#Al_Haakiy
G’alati ovoza
Tunda uyg‘onib ketdi. Hojatga chiqib keldi-yu, "nopok bo‘lib uxlamay", deya tahoratini yangilab oldi. Issiqqina o‘rniga kirar chog‘i "kel, ikki rak'atgina namoz o‘qib qo‘yay, tahoratim bor-ku", deb joynamoz ustiga bordi. O‘ng-u so‘lga salom berarkan, ko‘zlarida yosh bilan quvvatlagichda turgan telefonini oldi va “Tungi namoz" sarlavhasi ila kechmishlari bilan “o‘rtoqlashdi”.
Ertasi kuni kechqurun uyg‘onib ketdi. Telefonini yoqsa soat 1:33. Kechagi yozganlarini ko‘zdan kechirdi. Qarasaki, 109 kishi o‘qibdi. "Bor-e!" dedi o‘ziga-o‘zi va ko‘rpasini tortib uyquga ketdi...
© Muallif boshqa
G’alati ovoza
Tunda uyg‘onib ketdi. Hojatga chiqib keldi-yu, "nopok bo‘lib uxlamay", deya tahoratini yangilab oldi. Issiqqina o‘rniga kirar chog‘i "kel, ikki rak'atgina namoz o‘qib qo‘yay, tahoratim bor-ku", deb joynamoz ustiga bordi. O‘ng-u so‘lga salom berarkan, ko‘zlarida yosh bilan quvvatlagichda turgan telefonini oldi va “Tungi namoz" sarlavhasi ila kechmishlari bilan “o‘rtoqlashdi”.
Ertasi kuni kechqurun uyg‘onib ketdi. Telefonini yoqsa soat 1:33. Kechagi yozganlarini ko‘zdan kechirdi. Qarasaki, 109 kishi o‘qibdi. "Bor-e!" dedi o‘ziga-o‘zi va ko‘rpasini tortib uyquga ketdi...
© Muallif boshqa
👍6😢4
#Churvaqalar
Bahs olimlar o’rtasida bo’lsa yaxshi. Ammo omi yoshlar (bir so’z bilan aytganda churvaqalar) bahslashsa, bahslari tahqirlash, janjal, mutaassiblikdan xoli bo’lmaydi.
Tarixda yoshligidan bahslashib, keyin olim bo’lgan biror kimsani uchratmaysiz (yoshligidanoq olim bo’lganlar bundan mustasno).
Afsuski, qayerda va kimlar bilan o’tirganini unutib qo’ygan, haddini bilmas churvaqalar ko’payib ketdi.
Alloh Abdulloh ibn Umardan rozi bo’lsin, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytgan topishmoq javobini bilsada, oldida o’tirgan katta sahobiylar topa olmagani uchun o’zini ham bilmaslikka olib o’tirgan edi. Agar bugungi churvaqalardan biri mana shu axloqi bilan o’sha yerda bo’lib qolgandami, to’g’ri deb bilgan javobini savol tugamasdan oldin shartta aytib yuborardi.
Hoy, churvaqalar! Hoy, otasi Umar emaslar! Haddingizni biling! Joyingizga o’tiring! Hozir sizlarning galingiz emas!
Hurmat bilan, churvaqa!
Bahs olimlar o’rtasida bo’lsa yaxshi. Ammo omi yoshlar (bir so’z bilan aytganda churvaqalar) bahslashsa, bahslari tahqirlash, janjal, mutaassiblikdan xoli bo’lmaydi.
Tarixda yoshligidan bahslashib, keyin olim bo’lgan biror kimsani uchratmaysiz (yoshligidanoq olim bo’lganlar bundan mustasno).
Afsuski, qayerda va kimlar bilan o’tirganini unutib qo’ygan, haddini bilmas churvaqalar ko’payib ketdi.
Alloh Abdulloh ibn Umardan rozi bo’lsin, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytgan topishmoq javobini bilsada, oldida o’tirgan katta sahobiylar topa olmagani uchun o’zini ham bilmaslikka olib o’tirgan edi. Agar bugungi churvaqalardan biri mana shu axloqi bilan o’sha yerda bo’lib qolgandami, to’g’ri deb bilgan javobini savol tugamasdan oldin shartta aytib yuborardi.
Hoy, churvaqalar! Hoy, otasi Umar emaslar! Haddingizni biling! Joyingizga o’tiring! Hozir sizlarning galingiz emas!
Hurmat bilan, churvaqa!
👍7😢3
#Surbet
Surbet - hamma narsaning bahosini bilsa ham, hech narsaning qadriga yetmaydigan kishi.
(Oskar Uayld)
Surbet - hamma narsaning bahosini bilsa ham, hech narsaning qadriga yetmaydigan kishi.
(Oskar Uayld)
👍1🔥1
#Bugun
Haydovchi qabriston oldidan o’tayotib, baland qilib qo’ygan musiqasining ovozini o’chirdi. Ikkala qo’lini “rul”dan qo’yib yubordi-da, mayyitlar haqqiga duo qila boshladi. Men ham ichimda duo qildim: “Ey Robbim, mashina “rul”iga ikkita qo’lni tezroq qaytar!” Alhamdulillah, Alloh qo’llarni o’z o’rniga tezda qaytardi. Musiqa ovozi yana baland qilingach esa ortda qolgan qabristonga hayron bo’lib qaradim:
Ba’zida o’liklarga qilinadigan ehtiromga tiriklar muhtoj bo’lib qolar ekan...
