#esiz
Alisher Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi, avvalo, mening bolalik xotiralarim bilan bog'liq.
Alisher Navoiy nomidagi Respublika Nafis san'at litseyiing adabiyot sinfida o'qiganman va har yili bir necha marta bu yerga kelar edik.

Bizga aynan navoiyshunoslar dars berishar, Hazratning tavalludiga atalgan har tadbirimizga tashrif buyurishar edi. Anvar Hojiahmerdov, Yoqubjon Is'hoqov, Alibek Rustamiy kabi ustozlar Navoiy haqida shu qadar mehr-muhabbat bilan gapirishar ediki, bu ehtirom bizga ham ulardan yuqqan deya olaman.

Har yili 9-fevralda adabiyot sinfining barcha o'quvchilari va ustozlar muzey oldidagi haykal atrofiga yig'ilib, Navoiyni xotirlash uchun kelgan olimlarning ma'ruzalarini eshitar edik, tadbir so'ngida biz-o'quvchilar yoddan g'azal aytardik sovuqdan va hayajondan tirab.

Qanaqadir sharaf tuyardim men olimlar bilan bir safda turib eng buyuk shoirimizni yodga olayotganimizdan..

Esimda, xonalarning birida "Xamsa" dostonlariga atab devorga ishlangan suratlarni ko'rsatib, gid ayol:
-Kim topadi, nima xato ketgan shu yerda?- degan va biz astoydil har biriga tikilib, joylashuvdagi ketma-ketlik buzilganini aniqlagan edik.

Chingiz Ahmarov degan rassomni ham aynan shu muzeyda kashf qilgan edim o'zim uchun.

Eksponatlarning aksariyati shundoq ko'zim oldida turadi: qo'lyozmalar, gilamga ishlangan Sharq go'zali portreti, vazalardagi Navoiy suratlari, ilmiy ishlar va risolalar, turli davlatlardan yuborilgan sovg'alar..

Qavatdan qavatga ko'tarilib, turli davrlarda ijod qilgan shoir va yozuvchilarning hayoti va ijodi bilan tanishish mumkin edi.

Keyinchalik, o'zim ham o'quvchilarimni bir necha marta olib keldim bu dargohga..

Professor Aziz Qayumov rahmatli binoning qarovsiz va e'tibordan chetda qolayotgani, ayrim xonalarini tadbirkorlarga berib yuborilgani haqida kuyunib yozgan maqolasini o'qib qattiq achingan edim.

Mana endi Navoiy ko'chasi, Navoiy metro bekati bor-u, muzey yo'q.

Millatning tarixi edi u. Adabiyotning tarixi!
Shuncha asr o'tib, bironta Navoiy chiqmadi boshqa, jilla qursa, U zotga aloqador tarixni saqlab qolishga yarasak edi..
@suvaydo

Lavha uchun uzdiplomat va Anora Sodiqqa rahmat.

Bu muzeyga biz ham talabalik davrimizda ko‘p borardik. Asosan, Navoiy tavalludiga bag‘ishlangan tadbirlarga. Birinchi kursligimda aynan o‘shanday tadbirda Hasan Rajabiy tanbur chertib "Qaro ko‘zim" ni kuylaganida mumtoz qo‘shiqlarimiz jonli ijroda maftunkor ekanligiga iqror bo‘lgandim.

Muzey ko‘chirilsa, shunchaki buzib tashlanishi kerak bo‘lgan sanʼat asarlariga nahotki qaror chiqarganlarning joni achimagan?

Millatni millat qilib ko‘rsatadigan narsa uning maʼnaviy merosi emasmi?!

O‘zi bizda shunday ham muzeylar kam va kambag‘al. Borini ham yo‘q qilib nimaga erishamiz?
Muzeyni to‘lig‘icha saqlab qolish kerak.

@psixolingvist

Imkonim bo‘lganda shu turga jon deb borgan bo‘lardim...

Bir necha yil avval Oloy bozori to‘g‘risida joylashgan picasso studiyasida shunaqa master klassda kuz rasmini chizishga borgan edim. Fotosuratini topolsam, ulashaman.
Rasm chizish men uchun o‘rnini boshqa narsa bilan almashib bo‘lmaydigan dam olish. Chunki miyam odatdagidan boshqacha ishlaydi. Yana ko‘rganingni aks ettirishga harakat qilarkansan, o‘zing uchun yangilik kashf qilaverasan. Menga aynan shu —kashf qilish jarayoni qiziq.

