🔵 Карлыгаш Джаманкулова, президент Международного фонда свободы слова “Әділ сөз” о том, что ценности составляют ядро новой Конституции.

«Мы знаем, что у нас есть свобода слова, у нас запрещена цензура, то есть обеспечено пространство плюрализма».

👨‍👩‍👧‍👦 Брак, материнство и детство получают особую защиту государства–детский омбудсмен о новой Конституции

Проект новой Конституции формирует более сильную правовую основу защиты прав человека и ребёнка. Об этом заявила Уполномоченный по правам ребёнка в Республике Казахстан Динара Закиева, выступая на экспертной платформе «Конституционная реформа и общественный диалог: формируя будущее», прошедшей в Астане 11 марта.

Площадка объединила депутатов Парламента, политологов, представителей академического сообщества, журналистов и общественных деятелей. Участники обсудили ключевые положения проекта Основного закона и институциональные изменения, формирующие архитектуру устойчивого государства.

В своём выступлении Динара Закиева подчеркнула, что вопрос защиты прав человека и особенно прав ребёнка занимает центральное место в системе государственного развития, а Конституция выступает фундаментом всей системы правовой защиты.

По её словам, отдельный акцент в документе сделан на защите прав ребёнка.

«В статье 30 проекта новой Конституции закреплено, что брак и семья, материнство, отцовство и детство находятся под защитой государства. Это означает, что государство берёт на себя ответственность за обеспечение прав ребёнка на социальную защиту, семью, охрану здоровья, образование и безопасность», – подчеркнула Закиева.

В Казахстане, по словам детского Омбудсмена, уже сформирована разветвлённая система защиты прав детей. Помимо Конституции, соответствующие нормы закреплены в Законе «О правах ребёнка в Республике Казахстан», а также в ряде кодексов и нормативных актов.

С 2025 года на региональном уровне начали функционировать специальные управления и отделы по защите прав детей, что позволило усилить институциональную поддержку детства.

По словам Закиевой, системная работа ведётся и в сфере профилактики семейного неблагополучия.

«В рамках деятельности мобильных групп в 2025 году было выявлено более 13 тысяч семей, нуждающихся в поддержке, а центрами поддержки семьи на сопровождение принято свыше 17 тысяч семей», – сообщила она.

Вместе с тем статистика показывает, что проблемы защиты прав детей требуют постоянного внимания. В отдельных регионах фиксируются случаи жестокого обращения с детьми и проживания несовершеннолетних в неблагоприятных условиях. В таких ситуациях государственные органы принимают меры вплоть до ограничения или лишения родительских прав и возбуждения уголовных дел.

По словам Закиевой, именно поэтому важно закрепление соответствующих гарантий на уровне Основного закона.

«Конституция определяет не только юридические нормы, но и ценностные ориентиры развития общества. Укрепление конституционных гарантий прав человека и ребёнка является важным условием устойчивого и справедливого развития государства», — подчеркнула она.

Эксперты платформы отметили, что проект новой Конституции формирует комплексную правовую основу защиты прав человека, поддержки семьи и обеспечения безопасности детства, задавая стратегические ориентиры развития государства и общества.

🗣 Марат Ахмади, MNU профессоры:

«Жаңа Конституцияның жобасына, мазмұнына қарасақ, адамның қоғам мен мемлекеттің дамуындағы орны айқын көрсетілген. Бұны Конституцияның Преамбуласынан бастап бүкіл архитектурасынан көруге болады».

🌱 Политический обозреватель Газиз Абишев о том, почему в новой Конституции закрепляются принципы разделения религии от государства и образования.

«Статья, направленная на минимизацию политического потенциала религии, ни в коем случае не стремится к построению атеистического государства… Казахстан с большим уважением относится к религии».

📕 Қазақстанның басты капиталы – білім: сарапшы жаңа Конституцияның маңызын түсіндірді

11 наурыз күні Астанада Парламент депутаттары, саясаттанушылар, академиялық қауымдастық өкілдері, журналистер мен қоғам қайраткерлерінің қатысуымен «Конституциялық реформа және қоғамдық диалог: келешекке бағдар» атты сарапшылар алаңы өтті. Іс-шара барысында қатысушылар жаңа Конституция жобасының негізгі ережелерін және орнықты мемлекеттің институционалдық архитектурасын қалыптастыруға бағытталған өзгерістерді талқылады.

Талқылау аясында білімге негізделген қоғамды дамыту, білім беру жүйесін жетілдіру, инновацияларды қолдау және азаматтардың цифрлық құқықтарын қамтамасыз ету мәселелері ерекше назарда болды.

Bilim Group компаниясының негізін қалаушы әрі жетекшісі, халықаралық «Қазақ тілі»қоғамының президенті Рауан Кенжеханұлы Конституция қоғамның құндылықтарын айқындайтын стратегиялық құжат екенін атап өтті.

