This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
💫جداسازی لرزه ای برای محافظت ساختمانهای کوتاه و میان مرتبه در برابر زلزله با استفاده از جداسازها و میراگرهای اصطکاکی -دورانی
اعضاي محترم كانال مقاوم سازی و بهسازی لرزه ای
سلام و درود
برای انتخابات شورای شهر ، به فكر تهیه لیست کارشناسان مهندسي عمران ، مدیریت ایمنی، مدیریت بحران، آتش نشانی، HSE، مدیریت شهری و دیگر رشته های مرتبط با ايمني شهري هستیم (صرفنظر از گرایش سیاسی اعم از اصلاح طلب، اصولگرا و مستقل) که از طرف سمن ها (سازمان های مردم نهاد ) و همچنین در گروههای مختلف تبلیغ گسترده کنیم تا بتوانيم كمك كنيم كساني وارد شوراي شهر شوند كه حوادثي مانند پلاسكوي تهران ديگر در هيچ شهري رخ ندهد.
لذا دعوت مي نمايم با معرفي كانديداهاي توانمند با شاخص هاي يادشده به اينجانب به نشاني تلگرامي @haghihamed ياري نماييد كه اين بار صندلي هاي شوراي شهر بجاي ورزشكار و هنرمند با متخصص مديريت شهري به ويژه مديريت بحران تكميل شود.
با سپاس فراوان
حامد حقي
موسسه مقاوم سازي و بهسازي لرزه اي ايران
سلام و درود
برای انتخابات شورای شهر ، به فكر تهیه لیست کارشناسان مهندسي عمران ، مدیریت ایمنی، مدیریت بحران، آتش نشانی، HSE، مدیریت شهری و دیگر رشته های مرتبط با ايمني شهري هستیم (صرفنظر از گرایش سیاسی اعم از اصلاح طلب، اصولگرا و مستقل) که از طرف سمن ها (سازمان های مردم نهاد ) و همچنین در گروههای مختلف تبلیغ گسترده کنیم تا بتوانيم كمك كنيم كساني وارد شوراي شهر شوند كه حوادثي مانند پلاسكوي تهران ديگر در هيچ شهري رخ ندهد.
لذا دعوت مي نمايم با معرفي كانديداهاي توانمند با شاخص هاي يادشده به اينجانب به نشاني تلگرامي @haghihamed ياري نماييد كه اين بار صندلي هاي شوراي شهر بجاي ورزشكار و هنرمند با متخصص مديريت شهري به ويژه مديريت بحران تكميل شود.
با سپاس فراوان
حامد حقي
موسسه مقاوم سازي و بهسازي لرزه اي ايران
مديريت بحران شريان هاي حياتي با محوريت خطوط گاز رساني
چكيده :
بحث شريانهاي حياتي حين وقوع بحران در مجامع علمي چند دهه اي است که از جايگاه ويژه اي برخوردار است و در ايران نيز بعد از چند زلزله اخير رويکرد ويژه اي به آن گرديده است. شريانهاي حياتي شامل خطوط گاز و برق، گاز و خطوط ارتباطي در مواقع بروز بحران در اثر مشکلات پيش آمده در سرشاخه ها و يا در طول مسير دچار قطعي بهره برداري موقت يا دائم مي گردند که باعث بروز مشکلات زنجيره اي و پيوسته اي در مجامع انساني و بالاخص شهري مي شود. در سرماي شديد کشور در سال 1386 اهميت گاز و نقش آن آشکار شد و اين اهميت با توجه به نبود امکانات جايگزين در منازل مردم بيش از پيش پر رنگ گرديد حال اگر در اثر وقوع زلزله اين شريان قطع گردد و ضمن بروز قطي دچار حريق نيز بشود اهميت آن به خوبي آشکار مي گردد. ضمن آنکه بسياري از زلزله ها در زمستان رخ مي دهند از جمله زلزه بم در 4 و 5 دي ماه 1382. لذا خط انتقال و شبکه توزيع گاز بدليل بروز خطرات ثانويه و فجايعي که در اثر انفجارات و حريق ها رخ مي دهد از جايگاه خاصي برخوردار است. در اين مقاله سعي شده است به بحث مديريت بحران و ايمن سازي و بهسازي خطوط گاز پرداخته شود. که متاسفانه در کشور کمتر به پرداخته شده است.
چكيده :
بحث شريانهاي حياتي حين وقوع بحران در مجامع علمي چند دهه اي است که از جايگاه ويژه اي برخوردار است و در ايران نيز بعد از چند زلزله اخير رويکرد ويژه اي به آن گرديده است. شريانهاي حياتي شامل خطوط گاز و برق، گاز و خطوط ارتباطي در مواقع بروز بحران در اثر مشکلات پيش آمده در سرشاخه ها و يا در طول مسير دچار قطعي بهره برداري موقت يا دائم مي گردند که باعث بروز مشکلات زنجيره اي و پيوسته اي در مجامع انساني و بالاخص شهري مي شود. در سرماي شديد کشور در سال 1386 اهميت گاز و نقش آن آشکار شد و اين اهميت با توجه به نبود امکانات جايگزين در منازل مردم بيش از پيش پر رنگ گرديد حال اگر در اثر وقوع زلزله اين شريان قطع گردد و ضمن بروز قطي دچار حريق نيز بشود اهميت آن به خوبي آشکار مي گردد. ضمن آنکه بسياري از زلزله ها در زمستان رخ مي دهند از جمله زلزه بم در 4 و 5 دي ماه 1382. لذا خط انتقال و شبکه توزيع گاز بدليل بروز خطرات ثانويه و فجايعي که در اثر انفجارات و حريق ها رخ مي دهد از جايگاه خاصي برخوردار است. در اين مقاله سعي شده است به بحث مديريت بحران و ايمن سازي و بهسازي خطوط گاز پرداخته شود. که متاسفانه در کشور کمتر به پرداخته شده است.
