Театр ҳақида 2

Агар Театр эски вақтда жадидлар учун оммавий онгни уйғотиш воситаси бўлса, бугунги оммавий онгни чин тараққиёт учун уйғотиш нималар шундай восита бўла олади?

Бу ҳақда ўйлаб юрган эдим, Тилланисонинг шеъриятнинг ҳозирги замондаги намоён бўлиши ҳақидаги мақоласида жавоб топгандек бўлдим. Илгариги даврларда шеърият маданияти одамлар орасида кенг ва чуқур ёйилган эди, ҳозир эса бу фақат тор доираларга хос машғулот бўлиб қолган.

20-аср бошларида олинган фото суврталарга қарасангиз, ота боболаримиз эскича кийинган, соддагина одамлардек кўринади. Бозор, кўча, уйлар нураб кетган лой, сомон, ёғоч оламини кўрамиз... Кўзимизга бу муҳит қандайдир қолоқ, жўн, ғуборли кўринади. Буни хозирги замон тилида айтганда «архаик» манзара. Лекин ўша вақтнинг архаиклиги ўзига хос мураккаб, кўп қиррали, кўп қатламли ва ўта жимжимадор эдики, бобо ва бувиларингиз ўзаро йиғинларида ўтириб қолганингизда, аслида жўн онгли одам деб ўзингизни хис қилишингиз муқаррар бўларди. Эски вақт одамларимиз шуури мумтоз назм, эпик достонлар, нозик санъат ифодаси оламида ўзини сувдаги балиқдек тута олар эди. Бу олам ичида бўлиш ташқи моддий «қолоқ»лик қобиғи остида бўлган. Лекин мана шундай ичга ғарқ бўлиш реалликдан узилиб қолишга олиб келди, осонлик билан истиқлолини йўқотди ва узоқ муддат колониал чоризмнинг ўйинчоғига айланиб қолди.

Жадидлар ўз давридаги нозик таъбларни реалликка қаратиш воситасини Театрда топишди. «Ижтимоий дидга тарсаки» ўлароқ карахтликдан чиқарувчи бир нарса керак эди...

Тарих ғилдираги ҳамма ёқни алғов далғов қилиб юбориб, жадидликнинг миллий ҳуррият ғоясини таъқибга олган совет типидаги модерн ўлкамизга бостириб кирди. Янги жимжимадорлик, серқирралик, кўпқатламлик ташқи оламга кўчиб ўтди. Замонавий одам «поэтикани» бинолар, саноат машиналари, техник жиҳозлар, кийинишлар рўпарасида кўра бошлади ва ички мумтоз олам ўрнига марксизмнинг ўзига хос талқин қолиплари солиб қўйилди.

Советча марксизм реалликда ғалати намоён бўла бошлагач, одамларда ўта зиддиятли «советизм» тафаккури пайдо бўлди. Советнинг охирги давридан бошлаб хозиргача одамларда кўпроқ циник, ғайри-маънавий, псевдо-реаллик тафаккури шаклланди. Бу тафаккур қадим қадим замонлардан бери шаклланиб келган анъаналар ва мумтозликдан чўрт узилган. Қандайдир эски анъаналар қолдиқлари хали ҳам бордек, аммо улар ички оламга эмас балки реалликка чамбарчас боғланган. Тилланисо айтганидек, «Поэтика ички оламдан ташқи оламга, яъни реалликка кўчиб ўтди» ва шунинг учун ҳам назмга оммавий эҳтиёж сўниб бўлган.

Замонавий омма одамларнининг тафаккурини Пелевин лўнда ибораси билан ифодалаш мумкин: “Glamour and Discourse ”. «Гламур» истъмолчиликка берилган одамнинг хашамат ҳақидаги ўй-ю ҳаваслари (ва бундан унинг барча психологик комплекслари) бўлса, «Дискурс» худди шу ташқи Гламурни ғоялар, гаплар, матн ва имо ишораларда намоён қилишдир.

Эски вақтлар одамлар мумтоз олам тушида бўлишса, хозиргилар «реаллик» деб кўрилган гламур тушига кириб қолган. Бу бир уйқудан уйғониб, бошқасига тушишдан бошқаси эмас. Бунга истеъмолчи-гламур кино, гламур ҳаёт тарзи, гламур «интеллектуаллик», гламур «санъат», гламур гурунгларида ва хатто гламур «диндорлик»да кўриш мумкин.