Haydovchi qabriston oldidan o’tayotib, baland qilib qo’ygan musiqasining ovozini o’chirdi. Ikkala qo’lini “rul”dan qo’yib yubordi-da, mayyitlar haqqiga duo qila boshladi. Men ham ichimda duo qildim: “Ey Robbim, mashina “rul”iga ikkita qo’lni tezroq qaytar!” Alhamdulillah, Alloh qo’llarni o’z o’rniga tezda qaytardi. Musiqa ovozi yana baland qilingach esa ortda qolgan qabristonga hayron bo’lib qaradim:
Ba’zida o’liklarga qilinadigan ehtiromga tiriklar muhtoj bo’lib qolar ekan...
👍4❤3😁1
#Shaharlik_pessimist
Quyoshni to’sguday ulkan binolar, uzluksiz shovqin, shoshayotgan olamon, o’ta tez rivojlanish...
Yashash uchun barcha sharoit mavjud: elchixona, bojxona, qabulxona, dorixona, shifoxona, oshxona, choyxona, to’yxona, qushxona, kaptarxona, tug’ruqxona, chillaxona, qamoqxona, jinnixona, hojatxona... - bari siz uchun tun-u kun xizmatda!
Hatto, kamyob tur bo’lmish “o’qimishlilar”ning huquqlariga ham rioya etilgan: 3-4 ta kutubxona bor!
Tok, issiq suv, yashash uchun shinam, ko’p qavatli uylar borasida muammoga yo’liqmaysiz, ammo toza havo, (qalbdagi) iliqlik va qo’shnilarga kafolat berilmaydi!
Har qadamdagi insonga estetik zavq beruvchi manzaralarga gap yo’q: favvoralar, rangli chiroqlar, bezakli panjaralar-u daraxt va gullar - barchasi ajoyib!
Onda-sonda uchrab turadigan nos aralash tupuklarga esa e’tibor bermang!
Shaharga xush kelibsiz!
Quyoshni to’sguday ulkan binolar, uzluksiz shovqin, shoshayotgan olamon, o’ta tez rivojlanish...
Yashash uchun barcha sharoit mavjud: elchixona, bojxona, qabulxona, dorixona, shifoxona, oshxona, choyxona, to’yxona, qushxona, kaptarxona, tug’ruqxona, chillaxona, qamoqxona, jinnixona, hojatxona... - bari siz uchun tun-u kun xizmatda!
Hatto, kamyob tur bo’lmish “o’qimishlilar”ning huquqlariga ham rioya etilgan: 3-4 ta kutubxona bor!
Tok, issiq suv, yashash uchun shinam, ko’p qavatli uylar borasida muammoga yo’liqmaysiz, ammo toza havo, (qalbdagi) iliqlik va qo’shnilarga kafolat berilmaydi!
Har qadamdagi insonga estetik zavq beruvchi manzaralarga gap yo’q: favvoralar, rangli chiroqlar, bezakli panjaralar-u daraxt va gullar - barchasi ajoyib!
Onda-sonda uchrab turadigan nos aralash tupuklarga esa e’tibor bermang!
Shaharga xush kelibsiz!
👍7
Jamiyatshunoslik (sotsiologiya) faniga asos solgan olim?
Anonymous Poll
44%
A) Ibn Xaldun
23%
B) Ibn Rushd
20%
C) Ibn Sino
13%
D) Ibn Haysam
👍3
Shamsuddin Sadruddin
Jamiyatshunoslik (sotsiologiya) faniga asos solgan olim?
#Javob
To’g’ri javob:
A) Ibn Xaldun
Abu Zayd Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Xaldun (1332-1406) tunislik musulmon olim, tarixchi, qozi, iqtisod va siyosat bilimdoni.
Batafsil👇👇👇
To’g’ri javob:
A) Ibn Xaldun
Abu Zayd Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Xaldun (1332-1406) tunislik musulmon olim, tarixchi, qozi, iqtisod va siyosat bilimdoni.
Batafsil👇👇👇
👍2
#Tamaddun
Sotsiologiyaga asos solgan olim
Buningdek olimni zamon hali ko'rmagan edi. U bir necha asarlar bitdi. Biroq, shu asarlaridan bittasi dunyoni o'zining yangiliklari-yu ajoyibotlari bilan larzaga soldi. Bu kitobning nomi "Muqaddimatu Ibn Xaldun" edi. Kitob muallifi esa jamiyatshunoslik (sotsiologiya) faniga tamal toshini qo'ygan musulmon olim ibn Xaldundir!
Ushbu zabardast allomaning to'liq ismi Abdurrohman ibn Muhammad ibn Xaldun bo'lib, Valiyuddin laqabini olgan.
Ibn Xaldun 732-hijriy, 1332-milodiy yili Ramazonning ilk kuni dunyoga keldi. U o'zi tavallud topgan Tunis yerida o'sib ulg'aydi. Uning oilasi iqtisodiy va siyosiy jihatdan butun Tunis va Andalusda obro'-e'tiborga ega edi. Lekin Ibn Xaldunning ajdodlari asli Hadramavtlik edilar. Bu haqida olimning o'zi ham asarlaridan birida to'xtalib o'tib, ajdodlarining asli ulug' sahobiy Voil ibn Hajar (roziyallohu anhu)ga borib taqalishini aytib o'tgan.