@psixolingvist

So‘zlashuv tili kitobiy me’yordan tobora uzoqlashib bormoqda. Ochiq muloqotda jonli nutq va adabiy til o‘rtasidagi tafovut badiiy matnlar tarjimasiga qanday ta’sir ko‘rsatishini muhokama qilamiz. Tilni me’yorlashtirish haqida so‘z yuritamiz hamda asosiy: bolalar kitoblari sodda va shu bilan birga, mamlakatning istalgan nuqtasida tushunarli bo‘lishi uchun ularni qanday yozish va tarjima qilish kerakligi haqidagi savolga javob topishga harakat qilamiz? Suhbatda Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti, “Asaxiy” va “Tilmoch” vakillari qatnashadilar.

~~~

Разговорный язык все дальше уходит от книжной нормы. На паблик-токе обсудим, как разрыв между живой речью и литературным языком влияет на перевод художественных текстов. Поговорим о нормировании языка и попробуем ответить на главный вопрос: как писать и переводить детские книги так, чтобы они были простыми и при этом понятными в любом уголке страны. В разговоре примут участие представители Ташкентского государственного университета узбекского языка и литературы имени Алишера Навои, а также проектов Asaxiy и Tilmoch.

#mulohaza

Youtube da shu video chiqib qoldi.
Mening ratsional dunyoqarashim, fikrlashim ruslar taʼsirida shakllangan. Men ham o‘z zamonamning farzandi sifatida men ola olishim mumkin bo‘lgan eng sifatli kontentni tanlaganman: rus tilida TV, ruscha gazeta, rus tilidagi ilmiy adabiyotlar...

Garchi hammasi o‘zgarib ketdi hozir. Men o‘smirlik va yoshligimda yaxshi ko‘rgan ko‘rsatuvlar "Nima? Qayerda? Qachon?", "КВН"larni allaqachon ko‘rmay qo‘yganman. Ruscha kontentga nisbatan pozitivlik 4 yil avval urush boshlanganida barham topgan edi.
Lekin baribir haligacha ijtimoiy tarmoqlar ruscha kontent taklif qilib turadi.
Bu video menga o‘sha yoshlik vaqtimdagi taassurotlarni esga solishi bilan birga o‘zimning shu mavzudagi kayfiyatimni eslatdi.

Videoda Vladimir Pozner turli shaxslarga "Xudoning oldiga bordingiz, qarshisida turibsiz, unga nima degan bo‘lardingiz?" deb savol bergan. Javoblar qiziq...
Biz odamzotmiz... Bir biologik turga mansubmiz, garchi dinlar, taʼlimotlar har xil, Yaratgan haqida tasavvurlarimiz, munosabatimiz, kayfiyatimiz o‘xshash...

Berilgan javoblarda men o‘zim uch yil avval o‘ylaganim "Nima uchun edi bari?" degan savol ham va bugun aytishni istaganim "Meni kechir va rahm qil" —ikkalasi ham uchradi...

Shu bahona hayot, unda kechirganlarimiz bizni qanday o‘zgartirishi haqida o‘yladim... Avvallari bu dunyodagi eng zo‘r narsa bu tushunish deb o‘ylardim... Lekin tushunish... qudratsiz... tushunish bizga taskin bermaydi, tushunish bizni og‘riqdan xalos qilmaydi...
Hozir esa bu dunyodagi eng zo‘r narsa mehr deb bilaman. Shart emas nimanidir tushunish, biz Odam bolasi sifatida mehrga muhtojmiz. Faqat mehr bizga taskin beradi, faqat mehr bizni kurashga undaydi, faqat mehr sabab biz fidoyilik qilamiz...

Rauf Parfi yozgandi: "Rauf, Parfi ikkimiz mehr, mehr istaymiz hamon" deb. Daho shoirimiz buni mendan yoshroq vaqtida yaxshiroq anglab yetgan bo‘lsalar kerak.

Yaratgandan ham kutadiganimiz Uning mehri va marhamati...

@psixolingvist

21 октябрь — Ўзбек тили байрами куни

Қозоқбой Йўлдошев билан эксклюзив интервью
   ( Якуний қисм)

❗️Тил бўйича департамент қачон вазифасини бажаради?