Ташқи жимжимадорликларга ғарқ бўлган оммавий онгни энди «Театр» билан уйғотиб бўладими? Театр нозик дидларга таъсирли бўлган ва бўлади, аммо бу дағаллашиб кетган таъб, ҳисларга нима таъсир ўтказиши мумкин?

Биринчи мақоламизда қадимчилик тарафдорларига берилган саволни энди ҳаммага бераман. Тафаккурни уйғотиш учун қандай маданий ечимларни таклиф қилган бўлардингиз?

O'zbekistonda "baytal bozori" degan fenomen bor ekan. Bitta sigir narxiga qiz sotadi. Kuyovlarni esa na ota-ona, na qiz tanimaydi. Sotilib ketaveradi. Qani endi rejissyorlar? Kazan fenomenini kino qilishgani, internetni portlatayotgani, kinodan keyin qancha sotsiolog, siyosatchilaru, mutaxassislar tahlil , fikr bilan chiqishgani kabi bizda ham chiqishsa?! Bu dunyoni shokka tushiradi, yuzimizni ochadi, miyalar shok natijasida chuqurroq o'ylashni boshlaydi

Vatandoshlik kitobiga sharh |ROL O‘YNASh VA ROLNI BAJARISh
https://youtu.be/FQVARtIwGJs

✍🏻 Юло Вооглайд
📚 "Vatandoshlik dasturi"
🎞️ Kirish
🎙️ O’qidi: Sanjar Sirojiddin

🎶 Audioni YouTubeda tinglashingiz mumkin!

@Vooglayd

2-qism

📚 Vatandoshlik dasturi
✍ Yulo Vooglayd
📝 Hamid Sodiq
🎙 Soliha Ahmadaliyeva

@audio_kitob2

Adib Xolid bilan suxbat o‘zbek tiliga o‘girildi

https://youtu.be/-pt9_fU3ehU

00:00:01 Salomlashuv va kirish so‘zlari
00:01:00 Jadidlarning umumiy siymosini qanday tasavvur qilasiz?
00:04:00 Jadidlik tarixi yakunlanganmi? Agar “ha” bo‘lsa, bu qachon sodir bo‘ldi? Yakunlanmagan bo‘lsa, aynan u nimada davom etyapti?
00:07:05 Bugungi kunga kelajakdagi tarixchi nazari bilan qarash. Jadidizm atrofida bo‘layotgan jarayonlar, anjumanlar va bahslarni jadidchilikning davom etib kelayotgan tarix kontekstida ko‘rish kerakmi yoki bularni o‘tmish borasidagi spekulyatsiyalar o‘laroq ko‘rish kerakmi?
00:11:30 Hozirgi jadidchilik borasida bahslar. Davlat jadidchilikka murojaatidan qanday maqsadni ko‘zlayapti?
00:21:00 Jadidchilik mavzusiga jiddiy kirishmoqchi bo‘lgan tarixchilarga tavsiyalar.
00:26:05 Jadidchilarning raqiblari bo‘lmish bolsheviklarning murakkab, ziddiyatli qarashlari va yondashuvlari hamda ularning o‘zgarishi haqida yetarlicha ma’lumotli bo‘lish haqida
00:38:05 Kelajak tarixchisi neojadidlikni o‘rganmoqchi bo‘lsa, nimalarga e’tibor berishi kerak bo‘ladi?
00:57:30 O‘zbek sekulyar davlatchiligining negizi jadidchilikda degan fikrga munosabat. Sekulyar arab davlatlari bilan qiyosiy taxlil.
01:02:20 Ayrim o‘zbek tarixchilarning giper-tanqidchilik yondashuviga munosabat
01:08:05 Jadidlarni musulmon namoyandalari desak, ularning ichida Islomdan voz kechgan jadidlar masalasi qanday? Ularni jadidlikdan chiqib ketdi deymizmi? Fitrat misoli.
01:10:20 Jadidlarni umumiy poydevori Islom bo‘lib qolaverishi haqida mulohazalar va misollar.

01:15:40 Yakun

Коррупция бузилиш дегани. Бу ахлоқнинг бузилишидир. Унинг бошланиши-ю, якуни ахлоқни бузиш билан бўлади.