1- مقدمه:
بروز حريق در اثر زلزله جزو فجايع دست دومي ناشي از بلاياي طبيعي مي باشد که در زلزله هاي توکيو، لس آنجلس و کوبه به خوبي خطرات و تهديدات آن مشاهده گرديد. که تلفات ناشي از آن حتي بسيار وسيع تر از خود بلاياي اوليه و اثرات آنها بود. در اين مقاله سعي شده با بهره گيري از مدلهاي ارائه شده از زلزله هاي گذشته از تجربيات آن براي بهسازي لرزه اي شريانهاي حياتي و همچنين مديريت بحران در هنگام زلزه هاي شهرهاي ايران استفاده نمود. ضمن اينکه در هنگام زلزله خطوط انتقال گاز خود به يک پتانسيل گسترده جهت ايجاد آتش تبديل مي شوند و قطع شدن خطوط آب امکان کنترل سريع حريق را با مشکل روبرو مي کند.
بروز حريق در اثر زلزله جزو فجايع دست دومي ناشي از بلاياي طبيعي مي باشد که در زلزله هاي توکيو، لس آنجلس و کوبه به خوبي خطرات و تهديدات آن مشاهده گرديد. که تلفات ناشي از آن حتي بسيار وسيع تر از خود بلاياي اوليه و اثرات آنها بود. در اين مقاله سعي شده با بهره گيري از مدلهاي ارائه شده از زلزله هاي گذشته از تجربيات آن براي بهسازي لرزه اي شريانهاي حياتي و همچنين مديريت بحران در هنگام زلزه هاي شهرهاي ايران استفاده نمود. ضمن اينکه در هنگام زلزله خطوط انتقال گاز خود به يک پتانسيل گسترده جهت ايجاد آتش تبديل مي شوند و قطع شدن خطوط آب امکان کنترل سريع حريق را با مشکل روبرو مي کند.
2- شروع بحران و لزوم مديريت بحران ناشي از حريق خطوط گاز:
با توجه به تخريب بخش اعظمي از ساختمان هاي شهري و گستردگي سطح انفجار ناشي از شبکه هاي گاز و همچنين قطعي آب و خرابي زيرساختهاي سازمان آتش نشاني در شهرهاي داراي خطر زلزله بالا مثل تهران و تبريز و در نبود تجهيزات و امکانات کافي اطفاي حريق و امداد و نجات،انفجار شبکه هاي گازرساني و وقوع آتش سوزي هاي گسترده و پراکنده تهران و تبريز را به شهرهاي سوخته جديدي در تاريخ ايران تبديل مي کند.
ميزان آمادگي و امکانات سازمان آتش نشاني کلان شهرهايي نظير تهران و تبريز جهت اطفاي حريق و انجام عمليات هاي امداد و نجات به هنگام وقوع زلزله ويرانگر يکي از مسايل بحران آفرين پس از زلزله انفجارهاي پياپي و آتش سوزي ناشي از ترکيدن لوله هاي گاز موجود در تمام نقاط سطح شهرها است.
با توجه به تخريب بخش اعظمي از ساختمان هاي شهري و گستردگي سطح انفجار ناشي از شبکه هاي گاز و همچنين قطعي آب و خرابي زيرساختهاي سازمان آتش نشاني در شهرهاي داراي خطر زلزله بالا مثل تهران و تبريز و در نبود تجهيزات و امکانات کافي اطفاي حريق و امداد و نجات،انفجار شبکه هاي گازرساني و وقوع آتش سوزي هاي گسترده و پراکنده تهران و تبريز را به شهرهاي سوخته جديدي در تاريخ ايران تبديل مي کند.
ميزان آمادگي و امکانات سازمان آتش نشاني کلان شهرهايي نظير تهران و تبريز جهت اطفاي حريق و انجام عمليات هاي امداد و نجات به هنگام وقوع زلزله ويرانگر يکي از مسايل بحران آفرين پس از زلزله انفجارهاي پياپي و آتش سوزي ناشي از ترکيدن لوله هاي گاز موجود در تمام نقاط سطح شهرها است.
3- خطر گاز:
درزمان وقوع زلزله هرچند شرکت گاز پيش بيني کرده است که با نصب يکسري شيرهاي خودکار جريان گاز را در شبکه هاي اصلي شهر قطع و ورودي هاي اصلي را ه مي بندند و از اين طريق از پمپاژ گاز به طرف سيستم گاز رساني شهر جلوگير ي شود، اما در صورت انجام اقدامات فوق به طور قطع ترکيدن و شکسته شدن شبکه هاي فرعي و لوله هاي موجود در داخل منازل موجب انتشار گازموجود در اين شبکه ها و انفجار مي شود و درنتيجه احتمال آتش سوزي پس از زلزله بسيار زياد است.
درزمان وقوع زلزله هرچند شرکت گاز پيش بيني کرده است که با نصب يکسري شيرهاي خودکار جريان گاز را در شبکه هاي اصلي شهر قطع و ورودي هاي اصلي را ه مي بندند و از اين طريق از پمپاژ گاز به طرف سيستم گاز رساني شهر جلوگير ي شود، اما در صورت انجام اقدامات فوق به طور قطع ترکيدن و شکسته شدن شبکه هاي فرعي و لوله هاي موجود در داخل منازل موجب انتشار گازموجود در اين شبکه ها و انفجار مي شود و درنتيجه احتمال آتش سوزي پس از زلزله بسيار زياد است.
