🌐 Makedoniyalik Iskandarning yengilmas falangasi

Yunonistonning tog‘li joylari uning hududidagi janglar xususiyatini oldindan belgilab qo‘ygan. Dunyoning boshqa qismlarida jang maydonlarida aravalar hukmronlik qilayotgan bir paytda (taxminan miloddan avvalgi IV asrda ularning o‘rnini fillar egallagunga qadar), yunon polislari nayzali kuchli piyodalarga tayanishgan. Bundan tashqari, piyoda askarlarni saqlash otliq askarlarni saqlashga qaraganda ancha arzonroq edi. Miloddan avvalgi VII asrda qo‘llarida katta dumaloq qalqon va uzunligi 2,1-2,4 metr bo‘lgan nayza bilan zich safda jang qiluvchi goplitlar mashhur bo‘lgan.

Miloddan avvalgi IV asr o‘rtalarida Makedoniya taxtiga Iskandar Zulqarnaynning otasi Filipp II o‘tirdi. Aynan u davlat qudratini tikladi va qo‘shinni mustahkamladi. U jang taktikasini Fivadan o‘rganib, uni takomillashtirdi va to‘ldirdi. Aynan Filipp mashhur Makedoniya falangasining asoschisi bo‘ldi.

Qisqacha aytganda, makedon falangasi goplitlardan kichikroq qalqonlar (diametri taxminan 60 sm) va uzunroq nayzalar - sarissalar bilan ajralib turardi, ularning uzunligi 5,5 metrgacha yetgan (Iskandarning istilolari paytida).

Aleksandrning og‘ir piyoda askarlarining asosini mahalliy ko‘ngillilardan to‘plangan pedzetayrlar (o‘sha paytda 9000 ga yaqin askar) tashkil etgan. Ular polklar (taksislar) tuzishgan. Eng baquvvat va chidamli yigitlar elita askarlari yoki gipaspistlarga tanlab olingan. Ular ham makedon gvardiyasini (3000 askar) tashkil etishgan.

Falangitlarni og‘ir sharoitlarda tayyorlashgan, jismoniy kuchni mashaqqatli mehnat bilan mashq qildirishgan. Juda uzun sarissani ishlatish nihoyatda qiyin bo‘lib, nayzani noto‘g‘ri ishlatish halokatga olib kelishi mumkin edi. Jangdan tashqari paytlarda falanga murakkab manevrlar va saflanishlarda mashq qilishi kerak edi. Falangitlar hamjihatlik bilan harakat qilar va o‘z intizomi bilanoq ruhiy ta’sir ko‘rsatardi: chetdan qaraganda dushman allaqachon ma’naviy bosimni his qilardi.

Falangalarning yengilmasligi va qudrati ularning uzun nayzalarida edi. Uzunligi 5,5 metr bo‘lgan sarissalarning og‘irligi taxminan 6,7 kilogramm, ya’ni goplitlarning nayzalaridan bir necha baravar og‘irroq edi. Makedon sarissasi ikki qo‘l bilan ushlashni talab qilgani uchun qalqon bilakka tasma bilan mahkamlangan. Qimmatbaho bronza ko‘krakbog‘larni birinchi qator falangalari kiygan. Falangitlarning qo‘shimcha qurolini - qilichni (kopis) unutmaslik kerak. Keyingi davrda har bir falangit qilich taqib yurishga majbur bo‘lgan, makedonlar safni yo‘qotgandan so‘ng jangda qilichni qo‘lga olishgan.

Nayzalar bilan g‘uj bo‘lgan falanga bir necha asr davomida haqiqatan ham yengilmas edi. Na yunon goplitlari, na fors aravalari Iskandar falangasi bilan kurasha oldi. Hatto miloddan avvalgi 326 yilda Gidasp jangida hind hukmdori Porning jangovar fillari ham pedzetayerlar tomonidan sarissalar bilan qaytarilib, qochishga majbur qilindi. Falangitlar dushmanlarni o‘zlariga yaqin yo‘latmay, ularni uzoqdan sarissalar bilan sanchib turishardi.

Faqat Iskandarning o‘limidan bir yarim asr o‘tgach, manevrli Rim legionlari falanganing zaif joylarini ochib tashladilar. Legionerlar yaxlit front bilan emas, balki ayrim qismlar bilan hujum qilib, qo‘pol formasiyaning zaif joylarini topdilar. Saf yon tomondan va orqadan zarbalar olib, tarqalib ketar va o‘zining barcha ustunliklarini yo‘qotar edi.