Biz bilgan dunyo ko'z oldimizda qulamoqda. Shu haqida bong urib kelgan mualliflar:

Mustafo Sulaymon -"The Coming Wave" (2023)
DeepMind va Microsoft AI insayderi. Uning xulosasi: SI va biotexnologiyalar biz moslashishga ulgurganimizdan ko‘ra tezroq rivojlanmoqda. Biz allaqachon bo’ronning markazidamiz, turli texnogen halokatlar va pandemiyalar faqat vaqt masalasidir.

Nouriel Roubini - "MegaThreats" (2022)
2008-yilgi inqirozni bashorat qilgan iqtisodchi. Hozirda yangiliklarda uchratayotgan 10 ta mega tahdidni oldindan sanab o‘tgandi va G‘arbning "moliyaviy nirvana"si aynan qanday barbod bo‘lishini tushuntirib bergan.

Ray Dalio - "The Changing World Order" (2021)
Milliarder va eng yirik xedj-fond asoschisi. Ohirgi 500 yilning tahliliga asoslanib dunyo endi hech qachon avvalgidek bo‘lmasligini, buni stoiklarcha qabul qilishni o’rganishni tavsiya qiladi. Uning “Principles” ham (o’zbek tilida bor) tavsiya qilaman.

Shoshana Zuboff - "The Age of Surveillance Capitalism" (2019)
"Nazorat kapitalizmi" atamasining muallifining fikricha, texnogigantlarning asosiy biznesi bizning kelajakdagi xatti-harakatlarimiz ustidan nazoratni sotish bo’ladi. Xitoyning Huawei va boshqa kompaniyalari o’zbek hukumatiga aqlli kameralar sotgani kabi.

Kai-Foo Lee - "AI Superpowers" (2018)
Google va Microsoft kompaniyalarining sobiq top-menejeri. U AQSH va Xitoy o‘rtasidagi sun’iy intellekt poygasini hamma narsani o‘zgartirib yuboradigan asosiy geosiyosiy mojaro deb ta’rifladi.

Bu mualliflar nimalardan ogohlantirmoqda?

✔️ Uchta inqiroz bittada: Tarixiy, geosiyosiy (Pax Amerikaning botishi) va texnologik (sun’iy intellekt va biotexnologiyaning taraqqiyoti) uch tsikl bittada kelmoqda.
✔️ Demokratiyaning intihosi: Hokimiyat avtoritar rahbarlar va texnokorporatsiyalarga o‘tmoqda. Bu, samarasiz kompaniyalarni qutqarish hamda ijtimoiy tartibsizliklarni oldini olish maqsadida markaziy banklar tomonidan qo‘llab-quvvatlangan, past stavkalar va pul bosish orqali sun’iy ushlab turilgan, yangilanish uchun zarur bo‘lgan inqirozlarni yumshatgan "moliyaviy nirvana"ning mantiqiy natijasidir.

✔️Rivojlangan mamlakatlardagi "demografik bomba": Rivojlangan mamlakatlar keksayib bormoqda, o’rnini to’ldirishga ichki resurslar qolmadi.

✔️ "Tengsizlik bombasi": Daromadlar, bilimlar va imkoniyatlardagi keskin tafovut - "birinchi dunyo"ning parchalanishining, siyosiy va ijtimoiy keskinlashuvning asosiy omili bo’lib qolmoqda

Mualliflarning tahminicha, ushbu mukammal bo‘ron natijasida biz bilgan hozirgi dunyo tartibining demontaji 2040-yilgacha davom etadi. Ayniqsa qiyin davrlar 2028 yildan keyin boshlanadi.

Biz uchun asosiy tahdidlar

✔️Moliyaviy inqiroz: Barcha jamg‘armalar, investitsiyalar va pensiyalar xavf ostida. Eski jamg‘arish strategiyalari endi ishlamaydi.

✔️Ommaviy ishsizlik: Mehnat bozori juda tez va tizimli ravishda o‘zgarmoqda.

✔️Maxfiylik va iroda erkinligini yo‘qotilishi: Xarid qilishdan tortib siyosiy qarashlargacha bo‘lgan xatti-harakatlarimiz to‘liq kuzatib boriladi va yo’naltiriladi.

