Aholi va ijtimoiy soha obyektlarini uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash maqsadida “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ Samarqand hududiy filiali hamda tuman va shahar elektr ta’minoti korxonalarida navbatchilik asosida ish tashkil etilgan.

Mazkur tizim elektr ta’minotida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan nosozliklarni aniqlash va bartaraf etish imkonini beradi.

Shuningdek, murojaatlarni qabul qilish maqsadida hududlar kesimida Telegram guruhlari tashkil etilib, faoliyat yuritmoqda. Fuqarolar elektr ta’minoti bilan bog‘liq masalalar yuzasidan ushbu guruhlar hamda belgilangan telefon raqamlari orqali murojaat qilishlari mumkin.

Transformatorlar, podstansiyalar va elektr uzatish tarmoqlari tashqi havo orqali soviydi. Qishda havo harorati +10…+20 °C bo‘lsa, uskunalardan ajralayotgan issiqlik oson tarqaladi.

Ammo havo harorati 40–45 °C ga yetganda sovitish samaradorligi keskin pasayadi. Buning natijasida uskunalarning ichki harorati ham tezroq ko‘tariladi.

Yozda elektr tarmoqlariga tushadigan yuklama keskin ortadi. Bunga konditsionerlar, muzlatgich va sovitish uskunalari, sanoat hamda xizmat ko‘rsatish obyektlarining yuqori quvvatda ishlashi asosiy sabab bo‘ladi.

Elektr tarmoqlarida yuklama ortishi bilan simlar va transformatorlarda issiqlik ajralishi keskin ko‘payadi. Masalan, elektr yuklamasi ikki baravar oshsa, ajraladigan issiqlik qariyb to‘rt baravar ortadi.

Ochiq maydonda joylashgan transformator punktlari, podstansiyalar, metall shkaflar va yuqori kuchlanishli uskunalar kun bo‘yi quyosh nurlari ta’sirida qiziydi.

Metall yuzalar quyosh ta’sirida havo haroratidan ancha yuqori darajagacha qizishi mumkin. Masalan, havo +40 °C bo‘lganda metall korpuslar 55–70 °C gacha qizishi mumkin. Qora rangli metallarda bu ko‘rsatkich yanada yuqori bo‘ladi.

Bu eng asosiy omil hisoblanadi. Transformator ichida mis yoki alyuminiy chulg‘amlar, magnit o‘zak va elektr yo‘qotishlari doimiy ravishda issiqlik hosil qiladi. Yuklama ortishi bilan bu yo‘qotishlar ham oshib boradi.

Shuning uchun tashqarida havo +42 °C bo‘lsa ham, transformatorning ichi ancha yuqori haroratda ishlaydi. Ta’kidlash joizki, tashqi korpusi 70 °C bo‘lgan transformatorning ichidagi chulg‘am harorati 100 °C dan yuqori bo‘lishi mumkin.

Shu sababli issiq kunlarda ayrim transformator punktlari yoki elektr uzatish tarmoqlarida nosozliklar yuzaga kelishi ehtimoli ortadi.
Havo harorati 40–45 °C bo‘lgan kunlarda elektr tarmoqlari bir vaqtning o‘zida tashqi muhit, to‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh nurlari va yuqori elektr yuklamasi ta’sirida ishlaydi. Natijada transformator korpuslari 55–80 °C, elektr simlari 60–90 °C, transformator chulg‘amlari esa 80–110 °C atrofidagi haroratgacha qizishi mumkin.

Transformatorlar, podstansiyalar va elektr uzatish tarmoqlari tashqi havo orqali soviydi. Qishda havo harorati +10…+20 °C bo‘lsa, uskunalardan ajralayotgan issiqlik oson tarqaladi.

Ammo havo harorati 40–45 °C ga yetganda sovitish samaradorligi keskin pasayadi. Buning natijasida uskunalarning ichki harorati ham tezroq ko‘tariladi.

Yozda elektr tarmoqlariga tushadigan yuklama keskin ortadi. Bunga konditsionerlar, muzlatgich va sovitish uskunalari, sanoat hamda xizmat ko‘rsatish obyektlarining yuqori quvvatda ishlashi asosiy sabab bo‘ladi.

Elektr tarmoqlarida yuklama ortishi bilan simlar va transformatorlarda issiqlik ajralishi keskin ko‘payadi. Masalan, elektr yuklamasi ikki baravar oshsa, ajraladigan issiqlik qariyb to‘rt baravar ortadi.

Ochiq maydonda joylashgan transformator punktlari, podstansiyalar, metall shkaflar va yuqori kuchlanishli uskunalar kun bo‘yi quyosh nurlari ta’sirida qiziydi.

Metall yuzalar quyosh ta’sirida havo haroratidan ancha yuqori darajagacha qizishi mumkin. Masalan, havo +40 °C bo‘lganda metall korpuslar 55–70 °C gacha qizishi mumkin. Qora rangli metallarda bu ko‘rsatkich yanada yuqori bo‘ladi.