4- بررسي آيين نامه هاي موجود جهت طراحي خطوط گاز:
خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي، آسيب هاي زياد ي در حين زلزله به آنها وارد مي شود. در پالايشگاه ها و ايستگاه هاي تقويت فشار و تقليل فشار نيز که بسياري از تجهيزات مکانيکي بارهاي مداوم مکانيکي به سازه ها وارد مي آورند تعميرات پيشگيرانه و مقاوم سازي آنها در برابر بارهاي ديناميکي زلزله و ساير تجهيزات بسيار ضروري است، چرا که بدليل عدم توجه به اين مسائل است در خيلي از نقاط آنه که حتما بايد از ضربه گير استفاده شود استفاده نشده و آسيب هاي جدي به سازه وارد کرده و باربري آن را در مقابل زلزله نيز کاهش مي دهد. لذا درحين وقوع زلزله اين سازه ها دچار خرابي هاي بزرگ و کوچک مي شوند. طراحي لرزه اي بسياري از مخازن ذخيره گاز و خطوط لوله بر پايه آيين نامه هاي معتبري همچونSWA، FEMA، IBC,UBC و استاندارد 2800 ايران صورت مي پذيرد. ولي در زلزله هاي بوقوع پيوسته آسيب هاي جدي به خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي وارد گرديد که بيانگر آن است که ضوابط آيين نامه هاي فوق الذکر براي در نظر گرفتن ايمني و بهره برداري از اين سازه ها کافي نبوده است. در زلزه بم جايگاه کپسول پر کن شرکت بوتان دچار حريق شد که متاسفانه در اين حادثه آسيب هاي جاني و مالي زيادي وارد شد. مدلهاي ساده شده خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي در آيين نامه هاي UBC,API با استفاده از مدلهاي تک جرمي، مدل دوجرمي هاوسنر طراحي مي شوند. در جدول شاخصه هاي عمده موثر در آسيب لرزه اي سازه ها در زلزله نشان داده شده است.
خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي، آسيب هاي زياد ي در حين زلزله به آنها وارد مي شود. در پالايشگاه ها و ايستگاه هاي تقويت فشار و تقليل فشار نيز که بسياري از تجهيزات مکانيکي بارهاي مداوم مکانيکي به سازه ها وارد مي آورند تعميرات پيشگيرانه و مقاوم سازي آنها در برابر بارهاي ديناميکي زلزله و ساير تجهيزات بسيار ضروري است، چرا که بدليل عدم توجه به اين مسائل است در خيلي از نقاط آنه که حتما بايد از ضربه گير استفاده شود استفاده نشده و آسيب هاي جدي به سازه وارد کرده و باربري آن را در مقابل زلزله نيز کاهش مي دهد. لذا درحين وقوع زلزله اين سازه ها دچار خرابي هاي بزرگ و کوچک مي شوند. طراحي لرزه اي بسياري از مخازن ذخيره گاز و خطوط لوله بر پايه آيين نامه هاي معتبري همچونSWA، FEMA، IBC,UBC و استاندارد 2800 ايران صورت مي پذيرد. ولي در زلزله هاي بوقوع پيوسته آسيب هاي جدي به خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي وارد گرديد که بيانگر آن است که ضوابط آيين نامه هاي فوق الذکر براي در نظر گرفتن ايمني و بهره برداري از اين سازه ها کافي نبوده است. در زلزه بم جايگاه کپسول پر کن شرکت بوتان دچار حريق شد که متاسفانه در اين حادثه آسيب هاي جاني و مالي زيادي وارد شد. مدلهاي ساده شده خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي در آيين نامه هاي UBC,API با استفاده از مدلهاي تک جرمي، مدل دوجرمي هاوسنر طراحي مي شوند. در جدول شاخصه هاي عمده موثر در آسيب لرزه اي سازه ها در زلزله نشان داده شده است.
5- بکارگيري زيرساختهاي مناسب:
بکارگيري سازه هاي بتني و مرکب انعطاف پذيردر تاسيسات و زير ساختهاي گازي به دلايل زير نسبت به ساير سازه ها ارجحيت دارد:
1- شکل پذيري بتن از فولاد بهتر و بيشتر است.
2- مصالح اوليه بتن در اکثر نقاط يافت مي شود.
3- سازه هاي بتني در برابر آتش سوزي مقاومت خوبي دارند و حتي تا 24 ساعت دوام مي آورند(بديهي است در ظرف مدت مذکور حتي بزرگترين آتش سوزيها را مي توان مهار کرد) در حاليکه در سازه هاي فولادي زمان بسيار کوتاهتري در برابر آتش سوزي مقاومت مي کند.
4- مقاومت فشار قابل قبول: بتن داراي مقاومت فشاري خوب و قابل قبول بوده و تنها ضعف آن کمي مقاومت در برابر آتش مي باشد.
5- امکان پياده سازي سازه هاي بتني و مرکب در تمام نقاط شهري
6-عدم رسانا بودن سازه هاي بتني
7- امکان ايجاد اتصال صلب به آنها
بکارگيري سازه هاي بتني و مرکب انعطاف پذيردر تاسيسات و زير ساختهاي گازي به دلايل زير نسبت به ساير سازه ها ارجحيت دارد:
1- شکل پذيري بتن از فولاد بهتر و بيشتر است.
2- مصالح اوليه بتن در اکثر نقاط يافت مي شود.
3- سازه هاي بتني در برابر آتش سوزي مقاومت خوبي دارند و حتي تا 24 ساعت دوام مي آورند(بديهي است در ظرف مدت مذکور حتي بزرگترين آتش سوزيها را مي توان مهار کرد) در حاليکه در سازه هاي فولادي زمان بسيار کوتاهتري در برابر آتش سوزي مقاومت مي کند.
4- مقاومت فشار قابل قبول: بتن داراي مقاومت فشاري خوب و قابل قبول بوده و تنها ضعف آن کمي مقاومت در برابر آتش مي باشد.
5- امکان پياده سازي سازه هاي بتني و مرکب در تمام نقاط شهري
6-عدم رسانا بودن سازه هاي بتني
7- امکان ايجاد اتصال صلب به آنها
6- اهداف تعميرات پيشگيرانه و مقاوم سازي شريان گاز :
از جمله اهداف تعميرات پيشگيرانه و مقاوم سازي زيرساختها و خطوط و ساير تاسيسات گازي را ميتوان مواردي نظير موارد زير دانست:
-مقاومت خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته در برابر زلزله هاي خفيف بدون هيچ گونه آسيب در خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته.