❗️Қонун нимаси билан қонун?

❗️Биз зулмга кўникиб қолган миллатга айлангандик...

Бизни кузатиб боринг!
@platformauzb

#alifbo

Men psixolingvist sifatida alifbodagi "to‘rttagina" harf o‘zgarishiga qarshi edim, bu yondashuvim ilmga asoslangan edi.

Lekin baribir o‘zgartirishga qaror qilindi.

Men hozirgi islohotchilar hech bo‘lmaganda alifboni bundan keyin boshqa o‘zgartirmaslikka siyosiymi, huquqiymi asos yaratib berishsa, bugungi islohot bilan keladigan salbiy oqibatlarni kompensatsiya qilgan bo‘lardi deb o‘ylayman.

Mening postlarim hozircha shu alifboda bo‘ladi. Balki ora-orada, erinmasam, ikkala alifboda yozarman.

Men o‘zimni, shuningdek, alifbo islohotini yoqlamagan hamfikr ziyolilarni olti oy ichida o‘rganib, yangi alifboda yozishga chaqiraman. Xalq uchun, millat uchun shunday qilishimiz to‘g‘ri bo‘ladi.

Chunki kiril alifbosining o‘z qudratini yo‘qotmagani aynan ziyolilar o‘zi o‘rgangan alifbodan kechgisi kelmagani bilan bog‘liq bo‘lgan. Uch alifbo orasida sarson bo‘layotgan bolalarimizga beradigan yordamimiz bir xil alifboda yozish bo‘ladi. Qanchalik tez bir alifboga o‘tsak, so‘zlarning vizual shaklini shunchalik tez barqarorlashtirishga erishamiz. Bilim olish uchun aynan so‘zlarning vizual shakli barqarorligi muhim.

@psixolingvist

#lirik_chekinish

Куз...
Хазон...
Ёмғирлар фасли...
Кўлмакларга кўмилган осмон.
Дил нимани соғинган
Асли?
У тушдаги илоҳий фармон.
Мен қайдадир хаёлотларда
Яшаяпман нафсимдан ғолиб,
Кунлар кечар хурофотларда,
Бир-бир ўтар умримдан олиб...
Қанча улуғ – шунча ғарибман,
Ғарибликка топилмас чора,
Руҳим билан қайга борибман?!
Музаффар нафс қилган овора...
Кўринганим аслимдай эмас,
Дилни юлар бешафқат сукут.
Ҳақиқатга ишонгим келмас,
Ростлар қани бўлсайди унут...
Куз.
Қарғалар.
Музлаган ҳаво.
Онг ойнасин чертиб уйғотар,
Тўкилган бу амаллар – риё,
Кунларимни арзонга сотар...
Мен сенманми?
Сен менми ҳаёт?
Иштиёққа эргашдим ожиз,
Гарчи саволларим бежавоб.
Балки йўлда кетяпман беиз...
Йўқ!
У бор-ку!
Борлиги таскин.
Менинг исён тўла йўлимга.
Топмадимми?
У – Қодир, топсин...
Нур бериб хароб кўнглимга.
Куз.
Хазон.
Ёмғирлар фасли.
Гўзаллик минг турфа рангларда.
Дунё синов,
Дунё-да таскин...
Мағфират бор оппоқ тонгларда...
(c) I.A.

P. S. Sheʼr ham, rasm ham meniki. Mualliflik huquqi buzilmasin.

@psixolingvist

#bedorlikdagio‘ylar

Kimningdir gapi bor edi: dunyoning dahshatli siri shundaki, hech kim hech qachon o‘zini ulg‘aygan his qilmagan.

Yetmish yoshli onam haqida hovlidagi farrosh "bitta kampir" deganida unga g‘azabim qaynab "o‘ziz kampir!" degim kelgan.

O‘g‘limning bo‘yi menikidan baland bo‘lib ketganida bunga ko‘nikishimga vaqt kerak bo‘ldi...

Umrim bo‘yi o‘z kechinmalarimni eslasam, hozirgi holatim bolaligimdagidan ko‘p ham farq qilmasligiga iqror bo‘laman.

Qaynisinglimning qaynonasi sinfdoshlar bilan o‘tirishga bir kafega borganida "Qizlar kelmadimi?" deb so‘ragan ekanlar. Girgittonlar "yo‘q, kelmadi" deyishgan. Quda xolamiz sinfdoshlarini topgach, "nega yo‘q deysizlar, mana-ku" deganlarida "ha, siz "qizlar" dedingiz-da" deb javob berishgan ekan.

Xullas, hurmatli yoshlar, yoshi kattalar o‘zlarini "qizlar, bollar" deyishsa, hayron bo‘lmang. Dono xalqimiz aytganiday "men ham edim seningdek, sen ham bo‘lasan meningdek!"

