-2- تهیه نقشههای لرزه خیزی کشور و تقسیم مناطق به 4 گروه با خطر كم، متوسط، بالا و خيلي بالا :
تهیه چنین نقشههایی باعث خواهد شد تا در تهیه طرحهایی هم چون طرحهای جامع شهری از گسترش شهر به مناطق لرزه خیز جلوگیری به عمل
آید و از افزایش تراکم در مناطق پرخطر و لرزه خیز ممانعت گردد، زیرا باعث میشود بطور مستقیم بر افزایش تلفات تاثیر بگذاریم. به عنوان نمونه گسل شمال تبریز که روزگاری از 3 كيلومتري تبريز عبور میکرد، درحال حاضر جزو یکی از محلههای شهر تبریز به حساب میآید و شهرکهای باغمیشه، ولیعصر، یوسف آباد وارم دقیقاً برروی روند اصلی گسل شمال تبریز احداث شدهاند.(تصوير 10) هم چنین تعیين دقیق نقاط 3 گانه، سرعت و کیفیت امداد رسانی در مواقع بحران را افزایش خواهد داد.
تهیه چنین نقشههایی باعث خواهد شد تا در تهیه طرحهایی هم چون طرحهای جامع شهری از گسترش شهر به مناطق لرزه خیز جلوگیری به عمل
آید و از افزایش تراکم در مناطق پرخطر و لرزه خیز ممانعت گردد، زیرا باعث میشود بطور مستقیم بر افزایش تلفات تاثیر بگذاریم. به عنوان نمونه گسل شمال تبریز که روزگاری از 3 كيلومتري تبريز عبور میکرد، درحال حاضر جزو یکی از محلههای شهر تبریز به حساب میآید و شهرکهای باغمیشه، ولیعصر، یوسف آباد وارم دقیقاً برروی روند اصلی گسل شمال تبریز احداث شدهاند.(تصوير 10) هم چنین تعیين دقیق نقاط 3 گانه، سرعت و کیفیت امداد رسانی در مواقع بحران را افزایش خواهد داد.
3- رعایت آخرین استانداردهای ساخت وساز:
از توجه به سطح علمی کشور در زمینه قوانین مربوط به طراحی، اجرا و نظارت سازهها، بر میآید که متخصصان توانمند داخلی توانایی کافی در این مورد را دارند، پس مشکل در كيفيت اجرای این قوانین میباشد. عدم وجود ارگانهای ناظر قوی و بی طرف در نظام ساخت و ساز کشور باعث گردیده تا از بی اطلاعی مردم، در گسترش شهرها سوء استفاده گردد. سازمانهايي چون سازمان نظام مهندسی کشور که مسئول کنترل کیفی سازهها میباشد، باید نظارت دقیق و بی طرف خود را اعمال کند.
در سوگند نامه معماران در زمان حمورابی میآید: هر زمان که ساختمان تخریب شد و در اثر آن فرزند و یا صاحب مسکن خسارت دیدند و یا کشته شدند، معمار باید قصاص شود و فرزند و همسر خود معمار باید اعدام شوند. از این داستان کوتاه بر میآید که تصویب و اجرای قوانین سخت گیرانه طوری که عوامل مسئول در كيفيت سازه، حفظ جان و مال خود را در تامین امنیت افراد بیابند، كاري صحيح به نظر ميرسد و این تمنائی گزاف نیست.
زمین لرزه ابزاری طبیعی در راستای تخلیه انرژی درونی کره خاکی ما است. امروزه باید برای کاهش تلفات و خسارات ناشی از پدیده زمین لرزه به شیوههای ابداع شده و آزمون پس داده در سطح جهان متناسب با شرایط کشورمان روی آوریم و اجازه ندهیم امکانات و ثروت کشور صرف جبران خسارات ناشی از پدیدهای مثل زلزله شود. چنین امکاناتی باید در مسیر توسعه هر چه بیشتر کشور به کار گیریم و با عقلانی عمل کردن، سطح رفاه و آسایش جامعه را ارتقاء دهیم.
از توجه به سطح علمی کشور در زمینه قوانین مربوط به طراحی، اجرا و نظارت سازهها، بر میآید که متخصصان توانمند داخلی توانایی کافی در این مورد را دارند، پس مشکل در كيفيت اجرای این قوانین میباشد. عدم وجود ارگانهای ناظر قوی و بی طرف در نظام ساخت و ساز کشور باعث گردیده تا از بی اطلاعی مردم، در گسترش شهرها سوء استفاده گردد. سازمانهايي چون سازمان نظام مهندسی کشور که مسئول کنترل کیفی سازهها میباشد، باید نظارت دقیق و بی طرف خود را اعمال کند.