-تامين مقاومت خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته در برابر زلزله هاي متوسط به طوري که هيچ گونه خرابي خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته نداشته باشيم.
-تامين مقاومت خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته و همچنين تاسيسات پالايش و تصفيه گاز و نگهداري و ذخيره در برابر زلزله هاي شديد بدون بروز نشتي يا شکستگي، آسيب مخرب و فروريزي، در خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته.
همه آنچه گفته شد از اهداف کلان طرح بهسازي خطوط گاز مي باشد که بايد در اين راستا مهندسان ما طرح بهسازي و پايدارسازي خود را بدهند. کهالبته با توجه به شرايط ويژه خطوط گاز اين فرايند مي تواند مرحله به مرحله صورت پذيرد.
از جمله اهداف تعميرات پيشگيرانه و مقاوم سازي زيرساختها و خطوط و ساير تاسيسات گازي را ميتوان مواردي نظير موارد زير دانست:
-مقاومت خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته در برابر زلزله هاي خفيف بدون هيچ گونه آسيب در خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته.
-تامين مقاومت خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته در برابر زلزله هاي متوسط به طوري که هيچ گونه خرابي خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته نداشته باشيم.
-تامين مقاومت خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته و همچنين تاسيسات پالايش و تصفيه گاز و نگهداري و ذخيره در برابر زلزله هاي شديد بدون بروز نشتي يا شکستگي، آسيب مخرب و فروريزي، در خطوط، تاسيسات جنبي و سازه هاي وابسته.
همه آنچه گفته شد از اهداف کلان طرح بهسازي خطوط گاز مي باشد که بايد در اين راستا مهندسان ما طرح بهسازي و پايدارسازي خود را بدهند. کهالبته با توجه به شرايط ويژه خطوط گاز اين فرايند مي تواند مرحله به مرحله صورت پذيرد.
7- مولفه هاي نيروي زلزله وارد بر خطوط و زير ساختهاي گازي:
بطور کلي هر سازندي که به زمين اتکا داشته باشد،( شريانهاي گازي به صورت مدفون، نيمه مدفون و سطحي عموما کار مي شوند.) حين زلزله تحت اثر شش مولفه حرکت زمين قرار مي گيرد، که شامل دو مولفه جانبي، يک مولفه قائم و سه مولفه پيچشي حول محور هاي مختصات سازند مي باشد. مولفه افقي شتاب زمين باعث اعمال فشار هيدروديناميکي به خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي مي شود. اين فشارشامل فشارهاي ضربه اي و فشار هاي نوساني مي باشد. فشار هاي ضربه اي که در اثر ارتعاش خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي رخ مي دهد و پريودي برابر با پريود ارتعاش آنها دارد. فشارهاي نوساني ناشي از انتقال ارتعاشات ضربه اي به سيال ايجاد گشته بصورت امواج سطحي در سيال ظاهر مي شوند. فشارهاي هيدروديناميکي ايجاد شده در اثر تحريکات زلزله سبب ايجاد نيروهاي برشي و لنگر خمشي و در نتيجه تنشهاي حلقوي فشاري و کششي و تنشهاي برشي قابل توجهي در پوسته خط لوله مي شود که در صورت نداشتن براورد مناسبي ازآنها در طراحي خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي مي تواند حوادث غير قابل جبراني به دنبال داشته باشد. اطمينان يافتن از عملکرد درست اين سازند ها در زمان زلزله به لحاظ پيچيدگي رفتاري آنها به مطالعات بيشتري نياز دارد. اين پيچيدگي از يک سو و از سوي ديگر لزوم درک اندرکنش خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي در زمان بارگذاري و طراحي سازه تحت تحريک ديناميکي در سازه نياز به ارائه روشهاي ساده در آيين نامه ها دو چندان مي کند.
بطور کلي هر سازندي که به زمين اتکا داشته باشد،( شريانهاي گازي به صورت مدفون، نيمه مدفون و سطحي عموما کار مي شوند.) حين زلزله تحت اثر شش مولفه حرکت زمين قرار مي گيرد، که شامل دو مولفه جانبي، يک مولفه قائم و سه مولفه پيچشي حول محور هاي مختصات سازند مي باشد. مولفه افقي شتاب زمين باعث اعمال فشار هيدروديناميکي به خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي مي شود. اين فشارشامل فشارهاي ضربه اي و فشار هاي نوساني مي باشد. فشار هاي ضربه اي که در اثر ارتعاش خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي رخ مي دهد و پريودي برابر با پريود ارتعاش آنها دارد. فشارهاي نوساني ناشي از انتقال ارتعاشات ضربه اي به سيال ايجاد گشته بصورت امواج سطحي در سيال ظاهر مي شوند. فشارهاي هيدروديناميکي ايجاد شده در اثر تحريکات زلزله سبب ايجاد نيروهاي برشي و لنگر خمشي و در نتيجه تنشهاي حلقوي فشاري و کششي و تنشهاي برشي قابل توجهي در پوسته خط لوله مي شود که در صورت نداشتن براورد مناسبي ازآنها در طراحي خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي مي تواند حوادث غير قابل جبراني به دنبال داشته باشد. اطمينان يافتن از عملکرد درست اين سازند ها در زمان زلزله به لحاظ پيچيدگي رفتاري آنها به مطالعات بيشتري نياز دارد. اين پيچيدگي از يک سو و از سوي ديگر لزوم درک اندرکنش خطوط انتقال و توزيع و تاسيسات جنبي و ذخيره گازي در زمان بارگذاري و طراحي سازه تحت تحريک ديناميکي در سازه نياز به ارائه روشهاي ساده در آيين نامه ها دو چندان مي کند.