✔️Ijtimoiy portlash: Iqtisodiy qiyinchiliklar o‘ta qutblashishga va ijtimoiy g’alayonlarga olib keladi.

✔️Yangicha terrorizm: Umumiy radikallashuv va davlatlarning zaiflashuvi sharoitida mayda guruhlarning biotexnologiyalar va kiberqurollardan foydalanishi imkoniyati oshadi.

Nima qilish kerak deganda, mualliflarning asosiy maslahatlari:

✔️ Munosib odamlar bilan birlashish, uyushish. Xavfsiz joyning (mamlakatning) o’zi yo‘q, najot baquvvat ijtimoiy aloqalarda (tanish-bilishda).

✔️Tanqidiy fikrlashni o’rganish.
Shaxsiy zarbatoblikni (resilience, antifragility) oshirish: jismonan, aqlan va ijtimoiy.

©️ Tarjima.

"Bitta bayroq menga ataylab tegib turadigan qilib o‘rnatildi va u har gal hirpirab, menga tegib ketganda, "Bayroqqa tegma" deb baqirib, biqinimga tepishardi. Keyin qo‘llarimni sim bilan mahkam bog‘lab qo‘yishdi. Shu holatda o‘tirganimda bir guruh qo‘riqchilar men bilan selfi tushish uchun navbatga turishardi."

https://telegra.ph/Greta-Tunberg-Har-safar-bayroq-yuzimga-tekkanda-meni-tepishardi---Greta-Tunberg-Isroil-asirligidagi-kunlari-haqida-10-16

"1000 kitob" kitoblarini qayerda topish mumkin?
https://t.me/mingkitobuz/449

Manzillar
https://telegra.ph/Yoshlar-uchun-ming-kitob-loyihasi-doirasida-chop-etilgan-kitoblar-qaysi-muassasalarga-yetkaziladi-10-18

Яхши танишларимдан тавсия )
Ёш стартап, деса ҳам бўлади
Сергели Гуллари )
https://t.me/cherryflower_uz/78

Hamid Sodiqni Alloh asrasin. Bir nima boʻlsa, tahdid va koʻrsatma manbasini bilamiz.

FALSAFA O‘ta qisqa tanishtiruv kitobi bo‘yicha suhbatlar 1-bob #1000Kitob

00:00 KIRISH VA LOYIHA HAQIDA TAQDIMOT "Ming Kitob" loyihasida tarjima qilingan ikki kitob bo'yicha suhbatlar turkumini boshlash. Edward Craig ning "Philosophy: A Very Short Introduction" va "Ethics Fundamentals" kitoblari haqida.

01:15 KITOBLARGA QANDAY KIRISH MUMKIN Kitoblarning qog'oz va elektron nusxalari haqida ma'lumot. Kutubxonalar va "Mutolaa" ilovasida mavjudligi. Audio kitoblarning sifati.

02:15 VIDEO SERIYASINING FORMATI Kitoblarni shunchaki o'qish emas, balki ular bilan ishlash usuli. Murakkab mavzularni muhokama qilish, kitobda yoritilmagan jihatlarni ko'rib chiqish. Savollar va bahs-munozaralar uchun ochiqlik.

06:14 MUALLIF VA KITOB HAQIDA Edward Craig - Kembrij universiteti o'qituvchisi. Kitob falsafaning ba'zi katta mavzulari bilan tanishtiradigan to'qqiz bobdan iborat. Kitobning o'ziga xos yondashuvi - tarixiy emas, balki muammoli yondashuv.

09:00 BIRINCHI BOB NIMA HAQDA? FALSAFAGA TA'RIF BERISH MUAMMOSI Muallif falsafaga aniq ta'rif bermaslik sabablarini tushuntirish. Falsafa har qanday narsaga qo'llanilmasligi. Falsafa - insaniy faoliyatning bir yo'nalishi.

12:15 FALSAFANING UCHTA ASOSIY SAVOLLAR GURUHI
1. Nima bilish mumkin? (Epistemologiya)
2. Nima mavjud? (Ontologiya/Metafizika)
3. Qanday yashash kerak? (Etika)

18:10 FALSAFAGA TANQIDLAR VA QARSHI FIKRLAR Falsafa bekorchi mashg'ulot deyilishi. Skeptiklarnng qarashlari. Nitshe ning falsafa haqidagi fikrini tahlil qilish.