Ibn Xaldun ilm-u adabiyotga mehr qo'ygan xonadonda katta bo'ldi. Yoshligidayoq Qur'oni Karimni yod oldi. So'ngra, Zaytuna jome'sida (o'sha paytdagi universitet) shariat ilmlari, tarix va fiqhni ta'lim oldi. Keyinchalik, u yerni bitirib bo'lib Biskra, Bajaya, Tilemsan (Jazoirdagi shaharlar), Granada va Misrga ko'chib, ilmiy izlanishlar olib bordi.
Ibn Xaldun olim sifatida musulmonlarning eng katta tarixchilaridan biridir, hamda u jamiyatshunoslik (sotsiologiya) faniga tamal toshini qo'ygan olimlardan biri hisoblanadi. Uning davlat boshqaruvi, jamiyat, iqtisodiyot yo'nalishlari bo'yicha bir necha nazariyalari mavjud. Ibn Xaldun hukmdorlar va davlat rahbarlari bilan qanday muomala qilish, ya'ni diplomatiyaning mohir ustasi edi. Bunga uning Amir Temur bilan bo'lgan uchrashuvi yaqqol misoldir.
Ibn Xaldun milodiy 1401-yili (hijriy 803) Amir Temurni qo'shinlari bilan Damshq devorlari tashqarisida uchratgan. Ibn Xaldunning shuhrati ancha baland bo'lib, bu gal ham Damashqqa kelganida, shuhrati o'zidan oldin yetib kelgan edi. Amir Temurga ham bu olimni tanishtirdilar. Shundan keyin, Ibn Xaldun va Amir Temur birga o’tirib suhbatlashishdi.
Ibn Xaldun 1401-yil may oyida Misrga qaytib keldi. Alloma Ibn Xaldun 1406-yil mart oyida (hijriy 808-yil) 78 yoshida vafot etdi va qadimiy Qohirada joylashgan maqbaraga dafn etildi.
Olimning mashhur asarlari:
- “Muqaddimatu Ibnu Xaldun”;
- “Tarixu Ibnu Xaldun” (7 mujallad);
- “Lubba:bul muhassal fiy usu:lid diyn”;
- “Shifa:us sa:il va tahziybul masa:il”.
Sotsiologiyaga asos solgan olim
Buningdek olimni zamon hali ko'rmagan edi. U bir necha asarlar bitdi. Biroq, shu asarlaridan bittasi dunyoni o'zining yangiliklari-yu ajoyibotlari bilan larzaga soldi. Bu kitobning nomi "Muqaddimatu Ibn Xaldun" edi. Kitob muallifi esa jamiyatshunoslik (sotsiologiya) faniga tamal toshini qo'ygan musulmon olim ibn Xaldundir!
Ushbu zabardast allomaning to'liq ismi Abdurrohman ibn Muhammad ibn Xaldun bo'lib, Valiyuddin laqabini olgan.
Ibn Xaldun 732-hijriy, 1332-milodiy yili Ramazonning ilk kuni dunyoga keldi. U o'zi tavallud topgan Tunis yerida o'sib ulg'aydi. Uning oilasi iqtisodiy va siyosiy jihatdan butun Tunis va Andalusda obro'-e'tiborga ega edi. Lekin Ibn Xaldunning ajdodlari asli Hadramavtlik edilar. Bu haqida olimning o'zi ham asarlaridan birida to'xtalib o'tib, ajdodlarining asli ulug' sahobiy Voil ibn Hajar (roziyallohu anhu)ga borib taqalishini aytib o'tgan.
Ibn Xaldun ilm-u adabiyotga mehr qo'ygan xonadonda katta bo'ldi. Yoshligidayoq Qur'oni Karimni yod oldi. So'ngra, Zaytuna jome'sida (o'sha paytdagi universitet) shariat ilmlari, tarix va fiqhni ta'lim oldi. Keyinchalik, u yerni bitirib bo'lib Biskra, Bajaya, Tilemsan (Jazoirdagi shaharlar), Granada va Misrga ko'chib, ilmiy izlanishlar olib bordi.
Ibn Xaldun olim sifatida musulmonlarning eng katta tarixchilaridan biridir, hamda u jamiyatshunoslik (sotsiologiya) faniga tamal toshini qo'ygan olimlardan biri hisoblanadi. Uning davlat boshqaruvi, jamiyat, iqtisodiyot yo'nalishlari bo'yicha bir necha nazariyalari mavjud. Ibn Xaldun hukmdorlar va davlat rahbarlari bilan qanday muomala qilish, ya'ni diplomatiyaning mohir ustasi edi. Bunga uning Amir Temur bilan bo'lgan uchrashuvi yaqqol misoldir.
Ibn Xaldun milodiy 1401-yili (hijriy 803) Amir Temurni qo'shinlari bilan Damshq devorlari tashqarisida uchratgan. Ibn Xaldunning shuhrati ancha baland bo'lib, bu gal ham Damashqqa kelganida, shuhrati o'zidan oldin yetib kelgan edi. Amir Temurga ham bu olimni tanishtirdilar. Shundan keyin, Ibn Xaldun va Amir Temur birga o’tirib suhbatlashishdi.