Bu eng asosiy omil hisoblanadi. Transformator ichida mis yoki alyuminiy chulg‘amlar, magnit o‘zak va elektr yo‘qotishlari doimiy ravishda issiqlik hosil qiladi. Yuklama ortishi bilan bu yo‘qotishlar ham oshib boradi.

Shuning uchun tashqarida havo +42 °C bo‘lsa ham, transformatorning ichi ancha yuqori haroratda ishlaydi. Ta’kidlash joizki, tashqi korpusi 70 °C bo‘lgan transformatorning ichidagi chulg‘am harorati 100 °C dan yuqori bo‘lishi mumkin.

Shu sababli issiq kunlarda ayrim transformator punktlari yoki elektr uzatish tarmoqlarida nosozliklar yuzaga kelishi ehtimoli ortadi.
Havo harorati 40–45 °C bo‘lgan kunlarda elektr tarmoqlari bir vaqtning o‘zida tashqi muhit, to‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh nurlari va yuqori elektr yuklamasi ta’sirida ishlaydi. Natijada transformator korpuslari 55–80 °C, elektr simlari 60–90 °C, transformator chulg‘amlari esa 80–110 °C atrofidagi haroratgacha qizishi mumkin.

Shu bilan birga, yuqori iste’mol davrida elektr ta’minoti barqarorligini ta’minlash maqsadida energetika korxonalarining avariya-ta’mirlash brigadalari kuchaytirilgan tartibda ishlab, elektr tarmoqlaridagi nosozlik va avariyaviy holatlarni tezkor bartaraf etishdi.
 
Xususan, kecha ayrim hududlarda, jumladan, soat 13:55 da Mirzo Ulug‘bek tumanining Osiyo ko‘chasini elektr energiyasi bilan ta’minlovchi tarmoqda nosozlik yuzaga kelib, 280 nafar iste’molchi elektr ta’minotidan vaqtincha uzilgan. Soat 16:30 da nosozlik bartaraf etilib, elektr ta’minoti tiklangan.
 
Soat 19:50 da Farg‘ona viloyatidagi elektr tarmog‘ida yuzaga kelgan nosozlik oqibatida Qo‘qon shahri, Furqat, Dang‘ara, Uchko‘prik va O‘zbekiston tumanlaridagi 13 ming nafar iste’molchi elektr ta’minotidan uzilgan. 20-iyul kuni soat 00:26 da nosozlik bartaraf etilib, barcha iste’molchilarning elektr ta’minoti qayta tiklangan.
 
Soat 21:15 da Toshkent shahridagi podstansiyada yuzaga kelgan nosozlik sababli Shayxontohur va Olmazor tumanlaridagi 7 ming nafar iste’molchi qisman elektr ta’minotidan uzilgan. 20-iyul kuni soat 00:20 da nosozlik bartaraf etilib, elektr ta’minoti tiklangan.
 
Soat 22:00 da Mirzo Ulug‘bek tumani Hamid Olimjon ko‘chasidagi 350 nafar iste’molchi elektr ta’minotidan vaqtincha uzilgan. Soat 23:55 da elektr ta’minoti qayta tiklangan.
 
Soat 23:40 da Sergeli tumani Hilol ko‘chasidagi 330 nafar iste’molchi elektr ta’minotidan vaqtincha uzilgan. 20-iyul kuni soat 01:45 da elektr ta’minoti qayta tiklangan.
 
20 iyul kuni soat 01:10 da Olmazor tumani Chuqursoy ko‘chasidagi 340 nafar iste’molchi elektr ta’minotidan vaqtincha uzilgan. Soat 06:05 da elektr ta’minoti qayta tiklangan.
 
Soat 04:40 da Uchtepa tumani 11- va 12-dahalaridagi 330 nafar iste’molchi elektr ta’minotidan vaqtincha uzilgan. Soat 06:45 da elektr ta’minoti qayta tiklangan.
 
Soat 05:25 da Toshkent shahridagi podstansiyada yuzaga kelgan nosozlik sababli Yakkasaroy va Mirobod tumanlaridagi 1 300 nafar iste’molchi elektr ta’minotidan uzilgan. Soat 07:10 dan boshlab elektr ta’minoti bosqichma-bosqich tiklangan.
 
Shuningdek, kecha 19-iyul kuni Toshkent shahrining Yashnobod, Yunusobod va Chilonzor hamda Toshkent viloyatining Zangiota va Toshkent tumanlarida elektr tarmoqlarida turli vaqtlarda yuzaga kelgan nosozliklar sababli ayrim iste’molchilar elektr ta’minotidan vaqtincha uzilishlar kuzatilgan.

Yuqori yuklamalar sharoitida energetika tizimi korxona va tashkilotlarining tezkor xizmatlari kuchaytirilgan tartibda faoliyat olib bormoqda.