8- رفتار پيچشي خطوط و تاسيسات گازي
خطوط و تاسيسات گازي بطور معمول داراي محور تقارن طولي در مرکز هندسي سازند بوده و مرکز سختي و جرم آنها برروي هم واقع است.( جبز در شکلهاي منحني يا در خم ها) ولي به دليل وجود تاسيسات جانبي همچون نردبان، راه پله و لوله هاي تاسيساتي، نوسان گاز(بيشتر در مخازن گاز مايع و يا در مخازن سيال سوخت در مجاورت مخازن گاز) در زمان زلزله و ناهماهنگي هايي که در ساخت رخ مي دهد باعث پديد آمدن خروج از مرکزيت اتفاقي بين مرکز سختي و مرکز جرم سازند مي شود. بسياري از خطوط و تاسيسات انتقال، توزيع و نگهداري گاز در زلزله هاي گذشته بدون اينکه تغيير مکان جانبي زيادي داشته باشند، در راستاي قائم دچار تخريب و فرو ريختگي شده اند ولي آنچه از خرابي بر جاي مي ماندگواه آن است که تغيير مکان پيچشي زيادي از خود نشان داده اند. در سازند هاي که دچار پيچش مي شوند يک طرف سازند تغيير مکان بيشتري از طرف ديگر در راستاي در جه آزادي انتقالي پيدا مي کند.
خطوط و تاسيسات گازي بطور معمول داراي محور تقارن طولي در مرکز هندسي سازند بوده و مرکز سختي و جرم آنها برروي هم واقع است.( جبز در شکلهاي منحني يا در خم ها) ولي به دليل وجود تاسيسات جانبي همچون نردبان، راه پله و لوله هاي تاسيساتي، نوسان گاز(بيشتر در مخازن گاز مايع و يا در مخازن سيال سوخت در مجاورت مخازن گاز) در زمان زلزله و ناهماهنگي هايي که در ساخت رخ مي دهد باعث پديد آمدن خروج از مرکزيت اتفاقي بين مرکز سختي و مرکز جرم سازند مي شود. بسياري از خطوط و تاسيسات انتقال، توزيع و نگهداري گاز در زلزله هاي گذشته بدون اينکه تغيير مکان جانبي زيادي داشته باشند، در راستاي قائم دچار تخريب و فرو ريختگي شده اند ولي آنچه از خرابي بر جاي مي ماندگواه آن است که تغيير مکان پيچشي زيادي از خود نشان داده اند. در سازند هاي که دچار پيچش مي شوند يک طرف سازند تغيير مکان بيشتري از طرف ديگر در راستاي در جه آزادي انتقالي پيدا مي کند.
9- ترک در مجاري و خطوط انتقال و توزيع گاز:
ترک ها ئي که در خطوط گاز رخ مي دهد مي تواند به يکي از اشکال و عوامل زير باشد :
1- ترکهاي افقي محيطي بر اثر لنگر خشمي در مقاطعي از پايه و ديواره هاي لوله که به کف نزديکتر و لنگر خمشي در آنها بيشتر است رخ مي دهد. در مصالحي که مقاومت کششي کمي دارند ترکهاي خشمي به دليل ترکيب تنش هاي خمشي و برشي بصورت قطري ديده مي شوند.
2- ترکهاي محيطي قطري که بر اثر پاسخ پيچشي سازه يا لنگر خمشي و نيروي برشي و يا ترکيب آنها بوجود مي آيند. ترکيب تنشهاي بدست آمده از لنگر پيچشي و لنگر خمشي باعث مي شود که شيب گسيختگي نسبت به محور افقي کمتر شود.
3- ترکهاي قائم که بر اثر نيروهاي فشاري زيادي که هنگام زلزله به پايه ها و کفشک هاي زير لوله هاي گاز وارد مي شود ايجاد مي گردند.
ترک ها ئي که در خطوط گاز رخ مي دهد مي تواند به يکي از اشکال و عوامل زير باشد :
1- ترکهاي افقي محيطي بر اثر لنگر خشمي در مقاطعي از پايه و ديواره هاي لوله که به کف نزديکتر و لنگر خمشي در آنها بيشتر است رخ مي دهد. در مصالحي که مقاومت کششي کمي دارند ترکهاي خشمي به دليل ترکيب تنش هاي خمشي و برشي بصورت قطري ديده مي شوند.
2- ترکهاي محيطي قطري که بر اثر پاسخ پيچشي سازه يا لنگر خمشي و نيروي برشي و يا ترکيب آنها بوجود مي آيند. ترکيب تنشهاي بدست آمده از لنگر پيچشي و لنگر خمشي باعث مي شود که شيب گسيختگي نسبت به محور افقي کمتر شود.
3- ترکهاي قائم که بر اثر نيروهاي فشاري زيادي که هنگام زلزله به پايه ها و کفشک هاي زير لوله هاي گاز وارد مي شود ايجاد مي گردند.
10- مروري بر تحقيقات گذشته:
ويليام اوكيف William Okeefe در سال ١٩٩٠ در پي تحقيقات انجام شده، لوله هاي فولادي زنگ نزن را بعنوان بهترين جنس جهت استفاده در خطوط انتقال گاز معرفي نمود. وي تمامي شرايط حاد را از قبيل رطوبت موجود در هوا، اسيديته آب، سايش و شكست تحت بارديناميکي و استاتيکي را در نظر گرفته بود. وي براي جلوگيري از ورود گرد و غبار، آب و اسيد بداخل لوله ها، قرار دادن فيلترهاي مناسب در انتهاي كمپرسورها را پيشنهاد داده است.