Ibn Xaldun 1401-yil may oyida Misrga qaytib keldi. Alloma Ibn Xaldun 1406-yil mart oyida (hijriy 808-yil) 78 yoshida vafot etdi va qadimiy Qohirada joylashgan maqbaraga dafn etildi.
Olimning mashhur asarlari:
- “Muqaddimatu Ibnu Xaldun”;
- “Tarixu Ibnu Xaldun” (7 mujallad);
- “Lubba:bul muhassal fiy usu:lid diyn”;
- “Shifa:us sa:il va tahziybul masa:il”.
👍3
#Shaxsiyat
Juho va Nasriddin Xo’ja - adabiyot soyasida qolgan tarix
Juho - sha’niga nomunosib qissalar bilan tuhmat qilingan, din dushmanlari tomonidan istehzo ostiga olingan zakiy va topqir shaxs.
U o’z zamonasidagi insonlarning qalbiga quvonch olib kirgan ochiqko’ngil va dono kishi edi. Bugun esa u insonlarning xayolida ertaknamo yumorga aylandi.
Aslida-chi?
Tarixiy manbalar bizga Juho haqiqiy shaxs ekanini va uning o’ziga yarasha tarixi borligini ko’rsatadi. Ko’plar uning asl o’tmishidan bexabarlar.
To’g’ri, tarixda Juho laqabini olgan ko’p insonlar o’tgan. Ammo ularning ichida eng avval yashagani Abul G’usndir!
Demak, e’tiboringizga birinchi Juhoni tanishtiramiz:
Kunyasi: Abul G’usn.
Laqabi: Juho (جحا/جحى).
Ismi: Dujayn ibn Sobit.
Qabilasi: Fazora (shu bois u al-Fazoriy taxallusini olgan).
Abul G’usn Juho hijriy birinchi asrning ikkinchi yarmida, taxminan hijriy 60-yillarda tavallud topib, 160-yillar oralig’ida Abu Ja’far al-Mansur xalifaligi davrida vafot etgan. Umrining asosiy qismini Kufa (Iroq)da o’tkazgan.
U zamonasining oqil kishilaridan bo’lgan. Abbod ibn Suhayb Abul G’usn Juhoni ta’riflab shunday deydi: “Undan ko’ra aqllirog’ini ko’rmadim”.
(Zahabiy. “Siyaru a’laamin nubalaa”).
Ma’lum sabablarga ko’ra, u haqida yolg’on hikoyalar to’qib chiqarilgan. Ibn Javziy aytadi: “U haqida ziyrakligi va zakovatiga ishora qiladigan narsalar rivoyat qilingan. Aytiladiki, unga dushmanchilik qilganlar u haqida (yolg’on) hikoyalar to’qib chiqarishgan. Vallohu a’lam”.
Ba’zi rivoyatlarga ko’ra, Juho yoshlik paytida ko’p hazil qilar, katta bo’lgach esa hikmat va o’tkir zakovat egasiga aylangan.
Abul G’usn Juho tobe’inlar davrida yashadi. Uni tobe’in bo’lgan deydiganlar ham bor.
Al-Qutb ash-Sha’roniy “Al-manhajul mutohhir lilqolbi val favaaid” nomli kitobida: “Abdulloh Juho tobe’indir”, degan.
Imom Zahabiy ham “Siyar”da shunga ishora qilganlar: “Dujayn Anas (roziyallohu anhu)ni ko’rgan. Aslam va Hishom ibn Urvadan ozgina narsa rivoyat qilgan”.
Shunga ko’ra, Juho sahobiyni ko’rgan tobe’in hisoblanadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam maqtagan davr musulmoni haqida nojo’ya rivoyatlarni aytish va aytilganda kulish badxulqlikdir.
Imom Suyutiy shunday deydilar: “Juhoning onasi Anas ibn Molikning xizmatchisi edi. U (Juho) o’ta qalbi pok inson bo’lgan. Biror kimsaga u haqidagi kulguli hikoyalarni eshitganda uning ustidan kulishi mumkin emasdir. Balki, Allohdan uning haqqiga manfaat va barokat berishini so’rash kerak. U haqida aytilgan hikoyalarning aksariyatining asli yo’qdir”.
(“Irshaadu man nahaa ilaa navaadiri Juhaa”).
Juho laqabi bilan nomlangan ikkinchi “mazlum” shaxs Nasriddin Xo’jadir. Turkiy qavmlar orasida mashhur bo’lgan bu shaxsning eshagi o’zidan ko’ra mashhur qilib ko’rsatiladi, ba’zi “hikoya”larda.
Juho at-Turkiy yoki Juho ar-Rumiy nomlari bilan atalgan bu inson 605-hijriy sanada Turkiyaning kichik qishlog’i Xurtuvada tavallud topgan.
Nasriddin Xo’ja o’z davrining zohidlaridan edi. U muallim, faqih va qozi bo’lishiga qaramasdan dehqonchilik yerida ishlab, shaxsan o’zi o’tin terar, hovlisini esa g’arib yo’lovchi va dehqonlar uchun turar joyga aylantirgan edi.
Nasriddin Xo’ja kibor hanafiy ulamolaridan bo’lib, odamlarga fiqhdan dars berar, uning majlisida 300 dan ko’p o’quvchi qatnashar, shuning uchun ham uni “Muallim” (Xo’ja) deb atashar edi.
