📏 111111111 ni oʻziga koʻpaytirsangiz, chiroyli son chiqadi

Matematikada baʼzi koʻpaytirishlar juda chiroyli natija beradi. Masalan, 111111111 ni oʻziga koʻpaytirsa, natija — 12345678987654321 boʻladi. Bu son bir tomondan ham, ikkinchi tomondan ham bir xil oʻqiladi. Yaʼni raqamlar avval koʻtarilib, keyin pasayadi. Bu sonlarning ajoyib va goʻzal “oʻyini”dir.

@qiziqfan

🌐 Elektron pochta Butunjahon tarmogʻidan eskiroq

Koʻpchilik elektron pochta internet saytlari bilan birga paydo boʻlgan deb oʻylaydi. Aslida elektron pochta Butunjahon tarmogʻi (veb) dan ancha oldin yaratilgan. Yaʼni odamlar saytlar paydo boʻlishidan oldin ham xat yuborishni bilgan. Bu texnologiya internetning ilk shakllaridan biri edi. Yaʼni “email” — vebdan ham katta yoshda.

@qiziqfan

💾 Birinchi qattiq disk atigi 5 megabayt saqlagan

Bugungi xotira qurilmalari juda katta hajmga ega, ammo birinchisi juda kichik edi. Tarixdagi birinchi qattiq disk atigi 5 megabayt maʼlumot saqlay olgan. Shunga qaramay, u ikki muzlatkich kattalikda boʻlgan. Yaʼni juda oz maʼlumot juda katta joyni egallagan. Bu xotira texnologiyasi naqadar rivojlanganini koʻrsatadi.

@qiziqfan

🥩 CAPTCHA aslida kitoblarni raqamlashga yordam bergan

Saytlarda “men robot emasman” testini koʻp ishlatamiz. Baʼzi bunday testlar aslida ikki maqsadda ishlagan. Odam soʻzni yozganda, u bir vaqtning oʻzida eski kitoblardagi matnni raqamlashga ham yordam bergan. Yaʼni kompyuter oʻqiyolmagan soʻzni odam oʻqib bergan. Shu tariqa millionlab kitob sahifasi raqamlashtirilgan.

@qiziqfan

🌎 Yer poʻstida “Ring of Fire” — vulqonlarning 75 foizi

Yerdagi vulqonlar bir tekis tarqalmagan, ular asosan bir hududda toʻplangan. Tinch okeanni oʻrab turgan bu hudud “Olov halqasi” (Ring of Fire) deb ataladi. Dunyodagi faol vulqonlarning qariyb 75 foizi shu yerda joylashgan. Bu hududda zilzilalar ham tez-tez boʻlib turadi. Yaʼni Tinch okean atrofi — Yerning eng “notinch” qismi.

@qiziqfan

⏰ “Deja vu” — boʻlgan voqeani qayta boshdan kechirgandek tuyulish

Baʼzan yangi joyda yoki holatda “buni avval ham koʻrgan edim”dek his qilamiz. Bu tuygʻu “deja vu” deb ataladi. Aslida oʻsha voqea avval boʻlmagan boʻlishi mumkin. Olimlar buni miyaning xotirani qayta ishlashdagi qisqa “chalkashligi” bilan izohlaydi. Yaʼni bu — miyaning qiziq, ammo zararsiz “oʻyini”.

@qiziqfan

🍽 Koʻz yosh uch xilda boʻladi

Koʻz yoshimiz doim bir xil emas — uning uch turi bor. Birinchisi koʻzni doimo namlab turadigan oddiy yosh. Ikkinchisi — piyoz yoki chang taʼsirida chiqadigan himoya yoshi. Uchinchisi esa his-tuygʻu tufayli, yaʼni yigʻlaganda chiqadigan yosh. Yaʼni koʻz yoshimiz vaziyatga qarab har xil boʻladi.

@qiziqfan

🧊 Muz — sirgʻanchiq, chunki yuzasida ingichka suv qatlami bor

Muz ustida oson sirgʻanishimizning aniq sababi bor. Muz yuzasida doimo juda ingichka, koʻzga koʻrinmas suyuq suv qatlami boʻladi. Aynan shu suyuq qatlam muzni sirgʻanchiq qiladi. Agar muz butunlay quruq boʻlsa, u bunchalik sirgʻanchiq boʻlmas edi. Yaʼni biz muzda emas, aslida shu ingichka suvda sirgʻanamiz.

@qiziqfan

🐘 Fillar oʻlgan hamjinslarini “eslaydi”

Fillar juda kuchli xotira va his-tuygʻuchao ega hayvonlar. Ular oʻlgan boshqa fillarning suyaklari yonida toʻxtab, ularni “eslagandek” boʻladi. Baʼzan ular suyaklarni ehtiyotlik bilan silaydi. Bu hayvonot olamida kam uchraydigan xatti-harakat. Yaʼni fillar oʻziga xos tarzda “motam tutadi” deb hisoblanadi.

@qiziqfan

🏰 Djoser piramidasi — eng qadimgi piramida

Misr piramidalari orasida eng qadimgisi mashhur Giza piramidasi emas. Bu — Djoser degan firʼavn uchun qurilgan “zinapoyali piramida”. U boshqa piramidalardan ancha oldin, taxminan 4700 yil avval qurilgan. Uning shakli zinapoyaga oʻxshab, bosqichma-bosqich yuqoriga torayib boradi. Yaʼni piramida qurish anʼanasi aynan shundan boshlangan.

@qiziqfan

💭 Miya qorongʻuda ham “rasm” koʻradi (tush)

Uxlagan paytimizda koʻzimiz yopiq boʻlsa ham, biz tushimizda yorqin manzaralarni “koʻramiz”. Buning sababi — miya tush paytida oʻzi tasvir yaratadi. Yaʼni koʻz ishlamasa ham, miya “kino” koʻrsatadi. Bu tasvirlar baʼzan juda haqiqiy tuyuladi. Yaʼni koʻrish faqat koʻz bilan emas, miya bilan ham bogʻliq.

@qiziqfan