@psixolingvist

#professorningkundaligi

Youtubedagi mana bu video o‘zimning tajribamdan bir vaziyatni eslatib yubordi.

Videoni ko‘rishga eringanlar uchun qisqacha mazmuni: universitet domlasi bitiruv kechasida talabalardan birining ikki yil avval kurs ishini vaqtida topshirmagani yuzasidan yozgan tushuntirish xatini o‘qib bergan. Unda talaba shunday degan: "men bu safar ham birinchi kursdagiday qahramonlik qilaman, yaʼni kurs ishini uch kunda tugataman deb o‘yladim. Yana ham aniqrog‘i, internetdan shu mavzudagi diplom ishini topib, boshiga o‘zimning kirish so‘zimni qo‘shib, oxiriga xulosa qo‘shib, orasiga kutubxonadagi jurnallardan bir-ikkitasiga havola kiritib topshiraman, deb o‘ylagandim. Lekin shu jarayonda mavzuga qiziqib ketib, kutubxonada uch hafta ishladim. Shuning uchun kurs ishini kechikib topshirdim".
Professor "bugun ana shu talaba qizil diplom bilan o‘qishni tugatdi" degan.

Bundan uch yarim yil avval ikkinchi kurslarga ilmiy tadqiqot asoslaridan kirganimda ularga maqola yozish topshirig‘ini berganman. Bir kunda yo bir haftada emas, butun kurs davomida bosqichma-bosqich avval mavzu tanlash, adabiyotlar topish, ustida ishlanadigan til materialini belgilash va hkz.

Ko‘chirmaslikni qatʼiy tayinlaganman.
Bir talabam kelib aytgandi: boshida nima yozishni bilmadim, ustoz bilib o‘tiribdilarmi deb birovdan ko‘chirdim. Keyin davomidan tahlilga o‘zim qiziqib ketib, o‘zim qildim. Keyin qarasam, boshi bilan davomi mos kelmayapti. Boshini keyin o‘zim boshqatdan yozdim, deb o‘n ikki varoqli daftarni to‘ldirgan tadqiqot ishini topshirgandi.
Xuddi shu tadqiqoti bilan avval kafedrada o‘tkazilgan talabalar konferensiyasida, keyin universitet bosqichida ham birinchi o‘rinni olgan, domlalardan "sizning ishingizda ilmiylik ko‘rdik" degan eʼtirof ham eshitgandi.

Bu voqea o‘qituvchilik tajribamdagi eslasam, ko‘nglimni ko‘taradiganlaridan bittasi. Biz asli shunday lahzalar uchun ishlaymiz.
Sizning taʼsiringizda nimanidir halol bajarishga o‘rgangan yosh avlodni ko‘rish odamga kasbidan rozilik hissini beradi.

@psixolingvist

Ona tili va adabiyot o‘qituvchisi Zulfiya Rashidova bilan suhbat. Bu suhbatni montajdan oldin ko‘rgandim. Savol beruvchilar o‘zlari ham o‘qituvchi bo‘lgani uchun o‘qituvchilik faoliyatiga doir kerakli savollarni bera olgan, suhbatdoshlar bir-birini yaxshi tushungan, ko‘tarilgan masalalarning mohiyatiga yetib bora olgan.
Avval rus maktabida o‘qigan, o‘zbekchani zo‘rg‘a gapiradigan o‘quvchilarda Zulfiya qanday qilib ona tiliga hurmat va muhabbat uyg‘otgani, ularga o‘zligini tanitgani, turli xarakterdagi sinflarda qanday dars o‘tgani haqidagi tajribalari juda qiziq va bo‘lajak o‘qituvchilar uchun ham, hozir o‘qituvchilik qilayotganlar uchun ham foydali bo‘ladi.
Tavsiya qilaman.

@psixolingvist

#fuqarolik

Qachon, qachon bizda davlat tashkilotlari xodimlari o‘zini hukmdor, xalqni bo‘ysunuvchi sifatida ko‘rishni yig‘ishtirarkin?

Bundan 5-6 yilcha avval bir xalqaro loyihada ishlaganimda Xalq taʼlimi vazirligi xodimlari bilan tarjimani muhokama qilganmiz. Vazirlik xodimi hech bir izoh keltirmay, biz aytgan versiyada qolamiz, degan. Men eʼtiroz bildirganman, asoslab beringlar, desam, ularning bo‘lim boshlig‘i "Sizga buni kimsan Vazirlik xodimlari aytyapti, qabul qilishingiz kerak!" degan. O‘sha loyihaning keyingi muhokamalarida ishtirok etmaganman.