21:10 FALSAFANING ZARARLI TOMONLARI Inqiloblar va totalitar tuzumlar ostidagi falsafiy g'oyalar. Marksizm misoli. Zamonaviy siyosatdagi falsafiy qarashlar (Trump, Vance va boshqalarning g'oyalari).

23:00 “HAMMAMIZ FAYLASUFMIZ” TEZISI VA FALSAFANING FOYDALARI –
• Boshqalarni tushunishga yordam beradi
• O'zingizni anglashga ko'maklashadi
• Izchil va tanqidiy fikrlashni o'rgatadi
• Kundalik hayotda qaror qabul qilishda foydali

30:35 FALSAFANING AMALIY FOYDASI Murakkab mavzularga kirishni osonlashtiradi. Turli sohalarda - biznes, kasb, ijodda foydali ko'nikma. Mantiqiy va tahliliy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish.

31:43 XULOSA VA CHAQIRUV Ming Kitob loyihasidagi kitoblardan foydalanishga chaqiruv. Savollar, e'tirozlar, tanqidlar yuborishga da'vat. Ijtimoiy tarmoqlarda munozaralar olib borishga undash. Chigal mavzulardan qo'rqmaslikka da'vat.

https://youtu.be/qhsyK4rSQnk

FALSAFA O‘ta qisqa tanishtiruv kitobi bo‘yicha suhbatlar 1-bob | Edvard Kreyg

00:00 KIRISH VA LOYIHA HAQIDA TAQDIMOT "Ming Kitob" loyihasida tarjima qilingan ikki kitob bo'yicha suhbatlar turkumini boshlash. Edward Craig ning "Philosophy: A Very Short Introduction" va "Ethics Fundamentals" kitoblari haqida.

01:15 KITOBLARGA QANDAY KIRISH MUMKIN Kitoblarning qog'oz va elektron nusxalari haqida ma'lumot. Kutubxonalar va "Mutolaa" ilovasida mavjudligi. Audio kitoblarning sifati.

02:15 VIDEO SERIYASINING FORMATI Kitoblarni shunchaki o'qish emas, balki ular bilan ishlash usuli. Murakkab mavzularni muhokama qilish, kitobda yoritilmagan jihatlarni ko'rib chiqish. Savollar va bahs-munozaralar uchun ochiqlik.

06:14 MUALLIF VA KITOB HAQIDA Edward Craig - Kembrij universiteti o'qituvchisi. Kitob falsafaning ba'zi katta mavzulari bilan tanishtiradigan to'qqiz bobdan iborat. Kitobning o'ziga xos yondashuvi - tarixiy emas, balki muammoli yondashuv.

09:00 BIRINCHI BOB NIMA HAQDA? FALSAFAGA TA'RIF BERISH MUAMMOSI Muallif falsafaga aniq ta'rif bermaslik sabablarini tushuntirish. Falsafa har qanday narsaga qo'llanilmasligi. Falsafa - insaniy faoliyatning bir yo'nalishi.

12:15 FALSAFANING UCHTA ASOSIY SAVOLLAR GURUHI
1. Nima bilish mumkin? (Epistemologiya)
2. Nima mavjud? (Ontologiya/Metafizika)
3. Qanday yashash kerak? (Etika)

18:10 FALSAFAGA TANQIDLAR VA QARSHI FIKRLAR Falsafa bekorchi mashg'ulot deyilishi. Skeptiklarnng qarashlari. Nitshe ning falsafa haqidagi fikrini tahlil qilish.

21:10 FALSAFANING ZARARLI TOMONLARI Inqiloblar va totalitar tuzumlar ostidagi falsafiy g'oyalar. Marksizm misoli. Zamonaviy siyosatdagi falsafiy qarashlar (Trump, Vance va boshqalarning g'oyalari).