فيلترهايي كه جهت غبارگيري بكار مي رود بايستي داراي مش بندي باشند. مدخل ورودي گاز بايستي جهت جلوگيري از ورود رطوبت بداخل لوله ها و كاهش ميزان استفاده كرد. در گيرنده هاي گاز علاوه بر توري هاي مشبك كه گاز، بايستي يك سيستم خنك كننده گاز و يك سيستم خشك كننده نيز موجود باشد. امروزه فولادهاي زنگ نزن در ساخت لوله ها كاربرد فراواني پيدا كرده اند. به عنوان مثال در كشور آلاسكا، يك خط لوله گا ز به طول ٤٠٠ كيلومتر و در اروپا بين كشورهاي آلمان و اتريش، لوله اي به طول ٨٠٠ كيلومتر از جنس فولاد زنگ نزن مورد استفاده قرار گرفته است. که البته به آنها اتصالات انعطاف پذير متصل شده است. تحت شرايط مختلف و بارهاي اعمال شده، اين لوله ها طول عمري بيش از ٣٠ سالداشته اند. در سوئد نيز طبق بررسي ها ونتايج بدست آمده از تحقيقات در مناطقي كه لرزه خيز بوده اند مشکلات عديده اي رخ داده است و حرکت گسل ها با عث جدايش مقطعي در خطوط گرديده که اين مشکل را در خطوط فلزي با گره هاي غير صلب حل نموده اند. و همچنين سعي شده جهت انتقال آبنيز در اين مناطق از لوله هاي فولادي زنگ نزن آستنيتي استفاده شود. همچنين مطالب مختلف درباره آ ب هاي اسيدي نشان مي دهد، بهترين فلز جهت مبارزه با حالت اسيدي آب، فولادهاي زنگ نزن آستنيتي مي باشند. در نيروگاه هاي اتمي در مدخل هاي ورودي تاسيسات نيز، از لوله هاي فولاد زنگ نزن استفاده مي شود. اين استفاده گسترده از فولادهاي زنگ نزن، بواسطه لايه مقاوم و محافظ تشكيل شده بر روي آنها در برابر عوامل خورنده و همچنين پايداري نسبتا خوب آنها در برابر بارهاي ديناميکي نظير زلزله و استاتيکي مي باشد.
لوله هاي پلي وينيل كلرايد(PVC) ،پلي اتيلن(PE) ،پلي پروپيلن(PP) ،پلي وينيليدن كلرايد(PVDC)،GRP، UPVC ،پلي ونيليدن فلورايد(PVDF) همگي به عنوان لوله هايي جهت انتقال اسيال و يا گاز هاي غير فشرده و يا رد صورت تقويت فشرده بكار مي روند. امروزه بيشتر سعي مي شود كه از لوله هايي از جنس پليمرها جهت كاربردهاي مختلف استفاده شود. يكي از اين لوله هاي پليمري، لوله هاي پلي اتيلني مي باشد. اين لوله ها بدليل داشتن مقاومت خيلي بالا نسبت به ارتعاشات و انعطاف پذيري خوب و همچنين پايداري محيطي نسبتا مناسب مورد استفاده قرار مي گيرند. پلي اتيلن با دانسيته بالا هيچ گونه تغييراتي را حتي تا دماي ٥٠ درجه سانتيگراد نيز از خود نشان نمي دهد. اما تجهيزاتي كه به وسيله پلي اتيلن ساخته مي شوند با يد در دماهاي پايين مورد استفاده قرار گيرند. در حالتهايي كه فشار بالا نياز باشد و حتي بخار آب در محيط وجود داشته باشد، مي توان از جنس هاي پرفلوئور استفاده نمود. به طور كلي لوله هاي ساخته شده از پلي اتيلن داراي خواص ذيل مي باشند.
- وزن كم و سهولت حمل و نقل.
- مقاوم در برابر ضربه.
- مقاوم در برابر بارهاي ديناميکي نقطه اي.
- مقاوم در برابر فشار(تا ١٦ اتمسفر)
- مقاوم در برابر سرما( تا ٧٠ - درجه سانتي گراد)
- مقاوم در برابر حرارت( تا ٨٠ + درجه سانتي گراد)
- مقاوم در برابر انواع مواد شيميايي.
- مقاوم در برابر اشعه آفتاب و نشت گاز.(12)
ويليام اوكيف William Okeefe در سال ١٩٩٠ در پي تحقيقات انجام شده، لوله هاي فولادي زنگ نزن را بعنوان بهترين جنس جهت استفاده در خطوط انتقال گاز معرفي نمود. وي تمامي شرايط حاد را از قبيل رطوبت موجود در هوا، اسيديته آب، سايش و شكست تحت بارديناميکي و استاتيکي را در نظر گرفته بود. وي براي جلوگيري از ورود گرد و غبار، آب و اسيد بداخل لوله ها، قرار دادن فيلترهاي مناسب در انتهاي كمپرسورها را پيشنهاد داده است.