Jinoiy axloq kodeksi chin axloqmi? Korporativ axloq nima? Jamiyatda axloqning o‘rni va ahamiyati haqida. | Yulo Vooglaydning "Vatandoshlik dasturi" kitobi bo‘yicha suhbatlar turkumi.

https://youtu.be/X5MuZKyy19Q

🚨Jadidlik, Jadidlar, Neojadidlik haqida OzodNazarda
https://youtu.be/Lh6wKPe-9cQ?si=mK3C-f09FqkfryaX

Shavkat Mirziyoyev kechagi yig'ilishda Ikkinchi jahon urushini "Улуғ Ватан Уруши" debdi. Aqli bor inson bunday fikrlash tarzidan O'zbekistonning ichki va tashqi siyosatida nimalar kutayotgani borasida ko'p xulosalar chiqarishi mumkin.

Ikkinchi Jahon Urushi "ezgulik kuchlarining yovuzlik kuchlariga qarshi jangi" emas edi. Huddi Birinchi Jahon urushida bo'lgani kabi,Yevropa imperiyalistlari IJU'da ham koloniya va "manfaatlar zonasini" talashishgan, xolos. SSSR ham imperiya bo'lgan va shu sifatda dunyoni qayta bo'lib olish jarayonida qatnashgan. Sharqiy Yevropani natsist Germaniyasi va kommunistik SSSR o'rtasida bo'lib olish haqidagi mahfiy Molotov-Ribbentrop (SSSR va Germaniya TIVlari) sulhi ham aynan shu haqida.

Karimov davrida "G'alaba bayrami"ni "Xotira va qadrlash kuni"ga, "Великая отечественная война"ни "Ikkinchi Jahon urushi"ga o'zgartirilishiga sabab ham shu edi.

Bizda qiyinchilik bilan ketayotgan ong dekolonizatsiyasi, dunyoga o'zbekona nazarni shakllantirish harakatlari 2017 yilga kelib taqataq to'xtadi. Yana Rossiya "ko'z ochib, ko'rganimizga" aylandi, Sovet davri va uning qahramonlarini ulug'lash boshlandi, Ikkinchi Jahon Urushi yana Buyuk Vatan urushiga aylandi va katyusha,paradlar bilan keng nishonlanmoqda. Muqobil tarix talqinlarini yo'q qilib, tariximizni muvofiqlashtirish, yagona (rus) andozaga keltirish harakatlari avj oldi. Aslida, bu harakatlar Putin hokimiyatga kelib, neo-imperiyal ambitsiyalar bosh ko'targan paytida boshlangan edi. Ruslar bizdan ko'ra ancha taraqqiy etgan millat, ular tarixni nazorat qilgan, kelajakni nazorat qilishini juda yaxshi biladi.

Har qanday kolonializmning asl maqsadi xalqlarning moddiy boyligi: ular nimani ishlab chiqarishini, qanday ishlab chiqarishini va qay yo’sinda taqsimlashini ustidan nazorat qilish. Bu nazorat yaqingacha harbiy istilolar va siyosiy hokimlik orqali o’rnatilar edi.

Lekin, postkolonial nazaryiotchilariga ko’ra, hokimlikning eng muhim shakli mustamalaka xalqlarning madaniyati, dunyoqarashi, o’zligini anglashning nazorat qilish orqali milliy ong ustidan hokimlik qilishdir. Iqtisodiy va siyosiy nazorat ong mustamlakasisiz hech qachon to’liq yoki samarali bo’lmaydi. Xalqlarning madaniyatini nazorat qilish ular boshqalarga nisbatan o’zligini belgilash (self-definition) vositalarini nazorat qilishdir.

Ong kolonizatsiyasi ikki yo’l bilan amalga oshiriladi:
- birinchisi tobe xalqlarning dini, tarixi, adabiyoti, sa’nati va boshqa madaniy o’ziga hosligini maqsadli yo’q qilish yoki kamida qadrsizlanshtirish bo’lsa,
- ikkinchisi kolonizatorning tilini tobe xalqqa singdirishdir.

Bu ikkisi ham katta muvaffaqiyat ila O'zbekistonda amalga oshirilayapti. Amaldorlar va ziyolilarimiz jim turishini (va ko'pgina holatlarda, yordam berayotganini) ko'rib, bizda mustaqil bo'lishga yetarli intellektual resurs mavjud emasligiga, mustaqilligimiz ham nominal, beqaror fundamentga ega ekanligiga amin bo'layapman.