Оның айтуынша, қазіргі әлемде экономикалық өсімнің басты көзі табиғи ресурстар немесе капитал емес, білім мен адам капиталы болып отыр.

«Конституция– тек құқықтық нормалардың жиынтығы емес. Ол қоғам қабылдаған құндылықтардың көрінісі және ұлттың болашақ даму бағытын айқындайтын стратегиялық құжат. Бүгінде мемлекеттердің бәсекеге қабілеттілігі білім мен зияткерлік әлеуетке тікелей байланысты», – деді сарапшы.

Ол қазіргі кезеңде ғылым мен технологияның қарқынды дамуы экономиканың жаңа моделін қалыптастырып жатқанын атап өтті. Әлем елдері арасындағы бәсеке тек тауар нарығында ғана емес, білім, ғылым және технология саласында да күшейіп келеді. Университеттер, ғылыми зертханалар мен технологиялық компаниялар экономикалық өсімнің негізгі драйверлеріне айналуда.

Сарапшының пікірінше, Финляндия, Оңтүстік Корея және Сингапур сияқты елдердің тәжірибесі білім мен технологияға негізделген даму стратегиясының тиімді екенін көрсетеді.

Сонымен қатар әлемде цифрлық трансформация қарқын алып келеді. Жасанды интеллект, үлкен деректер және цифрлық платформалар экономика мен қоғам құрылымын өзгертіп жатыр. Бұл өз кезегінде азаматтардың цифрлық құқықтарын қорғау, дербес деректердің қауіпсіздігі және цифрлық теңсіздік мәселелерін өзекті етеді.

Рауан Кенжеханұлының айтуынша, жаһандық өзгерістер аясында Қазақстан үшін де жаңа мүмкіндіктер ашылып отыр.

«Қазақстанның басты артықшылығы – табиғи ресурстар мен адам капиталының үйлесімі. Ендігі міндет – табиғи байлықты технологиялық және зияткерлік капиталға айналдыру», –деді ол.

Сарапшының пікірінше, бұл бағытта Конституцияның рөлі ерекше. Жаңа конституциялық өзгерістер адам капиталын дамытуға, білім мен ғылымды қолдауға, инновацияларды ынталандыруға және азаматтардың цифрлық құқықтарын қорғауға басымдық береді.

Оның айтуынша, бүгінгі таңда әлемде «білім ұлттарының» дәуірі басталып келеді. Қазақстанның да осындай мемлекеттердің қатарына қосылуына толық мүмкіндік бар.

«Жаңа Конституция табиғи байлықты зияткерлік капиталға айналдыруға және қоғамды білімге негізделген даму жолына бағыттауға мүмкіндік береді», – деп түйіндеді сарапшы.

🔹«Конституциялық реформа және қоғамдық диалог: келешекке бағдар» атты сараптамалық алаңның бірінші сессиясы аяқталды.
Талқылауға Парламент депутаттары, саясаттанушылар, академиялық қауымдастық өкілдері, журналистер және қоғам қайраткерлері қатысты.

___

🔸Завершилась первая сессия экспертной платформы «Конституционная реформа и общественный диалог: формируя будущее».
В обсуждении приняли участие депутаты Парламента, политологи, представители академического сообщества, журналисты и общественные деятели.

🤝 Знания и человеческий капитал становятся стратегическим ресурсом страны – политолог Полетаев о новой Конституции

Проект новой Конституции формирует стратегическую основу развития Казахстана как общества знаний, где ключевым ресурсом становится интеллектуальный потенциал граждан. Об этом заявил руководитель общественного фонда «Мир Евразии» Эдуард Полетаев, выступая на экспертной платформе «Конституционная реформа и общественный диалог: формируя будущее».

Экспертная площадка объединила депутатов Парламента, политологов, представителей академического сообщества, журналистов и общественных деятелей. Участники обсудили ключевые положения проекта Основного закона и институциональные изменения, формирующие архитектуру устойчивого государства.

По словам Эдуарда Полетаева, в общественных дискуссиях конституционные реформы часто рассматриваются прежде всего через призму перераспределения полномочий между ветвями власти. Однако значение Конституции значительно шире.

«В современном мире Конституция выполняет не только институциональную, но и ценностную функцию. Она задаёт стратегическую рамку развития общества и государства», — отметил эксперт.

В этом контексте особое значение имеет закрепление в проекте Конституции направлений, связанных с развитием науки, образования, культуры и интеллектуального потенциала общества.

Полетаев напомнил, что если в индустриальную эпоху главными ресурсами развития считались территория, природные богатства и производственные мощности, то в XXI веке ситуация изменилась.

«Сегодня ключевым фактором развития становится способность общества создавать, распространять и использовать знания. Именно поэтому интеллектуальный потенциал общества превращается в один из главных источников устойчивого развития государства», — подчеркнул он.

