🇺🇿 🧩🧩🧩🧩🧩

La-Ninya (ispanchada La Niña - "Qiz Bola") - Tinch okeanining markaziy va sharqiy ekvatorial qismida yer usti suvlarining g'ayrioddiy sovishi🥶 bilan tavsiflanadigan yirik iqlim hodisasidir. Bu El-Ninyo - Janubiy tebranishi (ENSO) deb nomlanuvchi yirikroq, tabiiy iqlim davrining "sovuq fazasi" hisoblanadi.
Tinch okeanidagi bir hovuch sovuq suv💦 butun dunyo bo'ylab🌐 ob-havoni qanday o'zgartirishi mumkinligini tushunish uchun uning shakllanish mexanikasini ko'rib chiqish foydali bo'ladi.

🤍Sabablari: La-Ninya nima uchun sodir bo'ladi?
Butun hodisa okean va shamol o'rtasidagi o'zaro ta'sir natijasida yuzaga keladi.
🟢Oddiy holat: Odatdagi sharoitlarda Tinch okeani bo'ylab sharqdan g'arbga qarab "passat shamollari"🌬️ deb ataladigan barqaror shamollar esadi. Ular esganda, 🌡isigan iliq yer usti suvlarini Amerika qit'asidan uzoqlashtirib, Osiyo va Avstraliya tomon surib boradi. Bu siljigan suvning o'rnini to'ldirish uchun Janubiy Amerika qirg'oqlari yaqinida okean tubidagi sovuq suv yuzaga ko'tariladi⤴️ (apvelling).

🔴La-Ninya o'zgarishi: La-Ninya davrida bu sharqiy passat shamollari g'ayrioddiy tarzda kuchayadi.
⛓Zanjir reaksiyasi: Shamollar💨 kuchliroq esgani sababli, ular Osiyo tomon yanada ko'proq iliq suvni haydaydi. Bu Tinch okeanining sharqiy qismida juda katta miqdordagi muzdek❄️, chuqur okean suvlarining yuzaga chiqishiga olib keladi.
O'rtacha ko'rsatkichdan sovuqroq bo'lgan bu ulkan okean suvi xuddi oqimdagi xarsangtosh kabi ta'sir qilib, o'z ustidagi atmosfera oqimini o'zgartirib yuboradi.

⚠️Oqibatlari: Global ta'sirlar
Okean harorati momaqaldiroq⛈ hosil qilish uchun iliq va nam havo qayerda yuqoriga ko'tarilishini📤 belgilab berganligi sababli, iliq suvning g'arbga qarab siljishi jet oqimini (inglizcha jetsream - ob-havo tizimlarini butun dunyo bo'ylab boshqaradigan yuqori balandlikdagi shamollar) butunlay boshqa tomonga yo'naltiradi.
Bu ob-havo anomaliyalarining domino effektini keltirib chiqaradi:

🟡Shimoliy Amerika ob-havosi: Jet oqimi shimolroqqa siljishga moyil bo'ladi. Bu Qo'shma Shtatlarning janubiy qismini (ayniqsa, Janubi-g'arbiy va Ko'rfaz sohillari) favqulodda issiq♨️ va quruq holatda qoldirib, ko'pincha qurg'oqchilik💧 va o'rmon yong'inlarini🔥 keltirib chiqaradi. Shu bilan birga, Tinch okeanining shimoli-g'arbiy qismi va Kanadaning g'arbiy qismida qishki ob-havo ancha sovuq va namroq bo'ladi☁️.

🟡Dovullar mavsumi: La-Ninya turli okeanlar bo'ylab shamol siljishini (balandlikka qarab shamol tezligi va yo'nalishi qanday o'zgarishi) o'zgartiradi. Odatda bu holat Tinch okeanidagi dovullar faolligini pasaytiradi, ammo Atlantika okeanida bo'ronlar uchun juda qulay muhit yaratadi🌧. Bu esa ko'pincha Atlantikada juda faol va halokatli dovullar mavsumiga olib keladi⚠️.

⚫️Global anomaliyalar:
🟡Osiyo va Avstraliya: Tinch okeanining g'arbiy qismida iliq suvning to'planishi bug'lanishni kuchaytiradi va bu Avstraliya, Indoneziya hamda Janubi-sharqiy Osiyoning ba'zi qismlariga kuchli yomg'irlar, siklonlar va halokatli suv toshqinlarini olib keladi.
🟡Janubiy Amerika va Afrika: Aksincha, sharqdagi sovish Peru va Chili qirg'oq bo'yi hududlarida, shuningdek, Afrika shoxida kuchli qurg'oqchilikka olib keladi.

🛑Dengiz hayvonoti🔥: Chuqur, sovuq suvning intensiv ravishda yuzaga chiqishi (apvelling) yer yuziga juda katta miqdordagi ozuqa moddalarini olib keladi. Bu dengiz hayvonoti uchun haqiqiy bayramga aylanib, ko'pincha Shimoliy va Janubiy Amerikaning g'arbiy qirg'oqlarida baliqchilik sanoati uchun juda barakali yillarni taqdim etadi😇.

🟠La-Ninya epizodlari odatda 9 oydan 12 oygacha davom etadi, lekin ba'zida ular yillab cho'zilishi mumkin, bu esa uzoq muddatli qurg'oqchilik yoki suv toshqinlarini boshdan kechirayotgan mintaqalardagi vaziyatni yanada og'irlashtiradi🐝.

🇺🇿 Manba kanal: @igeouz

Geografiya fani Milliy o‘quv dasturi tanqidiy va kreativ fikrlash, hamkorlik, kommunikatsiya, raqamli savodxonlik hamda muammoni hal qilish kompetensiyalarini rivojlantirib, barqaror rivojlanishga hissa qo‘shadigan avlodni tarbiyalashga xizmat qiladi.

🔴Geografiya fani Milliy o‘quv dasturi tanqidiy va kreativ fikrlash, hamkorlik, kommunikatsiya, raqamli savodxonlik hamda muammoni hal qilish kompetensiyalarini rivojlantirib, barqaror rivojlanishga hissa qo‘shadigan avlodni tarbiyalashga xizmat qiladi.

Ayni damda kitobni sotib olish mumkin, 78.000 so‘m ekan.

Buyurtma: @iBook_Uzbekistan