فيلترهايي كه جهت غبارگيري بكار مي رود بايستي داراي مش بندي باشند. مدخل ورودي گاز بايستي جهت جلوگيري از ورود رطوبت بداخل لوله ها و كاهش ميزان استفاده كرد. در گيرنده هاي گاز علاوه بر توري هاي مشبك كه گاز، بايستي يك سيستم خنك كننده گاز و يك سيستم خشك كننده نيز موجود باشد. امروزه فولادهاي زنگ نزن در ساخت لوله ها كاربرد فراواني پيدا كرده اند. به عنوان مثال در كشور آلاسكا، يك خط لوله گا ز به طول ٤٠٠ كيلومتر و در اروپا بين كشورهاي آلمان و اتريش، لوله اي به طول ٨٠٠ كيلومتر از جنس فولاد زنگ نزن مورد استفاده قرار گرفته است. که البته به آنها اتصالات انعطاف پذير متصل شده است. تحت شرايط مختلف و بارهاي اعمال شده، اين لوله ها طول عمري بيش از ٣٠ سالداشته اند. در سوئد نيز طبق بررسي ها ونتايج بدست آمده از تحقيقات در مناطقي كه لرزه خيز بوده اند مشکلات عديده اي رخ داده است و حرکت گسل ها با عث جدايش مقطعي در خطوط گرديده که اين مشکل را در خطوط فلزي با گره هاي غير صلب حل نموده اند. و همچنين سعي شده جهت انتقال آبنيز در اين مناطق از لوله هاي فولادي زنگ نزن آستنيتي استفاده شود. همچنين مطالب مختلف درباره آ ب هاي اسيدي نشان مي دهد، بهترين فلز جهت مبارزه با حالت اسيدي آب، فولادهاي زنگ نزن آستنيتي مي باشند. در نيروگاه هاي اتمي در مدخل هاي ورودي تاسيسات نيز، از لوله هاي فولاد زنگ نزن استفاده مي شود. اين استفاده گسترده از فولادهاي زنگ نزن، بواسطه لايه مقاوم و محافظ تشكيل شده بر روي آنها در برابر عوامل خورنده و همچنين پايداري نسبتا خوب آنها در برابر بارهاي ديناميکي نظير زلزله و استاتيکي مي باشد.
لوله هاي پلي وينيل كلرايد(PVC) ،پلي اتيلن(PE) ،پلي پروپيلن(PP) ،پلي وينيليدن كلرايد(PVDC)،GRP، UPVC ،پلي ونيليدن فلورايد(PVDF) همگي به عنوان لوله هايي جهت انتقال اسيال و يا گاز هاي غير فشرده و يا رد صورت تقويت فشرده بكار مي روند. امروزه بيشتر سعي مي شود كه از لوله هايي از جنس پليمرها جهت كاربردهاي مختلف استفاده شود. يكي از اين لوله هاي پليمري، لوله هاي پلي اتيلني مي باشد. اين لوله ها بدليل داشتن مقاومت خيلي بالا نسبت به ارتعاشات و انعطاف پذيري خوب و همچنين پايداري محيطي نسبتا مناسب مورد استفاده قرار مي گيرند. پلي اتيلن با دانسيته بالا هيچ گونه تغييراتي را حتي تا دماي ٥٠ درجه سانتيگراد نيز از خود نشان نمي دهد. اما تجهيزاتي كه به وسيله پلي اتيلن ساخته مي شوند با يد در دماهاي پايين مورد استفاده قرار گيرند. در حالتهايي كه فشار بالا نياز باشد و حتي بخار آب در محيط وجود داشته باشد، مي توان از جنس هاي پرفلوئور استفاده نمود. به طور كلي لوله هاي ساخته شده از پلي اتيلن داراي خواص ذيل مي باشند.
- وزن كم و سهولت حمل و نقل.
- مقاوم در برابر ضربه.
- مقاوم در برابر بارهاي ديناميکي نقطه اي.
- مقاوم در برابر فشار(تا ١٦ اتمسفر)
- مقاوم در برابر سرما( تا ٧٠ - درجه سانتي گراد)
- مقاوم در برابر حرارت( تا ٨٠ + درجه سانتي گراد)
- مقاوم در برابر انواع مواد شيميايي.
- مقاوم در برابر اشعه آفتاب و نشت گاز.(12)
11- مديريت بحران شبکه هاي گازرساني:
براي آنكه با بروز بحران و مديريت آن در شبكه گازرساني كه يكي از مهمترين شريانهاي حياتي در هر كشوري مي باشد آشنا شويد، مي بايست ابتدا به شرح آنچه در مسير رسيدن گاز مصرفي به يك واحد مسكوني در شهر وجود دارد بپردازيم.
گاز مصرفي در سطح شهرهاي بزرگي نظير تهران ميتواند از 3 منبع تامين گردد :
• گاز ذخيره شده در مخازن پالايشگاه تهران
• شاه لوله هاي اصلي عبوري در سطح شهر
• خطوط اصلي عبوري از اطراف تهران
براي آنكه بتوانيم مسيري كامل را شرح دهيم از طولاني ترين مسير كه مسير پالايشگاه به شهر مي باشد، استفاده ميكنيم.
1. پالايشگاه
2. دريچه ها و خطوط و تاسيسات پالايشگاه
3. ايستگاه هاي فشار
4. خطوط پوشش دار انتقال گاز تا پائين دست
5. خطوط انتقال گاز (خطوط لوله )
6. ايستگاه هاي پمپاژ
7. جايگاه هاي گاز مصرفي
8. واحد هاي تقويت فشار و کنتورهاي حجمي
9. خطوط انتقال اصلي شهري ( شاه لو له ها )
10. منبع هاي مدفون و نيمه مدفون و سطحي درسطح شهر(بيشتر در جايگاه هاي سوخت).
11. خطوط انتقال گاز به واحد هاي مصرف كننده.
12. کنتور و کلکتورهاي توزيع گاز
14. شبکه هاي داخلي منازل و مجتمع هاي تجاري و صنعتي و مسکوني
15. تجهيزات گاز سوز ثابت و متحرک(خودروها).(در صورت بروز بحران هر وسيله نقليه گاز سوز مي تواند به عنوان يک عامل انفجار و حريق عمل نمايد و بايد يک گروه مجرب اقدام به بي خطرسازي آنها نمايد.)