23:00 “HAMMAMIZ FAYLASUFMIZ” TEZISI VA FALSAFANING FOYDALARI –
• Boshqalarni tushunishga yordam beradi
• O'zingizni anglashga ko'maklashadi
• Izchil va tanqidiy fikrlashni o'rgatadi
• Kundalik hayotda qaror qabul qilishda foydali

30:35 FALSAFANING AMALIY FOYDASI Murakkab mavzularga kirishni osonlashtiradi. Turli sohalarda - biznes, kasb, ijodda foydali ko'nikma. Mantiqiy va tahliliy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish.

31:43 XULOSA VA CHAQIRUV Ming Kitob loyihasidagi kitoblardan foydalanishga chaqiruv. Savollar, e'tirozlar, tanqidlar yuborishga da'vat. Ijtimoiy tarmoqlarda munozaralar olib borishga undash. Chigal mavzulardan qo'rqmaslikka da'vat.

Jamshid Muslimov | #1000KITOB

📖 "Behalovat avlod: realdan virtualga ko‘chgan bolalik va ruhiy xastaliklar epidemiyasi" kitobidan parcha:

Biz real dunyoni bolalar uchun xavfsiz qilish borasida bir asrdan ortiq tajribaga egamiz.
20-asr boshlarida avtomobillar ommalashgach, o‘n minglab bolalar ularda halok bo‘ldi. Alal-oqibat, xavfsizlik kamarlarini (1960-yillarda), keyinchalik esa bolalar uchun maxsus avtomobil o‘rindiqlarini (1980-yillarda) majburiy qildik.

Men hali maktab o‘quvchisi bo‘lgan 1970-yillar oxirida sigaret chekadigan ko‘plab sinfdoshlarim ularni maxsus avtomatlardan bemalol sotib olardi. Keyinchalik, bu avtomatlar taqiqlandi. Bu esa katta yoshli chekuvchilar uchun noqulaylik tug‘dirdi, chunki endi ular sigaretni faqat do‘kon xodimidan sotib olishi va har gal yoshini tasdiqlatishi kerak bo‘ldi.

Yillar davomida, kattalar o‘z yumushlari bilan band ekan, bolalarni xavfsiz tarbiyalash yo‘llarini topib keldik. So‘ng, kutilmaganda shunday virtual olamni yaratdikki, bu olamda kattalar har qanday oniy istagi-yu nafsiga erk berishi mumkin, ammo bolalar deyarli himoyasiz qoldi.

Telefon-markazli bolalik farzandlarimizni ruhan xasta, ijtimoiy jihatdan yakkalangan va o‘ta baxtsiz qilayotganiga keragicha dalillar bor ekan, biz yana o‘zimizga noqulayroq cheklovlarga rozimizmi?

O‘tgan asrda bo‘lgani kabi, kattalarga noqulaylik tug‘dirsa-da, bolalarni zararlardan himoya qilish zarurligini oxir-oqibat anglab yetamizmi?

Men bu boradagi islohot bo‘yicha takliflarni kitobning 4-qismida bayon etaman.

Ikkita katta xatoga yo‘l qo‘ydik: bolalarni real hayotda (ular bevosita tajribadan o‘rganadigan muhitda) me’yordan ortiq avayladik, virtual hayotda esa (ayniqsa, jinsiy yetilayotgan zaiflik pallasida) yetarlicha himoya qilmadik. Takliflarim ana shu xatolarni o‘nglashga qaratiladi.

📚 Jonathan Haidt, “Behalovat avlod: realdan virtualga ko‘chgan bolalik va ruhiy xastaliklar epidemiyasi”

#jonathan_haidt #anxious_generation #behalovat_avlod #raqamliavlod

Суқрот ҳақидаги ютуб чиқишни тайёрлар эканман, олдин мени ҳайрон қолдирган саволга жавоб топдим.

Маълумки, Суқротни ўлимга маҳкум қилишда иккита айблов қўйилган: биринчиси диний характерда, яъни Суқрот Афинага янги худоларга эътиқодни олиб кирган, иккинчиси эса ахлоқий жиҳатдан «ёшларни тўғри йўлдан адаштиряпти» деган айблов.

