊन झाल्यावर रिक्षावाल्याचा खांद्यावर हलके थाप मारून आवर्जून "थँक यू" म्हणण्याचा जाणीवपूर्वक प्रयत्न असतो. गम्मत म्हणून अशा किती जणांना मी दिवसभरात "थँक यू" म्हटलं याची माझ्यापुरती न
ोंद ठेऊन त्यादिवशीचा *कृतज्ञता निर्देशांक* दररोज रात्री निजण्यापूर्वी मी काढण्याचा प्रयत्न करतो. इतर कुठल्याही निर्देशांकासारखा दररोजचा हा आकडा कमी जास्त होतो खरा पण एकूण कृतज्ञता निर्देशांकाचा महिनाभराचा आलेख (ग्राफ) हा चढता असला पाहिजे याचा प्रयत्न मात्र जरूर करतो.

या सगळ्या खटाटोपानंतर मला स्वतःला एक मोठा फायदा असा जाणवला की ज्यांना मी धन्यवाद देतो त्या व्यक्तींना बरं वाटत असेलही मनात, पण माझ्या दृष्टिकोनातून पाहता माझं मन एका अनामिक समाधानाने भरून जातं. पाय जमिनीवर राहतात, माणसं जपली जातात आणि सर्वात महत्वाचं की या सर्व व्यक्तीत वसणाऱ्या हृदयस्थ परमेश्वरापर्यंत प्रत्येकवेळी माझं *थँक यू* आपोआपच पोहोचतं ...

म्हणूनच ज्याने मला हे जीवन दिले,मला जगण्यासाठी श्वास दिला,पोटासाठी अन्न दिले *परमेश्वराला थँक्यू* म्हणण्यासाठी मी दिवसाच्या चोवीस तासातील किमान चोवीस मिनिटे दिली पाहिजेत. *भगवंताचे नामस्मरण* हीच त्याच्या प्रती व्यक्त होणारी *कृतज्ञता*!
🙏 🙏🏻🙏🏻🙏🏼

लेखक अज्ञात...
5_6170216525002179690.pdf
63.3 KB
संत गाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठ
पीएच.डी जाहिरात प्रसिद्ध 2021
5_6170216525002179689.pdf
291.6 KB
5_6170216525002179689.pdf
किस ऑफ लाईफ !

कालच्या पोस्टवर एकाने विचारलं की आयुष्याची उमेद राहिली नाही तरी जगायचं कशासाठी ?
उत्तर सोपं आहे.
जगणं आपल्या हाती आहे. मरण आपल्या हाती नाही त्यामुळे जोवर मरण येत नाही तोवर जगण्यावर प्रेम केलं पाहिजे.

आपण निराशावादी झालो की भवतालही नैराश्याने ग्रासला जातो, सगळं उदास वाटू लागतं. असा माणूस दुसऱ्याच्या आयुष्यात काय रंग भरणार कारण त्याचं स्वतःच्या असण्यावर प्रेम नसतं.
एक साधा मेसेज सोबतच्या फोटोत दडला आहे.

घटना १९६७ सालची आहे. १७ जुलै १९६७,अमेरिकेतील फ्लोरिडा प्रांतातील जॅक्सनविले शहर.
एका ओव्हरहेड वायरमधून स्पार्किंग होत असल्याने विजेची समस्या उद्भवली तेंव्हा दोन लाईनमन्सवर दुरुस्तीची जबाबदारी सोपवली गेली.
भर दुपारी त्यांनी दुरुस्तीचे काम हाती घेतले.
त्यांचं काम जवळपास उरकत आलं होतं आणि तेव्हढ्यात घात झाला.

रॅन्डल चॅम्पियन ह्या तरुण लाईनमनकडून अनवधानाने दुसऱ्या एका उच्च दाबाच्या वायरला स्पर्श झाला आणि तो जागेवरच लटकला. त्या क्षणी तो मधल्या वायरवर लटकून काम करत होता आणि त्याच पोलवर त्याचा सहकारी जे. डी. थॉम्पसन हा काम करत होता.

रॅन्डलला शॉक बसल्याचे निमिषार्धात त्याच्या लक्षात आले, पोलवर पाय ओणवे करून उभं राहत त्यानं त्याला कवेत घेतलं आणि ताबडतोब त्याला तोंडावाटे श्वास देणं सुरू केलं.

रॅन्डलच्या सर्व हालचाली बंद होत्या, शरीर थिजलं होतं. तो कसलाही प्रतिसाद नव्हता तरीही तातडीच्या सेवेचं वैद्यकीय पथक येईपर्यंत थॉम्पसन अविरतपणे त्याला श्वास देत राहिला.