Shu kunlarda mehnatga layoqatsizlik varaqasi (bolnichniy) bo‘yicha to‘lanadigan haq Ijtimoiy himoya milliy agentligi bilan bir oydan beri gaplashishga majburman. Birinchi qo‘ng‘iroq qilganimda "bolnichniy bizga 6 oktabrda kelib tushgan, uni 25 oktabrgacha ko‘rib chiqamiz, tasdiqlansa, oyning o‘ttizinchisigacha to‘lov qilinadi" deb javob bergan. "Hali tasdiqlanmasligi ham mumkinmi?" desam, o‘zgacha bir qoniqish ohangida "albatta, masalan, ishxonangiz qaysidir maʼlumotni noto‘g‘ri kiritgan bo‘lsa, tasdiqlanmaydi" deb javob bergandi.

Bolnichniy ga pul to‘lash tartibi o‘zgarganini bilsangiz kerak. Endi ishxona bolnichniy 5 kundan iborat bo‘lsagina to‘laydi. Undan ko‘proq bo‘lsa, Ijtimoiy himoya milliy agentligi tomonidan to‘lanar ekan. Va u to‘lov ham ishxonangizdan berilgan plastik kartaga emas, alohida virtual kartaga tushirib berilar ekan. Buning uchun play marketdan "Baraka" degan ilovani yuklab olishingiz kerak ekan. Bu ilova ishga tushish paytida ekraningizda "Inson qadri uchun" degan yozuv chiqadi.

Bugun yana shu bo‘yicha qo‘ng‘iroq qildim agentlikka. Ishxonam bir punktni noto‘g‘ri kiritgani uchun mehnatga layoqatsizlik varaqa tasdiq olmagani uchun to‘lamasmish.
Agar xato kiritilgan bo‘lsa, nima uchun topshirilgan hujjatda xato borligi ishxonamga maʼlum qilinmagan, desam, biz bu bilan shug‘ullanmaymiz, telefon qilib so‘raganlarga javob beramiz, deydi.

Qani mantiq? Bu qanaqasi?

O‘zi, birinchidan, nima uchun davlat tashkiloti bo‘lgan oilaviy poliklinika tomonidan berilgan kasallik varaqasi ishxona tomonidan tizimga kiritilgan bo‘lsa, nimaga bitta elementar xato (xato bo‘lmasligi ham mumkin aslida) sababli tasdiqlanmasligi kerak? Nima uchun oldingi oyda chiqqan bolnichniyni ko‘rib chiqish keyingi oyning yigirma beshinchisigacha vaqt olishi kerak?
Nima uchun rasmiylashtirishda xato ketgan bo‘lsa, agentlik buni davlat tashkiloti bo‘lgan universitetga o‘z vaqtida maʼlum qilmaydi?

Bu rasmiyatchiliklar orasida kasal bo‘lgan odam sarson bo‘layotgani nahotki hech birini qiziqtirmaydi?

Uzr-ku, buning nimasi IJTIMOIY HIMOYA?
Buning qaysi elementi INSON QADRI uchun xizmat qilyapti????


@psixolingvist

Ijtimoiy himoya milliy agentligi avvalgi postimga befarq bo‘lmasdan (ochig‘i, ularga bu post yetib boradi deb ham o‘ylamagan edim) qisqa vaqt ichida agentlikning bosh mutaxassisi men bilan bog‘lanib, muammo nimadaligini belgilab, ishxonam bilan ham gaplashib, hal qilib berishdi.

Izohlarda baraka kartasini ochtirish haqida gap borgan edi, karta ochish shart emas ekan, chunki baraka ilovasida identifikatsiyadan o‘tgandayoq nomingizga virtual viza karta ochilar ekan. To‘lov o‘sha kartaga tushirib berilarkan. Mutaxassisning izoh berishicha, bunday yo‘l tutilganiga sabab, fuqarolarimizning ko‘pchiligi yo kredit olgan, yoki kafil bo‘lgani sababli banklar avtomat yechib olmasligi uchun ekan.

Bu tartibga yaqinda o‘tilgani uchun menda uchragani kabi muammolar chiqayotganini aytishdi, birga hamkorlikda hal qilaylik deyishdi.

Men uchun bu progress.
Lekin ishonch telefonida o‘tirgan operatorlarni qayta tayyorlash kerak ekan, degan xulosaga keldim. Buni ham hisobga olishadi, deb umid qilaman.

@psixolingvist