در سوگند نامه معماران در زمان حمورابی میآید: هر زمان که ساختمان تخریب شد و در اثر آن فرزند و یا صاحب مسکن خسارت دیدند و یا کشته شدند، معمار باید قصاص شود و فرزند و همسر خود معمار باید اعدام شوند. از این داستان کوتاه بر میآید که تصویب و اجرای قوانین سخت گیرانه طوری که عوامل مسئول در كيفيت سازه، حفظ جان و مال خود را در تامین امنیت افراد بیابند، كاري صحيح به نظر ميرسد و این تمنائی گزاف نیست.
زمین لرزه ابزاری طبیعی در راستای تخلیه انرژی درونی کره خاکی ما است. امروزه باید برای کاهش تلفات و خسارات ناشی از پدیده زمین لرزه به شیوههای ابداع شده و آزمون پس داده در سطح جهان متناسب با شرایط کشورمان روی آوریم و اجازه ندهیم امکانات و ثروت کشور صرف جبران خسارات ناشی از پدیدهای مثل زلزله شود. چنین امکاناتی باید در مسیر توسعه هر چه بیشتر کشور به کار گیریم و با عقلانی عمل کردن، سطح رفاه و آسایش جامعه را ارتقاء دهیم.
4— مقاوم سازی و بهرهبرداری صحیح از سازههای موجود:
در علم مهندسی عمران، به بالا بردن مقاومت یک سازه در برابر نیروهای وارده مقاوم سازی اطلاق میشود. امروزه از این اصطلاح بیشتر در مورد نیروی زلزله استفاده ميگردد. منظور از اصطلاح « مقاوم سازی» بهبود عملکرد اجزای سازه در برابر نیروی زلزله است. مقاوم سازی برای ساختمانهای از قبل ساخته شده کاربرد دارد اما، حتی اگر آنرا برای ساخت و سازهای جدید نیز به کار بریم معنای مشابهی خواهد داشت. از دیدگاه علمی تمامی ساختمانهایی که بر اساس اصول و ضوابط حال حاضر آییننامههای طراحی ساختمانها اجرا نشدهاند نیاز به مقاوم سازی دارند. امکان مقاوم سازی تمام سازهها به لحاظ زمان، هزینه و راه کارهای اجرائی وجود ندارد، بنابراین ساختمانها را به 2 دسته تقسیم میکنیم؛ ساختمانهای حیاتی که به دلیل تنوع کاربرد و استفادهای که دارند امکان انتقال تجهیزات را نداشته و از طرفی باید عملکرد خود را بعد از زلزله حفظ کنند، مانند مراکز امنیتی، ایستگاههای مخابراتی و تلويزيوني، بیمارستانها، نیروگاهها، کارخانهها و... و نيز ساختمانهایی که درحال حاضر شرایط خاصی ندارند ولی پس از زلزله به عنوان مراکز کمک رسانی مورد نیاز میباشند مانند برخی سولهها و مساجد. بدیهی است دو گروه بالا از اهمیت خاصی برای مقاوم سازی برخور دارند.
مزیت اصلی مقاوم سازی سازههای موجود، صرفه جویی در زمان و سرمایه میباشد. مثلاً اگر در شهری مثل تبریز که در حدود 4/1 میلیون نفر جمعیت دارد، هنگام وقوع زلزله سرانه خسارت برای هر نفر در خوشبینانهترین حالت 120 میلیون ریال باشد، با محاسباتي ساده در مييابيم كه با اين مبلغ میتوان همزمان افزون بر 10000 باب مدرسه 12 کلاسه، 1000 باب بیمارستان100 تخت خوابه مجهز و 10000 سالن ورزشی ساخت!! جالب آنکه در این ارقام نقش مراکز صنعتی، کارخانجات و کارگاهها آن هم در شهر صنعتی تبریز مورد محاسبه قرار نمیگیرند. مشابه این مساله در تهران، اصفهان و سایر کلان شهرها صادق است. در واقع باید از تمرکز ثروت، تنها در چند کلان شهر خودداری نمود تا از خسارات اقتصادی بعد از زلزله در امان بود.