एक वेळ अशी आली की दोघंही निळे पडले.
मात्र थोड्याच वेळात वैद्यकीय पथक आलं.
अग्नीशमन दलाच्या कर्मचाऱ्यांनी त्यांना खाली उतरवलं नि कमाल झाली !

वैद्यकीय उपचारानंतर रॅन्डलचा श्वास पूर्ववत झाला.
रॅन्डल जगला.

रॅन्डलला जगवण्याचं श्रेय त्याच्या सहकारी मित्राला थॉम्पसनला जाते.

तिथं त्या क्षणी एखादा निराशावादी व्यक्ती असता तर त्यानं प्रयत्नच केले नसते, हाय व्होल्टेज वायरचा शॉक म्हणजे माणूस वाचणार नाही, तो गेलाच असणार म्हणून अश्रू ढाळत बसला असता.

मात्र थॉम्पसनचं जगण्यावर प्रेम होतं, त्याला मित्राच्या श्वासाची खात्री होती, त्यानं हार मानली नाही. प्रयत्न जारी ठेवले. त्याचीच फलश्रुती म्हणजे रॅन्डलचं जगणं !

छायाचित्रकार रॉको मोरबिटो अग्नीशमनदलाच्या हरेक मोहिमेत जायचे. त्यांनी हे छायाचित्र आपल्या कॅमेऱ्यात कैद केलं.
१९६८ सालचा पुलित्झर हा छायाचित्रणासाठीचा सर्वोच्च पुरस्कार या फोटोने जिंकला होता.

जॅक्सनविले जर्नलचे संपादक बॉब पॅट यांनी फोटो पब्लिश करताना त्याला नाव दिलं 'किस ऑफ लाईफ' !
खरेच हा टोटली किस ऑफ लाईफ होता.

जगण्यावर श्रद्धा असणाऱ्या एका व्यक्तीने मरणाच्या दारावर उभ्या असलेल्या मित्राला प्राण परत मिळवून दिले !

अनेक लोक कमेंटमध्ये वा इनबॉक्समध्ये विचारतात, आता जगण्यात मजा राहिली नाही, सगळं उदास वाटतं आता मी जगून काय करू ? आता जगायचं तरी कुणासाठी हा सूर त्यात असतो.

अशांना माझं उत्तर एकच असतं -
"जो स्वतःपुरता जगू लागतो त्याला हे विचार अधिक त्रास देतात.
त्या उलट माझ्या आयुष्यात काही रंग उरले नाहीत तर मी इतरांचे आयुष्य रंगीत करेन असं ठरवायचं अवकाश की जगण्याची नवी उर्मी मिळते.
जगण्यासाठीचं उद्दिष्ट कारण भवतालात डोकावलं तरी मिळतं मात्र त्यासाठी आधी अंतरंगात डोकावलं पाहिजे.
मग आपणही आशावादी होतो नि आपल्या हातून एखाद्या जीवाचं भलं होऊ शकतं."
आपलं जगणं सार्थकी लागण्यासाठी इतकं समाधानही पुरेसं ठरते.
होय ना ?

- समीर गायकवाड.
Forwarded from K'Sagar Publications
आजपासून नियमित महत्वपुर्ण माहिती घेऊन "Learn with S. Annadate Sir" या माझ्या युट्युब चॅनेलद्वारे भेटणार आहे. आज पहिला व्हीडीओ चॅनेलसाठी तयार केला आहे.
MAHA CET 2021 परीक्षा वेळापत्रक जाहीर
https://youtu.be/NiRs5036A9c
आपण चॅनेल like, Share व Subscribe करावे ही विनंती.
Mahatma Gandhi Antarrashtriya Vishwavidyalaya
महात्मा गांधी अंतरराष्ट्रीय हिंदी विश्वविद्यालय, वर्धा
Teaching Position
http://www.mgahv.in/pdf/Advt/Advt2021/Advt_No_09_of_2021.pdf
माहितीपासून ज्ञान मिळवण्याच्या प्रवासात "हेतू" नावाचा एक आरंभबिंदू असतो.

खासकरून मानव्य विषयांत, जाणीवपूर्वक माहिती मिळवताना तर हेतू सगळ्यात महत्वाचा असतो. जसे प्रश्नांचे ओपन एन्डेड आणि क्लोज एन्डेड असे दोन प्रकार असतात, तसेच अनेकदा हेतूंचेही दोन्ही प्रकार असतात. तुम्हांला स्वतःची मतं पक्की करण्यासाठी माहिती हवी आहे की ती तपासून पाहण्यासाठी माहिती हवी आहे ह्यावरून तुमचा शोध आणि निष्कर्ष कसा निघेल हे सहज ठरवता येते. त्या निष्कर्षाला तुम्ही ज्ञान म्हणत असाल तर स्वतःभोवतीचा गोंधळ तुम्ही भरपूर वाढवत असता.

