زلزله 5 دی 1382 زلزله بم با بزرگای 5/6 که شهر بم، شهر بروات و چندین روستای اطراف آنها را در کرمان لرزاند، بیش از 70% ساختمانها را در محدوده زلزله تخریب کرده و نیز خسارات مالی غیرسازه ای زیادی به ساختمانهایی که به لحاظ سازه ای سالم باقیمانده بودند وارد ساخت. حالتهای مشاهده شده از خرابیهای غیرسازه ای بطور عمده مربوط به اجزاء معماری بود، همچنین موارد زیادی از آسیبهای مرتبط با تجهیزات داخلی و حالات معدودی از خرابی اجزاء مکانیکی و الکتریکی نیز مشاهده گردید. در این بخش از گزارش آسیبهای اجزاء غیرسازهای براساس دسته بندی آنها مرور میشود.
اجزاء معماری
عمده خرابیهای اجزاء معماری در دیوارهایبنایی، جداکنندهها، نماهای داخلی و خارجی و روکشها و بویژه پله ها مشاهده شده اند. برخی خرابی ها به پوششهای سقف کاذب، درها و پنجره های شیشهای، جانپناهها و سایر ملحقات نیز وارد شده بود که به شرح زیر بررسی شده اند.
عمده خرابیهای اجزاء معماری در دیوارهایبنایی، جداکنندهها، نماهای داخلی و خارجی و روکشها و بویژه پله ها مشاهده شده اند. برخی خرابی ها به پوششهای سقف کاذب، درها و پنجره های شیشهای، جانپناهها و سایر ملحقات نیز وارد شده بود که به شرح زیر بررسی شده اند.
دیوارهای خارجی
حالتهای متعددی از خرابی در دیوارهای بنایی خارجی مشاهده گردید که نمونه ای از آن در تصاویر 1-4 دیده میشود. تصویر 1 مربوط به ساختمان امداد خودرو بوده و تازه تأسیس است. این ساختمان کنار جاده کرمان – زاهدان واقع شده است. چنانچه مشاهده میشود دیوارهای خارجی در طبقه دوم و بخشی در طبقه اول ساختمان فرو افتاده اند. این ساختمان حالت دشواری از برخورد دو ساختمان (Pounding) را تجربه کرده است. شیشههای شکسته پنجره در طبقه اول نیز در تصویر قابل مشاهده است. توجه داشته باشید که هیچ گونه علامتی از قفل شدگی بین دیوارهای باقیمانده در طبقه دوم با دیوارهای عمود بر آن که فروریخته وجود ندارد. همچنین این نکته حائز اهمیت است که دهانه میانی در طبقه دوم قفسه داخلی به سمت داخل ساختمان افتاده است. نکته جالب توجه عدم آسیب دیدگی جانپناه ساختمان به علت ارتفاع کوتاه آن است.
مورد دیگر از خرابی دیوارهای خارجی که مربوط به شرکت صادرات خرمای شرق است، در تصویر(2) نشان داده شده است. خرابی کامل دیوارهای انتهایی سردخانه در تصویر دیده میشود. ضمناً یکی از دیوارهای موتورخانه در کنار این سالن نیز فروافتاده است. نمای نزدیک این فروافتادگی در تصویر (3) نشان داده شده است. بررسی ساختمانها نشان داد که هیچ گونه ستون تکیه گاهی داخلی یا پشت بند خارجی برای دیوارهای انتهای وجود نداشته است. در مورد موتورخانه ضعف ذاتی دیوار و پیوستگی کم آن با سایر دیوارها علت اصلی خرابی آن است.
سایر نمونه های خرابی دیوارها در تصاویر (4 و 5) نشان داده شده اند. به نظر میرسد پیوستگی ناچیز این دیوارها و اتصالات ضعیف شان با ساز ه، علل اصلی این نوع خرابیها است.
حالتهای متعددی از خرابی در دیوارهای بنایی خارجی مشاهده گردید که نمونه ای از آن در تصاویر 1-4 دیده میشود. تصویر 1 مربوط به ساختمان امداد خودرو بوده و تازه تأسیس است. این ساختمان کنار جاده کرمان – زاهدان واقع شده است. چنانچه مشاهده میشود دیوارهای خارجی در طبقه دوم و بخشی در طبقه اول ساختمان فرو افتاده اند. این ساختمان حالت دشواری از برخورد دو ساختمان (Pounding) را تجربه کرده است. شیشههای شکسته پنجره در طبقه اول نیز در تصویر قابل مشاهده است. توجه داشته باشید که هیچ گونه علامتی از قفل شدگی بین دیوارهای باقیمانده در طبقه دوم با دیوارهای عمود بر آن که فروریخته وجود ندارد. همچنین این نکته حائز اهمیت است که دهانه میانی در طبقه دوم قفسه داخلی به سمت داخل ساختمان افتاده است. نکته جالب توجه عدم آسیب دیدگی جانپناه ساختمان به علت ارتفاع کوتاه آن است.