در علم مهندسی عمران، به بالا بردن مقاومت یک سازه در برابر نیروهای وارده مقاوم سازی اطلاق میشود. امروزه از این اصطلاح بیشتر در مورد نیروی زلزله استفاده ميگردد. منظور از اصطلاح « مقاوم سازی» بهبود عملکرد اجزای سازه در برابر نیروی زلزله است. مقاوم سازی برای ساختمانهای از قبل ساخته شده کاربرد دارد اما، حتی اگر آنرا برای ساخت و سازهای جدید نیز به کار بریم معنای مشابهی خواهد داشت. از دیدگاه علمی تمامی ساختمانهایی که بر اساس اصول و ضوابط حال حاضر آییننامههای طراحی ساختمانها اجرا نشدهاند نیاز به مقاوم سازی دارند. امکان مقاوم سازی تمام سازهها به لحاظ زمان، هزینه و راه کارهای اجرائی وجود ندارد، بنابراین ساختمانها را به 2 دسته تقسیم میکنیم؛ ساختمانهای حیاتی که به دلیل تنوع کاربرد و استفادهای که دارند امکان انتقال تجهیزات را نداشته و از طرفی باید عملکرد خود را بعد از زلزله حفظ کنند، مانند مراکز امنیتی، ایستگاههای مخابراتی و تلويزيوني، بیمارستانها، نیروگاهها، کارخانهها و... و نيز ساختمانهایی که درحال حاضر شرایط خاصی ندارند ولی پس از زلزله به عنوان مراکز کمک رسانی مورد نیاز میباشند مانند برخی سولهها و مساجد. بدیهی است دو گروه بالا از اهمیت خاصی برای مقاوم سازی برخور دارند.
مزیت اصلی مقاوم سازی سازههای موجود، صرفه جویی در زمان و سرمایه میباشد. مثلاً اگر در شهری مثل تبریز که در حدود 4/1 میلیون نفر جمعیت دارد، هنگام وقوع زلزله سرانه خسارت برای هر نفر در خوشبینانهترین حالت 120 میلیون ریال باشد، با محاسباتي ساده در مييابيم كه با اين مبلغ میتوان همزمان افزون بر 10000 باب مدرسه 12 کلاسه، 1000 باب بیمارستان100 تخت خوابه مجهز و 10000 سالن ورزشی ساخت!! جالب آنکه در این ارقام نقش مراکز صنعتی، کارخانجات و کارگاهها آن هم در شهر صنعتی تبریز مورد محاسبه قرار نمیگیرند. مشابه این مساله در تهران، اصفهان و سایر کلان شهرها صادق است. در واقع باید از تمرکز ثروت، تنها در چند کلان شهر خودداری نمود تا از خسارات اقتصادی بعد از زلزله در امان بود.
5— تدوین و اجرای طرح جامع بحران :
پذیرفتهایم که زلزله به خودی خود بحران نیست بلکه بحران به شرایطی گفته میشود که زمينلرزه به دنبال خود ایجاد میکند. بحران عبارت است از عدم انطباق نیازها و منابع . به طور کلی مدیریت بحران با برنامه ریزی ،سازماندهی ،کنترل و انگیزش سرو کار دارد.
تدوین و اجرای چنین طرحهایی در منطقه لرزهخیزی چون کشور ما بسیار حیاتي است. مدیران بحران و مردم دو جزء اصلی مدیریت بحران هستند که نقش مردم در بند جداگانهای توضیح داده خواهد شد امّا راجع به مدیران بحران باید گفت وزرا و افراد اجرائی دولت لزوماً نباید به عنوان مدیر بحران در هنگام بحران ذکر شوند، زیرا مدیریت بحران یک وظیفه تخصصی است و باید افرادی که تخصص کافی دارند در این زمینه بکار گرفته شوند. مدیر بحران باید بر راه حلها و تکنیکهای حل مساله، مدیریت ارتباطات در بحران و بحثهایی نظیر این موارد تسلط کافی داشته باشد. نکته آسیب پذیری چنین طرحهایی حساسیت موقتی و عکسالعملهای گذرا است. نگرانی مردم مسئلهای نیست که در یک شب و با یک بيانيه تبدیل به آرامش و سکون گردد. مردم باید طی سالها به این نتیجه برسند که از هر لحاظ هنگام و بعد از زلزله در امان هستند.