Nasriddin Xo’ja hijriy 683-yil Ko’nyadagi “Oq shahar”da vafot etgan.
Insof bilan aytingchi, Abul G’usn Juho va Nasriddin Xo’jalarni ahmoqlik yoxud ovsarlik ramzi sifatida talqin etish to’g’rimi?
Yo’q, albatta!
Tarixda mavhumliklar ko’p.
Ammo hanif dinimizda barchasi aniq:
• Islom bizni g’iybat, bo’hton va yolg’onlardan qat’iyan qaytaradi.
• Fosiq inson xabar olib kelsa, uni tekshirib olishni buyuradi.
• Musulmonning obro’sini to’kish, xuddi uning joni va moliga zarar berishdek harom ish ekanini bizga uqtiradi.
• Yolg’ondan bo’lsa ham hazilni tark etgan mo’minlarga jannatning o’rtasidan uy berilishini va’da qiladi!
Juho va Nasriddin Xo’ja - adabiyot soyasida qolgan tarix
Juho - sha’niga nomunosib qissalar bilan tuhmat qilingan, din dushmanlari tomonidan istehzo ostiga olingan zakiy va topqir shaxs.
U o’z zamonasidagi insonlarning qalbiga quvonch olib kirgan ochiqko’ngil va dono kishi edi. Bugun esa u insonlarning xayolida ertaknamo yumorga aylandi.
Aslida-chi?
Tarixiy manbalar bizga Juho haqiqiy shaxs ekanini va uning o’ziga yarasha tarixi borligini ko’rsatadi. Ko’plar uning asl o’tmishidan bexabarlar.
To’g’ri, tarixda Juho laqabini olgan ko’p insonlar o’tgan. Ammo ularning ichida eng avval yashagani Abul G’usndir!
Demak, e’tiboringizga birinchi Juhoni tanishtiramiz:
Kunyasi: Abul G’usn.
Laqabi: Juho (جحا/جحى).
Ismi: Dujayn ibn Sobit.
Qabilasi: Fazora (shu bois u al-Fazoriy taxallusini olgan).
Abul G’usn Juho hijriy birinchi asrning ikkinchi yarmida, taxminan hijriy 60-yillarda tavallud topib, 160-yillar oralig’ida Abu Ja’far al-Mansur xalifaligi davrida vafot etgan. Umrining asosiy qismini Kufa (Iroq)da o’tkazgan.
U zamonasining oqil kishilaridan bo’lgan. Abbod ibn Suhayb Abul G’usn Juhoni ta’riflab shunday deydi: “Undan ko’ra aqllirog’ini ko’rmadim”.
(Zahabiy. “Siyaru a’laamin nubalaa”).
Ma’lum sabablarga ko’ra, u haqida yolg’on hikoyalar to’qib chiqarilgan. Ibn Javziy aytadi: “U haqida ziyrakligi va zakovatiga ishora qiladigan narsalar rivoyat qilingan. Aytiladiki, unga dushmanchilik qilganlar u haqida (yolg’on) hikoyalar to’qib chiqarishgan. Vallohu a’lam”.
Ba’zi rivoyatlarga ko’ra, Juho yoshlik paytida ko’p hazil qilar, katta bo’lgach esa hikmat va o’tkir zakovat egasiga aylangan.
Abul G’usn Juho tobe’inlar davrida yashadi. Uni tobe’in bo’lgan deydiganlar ham bor.
Al-Qutb ash-Sha’roniy “Al-manhajul mutohhir lilqolbi val favaaid” nomli kitobida: “Abdulloh Juho tobe’indir”, degan.
Imom Zahabiy ham “Siyar”da shunga ishora qilganlar: “Dujayn Anas (roziyallohu anhu)ni ko’rgan. Aslam va Hishom ibn Urvadan ozgina narsa rivoyat qilgan”.
Shunga ko’ra, Juho sahobiyni ko’rgan tobe’in hisoblanadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam maqtagan davr musulmoni haqida nojo’ya rivoyatlarni aytish va aytilganda kulish badxulqlikdir.
Imom Suyutiy shunday deydilar: “Juhoning onasi Anas ibn Molikning xizmatchisi edi. U (Juho) o’ta qalbi pok inson bo’lgan. Biror kimsaga u haqidagi kulguli hikoyalarni eshitganda uning ustidan kulishi mumkin emasdir. Balki, Allohdan uning haqqiga manfaat va barokat berishini so’rash kerak. U haqida aytilgan hikoyalarning aksariyatining asli yo’qdir”.
(“Irshaadu man nahaa ilaa navaadiri Juhaa”).
Juho laqabi bilan nomlangan ikkinchi “mazlum” shaxs Nasriddin Xo’jadir. Turkiy qavmlar orasida mashhur bo’lgan bu shaxsning eshagi o’zidan ko’ra mashhur qilib ko’rsatiladi, ba’zi “hikoya”larda.
Juho at-Turkiy yoki Juho ar-Rumiy nomlari bilan atalgan bu inson 605-hijriy sanada Turkiyaning kichik qishlog’i Xurtuvada tavallud topgan.
Nasriddin Xo’ja o’z davrining zohidlaridan edi. U muallim, faqih va qozi bo’lishiga qaramasdan dehqonchilik yerida ishlab, shaxsan o’zi o’tin terar, hovlisini esa g’arib yo’lovchi va dehqonlar uchun turar joyga aylantirgan edi.