مورد دیگر از خرابی دیوارهای خارجی که مربوط به شرکت صادرات خرمای شرق است، در تصویر(2) نشان داده شده است. خرابی کامل دیوارهای انتهایی سردخانه در تصویر دیده میشود. ضمناً یکی از دیوارهای موتورخانه در کنار این سالن نیز فروافتاده است. نمای نزدیک این فروافتادگی در تصویر (3) نشان داده شده است. بررسی ساختمانها نشان داد که هیچ گونه ستون تکیه گاهی داخلی یا پشت بند خارجی برای دیوارهای انتهای وجود نداشته است. در مورد موتورخانه ضعف ذاتی دیوار و پیوستگی کم آن با سایر دیوارها علت اصلی خرابی آن است.
سایر نمونه های خرابی دیوارها در تصاویر (4 و 5) نشان داده شده اند. به نظر میرسد پیوستگی ناچیز این دیوارها و اتصالات ضعیف شان با ساز ه، علل اصلی این نوع خرابیها است.
دیوارهای محوطه
موارد متعددی خرابی در دیوارهای محوطه مشاهده شد. دو نمونه یکی دیوار آجری و دیگری بلوکهای میانی توخالی در تصاویر6 و 7 نشان داده شدهاند. دلیل اصلی این پدیده چنانچه در تصویر مشخص است ضعف ذاتی دیوارها و نبود یا فاصله زیاد بین پشت بندها و لغازها است.
@retrofitting
موارد متعددی خرابی در دیوارهای محوطه مشاهده شد. دو نمونه یکی دیوار آجری و دیگری بلوکهای میانی توخالی در تصاویر6 و 7 نشان داده شدهاند. دلیل اصلی این پدیده چنانچه در تصویر مشخص است ضعف ذاتی دیوارها و نبود یا فاصله زیاد بین پشت بندها و لغازها است.
@retrofitting
دیوارهای داخلی و جداکننده ها
تعداد زیادی آسیبدیدگی یا خرابی شدید در دیوارهای داخلی و جداکنندهها مشاهده شد. دو نمونه از این نوع آسیبدیدگی در تصاویر (8) و (9) دیده میشود. چنانچه از تصویر (8) مشخص است با وجود آنکه مصالح دیوار از گچ است که مادهای نسبتاً سبک است و با اینکه پانلهای پیش ساخته معمولاً کیفیت بالاتری در مقایسه با ساخت درجا دارند، اتصال ضعیف به پوشش سقف منجر به آسیبدیدگی دیوار شده است. در نمونه نشان داده شده در تصویر 9 به نظر میرسد که ضخامت بسیار کم تیغه جداکننده علت اصلی خرابی باشد.
@retrofitting
تعداد زیادی آسیبدیدگی یا خرابی شدید در دیوارهای داخلی و جداکنندهها مشاهده شد. دو نمونه از این نوع آسیبدیدگی در تصاویر (8) و (9) دیده میشود. چنانچه از تصویر (8) مشخص است با وجود آنکه مصالح دیوار از گچ است که مادهای نسبتاً سبک است و با اینکه پانلهای پیش ساخته معمولاً کیفیت بالاتری در مقایسه با ساخت درجا دارند، اتصال ضعیف به پوشش سقف منجر به آسیبدیدگی دیوار شده است. در نمونه نشان داده شده در تصویر 9 به نظر میرسد که ضخامت بسیار کم تیغه جداکننده علت اصلی خرابی باشد.