پذیرفتهایم که زلزله به خودی خود بحران نیست بلکه بحران به شرایطی گفته میشود که زمينلرزه به دنبال خود ایجاد میکند. بحران عبارت است از عدم انطباق نیازها و منابع . به طور کلی مدیریت بحران با برنامه ریزی ،سازماندهی ،کنترل و انگیزش سرو کار دارد.
تدوین و اجرای چنین طرحهایی در منطقه لرزهخیزی چون کشور ما بسیار حیاتي است. مدیران بحران و مردم دو جزء اصلی مدیریت بحران هستند که نقش مردم در بند جداگانهای توضیح داده خواهد شد امّا راجع به مدیران بحران باید گفت وزرا و افراد اجرائی دولت لزوماً نباید به عنوان مدیر بحران در هنگام بحران ذکر شوند، زیرا مدیریت بحران یک وظیفه تخصصی است و باید افرادی که تخصص کافی دارند در این زمینه بکار گرفته شوند. مدیر بحران باید بر راه حلها و تکنیکهای حل مساله، مدیریت ارتباطات در بحران و بحثهایی نظیر این موارد تسلط کافی داشته باشد. نکته آسیب پذیری چنین طرحهایی حساسیت موقتی و عکسالعملهای گذرا است. نگرانی مردم مسئلهای نیست که در یک شب و با یک بيانيه تبدیل به آرامش و سکون گردد. مردم باید طی سالها به این نتیجه برسند که از هر لحاظ هنگام و بعد از زلزله در امان هستند.
6- توجه نهادن به نقش مردم در طرحهاي جامع امداد و نجات :
مردم حلقه گمشده طرحهاي امدادي و پيشگيرانه هستند. افراد جامعه بايد هماهنگي كامل در موقع بروز بحران با همديگر و با گروههاي امداد و نجات داشته باشد. البته تلاشهاي مفيدي اعم از طرحهايي هم چون طرح دوام كه در تهران در حال برگزاري است يا مانورهاي زلزله و تدريس روشهاي حفاظت از خود در برابر زلزله دركتب آمادگي دفاعي در حال انجام است ولي با توجه به اهميت مسئله چندان راضي كننده نيستند. بهتر است گروههايي در محلات همچون گروههاي كوهنوردي با كمكگيري از مساجد تشكيل شده و تحت نظر هلال احمر آموزشهاي كامل و پيشرفته ببينند.
مردم حلقه گمشده طرحهاي امدادي و پيشگيرانه هستند. افراد جامعه بايد هماهنگي كامل در موقع بروز بحران با همديگر و با گروههاي امداد و نجات داشته باشد. البته تلاشهاي مفيدي اعم از طرحهايي هم چون طرح دوام كه در تهران در حال برگزاري است يا مانورهاي زلزله و تدريس روشهاي حفاظت از خود در برابر زلزله دركتب آمادگي دفاعي در حال انجام است ولي با توجه به اهميت مسئله چندان راضي كننده نيستند. بهتر است گروههايي در محلات همچون گروههاي كوهنوردي با كمكگيري از مساجد تشكيل شده و تحت نظر هلال احمر آموزشهاي كامل و پيشرفته ببينند.