Маҳкама ҳақида қолган хабарлардан Суқротни йўқотишдан асосий мақсад сиёсий экани аён. Аммо нима учун сиёсий айблов келтирмай, у диний ва ахлоқий жиноятда айбланди? Аслида сиёсий айблов билан Суқротга ҳукм ўқиш анча осонроқ эди. Унинг бир яқин аристократ шогирди Афинага хоин деб топилиб ўлдирилган, бошқа икки шогирди эса 30 тиран қаторида бўлганлар. Уларнинг ҳукмронлиги ағдарилиб, яна демократия тузуми ўрнатилган ва ўша "тиранлар" жиноятчи деб топилиб, фуқаролар уруши жангларида ўлдирилган.

Суқрот ҳеч қайси шогирдини қайсидир сиёсий тарафни олишга чақирмаганлиги аниқ. Унинг бошқа издошлари ғолиб демократия тарафида ҳам етарли эди, шунга қарамай уни "халқ душмани"га чиқарилган шогирдлари билан биргаликда судлаш осонроқ бўларди. Қолаверса, Суқрот ҳар бир тузумда ноқулай одам сифатида кўплаб сиёсий қарорлар ва қонунларни очиқдан-очиқ савол остига олар, қўрқмай танқид қилар эди. Суқротнинг рақиблари уни сиёсий тузумга тажовуз қилишда айблаш учун етарли асослар келтириши мумкин эди.

Ҳўш, нега айбловчилар бундан фойдаланишмади? Бунинг жавоби қизиқ экан. Гап шундаки, фуқаролар урушига чек қўйиш мақсадида амнистия эълон қилиниб, ҳеч ким аввалги сиёсий тарафи учун маҳкамага тортилмаслиги керак эди. Шунинг учун Суқрот рақиблари бу қонунни айланиб ўтиш учун диний ва ахлоқий айблов билан уни судга тортишади ва оқибатини биламиз – файласуф ўлимга маҳкум қилинди.

@KitobHouse’ning yangi kitoblar haqidagi oylik sarhisob videosi chiqibdi. Unda “Boshlang’ich saboqlar” to’plami haqida ham so’z borgan.

To‘liq ko‘rish uchun:
https://youtu.be/SD3N7yOtVVc?si=zxVhweC7hKraTMBe

🎉 Do‘stlar! 11.11 chegirma aksiyasi boshlandi!

Usborne “Boshlang‘ich saboqlar” turkumidagi kitoblarning har birini alohida yoki to‘plam holida yanada arzonroq chegirma bilan xarid qilishingiz mumkin! 📚🔥

🛒 Xarid uchun havola:

🔹 Uzum Market:
👉 https://uzum.uz/uz/shop/farengeytkitob

Farzandingiz yoki o‘zingiz uchun ilmiy-ommabop, qiziqarli va ko‘rgazmali kitoblarni hoziroq buyurtma qiling! Chegirmalar muddati bir kun.

Bu kitoblar sotuvidan tushgan mablag’ni 100% keyingi uch kitobni (matematika, iqtisodiyot va kimyo) chop etishga sarflaymiz.

#BoshlangichSaboqlar #Usborne #Chegirma

Bugun Toshkent vaqti bilan soat 20:00da

Kriton dialogi tarixiy konteksti haqida suhbat

FALSAFA O‘ta qisqa tanishtiruv 2-bob |#1000kitob

https://www.youtube.com/watch?v=nPDNo0C_nt0

2.Kriton dialogi tarixiy konteksti | FALSAFA O‘ta qisqa tanishtiruv kitobi bo‘yicha suhbatlar 2-bob | Edvard Kreyg

00:00 | Kirish va ikkinchi bobning asosiy mavzusi
Ikkinchi bob Platonning "Kriton" dialogi asosida qurilgan bo'lib, Suqrotning o'limidan uch kun oldingi suhbatini o'rganadi. Bob "Nima qilish kerak?" degan falsafiy savolga, ya'ni etika masalasiga bag'ishlangan. Tarixiy kontekst haqida kitobda qisqa ma'lumot berganligi uchun materialni chuqurroq o'rganish zarur.