Nasriddin Xo’ja kibor hanafiy ulamolaridan bo’lib, odamlarga fiqhdan dars berar, uning majlisida 300 dan ko’p o’quvchi qatnashar, shuning uchun ham uni “Muallim” (Xo’ja) deb atashar edi.
Nasriddin Xo’ja hijriy 683-yil Ko’nyadagi “Oq shahar”da vafot etgan.
Insof bilan aytingchi, Abul G’usn Juho va Nasriddin Xo’jalarni ahmoqlik yoxud ovsarlik ramzi sifatida talqin etish to’g’rimi?
Yo’q, albatta!
Tarixda mavhumliklar ko’p.
Ammo hanif dinimizda barchasi aniq:
• Islom bizni g’iybat, bo’hton va yolg’onlardan qat’iyan qaytaradi.
• Fosiq inson xabar olib kelsa, uni tekshirib olishni buyuradi.
• Musulmonning obro’sini to’kish, xuddi uning joni va moliga zarar berishdek harom ish ekanini bizga uqtiradi.
• Yolg’ondan bo’lsa ham hazilni tark etgan mo’minlarga jannatning o’rtasidan uy berilishini va’da qiladi!
🔥6👍4
#Istiloh
Kunya
Kishining ismidan boshqa tanitadigan yana ikki nomi bo’ladi:
• laqabi va • kunyasi.
Laqab - shaxsni tanitish yoki maqtash yoki tahqirlash uchun ko’zga ko’ringan biror sifati bilan sifatlab chaqiriladigan ikkinchi nom.
Kunya - “kinoya” (belgi, ishora) so’zidan olingan bo’lib, istilohda biror ismga otasi, onasi, o’g’li, qizi, amakisi, ammasi, tog’asi, xolasi kabi lafzlarni qo’shish orqali shaxsni tanitadigan (ism va laqabdan tashqari) uchinchi nomga aytiladi.
Ulamolar kunya haqidagi barcha ma’lumotlarni to’plab u haqida quyidagi xulosalarni aytishgan:
1. Har qanday “Abu” va “Ummu” kabi otlar qo’shib yasalgan so’z birikmasi kunyadir.
Masalan, “Abul Qosim” - “Qosimning otasi”, “Ummu Sulaym” - (Sulaymning onasi) kabi.
2. Kunya laqabdan farqli ravishda kishini ehtirom ko’rsatish ma’nosida ishlatiladi.
3. Ba’zi fojir kimsalar kunyasi bilangina tanilgani uchun yoki ismi shariatga zid bo’lib, kunyasi bilan chaqirilishida xayr borligi uchun kunya bilan atalishi ham mumkin.
Alloh taolo Kalomida aytganidek: “Abu Lahabning ikki qo’li halok bo’lsin, halok!”
(Masad surasi, 1-oyat).
Imom Navaviy “Azkor”da ushbu oyatni keltirib shunday deydilar: “Uning ismi Abduluzzo bo’lgan (Uzzo - johiliyat davridagi butlardan birining nomi). Aytiladiki, u kunyasi bilan zikr qilinishining sababi, u kunyasi bilan tanilgan edi. Va yana ismidagi sanamga qullik ma’nosini beruvchi karohiyat sababli (kunyasi bilan atalgan), deyilgan”.
4. Shaxslarning nomlari bilan kunyalash shart emas, hayvon va jonsiz narsalar nomlari bilan ham kunyalash mumkin.
Nabiy sollallohu alayhi vasallam sahobalaridan hazrati Alini “Abu Turob” (tuproq otasi) va hazrati Abdurrahmon ibn Saxrni “Abu Hurayra” (mushukchaning otasi) deb kunyalaganlar.
5. Kunyalashda aynan kunya sohibing farzandlari nomi bo’lishi shart qilinmaydi.
Zero Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhuning Bakr ismli farzandlari bo’lmagan.
6. To’ng’ich farzand nomi bilan kunyalash afzal.
Nabiy sollallohu alayhi vasallam Shurayh, Muslim, Abdulloh ismli farzandlari bo’lgan Abul Hakam kunyali kishining kunyasini to’ng’ich farzandining kunyasiga almashtirib “Abu Shurayh” deb ataganlari rivoyat qilingan (Abu Dovud).
7. Ayol kishining nomi bilan kunyalashda mone’lik yo’q.
Imom Navaviy “Azkor”da aytadilar: “Sahoba, tobe’in va ulardan keyin o’tgan ummatning afzallaridan bo’lgan bir jamoat “Abu Fulona” (falonchi qizning otasi) deb kunyalangan. Ulardan biri Usmon ibn Affon roziyallohu anhudir. U kishining uchta kunyalari bor edi: Abu Amr, Abu Abdulloh, Abu Laylo. Yana ulardan Abu Dardo va uning ayoli Ummu Dardo al-Kubro”.
8. Farzandlari bo’lmasa ham biror ism bilan kunyalanish mumkin.
Oisha onamiz Nabiy sollallohu alayhi vasallamning ko’rsatmalari bilan opalari Asmo bintu Abi Bakrning o’g’li Abdulloh ibn Zubayr ismi bilan “Ummu Abdulloh” deb kunyalanganlar (Abu Dovud).