По мнению эксперта, стратегическое значение имеет закрепление в Конституции свободы научного и технического творчества, поскольку развитие науки и образования становится важным фактором не только социального прогресса, но и национальной безопасности.

«Страны, обладающие развитой научной и технологической базой, демонстрируют значительно более высокий уровень устойчивости в условиях глобальной конкуренции», — отметил Полетаев.

Эксперт также обратил внимание на человекоцентричный характер проекта Основного закона.

«Мы наблюдаем переход от модели управления ресурсами к модели развития человека и человеческого потенциала. Сегодня успех страны во многом определяется уровнем человеческого капитала — знаниями, талантами и достижениями её граждан», — подчеркнул эксперт.

Не менее важным направлением становится цифровая трансформация, которая требует адаптации государственных институтов к новым технологическим реалиям.

По словам Полетаева, эти подходы нашли отражение и в конкретных положениях проекта Конституции. В преамбуле документа подчёркивается ориентация государства на ценности культуры, образования, науки и инноваций, а среди основополагающих принципов деятельности Республики Казахстан закреплены ценности труда, прогресса и знаний.

Кроме того, Конституция гарантирует свободу слова, научного, технического и художественного творчества, а интеллектуальная собственность находится под защитой закона.

«Закрепление этих норм в Основном законе создаёт более благоприятные условия для развития науки и инноваций и усиливает роль научного сообщества в решении ключевых задач социально-экономического развития страны», — отметил эксперт.

По его мнению, новая Конституция формирует долгосрочную основу конкурентоспособности и устойчивого развития Казахстана, закрепляя модель государства, в которой знания, образование и интеллектуальный потенциал общества становятся ключевыми ресурсами прогресса.

🤪 Министр науки и высшего образования Республики Казахстан Саясат Нурбек отметил, что технологический прорыв усилил неравенство и дисбаланс – региональный, географический, технологический и экономический.

«В этой связи для меня это большая радость, что вопросы инноваций, человеческого капитала, образования, науки становятся одним из главных смыслов новой Конституции, ее стратегическим приоритетом и базовыми ценностями».

Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі Марат Шибутов жаңа Конституция жобасының азаматтардың саяси өмірге қатысуын қалай кеңейтетіні туралы талдау ұсынды.

«Құрылтайдағы партиялық өкілдіктің кеңеюі және Қазақстан Халық кеңесінің рөлінің артуы саяси өкілдіктің неғұрлым теңгерімді жүйесін қалыптастырады. Бұл шешім қабылдау процесіне қоғамдық және саяси акторлардың көбірек қатысуына ықпал етіп, саяси жүйенің институционалдық тұрақтылығын нығайтады», – деп атап өтті М. Шибутов.

Мәжіліс депутаты Абзал Құспан Негізгі заң жобасы адам құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктерін нығайтуға бағытталғанын атап өтті.

– Құжатта жеке тұлғаны қорғаудың бірқатар жаңа тетіктері бекітіледі. Оның ішінде азаматтардың Конституциялық сотқа жүгіну мүмкіндіктерін кеңейту, адвокатураның рөлін күшейту, сондай-ақ халықаралық тәжірибеде қолданылатын «Миранда ережесіне» ұқсас құқықтық нормаларды енгізу қарастырылған. Бұл ереже ұсталған адамдарға олардың құқықтарын міндетті түрде түсіндіруді көздейді, – деп атап өтті А. Құспан.

Саясаттанушы Талғат Қалиев өз сөзінде Конституциялық реформа тұрақтылығы көбіне жеке тұлғалық факторға сүйенген саяси жүйе моделінен ережелерге, рәсімдерге және өкілеттіктердің теңгеріміне негізделген неғұрлым институционалдық жүйеге көшу үрдісін көрсететінін айтты.

«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова жаңа Конституцияның өзегін құндылықтар, соның ішінде қоғамдық диалог пен сөз бостандығы құндылықтары құрайтынын атап өтті.
– Бізде сөз бостандығы бар екенін, цензураға тыйым салынғанын білеміз. Яғни плюрализм кеңістігі қамтамасыз етілген, белгілі бір мәселелерге әртүрлі көзқараспен қарау мүмкіндігі бар. Бұл қоғамдық диалогқа қатысты барлық институттарға да таралады, – деді қоғам белсендісі.

Журналист және сарапшы Нұрбек Матжани сөз бостандығы мен жауапкершілік мәселелеріне тоқталды.

– Жаңа Конституция әр адамның өз көзқарасын еркін білдіру құқығын бекітеді, сонымен қатар азаматтардың ар-намысы мен қадір-қасиетін, сондай-ақ жеке өмірін қорғаудың құқықтық тетіктерін де қарастырады, – деп атап өтті сарапшы.

Ол негізгі кепілдіктердің қатарында цензураға тікелей конституциялық тыйым салынуын, сондай-ақ ғылыми, техникалық және көркем шығармашылық еркіндігінің бекітілуін атап өтті.

Жалғасы ⬇️