01:40 | Tarixiy zamon va voqealar chizig'i
Voqealar miloddan avvalgi 399-yilda, Iso alayhissalom tug'ilishidan 400 yil va Muhammad alayhissalom tug'ilishidan taxminan 900-1000 yil oldin sodir bo'lgan. Suqrotdan keyin uning shogirdi Platon, Platondan keyin Arastu keladi va Arastu Iskandar Maqduniy podshohning ustozi bo'lgan.

05:45 | Afinaning inqiroz davri
399-yilda Afina polisi og'ir inqirozni boshidan kechirmoqda. Bunga sabab 30 yillik urush: Afina va ittifoqchilari qarshi Sparta va ittifoqchilari. Urush boshlanishidan oldin Yunon shahar-davlatlari Fors zulmini chetlatishgan va ittifoqchilikda yashagan.

06:30 | Yunon sivilizatsiyasining rivojlanishi
Forslardan ozod bo'lgandan keyin Yunon shahar-davlatlari iqtisodiy, harbiy, madaniy va ilmiy jihatdan o'ta rivojlanib, katta sivilizatsiyaga aylana boshlaydi. Ilgari Misr, Mesopotamiya, Bobil va Fors oldida arzimagan yerlar hisoblangan.

08:00 | 30 yillik urushning oqibatlari
Tarixchi Fukidid aytganidek, urushning bo'lishi muqarrar edi. Urush 30 yil davom etib, Afinaning mag'lubiyati bilan yakunlanadi. Bu davr Suqrotning hayotiga to'g'ri keladi va u bevosita janglarda ishtirok etgan.

09:12 | 30 tiranlarning hukmronligi
Sparta g'alabasidan keyin Afinaga 30 kishidan iborat hukumat tayinlaydi. Ular "30 tiran" nomi bilan mashhur bo'lib, demokratik tuzumni mag'lubiyatga sabab deb hisoblashgan. Ular repressiyalar o'tkazib, taxminan 1500 ta fuqaroni qatl qiladilar. Suqrotga yoshlar bilan suhbat o'tkazmaslik buyuriladi.

10:55 | Suqrotning shogirdlari va uning qarshiligi
30 tiranlarning ichida Suqrotning ikki shogirdi Kritiy va Xarmid bo'lgan. Suqrot yoshlar bilan suhbatni taqiqlovchi qarorga mantiqiy savollar bilan qarshi chiqadi. 30 tiranlar Suqrotga Afinalikning birini qatl qilishni buyurishganda, Suqrot bu ishni bajarishdan bosh tortadi.

11:03 | Alkviad voqeasi
Alkviad Suqrotning eng sevimli shogirdi bo'lib, o'zini bo'lajak katta lider deb ko'rgan. Afinaliklar uni jinoatchiga chiqargach, u Spartaga o'tib ketadi va "yoshlar vatanparvarligini" himoya qilayotganini aytadi. Keyinchalik o'ldiriladi va xoinlik timsoliga aylanadi. Muhimi, Suqrot xuddi shunday vaziyatda Afinadan qochib ketmagan.

14:10 | Fuqarolik urushi va Spartaning vositachiligi
30 tiranlar agdariladi va fuqarolik urushi boshlanadi. Sparta vositachilik qilib, ikki shart qo'yadi: demokratiya qaytadi va barcha tomonlarga amnistiya e'lon qilinadi. Tiranlarning sakkiz oylik hukmronligi shunday yakunlanadi.

18:25 | Savol - Afina demokratiyasining xususiyatlari haqida
Afina fuqarolari erkinlikni sevadi va hammasi teng. Boshqaruvchilarga qur'a orqali, qisqa muddatga tayinlash bo'lgan. Har qanday fuqaro maydonga chiqib taklif berishi mumkin va boshqalar ovoz beradi. Qur'a bilan tayinlangan organ qarorni ijro etishga majbur. Bu hozirgi zamon demokratiyasidan jiddiy farq qiladi.

21:25 | Suqrotga sud ochilishi
Demokratiya qayta tiklanganidan to'rt yil o'tgach, Suqrotga jinoiy ish ochiladi. Suqrotning sudlanishi va qamoqdagi Kriton bilan suhbat voqeasi miloddan avvalgi 399-yilda sodir bo'ldi.

Jamshid Muslimov | #1000KITOB

ZARBATOBLAR NIMA?