Xullas, ong qul bo'lsa, qo'lga kishan ham kerak emas.

ТАФАККУР
Жамшид Муслимов лойиҳаларининг умумий дастури

ДАСТУР ШИОРИ
Билимли тафаккур тўғри тафаккурдир
Тўғри тафаккур мазмунга бой ҳаётдир

МАҚСАД
Маърифий, илмий-оммабоп, фалсафий, ҳаёт бошқаруви, ақл саломати, мусулмон ғоялари, умуминсоний интеллектуал мерос, мураккаб ва долзарб мавзуларга бағишланган, муҳими ТАФАККУРНИ ЖОНЛАНТИРАДИГАН контент тузиш ва ўзбектиллик ватандошларга кенгроқ ёйиш


ДАСТУР ЛОЙИҲАЛАРИ

ФИКРИЙ УСЛУБЛАР
• Билим ўзлаштириш ва тил ўрганиш услублари
• Мантиқли, тизимли, критик, таҳлилий фикрлаш
• Лойиҳалар бошқаруви ва Шахсий ҳаёт ташкилотчилиги
• Бошқалар


СИЁСИЙ МАЪРИФАТ
• Ю. Вооглайднинг «Ватандошлик дастури» шарҳи
• Низомулмулкнинг «Сиёсатнома» шарҳи
• Макиавеллининг «Ҳукмдор» ва Республикачиликка оид асарларининг шарҳи
• Фаробийнинг «Фозил одамлар» шарҳи
• Жумҳуриятчилик тамойиллари ва тарихи
• Сиёсий ва иқтисодий йўналишлар тарихи ва ҳозирги ҳолати
• Бошқалар

ТАРИХИМИЗ
• Мустафо Чўқай ўғли «Истиқлол Жаллодлари» («1917-йил хотиралари») шарҳи
• А. Холиднинг «Ўзбекистон Таваллуди» асари шарҳи
• Жадидликка оид маълумотлар
• Тарихнинг тафаккур учун зарурати
• Бошқалар

ТАФАККУР ҚОЯЛАРИ
• Фалсафий йўналишлар ва ёндашувлар: метафизика, диалектика, феноменология, гносеология, экзистенциализм, постмодернизм ва бошқалар
• Қадимги шарқ, қадимги рум-юнон, европалик ва мусулмон мутафаккирлар қарашлари
• Замонавий мутафаккирларнинг қарашлари

НЕОЖАДИДЛИК
• Неожадидликка оид қарашлар, истиқболлар
• Долзарб мавзуларда неожадид муносабати

ЗАМОНАВИЙ ИЛМИЙ, ТЕХНИК ВА ИҚТИСОДИЙ ТРЕНДЛАР
• Нейротамоқлар ("Сунъий интеллект") билан ишлаш (дастурчи бўлмаганлар учун)
• Янги кашфиётлар, уларнинг ҳаётимиз ва келажагимиз учун аҳамияти
• Классик маълумотлар: мазмуни ва аҳамияти

КИТОБЛАР ВА ФИЛМЛАР
Тақризлар, инсайтлар, тавсиялар, таржималар.

ДАСТУР МАҲСУЛОТЛАРИНИНГ КЎРИНИШИ
Видео, аудио, матн – муаллифлик мақолалар, китоблар ва таржималар

Дастур контентини улашиш каналлари
• Youtube https://www.youtube.com/@jamshidmuslim
• Facebook https://www.facebook.com/JamshidMuslimovZargar
• Telegram https://t.me/subnazar
• X https://twitter.com/subjectnazar
• Режадаги каналлар: Инстаграм, Тик Ток, подкаст платформалари


ДАСТУРНИ ҚЎЛЛАБ ҚУВВАТЛАШ
Қувватлаш зарурати:
• Контентнинг сифатини ошириш: видео/аудио таҳрир, видео ва товуш анқилигини яхшилаш, дизайн устида ишлаш, стримларни юритиш
• Контентнинг сони ва чиқиш тезлигини ошириш, кенгроқ оммага етказиш
• Дастур иштирокчиларининг мотивацияси
• Муаллифнинг дастурга кўпроқ вақт ажрата олиш

Қувватлаш каналлари
• BOOSTY орқали https://boosty.to/jamshidmuslim
• PATREON орқали patreon.com/jamshidmuslim
• PayPal орқали jamshidmuslimzargar@gmail.com
• Ўзбек сўми орқали UZKARD (Muslimova Klara) 8600 3329 5264 6903
• Амалий ёрдам кўрсатишни истаганларнинг мурожаати учун: jamshidmuslimzargar@gmail.com


Саволларингизни изоҳда қолдиринг. Шанба куни видеочиқишда жавобларни бераман. Саволлар Дастурга оид ва бошқа мавзуларда бўлиши мумкин.