7- توجه به لزوم پايداري تجهيزات كامپيوتري :
در شهرهـاي توسعه يافته و پيشرفته بيشتر فعاليتها و امـور شهـري با ماشينهـاي دقيق مثـل رايانـه مرتبط است لــذا با توجه به هزينه سنگين ايـن
دستگاهها و ارزش بالاي آنها در امور روزمره و همچنين نقش بسزاي آنها در مديريت بحران شهري، نياز به پايدار سازي كامپيوترها خصوصاً در سازمانهايي كه با مديريت شريانهاي حياتي سر و كار دارند نقش بسزايي را در امكان بهرهبرداري از آنها بعد از زلزله ايفا مينمايد. تجربه زمين لرزههاي پيشين نشانگر آن است كه بسياري از سازهها پايدارماندهاند ولي سيستمهايي كه بايد مشكل گشاي مواقع بحران باشند دچار آسيب شدهاند كه اين خود از سرعت امداد رساني خواهد كاست. (تصوير11)
در شهرهـاي توسعه يافته و پيشرفته بيشتر فعاليتها و امـور شهـري با ماشينهـاي دقيق مثـل رايانـه مرتبط است لــذا با توجه به هزينه سنگين ايـن
دستگاهها و ارزش بالاي آنها در امور روزمره و همچنين نقش بسزاي آنها در مديريت بحران شهري، نياز به پايدار سازي كامپيوترها خصوصاً در سازمانهايي كه با مديريت شريانهاي حياتي سر و كار دارند نقش بسزايي را در امكان بهرهبرداري از آنها بعد از زلزله ايفا مينمايد. تجربه زمين لرزههاي پيشين نشانگر آن است كه بسياري از سازهها پايدارماندهاند ولي سيستمهايي كه بايد مشكل گشاي مواقع بحران باشند دچار آسيب شدهاند كه اين خود از سرعت امداد رساني خواهد كاست. (تصوير11)
8- طراحی شهرها و شهرکهای جدید با در نظر گرفتن لزوم سرعت و سهولت امداد رسانی در مواقع بحرانی :
یکی از مهمترین مسائل در طراحی شهرها و شهرکها طراحی در مقیاس بلوکهای شهری (بلوک به معنای قطعاتی است که بین چهار خیابان اصلی محصور است) میباشد. این روش طراحی، دقت و سرعت نجات و امدادرسانی را افزایش میدهد.
یکی از مهمترین مسائل در طراحی شهرها و شهرکها طراحی در مقیاس بلوکهای شهری (بلوک به معنای قطعاتی است که بین چهار خیابان اصلی محصور است) میباشد. این روش طراحی، دقت و سرعت نجات و امدادرسانی را افزایش میدهد.
9- خارج سازی ساختمانها از تملک شخصی افراد:
بدین معنی که خود مالک حق هیچ گونه تغیيری در سازه را نداشته باشد. کاری که از سالهای دور در کشورهای پیشرفته رایج است، سازهها باید جزء اموال دولتی محسوب گشته و هرگونه تغییر کوچک در هر جزء آنها حتی یک سیم کشی ساده باید تحت نظر مراکز ذیصلاح باشد، زیرا صدمات احتمالی ناشی از عدم آگاهی افراد علاوه بر مالک متوجه دولت و کشور نیز خواهد بود . در این میان نقش شرکتهای بیمهگر حایز اهمیت است. باید مکانیسمی طراحی شود که تمام سازهها بیمه شوند و شرکت بیمهگر فقط سازههایی را بیمه کنند که کارشناسان فنی شرکتها، عدم تغییر در سازهها توسط افراد غیر مسئول را تأئید کنند.
بدین معنی که خود مالک حق هیچ گونه تغیيری در سازه را نداشته باشد. کاری که از سالهای دور در کشورهای پیشرفته رایج است، سازهها باید جزء اموال دولتی محسوب گشته و هرگونه تغییر کوچک در هر جزء آنها حتی یک سیم کشی ساده باید تحت نظر مراکز ذیصلاح باشد، زیرا صدمات احتمالی ناشی از عدم آگاهی افراد علاوه بر مالک متوجه دولت و کشور نیز خواهد بود . در این میان نقش شرکتهای بیمهگر حایز اهمیت است. باید مکانیسمی طراحی شود که تمام سازهها بیمه شوند و شرکت بیمهگر فقط سازههایی را بیمه کنند که کارشناسان فنی شرکتها، عدم تغییر در سازهها توسط افراد غیر مسئول را تأئید کنند.
10- توجه بیشتر به بازسازی، بهسازی و مقاوم سازی مجموعههای نفیس، گرانقیمت و موزهها :
در طول تاریخ کشور ما زلزلههای زیادی به وقوع پیوسته و خساراتی را به بار آورده است مثال بارز آن شهر تبریز است که چندین بار در طول تاریخ به علّت وقوع این سانحه با خاک یکسان شده است. این شهر در دورههای مختلف مرکزیتی مثل پایتخت داشته و یقیناً آثار و ابنیه زیادی داشتهایم که از بین رفتهاند . در ابر شهرهایی همچون تبریز و تهران مجموعههای نفیس و گرانقیمت و موزههای زیادی از اشیاء با ارزش وجود دارد که احتمال آسیب دیدگی آنها وجود دارد. شاید به علت کم رنگ بودن صنعت توریسم در کشورمان به چنین مکانهایی که نمادی از فرهنگ والای ایرانی است کم توجه هستیم، باید توجه داشت که با سیر رو به جلوی کشور در آینده نزدیک برای کسب درآمد بیشتر از مقوله توریسم به این چنین اماکنی نیاز خواهیم داشت.