"Behalovat avlod"ni tarjima qilarkanmiz, bitta muhim tushunchani yasadik: zarbatoblar. Ya’ni zarba yegani sari toblanib boradigan narsa (zarba + toblar).

Xo‘sh bu nima degani?
Hamma narsani uch toifaga ajratish mumkin: mo‘rt, mustahkam va zarbatoblar.

Mo‘rt
Masalan, yerga tushsa sinadigan shisha idish. Parcha-parcha bo‘ladi. Avaylash kerak.

Mustahkam
Plastik idish. Otib yuboravering — sinmaydi.

Zarbatoblar
Asosan jonli mavjudotlarga xos. Masalan, immun tizimi: infeksiya yuqqanda, unga qarshi kurash jarayonida yanada toblanadi. Asraganingiz sari zaiflashadi.

“Zarbatoblar” — Nasim Talebning "Antifragile" atamasining o‘zbekcha talqini.

“Behalovat avlod” muallifi inson bolasi zarbatoblar ekanligi, ammo keyingi 30 yilda ota-onalar shuni unutib qo'yayotgani, o‘ta avaylovchilik avj olgani haqida yozadi. Bu o‘ta avaylovchilik, parvona onalik yoki otalik bolaning ham jismoniy, ham ruhiy zo‘riqishdan ortiqcha avaylab yuborishda namoyon bo'ladi.

Muallif shunday deydi:

“Xuddi shu dinamika “psixologik immun tizimi”da ham bor. Ya’ni bola hayotdagi mayda xafachiliklar, muammolar, tengdoshlari kulgusiga qolish, rad etilish, adolatsizlik yoki odatiy mojaro va qiyinchiliklarga duch kelganda, ularni ichki iztiroblarsiz qabul qilishni va ortga tashlashni o‘rganishi lozim. Insonlar orasida yashab, nizo yoki cheklovlarga uchramaslikni kutib bo‘lmaydi. Stoiklar va buddistlar qadimdan o‘rgatganidek, baxt – hayotdagi barcha “trigger”larni yo‘q qilishda emas, balki tashqi hodisalar sababli o‘zingda salbiy hissiyot qo‘zg‘alishiga imkon bermaslikdadir...
Farzandlari ko‘ngliga doim qaraydigan, ularni hafsalasi pir bo‘lishidan, oqibatlarga duch kelishidan va salbiy hissiyotlardan asrashga urinadigan yaxshi niyatli ota-ona aslida ularga zarar yetkazayotgan bo‘lishi mumkin. Bunday yondashuv bolaning malakasi rivojlanishiga, o‘zini boshqarish, muvaffaqiyatsizlikka sabr qilish va o‘zini qo‘lga ola bilish kabi muhim ko‘nikmalarni shakllantirishiga to‘sqinlik qilishi mumkin.”

Real hayotdagi o'ta avaylovchilik va uning tamoman teskarisi — virtualdagi mutlaq himoyasizlik o'rtasida qolgan bolaning ruhiy ahvoli ne kechishi haqida batafsil kitobda o'qiysiz.

#jonathan_haidt #anxious_generation #behalovat_avlod #raqamliavlod

Facebook | Instagram | X

3. Davlat, polis, demokratiya, qonunlar tushnchalari | Kriton Dialogiga kirish | #1000kitob

00:00:00 | Kirish va asosiy vazifa
Suqrot davridagi davlat tushunchasi bilan hozirgi zamondagi davlat tushunchasi o'rtasidagi farqni aniqlash. Kriton dialogini muhokama qilishda bu farqlar va birlashtiruvchi jihatlarni tahlil qilish.

00:01:30 | "Davlat" va "Polis" tushunchalari
O'zbek tilida "davlat" arab tilidan (boylik, farovonlik), rus tilida "gosudarstvo" (hukmronlik), ingliz tilida "state" (maqom, tuzum). "Polis" - yunon tilida ko'plikning jamlanishi, jamoa ma'nosida.

00:04:26 | Polisda qonunlar va an'analar tizimi
Polisda qonunlar deb mifologik ajdodlar tomonidan o'ylab topilgan an'analar tushuniladi. Bu an'analar protsedura ishlari - takliflar qanday chiqarilishi, muhokama qilinishi va qarorlar qabul qilinishi tartibini belgilaydi.