@subnazar

Anglyada o’qiyotgan o’zbekistonlik talabaning ta’lim tizimimiz haqidagi fikrlari:
Maqtnchoqlikni to’xtataylik.
—————————————
London xaqida qisqacha:

Bu yerda tili burro tadbir uyishtirib "Faol" bo'lganlar bir ting ekan.

Men Hindlar va Xitoy, Korea va Yapon talabalarini ko'rib maktabdagi olgan bilimlariga tan beryapman.

Xullas men shunchaki bo'm bo'sh miyya bilan magistraturaga kep qolibman. Masalan guruhdagi hamma matematikani chachvoradi. Siz o'ylagan darajada emas, Yaxshi biladi degani ham emas- Bular "Chachvoradi". Shunaqangi tenglamalarni ular maktablaridan o'rganib kelishganki men ularga haliyam yeta olmayapman.

Kompyuterni, offis dasturlarini, har xil programmalar va dasturlashni o'zimcha yaxshi bilaman desam. Butun guruh, ha ishoning har biri mendan yaxshi biladi.

Dunyo qarash jihatidanham biz markaziy osiyo talabalari oqsoqmiz ekan. Ular shunaqangi dunyo tanigan brendlarni egalaridan tortib ular nima ishlab chiqaradiyu qaysi maxsuloti yaxshi ekanini bilishadi. Men bo'lsa xaliyam Cofe turlarini farqiga bormayman.

Siz o'zingizni O'zbekistonda turib Kelajak bizniki,shu turishimda O'zbekistonni dunyoga tanitaman demang. Men shunaqa deb xato qilganimni. Biz rostan yurtimizni yuqoriga olib chiqmoqchi bo'lsak rostakamdan o'qishimiz kerak. Londonga kelib bildim. Biz orqada ekanmiz. Ko'p sohada. Davlat siyosati yoki Iqtisodiy nuqtai nasaridan emas, Oddiy maktabdagi asosiy fanlar ko'nikmalaridan ularni amaliyotga tadqiqotigacha.

Bizni yana eng katta aybimiz bu noloyiq bo'lgan nomzodlarga katta rag'batlar berishimiz. Misol uchun: Bizning Navoiy, Beruniy va Zulfiyani olayotgan bolalar kelib New York, London va Tokio shunga o'xshagan shaxarlardagi biznes markazlardan yuqori lavozim tugul qabulxonachilikka ham ishga kira olmaydi. Nega?

Chunki uyerda bizdagi faoldan oldin Xind yoki Xitoylik ishga topshirib bo'lgan. Undan ustun bo'lish uchun "Kompaniyam faxrim" degan video yasab kelsangiz o'tmaydi.

Bu yerda, ya'ni Londonda. Yaxshi offis ishiga kirishingiz osmonopar binoda ishlashingiz uchun rostakam yuzma yuz "interview" bo'ladi. Ular sizdan yutuqlaringizni umuman so'ramaydi. Ular sizdan "Ilm" so'raydi. Ularga sizning 2 ta maqola orqalik har kimga beriladigan Qozog'istonning xususiy ko'krak nishonlari bir ting. Ular ilm so'raydi.

Xulosa: Bu fikrlar hech kimga negativ qaratilmagan lekin, ko'zimizni ochishimiz kerak. Dunyo ortida biz talabalar ancha ortda qolyapmiz. Sizdan iltimos "Men eng faol, eng zo'r talabaman" demang. Angliyada siz tengi odamlar ancha buncha sizning va bizning kelajakdagi ish joylarimizni egallab, qo'limizdan olib bo'lishmoqda.

O'qing birodarlar 👍

Alisher Hashimjanov

Savollar boʻlsa bering. Javob videoda boʻladi.

🚨Savollarga javoblar - Telegram | Jamshid Muslim
https://youtu.be/x_lz0igKWJE