9. Erkak va ayol turmush qurganidan so’ng, farzandli bo’lishlaridan oldin ham kunyalanishlari mumkin.
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uni farzandli bo’lmasa ham “Abu Abdurrahmon” deb kunyalaganlari zikr qilingan.
(Hokim va Tabaroniy).
Imom Buxoriy “Al-Adabul-mufrad” kitobida “Farzandli bo’lishdan oldin kunyalash” bobi ostida Ibrohim Naxa’iydan quyidagini rivoyati qiladilar: “Abdulloh ibn Mas’ud Alqamani “Abu Shibl” deb kunyaladi. Vaholanki, u hali farzandli bo’lmagan edi”.
10. Kichik bolalarni kunyalashda hech qanday mone’lik yo’q. Balki bunda bolaning shaxsiyatini kuchaytirish, yomon laqablardan xoli qilish kabi foydalar bor.
Nabiy sollallohu alayhi vasallam Anas ibn Molikning kichkina ukalariga “Ey Abu Umayr” deb murojaat qilganlari zikr qilingan (Buxoriy, Muslim, Termiziy va Abu Dovud).
Manbalar asosida: ©Muhammadoshiq
Kunya
Kishining ismidan boshqa tanitadigan yana ikki nomi bo’ladi:
• laqabi va • kunyasi.
Laqab - shaxsni tanitish yoki maqtash yoki tahqirlash uchun ko’zga ko’ringan biror sifati bilan sifatlab chaqiriladigan ikkinchi nom.
Kunya - “kinoya” (belgi, ishora) so’zidan olingan bo’lib, istilohda biror ismga otasi, onasi, o’g’li, qizi, amakisi, ammasi, tog’asi, xolasi kabi lafzlarni qo’shish orqali shaxsni tanitadigan (ism va laqabdan tashqari) uchinchi nomga aytiladi.
Ulamolar kunya haqidagi barcha ma’lumotlarni to’plab u haqida quyidagi xulosalarni aytishgan:
1. Har qanday “Abu” va “Ummu” kabi otlar qo’shib yasalgan so’z birikmasi kunyadir.
Masalan, “Abul Qosim” - “Qosimning otasi”, “Ummu Sulaym” - (Sulaymning onasi) kabi.
2. Kunya laqabdan farqli ravishda kishini ehtirom ko’rsatish ma’nosida ishlatiladi.
3. Ba’zi fojir kimsalar kunyasi bilangina tanilgani uchun yoki ismi shariatga zid bo’lib, kunyasi bilan chaqirilishida xayr borligi uchun kunya bilan atalishi ham mumkin.
Alloh taolo Kalomida aytganidek: “Abu Lahabning ikki qo’li halok bo’lsin, halok!”
(Masad surasi, 1-oyat).
Imom Navaviy “Azkor”da ushbu oyatni keltirib shunday deydilar: “Uning ismi Abduluzzo bo’lgan (Uzzo - johiliyat davridagi butlardan birining nomi). Aytiladiki, u kunyasi bilan zikr qilinishining sababi, u kunyasi bilan tanilgan edi. Va yana ismidagi sanamga qullik ma’nosini beruvchi karohiyat sababli (kunyasi bilan atalgan), deyilgan”.
4. Shaxslarning nomlari bilan kunyalash shart emas, hayvon va jonsiz narsalar nomlari bilan ham kunyalash mumkin.
Nabiy sollallohu alayhi vasallam sahobalaridan hazrati Alini “Abu Turob” (tuproq otasi) va hazrati Abdurrahmon ibn Saxrni “Abu Hurayra” (mushukchaning otasi) deb kunyalaganlar.
5. Kunyalashda aynan kunya sohibing farzandlari nomi bo’lishi shart qilinmaydi.
Zero Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhuning Bakr ismli farzandlari bo’lmagan.
6. To’ng’ich farzand nomi bilan kunyalash afzal.
Nabiy sollallohu alayhi vasallam Shurayh, Muslim, Abdulloh ismli farzandlari bo’lgan Abul Hakam kunyali kishining kunyasini to’ng’ich farzandining kunyasiga almashtirib “Abu Shurayh” deb ataganlari rivoyat qilingan (Abu Dovud).
7. Ayol kishining nomi bilan kunyalashda mone’lik yo’q.
Imom Navaviy “Azkor”da aytadilar: “Sahoba, tobe’in va ulardan keyin o’tgan ummatning afzallaridan bo’lgan bir jamoat “Abu Fulona” (falonchi qizning otasi) deb kunyalangan. Ulardan biri Usmon ibn Affon roziyallohu anhudir. U kishining uchta kunyalari bor edi: Abu Amr, Abu Abdulloh, Abu Laylo. Yana ulardan Abu Dardo va uning ayoli Ummu Dardo al-Kubro”.
8. Farzandlari bo’lmasa ham biror ism bilan kunyalanish mumkin.
Oisha onamiz Nabiy sollallohu alayhi vasallamning ko’rsatmalari bilan opalari Asmo bintu Abi Bakrning o’g’li Abdulloh ibn Zubayr ismi bilan “Ummu Abdulloh” deb kunyalanganlar (Abu Dovud).