در طول تاریخ کشور ما زلزلههای زیادی به وقوع پیوسته و خساراتی را به بار آورده است مثال بارز آن شهر تبریز است که چندین بار در طول تاریخ به علّت وقوع این سانحه با خاک یکسان شده است. این شهر در دورههای مختلف مرکزیتی مثل پایتخت داشته و یقیناً آثار و ابنیه زیادی داشتهایم که از بین رفتهاند . در ابر شهرهایی همچون تبریز و تهران مجموعههای نفیس و گرانقیمت و موزههای زیادی از اشیاء با ارزش وجود دارد که احتمال آسیب دیدگی آنها وجود دارد. شاید به علت کم رنگ بودن صنعت توریسم در کشورمان به چنین مکانهایی که نمادی از فرهنگ والای ایرانی است کم توجه هستیم، باید توجه داشت که با سیر رو به جلوی کشور در آینده نزدیک برای کسب درآمد بیشتر از مقوله توریسم به این چنین اماکنی نیاز خواهیم داشت.
11- برانگیختن روحیه حرفهای در جامعه مهندسی کشور :
تمام مهندسین و متولیان ساخت و ساز کشور باید به اهمیت حرفه خود آگاهی تمام داشته و سازمانهای مرتبط باید در بیدار سازی وجدان حرفهای، ملّی میهنی و انسانی بکوشند. متأسفانه آمار حاکی از درصد بالای ساخت و ساز توسط افراد غیر متخصص و غیر متعهد است .
تمام مهندسین و متولیان ساخت و ساز کشور باید به اهمیت حرفه خود آگاهی تمام داشته و سازمانهای مرتبط باید در بیدار سازی وجدان حرفهای، ملّی میهنی و انسانی بکوشند. متأسفانه آمار حاکی از درصد بالای ساخت و ساز توسط افراد غیر متخصص و غیر متعهد است .
12- بهسازی و بازسازی مجاری مدفون:
زمین لرزه ممکن است باعث ایجاد صدمات شدیدی به مجاری مدفون در زير زمین شود.
عملکرد شریانهای حیاتی و مجاری مدفون در مواقع زلزله بسیار حائز اهمیت است برای مثال قطع جریان در شاه لولههای آب به واسطه شکستگیها میتواند
جان بازماندگان را به خطر بیندازد، شکست و انفجار در لولههای گاز طبیعی میتواند باعث آتشسوزیهای وسیع گردد، یا در صورت آسیب دیدن لولههای شبکههای جمعآوری فاضلاب بوی تعفن منطقه آسیب دیده را فرا گرفته و احتمال شیوع بیماریهای عفونی پس از زلزله وجود دارد (تصوير12) حوادث زلزلههای سانفرانسیسکوی آمریکا،1985 مکزیکوسيتي،1995کوبه دلیل صدق این مدعاست.
زمین لرزه ممکن است باعث ایجاد صدمات شدیدی به مجاری مدفون در زير زمین شود.
عملکرد شریانهای حیاتی و مجاری مدفون در مواقع زلزله بسیار حائز اهمیت است برای مثال قطع جریان در شاه لولههای آب به واسطه شکستگیها میتواند
جان بازماندگان را به خطر بیندازد، شکست و انفجار در لولههای گاز طبیعی میتواند باعث آتشسوزیهای وسیع گردد، یا در صورت آسیب دیدن لولههای شبکههای جمعآوری فاضلاب بوی تعفن منطقه آسیب دیده را فرا گرفته و احتمال شیوع بیماریهای عفونی پس از زلزله وجود دارد (تصوير12) حوادث زلزلههای سانفرانسیسکوی آمریکا،1985 مکزیکوسيتي،1995کوبه دلیل صدق این مدعاست.
رفتار صحیح سیستمهای لولهکشی به هنگام زلزله بستگی به سلامت و کیفیت عوامل زیر دارد :
الف- مواد و مصالح مصرفی، طراحی مکانیکی خط لوله، ضخامت جداره، چیدمان و نگهدارندهها.
ب- ساخت شامل جوشکاری، لحیم کاری، قید و بستها و اتصالات، آزمایشهای غیر مخرب، تعمیر و نگهداری.