00:05:00 | Polis - diniy jamoa
Polisning muhim jihati - bitta dinga bo'ysungan fuqarolarning jamoasi. Agar fuqaro polisning dinidan chiqsa yoki ishonmayman desa, avtomatik ravishda polisdan chetlashtiriladi.

00:06:10 | Qadimgi va zamonaviy demokratiya farqi
Suqrot, Platon va Aristotel aytgan demokratiya hozirgi demokratiyaga mos kelmaydi. Fuqaro bo'lish uchun nafaqat dinni qabul qilish, balki ota-onasining ham fuqaro bo'lishi kerak. Begona odam dinni qabul qilgani bilan fuqaro bo'la olmaydi. Fuqaroning imtiyoz va majburiyatlari bor.

00:09:30 | Afinadagi fuqarolar sonining tahlili
Afinada 300-500 ming odam yashagan bo'lsa, haqiqiy fuqarolar faqat 30-40 ming, ya'ni 10-15% bo'lgan. To'g'ridan-to'g'ri demokratiyada har bir fuqaro siyosiy hayotda ishtirok etishi majbur - bu ham fazilat, ham burch. Perikl va uning o'g'li haqida.

00:15:08 | To'g'ridan-to'g'ri demokratiya va uning kamchiliklari
Polisda vakillik tizimi yo'q. Harbiy sarkardalarga qarshi qarorlar qabul qilingan. Dengiz jangidan keyin zobitlarni qatlga mahkum qilishgan, chunki cho'kgan askarlarni chiqara olmaganlar. Suqrot buni tanqid qilgan.

00:19:30 | Polisning boshqaruv tizimi va inqiroz
Jamoa kichkina bo'lganda bu tizim samarali. Aholi soni oshgandan va xorijliklar bilan aralashgandan keyin kamchiliklari ko'rinadi. Suqrot davrida korrupsiya rivojlangan, polis fazilatga javob bermayotgan edi.

00:22:31 | Polis falsafasi: fazilat va fuqarolik
Aristotelga ko'ra, polisda inson baxtini topa oladi. Inson baxtli bo'lish uchun yo polisda, yo yovvoyilik hayotida, yo oliy mavjudot sifatida yashashi kerak. Polisdan tashqarida varvarlik hayoti. Haqiqiy fazilat faqat polisda bo'lishi mumkin. Taraqqiyot masalasi haqida savol.

00:28:53 | Ayollar va qullarning siyosiy huquqsizligi
Polisda ayollar va qullar siyosiy huquqqa ega emas. Sababi - respublika odami o'limga tayyor bo'lishi kerak. Kelgandilar va qullarning sodiqligini tekshirib bo'lmaydi - bu ularning ona vatani emas.

00:30:04 | Vatan tushunchasini shakllantirish
Afinada yoshlarni butun hudud bo'ylab - orol, vodiy, qirg'oqlar bo'ylab harbiy yurish qildirib aylantirishgan, vatan tushunchasini hosil qilish uchun. O'zbekiston uchun ham bu tajriba o'rganishga arziydi.

00:31:55 | Suqrotning polisga munosabati
Suqrot bir tarafdan polisga sadoqatli, ikkinchi tarafdan uning nuqsonlarini muhokama qilish kerak deb hisoblagan. E'tirozi: munosiblarning qarorini qabul qilish kerak. Bilimi bor odam qaror chiqarishi kerak, nega qur'a bilan tanlanilishi kerak?

00:33:50 | Suqrotning shogirdlari va maktablar
Suqrotdan kamida uchta falsafiy maktab paydo bo'ldi: Platonning maktabi, gedonistlar va kiniklar. Stoyklar ham Suqrotning ta'siri ostida. Suqrot faqat savol qo'yishni o'rgatadi – “sokratizm” yo'q, turli maktablar bor.

00:38:15 | Suqrot nima uchun yozmagan?
Suqrotning prinsipi: "Men hech narsani bilmasligimni bilaman". Yozilgan narsa haqiqat bo'lmasligi mumkin.

Jamshid Muslimov | #1000KITOB