اين تازه در صورتي است كه خط تغذيه از پالايشگاه آغاز گردد، در صورتي كه منبع تامين كننده کارخانه جات، زمين هاي دفن زباله، تصفيه خانه هاي فاضلاب(راکتورهاي بي هوازي)، چاه گاز و موارد مشابه باشد شما با شرايط ديگري روبرو خواهيد شد. نبود گاز مي تواند مثل بودن آن در زمان بروز بحران خطرساز باشند. در زمستان 1386 که ترکمنستان گاز ورودي به ايران را قطع کرد اين موضوع به خوبي قابل مشاهد بود. حال اگر در اثر بروز بحران شريان گاز قطع شود مردم و خدمان ناآشنا با قطعي گاز با مشکل روبرو مي شوند. در زمان استخراج گاز براي رساندن گاز به سطح، و انتقال آن نيازمند به پمپهاي گاز مي باشيم و اين پمپها نياز دارند به برق و يا سوخت فسيلي و تامين همين موضوع خود بحران ديگري را تعريف مي كند، پس از رسيدن گاز به ورودي شهرا با وجود خطوط در ريخته و شکسته و دچار نشتي شده انتقال و توزيع در بعد از زلزله با مشکل روبرو مي باشد.
نا گفته پيداست كه در تمامي اين مسير ها با از كار افتادن يك واحد ارائه كننده خدمات به مسير توزيع، شريان گازرساني مختل خواهد شد.
براي آنكه با بروز بحران و مديريت آن در شبكه گازرساني كه يكي از مهمترين شريانهاي حياتي در هر كشوري مي باشد آشنا شويد، مي بايست ابتدا به شرح آنچه در مسير رسيدن گاز مصرفي به يك واحد مسكوني در شهر وجود دارد بپردازيم.
گاز مصرفي در سطح شهرهاي بزرگي نظير تهران ميتواند از 3 منبع تامين گردد :
• گاز ذخيره شده در مخازن پالايشگاه تهران
• شاه لوله هاي اصلي عبوري در سطح شهر
• خطوط اصلي عبوري از اطراف تهران
براي آنكه بتوانيم مسيري كامل را شرح دهيم از طولاني ترين مسير كه مسير پالايشگاه به شهر مي باشد، استفاده ميكنيم.
1. پالايشگاه
2. دريچه ها و خطوط و تاسيسات پالايشگاه
3. ايستگاه هاي فشار
4. خطوط پوشش دار انتقال گاز تا پائين دست
5. خطوط انتقال گاز (خطوط لوله )
6. ايستگاه هاي پمپاژ
7. جايگاه هاي گاز مصرفي
8. واحد هاي تقويت فشار و کنتورهاي حجمي
9. خطوط انتقال اصلي شهري ( شاه لو له ها )
10. منبع هاي مدفون و نيمه مدفون و سطحي درسطح شهر(بيشتر در جايگاه هاي سوخت).
11. خطوط انتقال گاز به واحد هاي مصرف كننده.
12. کنتور و کلکتورهاي توزيع گاز
14. شبکه هاي داخلي منازل و مجتمع هاي تجاري و صنعتي و مسکوني
15. تجهيزات گاز سوز ثابت و متحرک(خودروها).(در صورت بروز بحران هر وسيله نقليه گاز سوز مي تواند به عنوان يک عامل انفجار و حريق عمل نمايد و بايد يک گروه مجرب اقدام به بي خطرسازي آنها نمايد.)
اين تازه در صورتي است كه خط تغذيه از پالايشگاه آغاز گردد، در صورتي كه منبع تامين كننده کارخانه جات، زمين هاي دفن زباله، تصفيه خانه هاي فاضلاب(راکتورهاي بي هوازي)، چاه گاز و موارد مشابه باشد شما با شرايط ديگري روبرو خواهيد شد. نبود گاز مي تواند مثل بودن آن در زمان بروز بحران خطرساز باشند. در زمستان 1386 که ترکمنستان گاز ورودي به ايران را قطع کرد اين موضوع به خوبي قابل مشاهد بود. حال اگر در اثر بروز بحران شريان گاز قطع شود مردم و خدمان ناآشنا با قطعي گاز با مشکل روبرو مي شوند. در زمان استخراج گاز براي رساندن گاز به سطح، و انتقال آن نيازمند به پمپهاي گاز مي باشيم و اين پمپها نياز دارند به برق و يا سوخت فسيلي و تامين همين موضوع خود بحران ديگري را تعريف مي كند، پس از رسيدن گاز به ورودي شهرا با وجود خطوط در ريخته و شکسته و دچار نشتي شده انتقال و توزيع در بعد از زلزله با مشکل روبرو مي باشد.
نا گفته پيداست كه در تمامي اين مسير ها با از كار افتادن يك واحد ارائه كننده خدمات به مسير توزيع، شريان گازرساني مختل خواهد شد.
12- لايه هاي اطلاعاتي مورد نيازشبکه گازرساني:
لذا با توجه به آنچه گفته شد، براي ما همان اندازه كه سالم ماندن يك پالايشگاه حائز اهميت است، شاه لوله هاي سطحي و مدفون در سطح شهر هم ميتواند پر ارزش باشد لذا براي باز نگاه داشتن اين شريان حياتي يعني شبكه توزيع گاز مصرفي، كه در اولويت بندي شريانها رتبه سوم را بعد از آب و برق داراست شما نياز داريد به بانكي از داده ها، كه شامل آنچه شبكه شما را تشكيل مي دهد و يا به نحوي به آن سرويس مي دهد، باشد و در ضمن نحوه پراكندگي آن مراكز، در سطح شهر را جهت باز گشايي و راه اندازي شبكه در اختيار شما قرار دهد.
لذا با توجه به آنچه گفته شد، براي ما همان اندازه كه سالم ماندن يك پالايشگاه حائز اهميت است، شاه لوله هاي سطحي و مدفون در سطح شهر هم ميتواند پر ارزش باشد لذا براي باز نگاه داشتن اين شريان حياتي يعني شبكه توزيع گاز مصرفي، كه در اولويت بندي شريانها رتبه سوم را بعد از آب و برق داراست شما نياز داريد به بانكي از داده ها، كه شامل آنچه شبكه شما را تشكيل مي دهد و يا به نحوي به آن سرويس مي دهد، باشد و در ضمن نحوه پراكندگي آن مراكز، در سطح شهر را جهت باز گشايي و راه اندازي شبكه در اختيار شما قرار دهد.