ج- پایش و مقابله با خوردگی، بازرسی منظم و دورهای حین بهرهبرداری.
د- ساختمانها و سازهها و شرایط خاک زیر و اطراف سازهها.
الف- مواد و مصالح مصرفی، طراحی مکانیکی خط لوله، ضخامت جداره، چیدمان و نگهدارندهها.
ب- ساخت شامل جوشکاری، لحیم کاری، قید و بستها و اتصالات، آزمایشهای غیر مخرب، تعمیر و نگهداری.
ج- پایش و مقابله با خوردگی، بازرسی منظم و دورهای حین بهرهبرداری.
د- ساختمانها و سازهها و شرایط خاک زیر و اطراف سازهها.
13- ایجاد تمهیدات لازم برای مواجهه با اثرات ثانویه زلزله:
اثرات ثانویه زلزله عبارتند از آتش سوزی، شیوع بیماریهای مختلف، بیماریهای روحی به واسطه از دست دادن عزیزان، مشکلات ترافیکی زیاد به واسطه خرابی خیابانها، معابر و پلها،مشکلات امنیتی، مشکل کمبود آب، تاریکی و مواردی از این قبیل.
1- آتش سوزی:
وجود هرگونه جرقه یا حرارت زیاد مستمر درکنار مواد سوختنی در نهایت منجر به آتشسوزی خواهد شد (تصوير13)
توجه به نکات زیر در کاهش صدمات ناشی از آتشسوزی بعد از زلزله مؤثر است :
1-1 - استفاده از مواد مقاوم در برابر آتش در سازهها.
1-2 – وجود آب، شیرهای آتشنشانی و اکيپهای كافي برای مهار آتش.
1-3 - بهسازی و بازدید منظم مجاری انتقال گاز طبیعی.
1-4 - استفاده از تاسیسات گرمایش، سرمایشی و آشپزی تمام برقی در ساختمانهای بالاتر از 8 طبقه و ممانعت در مقابل بهرهبرداری از تأسیسات گازی در این ساختمانها.
2- وضع بهداشتی منطقه:
ارگانهای مرتبط با بحث بهداشت نیز باید آمادگی کافی جهت انجام انواع عملیات پزشکی بعد از زلزله اعم از جراحی، قرنطینه، درمانهای سرپایی و ... را داشته باشند.
3- وضعیت روحی- روانی آسیب دیدگان :
توصیه میشود جهت حفظ روحیه بازماندگان و کاستن از بار غم آنها، اکیپهاي مخصوص طراحی و آموزش ببینند تا در مواقع بحران به حفظ آرامش منطقه کمک کنند. از یاد نبریم آرامش منطقه آسیبدیده پس از زمین لرزه حرف اول را خواهد زد.
4- مشکلات ترافیکی: مشكلاتي كه در اثر اخلال در راههاي ارتباطي حاصل ميشود (تصوير 14)
مناسبترین روش بخصوص در شهرهای بزرگ استفاده از امداد هوایی است، هم به لحاظ سرعت و هم از لحاظ سهولت.
5- مسائل امنیتی:
امنیت منطقه باید بعد از بروز بحران حفظ شود. تا مردم با آرامش خاطر منطقه را ترک کرده و به طرف محلهای اسکان بروند.
6- مشکل کمبود آب:
پیشنهاد میشود مخازنی به حجم تقريبي 2 مترمكعب جهت تأمین آب شرب مورد نیاز طراحي گردد بطوریکه آب منازل از داخل این مخازن مقاوم در برابر زلزله همیشه عبور کند تا آب مخازن همیشه قابل شرب باشد و در هنگام زمین لرزه این آب بطور هوشمند در داخل این مخازن به دام بیفتد تا بتواند حداقل 3 روز اول که اوج بحران است جوابگوی نیاز شهر باشد.
7- مشکلات ناشی از قطع برق و عدم روشنایی کافی:
در این مورد پیشبینی ژنراتورهای کمکی برای تأمین برق اضطراری در مواقع بحران ضروری به نظر میرسد.
اثرات ثانویه زلزله عبارتند از آتش سوزی، شیوع بیماریهای مختلف، بیماریهای روحی به واسطه از دست دادن عزیزان، مشکلات ترافیکی زیاد به واسطه خرابی خیابانها، معابر و پلها،مشکلات امنیتی، مشکل کمبود آب، تاریکی و مواردی از این قبیل.