@retrofitting
نماهای خارجی
مرسومترین نما در بم همانند سایر شهرهای ایران، پوشش بنایی آجر نازک است که اصطلاحاً آجر نمای3 سانتی نامیده میشود. سنگ دومین مصالح متداول ساخت نما در بم بوده است. حالتهای متعددی از خرابی نماهای آجر 3 سانتی و سایر نماهای آجری مشاهده شد که نمونههایی از آنها در تصاویر 10 تا 16 نشان داده شدهاند. نماهای سنگی نیز در بسیاری از موارد دچار خرابی شده بودند که نمونه ای از آن در تصویر 17 نشان داده شده است. چنانچه در تصاویر 10 تا 16 دیده میشود نمیتواند الگوی خاصی برای خرابی نماهای آجری پیدا کرد. این نماها در ترازهای مختلفی از ساختمان و به اشکال مختلف آسیب دیدهاند. نکته جالب توجه در تصاویر 11 و 12، پنجرههای شیشهای هستند که دست نخورده باقی ماندهاند درحالی که نماهای آجری خرابی قابل ملاحظهای را تجربه کردهاند. @retrofitting
از موارد جالب، عدم سقوط جانپناه ساختمان هتل آزادی (هتل ایران – پارس) است که
میتواند به خاطر ارتفاع کم آن باشد. لازم به ذکر است که هتل ایران پارس در فاصله بسیار دورتری از گسل فعال نسبت به مدرسه راهنمایی حجاب یا ایستگاه برق شهری قرار گرفته است. با اینحال این ساختمان خرابی های غیرسازه ای سنگینی را تجربه کرده است. نکته جالب که در تصویر 13 مشاهده میشود، چسبندگی ناچیز بین دیوار بنایی و نمای آجری است. سطح کاملاً تمیز دیوار بلوک سیمانی در تصویر نشاندهنده ضعف این اتصال است. در حالت خاص نشانداده شده در این تصویر به نظر میرسد که پروفیلهای قوطی قائم نرده ها از فروریزش کامل نما جلوگیری کرده اند. نکته جالب دیگر جداشدگی یکپارچه آجرها با ملات پشت آنها است که آنها را کنار هم نگه داشته و بطور یکجا به صورت آوار درآورده است. واضح است که سقوط چنین قطعاتی از ارتفاع میتواند برای افراد عبور کننده خطرناک باشد. با این وجود این نوع یکپارچگی بین آجرها و ملات میتواند به بهسازی آنها مطابق آنچه در فصل 5 تشریح شده است کمک کند.@retrofitting
مورد دیگری که در تصویر 14 ملاحظه میشود فروریختن نمای آجری ساختمان مسکونی است. به نظر میرسد برخلاف خرابی نما و بیرون افتادگی پنجره ها، بخش بالایی نما که جانپناه را پوشش داده سالم باقی مانده است. علت این پدیده میتواند چسبندگی خوب آجر با ملات بکار رفته و همچنین چسبندگی ملات با کلاف بتنی افقی پشت آن باشد. (کلاف بتنی به پایداری ساختمان در برابر زلزله کمک کرده است).
@retrofitting
مرسومترین نما در بم همانند سایر شهرهای ایران، پوشش بنایی آجر نازک است که اصطلاحاً آجر نمای3 سانتی نامیده میشود. سنگ دومین مصالح متداول ساخت نما در بم بوده است. حالتهای متعددی از خرابی نماهای آجر 3 سانتی و سایر نماهای آجری مشاهده شد که نمونههایی از آنها در تصاویر 10 تا 16 نشان داده شدهاند. نماهای سنگی نیز در بسیاری از موارد دچار خرابی شده بودند که نمونه ای از آن در تصویر 17 نشان داده شده است. چنانچه در تصاویر 10 تا 16 دیده میشود نمیتواند الگوی خاصی برای خرابی نماهای آجری پیدا کرد. این نماها در ترازهای مختلفی از ساختمان و به اشکال مختلف آسیب دیدهاند. نکته جالب توجه در تصاویر 11 و 12، پنجرههای شیشهای هستند که دست نخورده باقی ماندهاند درحالی که نماهای آجری خرابی قابل ملاحظهای را تجربه کردهاند. @retrofitting
از موارد جالب، عدم سقوط جانپناه ساختمان هتل آزادی (هتل ایران – پارس) است که
میتواند به خاطر ارتفاع کم آن باشد. لازم به ذکر است که هتل ایران پارس در فاصله بسیار دورتری از گسل فعال نسبت به مدرسه راهنمایی حجاب یا ایستگاه برق شهری قرار گرفته است. با اینحال این ساختمان خرابی های غیرسازه ای سنگینی را تجربه کرده است. نکته جالب که در تصویر 13 مشاهده میشود، چسبندگی ناچیز بین دیوار بنایی و نمای آجری است. سطح کاملاً تمیز دیوار بلوک سیمانی در تصویر نشاندهنده ضعف این اتصال است. در حالت خاص نشانداده شده در این تصویر به نظر میرسد که پروفیلهای قوطی قائم نرده ها از فروریزش کامل نما جلوگیری کرده اند. نکته جالب دیگر جداشدگی یکپارچه آجرها با ملات پشت آنها است که آنها را کنار هم نگه داشته و بطور یکجا به صورت آوار درآورده است. واضح است که سقوط چنین قطعاتی از ارتفاع میتواند برای افراد عبور کننده خطرناک باشد. با این وجود این نوع یکپارچگی بین آجرها و ملات میتواند به بهسازی آنها مطابق آنچه در فصل 5 تشریح شده است کمک کند.@retrofitting
مورد دیگری که در تصویر 14 ملاحظه میشود فروریختن نمای آجری ساختمان مسکونی است. به نظر میرسد برخلاف خرابی نما و بیرون افتادگی پنجره ها، بخش بالایی نما که جانپناه را پوشش داده سالم باقی مانده است. علت این پدیده میتواند چسبندگی خوب آجر با ملات بکار رفته و همچنین چسبندگی ملات با کلاف بتنی افقی پشت آن باشد. (کلاف بتنی به پایداری ساختمان در برابر زلزله کمک کرده است).
@retrofitting