माहितीचे सांख्यिकीसारखे असते, ती सत्य उजेडात आणू शकते किंवा दडवूही शकते. जर माहिती मिळवण्याचा हेतू ज्ञान मिळवणे हा असेल, आपल्या काही धारणा तपासून पाहणे हा असेल तर पुढचा प्रवास त्यातल्या त्यात सोपा असतो परंतु जर आधीच काही निष्कर्ष काढला असेल, काही धारणा पक्क्या असतील आणि माहितीचा उपयोग त्यांचे कुंपण म्हणून होणार असेल तर त्यातून ज्ञान कधीच मिळणार नाही.

माझ्या मते ज्ञान हे सम्यक जाणीव असल्याशिवाय शक्य नाही, शुद्ध ज्ञान सोडून कोणताही हेतू हा ज्ञानाच्या मार्गातील सगळ्यात मोठा अडथळा असतो. जाणिव किंवा बुद्धिमत्ता हळूहळू विकसित होऊ शकते मात्र विशिष्ट धारणा असल्यास त्यांचा काहीही उपयोग होत नाही. अनेकदा स्वतःचे ठाम मत नसलेली व्यक्ती ज्ञानाच्या मार्गावर वेगाने प्रवास करते, परंतु ठाम वैचारिक कल असल्यास सिलेक्टिव्ह माहिती जमवून मग तिचेच रवंथ होते. त्यातून आलेल्या निष्कर्षाला ज्ञान म्हटले जाते. तारतम्य सोडून मिळवलेली गाळीव माहिती आपल्याला ज्ञानाचा खोटा आभास देते, परंतु खरे तर अशी माहिती म्हणजे आपल्या समजुतीच्या भोवती घातलेले काटेरी कुंपण असते. आपल्या समजुतींना कोणीही धक्का लावू नये इतपतच त्या माहितीचा उपयोग होतो.

म्हणून ज्ञान हाच हेतू नसेल तर आपण माहितीचे भांडार आणि त्यातल्या थोड्या माहितीचे प्रोसेसर होतो.

आपण हट्टी होतो.

माहिती ही काळी किंवा पांढरी असते, त्यात सत्य किंवा असत्य शोधता येते. मात्र एखाद्या विषयाचे ज्ञान म्हणजे फक्त माहिती नव्हे. ज्ञान हा मानवी गुण आहे आणि मानवी स्वभाव, समाज, संस्कृती ह्यांचा सहानुभूतीपूर्वक विचार केल्याशिवाय ज्ञानी माणूस निष्कर्ष काढत नाही. एखाद्या गोष्टीचे ज्ञान होणे म्हणजे उपलब्ध माहितीचा सम्यक आणि सहानुभूतीपूर्वक विचार होणे, त्या संदर्भात एक निरोगी जाणीव विकसित होणे. ह्या टप्प्यानंतर निष्कर्ष काढणे हा भाग दुय्यम ठरतो.

कारण अनेकदा पुरेसे ज्ञान मिळाल्यावर निष्कर्ष काढणे अशा व्यक्तीला अनावश्यक वाटते. ज्ञानाला जाणिवेचे एक परिमाण असते आणि ती जाणीव सतत बदलत राहील ह्याची खात्री तोपर्यंत झालेली असते. अशा परिस्थितीत कोणताही दृढ निष्कर्ष काढणे ही स्वतःशी केलेली वंचना असते. संस्कृतीच्या प्रवासात घटनांकडे बघण्याची आपली नजर आणि त्यांची आपल्या मनात उमटणारी प्रतिक्रिया बदलत असते. माहिती तीच राहते, इतिहासातील व्यक्तींची कृत्ये तीच राहतात, मात्र त्यासंदर्भात आपले चष्मे हे आपल्या जाणिवांच्या काचेने तयार झालेले असतात.

ते चष्मे बदलतात, आपल्या भावना बदलतात.

म्हणूनच माहिती मिळवताना निष्कर्ष काढण्याची घाई करू नये. समजा काढलाच, तरी तो बदलताना लाजू नये.

निष्कर्ष बदलणे हा स्वतःचा विकास असतो, पराभव नव्हे.

-शैलेंद्र कवाडे.
(मेमरी)