1- آتش سوزی:
وجود هرگونه جرقه یا حرارت زیاد مستمر درکنار مواد سوختنی در نهایت منجر به آتشسوزی خواهد شد (تصوير13)
توجه به نکات زیر در کاهش صدمات ناشی از آتشسوزی بعد از زلزله مؤثر است :
1-1 - استفاده از مواد مقاوم در برابر آتش در سازهها.
1-2 – وجود آب، شیرهای آتشنشانی و اکيپهای كافي برای مهار آتش.
1-3 - بهسازی و بازدید منظم مجاری انتقال گاز طبیعی.
1-4 - استفاده از تاسیسات گرمایش، سرمایشی و آشپزی تمام برقی در ساختمانهای بالاتر از 8 طبقه و ممانعت در مقابل بهرهبرداری از تأسیسات گازی در این ساختمانها.
2- وضع بهداشتی منطقه:
ارگانهای مرتبط با بحث بهداشت نیز باید آمادگی کافی جهت انجام انواع عملیات پزشکی بعد از زلزله اعم از جراحی، قرنطینه، درمانهای سرپایی و ... را داشته باشند.
3- وضعیت روحی- روانی آسیب دیدگان :
توصیه میشود جهت حفظ روحیه بازماندگان و کاستن از بار غم آنها، اکیپهاي مخصوص طراحی و آموزش ببینند تا در مواقع بحران به حفظ آرامش منطقه کمک کنند. از یاد نبریم آرامش منطقه آسیبدیده پس از زمین لرزه حرف اول را خواهد زد.
4- مشکلات ترافیکی: مشكلاتي كه در اثر اخلال در راههاي ارتباطي حاصل ميشود (تصوير 14)
مناسبترین روش بخصوص در شهرهای بزرگ استفاده از امداد هوایی است، هم به لحاظ سرعت و هم از لحاظ سهولت.
5- مسائل امنیتی:
امنیت منطقه باید بعد از بروز بحران حفظ شود. تا مردم با آرامش خاطر منطقه را ترک کرده و به طرف محلهای اسکان بروند.
6- مشکل کمبود آب:
پیشنهاد میشود مخازنی به حجم تقريبي 2 مترمكعب جهت تأمین آب شرب مورد نیاز طراحي گردد بطوریکه آب منازل از داخل این مخازن مقاوم در برابر زلزله همیشه عبور کند تا آب مخازن همیشه قابل شرب باشد و در هنگام زمین لرزه این آب بطور هوشمند در داخل این مخازن به دام بیفتد تا بتواند حداقل 3 روز اول که اوج بحران است جوابگوی نیاز شهر باشد.
7- مشکلات ناشی از قطع برق و عدم روشنایی کافی:
در این مورد پیشبینی ژنراتورهای کمکی برای تأمین برق اضطراری در مواقع بحران ضروری به نظر میرسد.
نتیجه گیری : باید پذیرفت که با وجود حل مشکل آسیبپذیری در مقابل زلزله هنوز این بحث در کشور ما بطور کامل حل نشده و مشکلات زیادی در این زمینه وجود دارد که باید با هم اندیشی و هم فکری، اقدامات فعلی را قوت بخشیده، باقی مشکلات را نیز مرتفع کنیم.
تهیه کنندگان :مهندس حسين بدلي ، علیرضا حاتمی منابع :👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿👆🏿
1- عبادا... قنبري ، مباني زمين شناسي مهندسي و مكانيسم زلزله.
2- موتوهيكو هاكانو، نعمت حسني و محمدرضا اسلامي ، زلزله در آلبوم تجربي.
3- (( دو ماهنامه علمي-تخصصي – پژوهشي پيام مهندس)) – ديماه 1385.
4- (( فصلنامه علمي پژوهشي و اطلاع رساني عمران و مقاوم سازي )) – شماره اول ، بهار 1386.
1- عبادا... قنبري ، مباني زمين شناسي مهندسي و مكانيسم زلزله.
2- موتوهيكو هاكانو، نعمت حسني و محمدرضا اسلامي ، زلزله در آلبوم تجربي.
3- (( دو ماهنامه علمي-تخصصي – پژوهشي پيام مهندس)) – ديماه 1385.
4- (( فصلنامه علمي پژوهشي و اطلاع رساني عمران و مقاوم سازي )) – شماره اول ، بهار 1386.