9. Erkak va ayol turmush qurganidan so’ng, farzandli bo’lishlaridan oldin ham kunyalanishlari mumkin.
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uni farzandli bo’lmasa ham “Abu Abdurrahmon” deb kunyalaganlari zikr qilingan.
(Hokim va Tabaroniy).
Imom Buxoriy “Al-Adabul-mufrad” kitobida “Farzandli bo’lishdan oldin kunyalash” bobi ostida Ibrohim Naxa’iydan quyidagini rivoyati qiladilar: “Abdulloh ibn Mas’ud Alqamani “Abu Shibl” deb kunyaladi. Vaholanki, u hali farzandli bo’lmagan edi”.
10. Kichik bolalarni kunyalashda hech qanday mone’lik yo’q. Balki bunda bolaning shaxsiyatini kuchaytirish, yomon laqablardan xoli qilish kabi foydalar bor.
Nabiy sollallohu alayhi vasallam Anas ibn Molikning kichkina ukalariga “Ey Abu Umayr” deb murojaat qilganlari zikr qilingan (Buxoriy, Muslim, Termiziy va Abu Dovud).
Manbalar asosida: ©Muhammadoshiq
👍7
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
“Sog‘ tanda sog‘lom aql” - karantin payti dengiz jonzotlari amal qilayotgan oltin qoida! 😄
Video: Oceandotcom
Video: Oceandotcom
😁4👍3
O‘tgan kuni otamning volidasi (buvim) hijriy 87 yoshda olamdan o‘tdilar (إنا لله وإنا إليه راجعون).
G‘ururga ketkazuvchi dunyoni 6 ta farzandi, 40 ta nabira va evaralariga qoldirib, o’zlari solih amallardan boshqasi foyda bermaydigan diyorga ketdilar.
Imtihon dunyoga kelishda ham, hisob manziliga borishda ham bizdan muqaddam bo‘ldilar. Janozalarida hozir bo‘lganlarga katta eslatma berib ketdilar. Dunyoda ilk eshitganlari azon, so‘nggisi Qur’on bo‘ldi. Alloh o‘zlari istagandek o‘limni ularga tottirdi: oxirgi onlarda jigarlari, farzandlari va nabiralari tepasida turishdi (Alloh jannatda ham ularning atrofida yaqinlarini jamlasin).
Ko‘z oldimda jon berdilar. Bejizga “o‘lim mastligi” deyilmas ekan. Bir kun har birimizga tottiriluvchi “mastlik” qanday alamli ekan-a!? Aytishga va yozishga yengil bo‘lib qolgan og‘ir jarayon.
Kun kelar har kimning qiyomati kutilmaganda ustida qoim bo‘luvchidir. Gapirilganda betlar qalinlashib, ong qulflanib, qalb ta’sirlanmaydigan holga kelgan o‘sha qiyomat shundoq qarshimizda...
G‘ururga ketkazuvchi dunyoni 6 ta farzandi, 40 ta nabira va evaralariga qoldirib, o’zlari solih amallardan boshqasi foyda bermaydigan diyorga ketdilar.
Imtihon dunyoga kelishda ham, hisob manziliga borishda ham bizdan muqaddam bo‘ldilar. Janozalarida hozir bo‘lganlarga katta eslatma berib ketdilar. Dunyoda ilk eshitganlari azon, so‘nggisi Qur’on bo‘ldi. Alloh o‘zlari istagandek o‘limni ularga tottirdi: oxirgi onlarda jigarlari, farzandlari va nabiralari tepasida turishdi (Alloh jannatda ham ularning atrofida yaqinlarini jamlasin).
Ko‘z oldimda jon berdilar. Bejizga “o‘lim mastligi” deyilmas ekan. Bir kun har birimizga tottiriluvchi “mastlik” qanday alamli ekan-a!? Aytishga va yozishga yengil bo‘lib qolgan og‘ir jarayon.
Kun kelar har kimning qiyomati kutilmaganda ustida qoim bo‘luvchidir. Gapirilganda betlar qalinlashib, ong qulflanib, qalb ta’sirlanmaydigan holga kelgan o‘sha qiyomat shundoq qarshimizda...
😢8👍2
- Oqning qoradan afzalligi yo'q;
- Afzallik faqat taqvo bilan;
- Hoy, bo'yningni ko'tar! Taqvo bo'yinlarda emas, qalblarda bo'ladi;
- Qo'lingdan kelsa, menga samimiy kulib qara;
- Bir marta "botirilish" bilan unutiladigan g'am g'ammi, ovsar?!
- Namuncha o'ta jiddiy, qo'rs va qo'pol bo'lmasang, ahmoq?!
- “Zato” tishlarim sanikidan oq... deyapti rasm!
Shu qoravoyni yaxshi ko'raman)
- Afzallik faqat taqvo bilan;
- Hoy, bo'yningni ko'tar! Taqvo bo'yinlarda emas, qalblarda bo'ladi;
- Qo'lingdan kelsa, menga samimiy kulib qara;
- Bir marta "botirilish" bilan unutiladigan g'am g'ammi, ovsar?!
- Namuncha o'ta jiddiy, qo'rs va qo'pol bo'lmasang, ahmoq?!
- “Zato” tishlarim sanikidan oq... deyapti rasm!
Shu qoravoyni yaxshi ko'raman)
❤4👍4
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Shunday soniyalar keladiki, o’sha on vaqt to’xtab qolishini istaysan.
👍5😢1